Tài liệu Kinh tế: Chuyên đề thực tập tăng cường quản trị rủi ro đối với

Phân tích giải pháp tăng cường quản trị rủi ro cho SMEs tại Vietcombank. Chuyên đề thực tập sâu về quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả.

• Tác giả: Lê Trung Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Thanh Tâm
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Ngân Hàng
• Đề tài: Tăng Cường Quản Trị Rủi Ro Đối Với SMEs Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Ngoại Thương Việt Nam
• Loại tài liệu: Chuyên đề thực tập
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Đối Với SMEs

Quản trị rủi ro tín dụng là một trong những lĩnh vực quan trọng nhất của hoạt động ngân hàng thương mại. Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs), việc cấp tín dụng luôn tiềm ẩn những rủi ro tín dụng đáng kể. Rủi ro này phát sinh khi khách hàng không thể thanh toán đúng hạn hoặc không thanh toán hoàn toàn các khoản vay. Các ngân hàng cần áp dụng những phương pháp quản trị hiệu quả để giảm thiểu tổn thất và bảo vệ vốn. Tín dụng SMEs đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế, nhưng cũng đòi hỏi sự quản lý chặt chẽ từ phía các tổ chức tín dụng.

1.1. Khái Niệm Rủi Ro Tín Dụng

Rủi ro tín dụng là khả năng mất vốn do khách hàng vay không có khả năng hoặc không sẵn sàng thanh toán các khoản nợ của mình. Trong hoạt động kinh doanh ngân hàng, rủi ro tín dụng đối với SMEs thường cao hơn so với các doanh nghiệp lớn vì SMEs thường có cơ cấu tài chính yếu kém, năng lực quản lý hạn chế, và khả năng chịu rủi ro thấp. Việc đánh giá chính xác mức độ rủi ro tín dụng là yếu tố then chốt để quyết định cấp hay không cấp tín dụng.

1.2. Phân Loại Rủi Ro Tín Dụng SMEs

Rủi ro tín dụng có thể chia thành nhiều loại: rủi ro cá nhân (khách hàng cụ thể), rủi ro ngành (ngành kinh tế cụ thể), và rủi ro hệ thống (toàn bộ nền kinh tế). Đối với quản trị rủi ro tín dụng SMEs, cần xem xét các yếu tố như khả năng tài chính, lịch sử thanh toán, mục đích sử dụng vốn, và tình hình ngành kinh tế. Các chỉ tiêu đo lường rủi ro như tỷ lệ nợ xấu, tỷ lệ dự phòng rủi ro giúp ngân hàng định lượng và kiểm soát rủi ro hiệu quả.

II. Thực Trạng Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Tại Các Ngân Hàng Thương Mại

Hiện nay, các ngân hàng thương mại tại Việt Nam đang thực hiện quản trị rủi ro tín dụng SMEs với nhiều phương pháp khác nhau. Tại Ngân hàng Vietcombank, công tác quản trị rủi ro tín dụng được triển khai trên ba khâu chính: nhận biết rủi ro, đo lường rủi ro, và kiểm soát rủi ro. Ngân hàng đã áp dụng các công cụ đánh giá rủi ro hiện đại như hệ thống chấm điểm tín dụng (Credit Scoring) để đánh giá khách hàng. Tuy nhiên, vẫn tồn tại những hạn chế trong quản trị rủi ro tín dụng như chất lượng thẩm định khách hàng còn hạn chế, hệ thống thông tin khách hàng chưa đầy đủ.

2.1. Quy Trình Nhận Biết Rủi Ro Tín Dụng

Nhận biết rủi ro tín dụng là bước đầu tiên trong quá trình quản trị rủi ro. Các ngân hàng cần phải thu thập đầy đủ thông tin về khách hàng, bao gồm: thông tin tài chính, lịch sử kinh doanh, năng lực quản lý, tài sản đảm bảo. Thẩm định khách hàng SMEs cần chú ý đến tính chất kinh doanh, vốn tự có, dòng tiền kinh doanh, và khả năng trả nợ. Việc xác định khách hàng có rủi ro giúp ngân hàng đưa ra quyết định cấp tín dụng sáng suốt.

2.2. Đo Lường Và Kiểm Soát Rủi Ro

Đo lường rủi ro tín dụng sử dụng các chỉ tiêu như xác suất vỡ nợ (PD), mức độ tổn thất khi vỡ nợ (LGD), và hạn mức tiếp xúc rủi ro (EAD). Kiểm soát rủi ro tín dụng bao gồm việc thiết lập các giới hạn tiếp xúc rủi ro, phân bổ vốn hợp lý, và dự phòng rủi ro đầy đủ. Các ngân hàng sử dụng mô hình định lượng rủi ro để tính toán tỷ lệ nợ xấu và dự phòng rủi ro tín dụng phù hợp với các quy định của Ngân hàng Nhà nước.

III. Các Giải Pháp Tăng Cường Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng

Để nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng SMEs, các ngân hàng cần áp dụng các giải pháp toàn diện. Trước tiên, cần nâng cao chất lượng thẩm định khách hàng thông qua việc sử dụng các công cụ phân tích tài chính hiện đại. Thứ hai, cải tiến hệ thống chấm điểm tín dụng để phản ánh chính xác hơn mức độ rủi ro của từng khách hàng. Thứ ba, tăng cường đầu tư công nghệ thông tin để xây dựng các hệ thống quản lý rủi ro tín dụng tự động. Cuối cùng, cần nâng cao năng lực cán bộ thông qua các chương trình đào tạo về quản trị rủi ro tín dụng và phân tích tài chính.

3.1. Nâng Cao Chất Lượng Thẩm Định Khách Hàng

Thẩm định khách hàng SMEs cần đánh giá toàn diện các yếu tố: năng lực quản lý, tình hình tài chính, dòng tiền kinh doanh, và tài sản đảm bảo. Cần phát triển các mẫu phiếu thẩm định chi tiết, kiểm tra thực tế tại công trường, và phỏng vấn sâu với chủ doanh nghiệp. Cân bằng giữa an toàn tín dụng và phát triển kinh doanh là mục tiêu quan trọng. Đồng thời, cần thiết lập quy trình kiểm soát chất lượng thẩm định để đảm bảo tính khách quan và chuyên nghiệp.

3.2. Phát Triển Công Nghệ Và Hệ Thống Quản Lý Rủi Ro

Đầu tư công nghệ thông tin là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu suất quản trị rủi ro tín dụng. Cần xây dựng hệ thống thông tin khách hàng tập trung, kết nối với Trung tâm thông tin tín dụng (CIC) để cập nhật lịch sử tín dụng. Phát triển mô hình định lượng rủi ro sử dụng công nghệ big data và AI để dự báo rủi ro tín dụng chính xác hơn. Tự động hóa quy trình phê duyệt tín dụng giúp giảm thời gian xử lý và tăng độ chính xác trong ra quyết định cấp tín dụng.

IV. Các Kiến Nghị Chính Sách Và Hướng Phát Triển

Để hoàn thiện công tác quản trị rủi ro tín dụng SMEs, cần có sự phối hợp giữa các ngân hàng và cơ quan quản lý nhà nước. Ngân hàng Nhà nước cần phát triển nhanh chóng dịch vụ Trung tâm thông tin tín dụng (CIC) để cung cấp thông tin tín dụng đầy đủ và chính xác cho các tổ chức tín dụng. Chính phủ nên có các chính sách hỗ trợ để giúp các ngân hàng tăng cường quản trị rủi ro tín dụng, đồng thời khuyến khích cho vay SMEs để hỗ trợ phát triển kinh tế. Cần xây dựng các quy chuẩn chung về quản trị rủi ro tín dụng trong ngành ngân hàng để đảm bảo sự an toàn hệ thống tài chính.

4.1. Kiến Nghị Với Cơ Quan Nhà Nước

Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước cần có các chính sách khuyến khích cho vay SMEs thông qua các chương trình hỗ trợ lãi suất hoặc bảo lãnh tín dụng. Cần hoàn thiện khung pháp lý cho tín dụng SMEs, rõ ràng hóa các tiêu chí phân loại doanh nghiệp vừa và nhỏ. Phát triển hệ thống thông tin tín dụng toàn quốc để các ngân hàng dễ dàng lấy thông tin khách hàng và giảm rủi ro thông tin bất cân xứng. Đồng thời, Ngân hàng Nhà nước cần tăng cường giám sát các ngân hàng thương mại về quản trị rủi ro tín dụng để bảo vệ an toàn hệ thống ngân hàng.

4.2. Hướng Phát Triển Công Tác Quản Trị Rủi Ro

Các ngân hàng cần phát triển liên tục các công cụ quản trị rủi ro tín dụng hiện đại. Cần xây dựng các mô hình định lượng rủi ro sử dụng dữ liệu lịch sử, áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế về quản trị rủi ro tín dụng. Tăng cường hợp tác giữa các ngân hàng để chia sẻ kinh nghiệm và tốt nhất thực hành (best practices) trong quản lý rủi ro tín dụng SMEs. Cần đào tạo đội ngũ chuyên gia có chuyên môn sâu về phân tích rủi ro tín dụng và quản lý tín dụng SMEs để nâng cao chất lượng dịch vụ tín dụng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TONG QUAN VE QUAN TRI RỦI RO TÍN DUNG DOI VOI SMES CUA NGAN HANG THUONG MAI 1. Tổng quan về tin dung đối với SMEs 1. Khái niệm về SMEs Việc phân chia một tông thé các đối tượng với mục đích nhận diện, phân loại và áp dụng các chính sách phù hợp là nhu cầu phổ biến của các tổ chức kinh tế cũng như các quốc gia trên thế giới. Về mặt tổng quan, có hai nhóm tiêu chí có thể dùng để phân khúc doanh nghiệp.

Về mặt định tính thì dựa trên những đặc trưng cơ bản của doanh nghiệp như Mức độ chuyên môn hoá, Năng lực và trình độ của đội ngũ lãnh đạo, Trình độ người lao động,. Các tiêu chí này có ưu thế là phản ánh đặc điểm cụ thể của đoanh nghiệp nhưng rất khó đánh giá thống nhất, vì vậy các tiêu chí định tính ít được sử dụng để phân khúc trong thực tế, mà thường được dùng làm cơ sở để tham khảo, phân tích thêm. Về mặt định lượng thì dựa trên các chỉ tiêu có thể lượng hóa được như Số lao động, Giá trị tài sản, Vốn, Doanh thu, Lợi nhuan,. Các tiêu chí được lựa chọn sử dụng dé phân khúc doanh nghiệp là khác nhau giữa các tổ chức, quốc gia và khu vực địa lý, phụ thuộc vào Mức độ phát triển của nền kinh tế và tính chất ngành nghề.

Một số tiêu chí phân khúc khách hàng SMEs của những tổ chức khác nhau trên thế giới: eTheo World Bank phân khúc doanh nghiệp dựa trên đồng thời ba tiêu chí định lượng phản ánh quy mô là Số lượng lao động, Tổng tài sản và Tổng doanh thu.1: Phân khúc doanh nghiệp của Ngan hang Thế giới Số lao động Tổng tài sản Doanh thu < 15 triệu USD < 15 triệu USD <9 | <3triệuUSD | <3 triệu USD aia ae < 10 nghìn USD | < 100 nghìn USD e Liên minh châu Âu phân khúc doanh nghiệp dựa vào tiêu chí Số lượng lao dong, kết hợp với một trong hai tiêu chí Doanh thu hoặc Tổng tài sản. Hoặc dựa vào Phân loại Số lao động Vừa <€ 50 triệu <€ 43 triệu <€ 10 triệu <€ 10 triệu Siêu nhỏ <10 | <€2triệu <€2 triệu e Basel II định nghĩa SMEs là những doanh nghiệp có Doanh thu hợp nhất nhỏ hơn 50 triệu EUR e Định nghĩa doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) của Việt Nam được đề cập tại Nghị định số 56/2009/NĐ-CP của Chính phủ. Có tính đến đặc trưng của ba ngành kinh tế lớn, việc phân loại dựa vào một trong hai tiêu chí định lượng là Số lao động bình quân trong năm hoặc Tổng nguồn vốn, trong đó Tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên.3: Phân khúc doanh nghiệp tại Việt Nam Công & nghiệp ngniep va xa y (20,100] | (200,300] dung (20,50] | (50,100] Việc phân khúc khách hang Doanh nghiệp tai VCB được quy định trong Quyết định 117/QD-VCB.CSTD ban hành ngày 17/03/2010 còn tương đối phức tạp so với thông lệ trên thế giới, do sử dụng đồng thời bốn tiêu chí Số lượng lao động bình quân, Doanh thu thuần, Vốn đầu tư của chủ sở hữu, Tổng tài sản, có tính đến đặc trưng ngành nghề hoạt động của doanh nghiệp với sự phân chia 52 ngành kinh tế. Tín dụng đối với SMEs Tín dụng đối với SMEs ở NHTM là giao dịch về tài sản giữa ngân hàng (TCTD) với bên đi vay (là các tổ chức kinh tế, cá nhân trong nền kinh tế) trong đó ngân hàng (TCTD) chuyền giao tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời gian nhất định theo thoả thuận, và bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện cả vốn gốc và lãi cho ngân hàng (TCTD) khi đến hạn thanh toán.

Xuất phát từ đặc trưng của hoạt động ngân hàng là kinh doanh trên lĩnh vực tiền tệ nên tài sản giao dịch trong tín dụng ngân hàng chủ yếu là đưới hình thức tiền tệ. Tuy nhiên trong một số hình thức tín dụng, như cho thuê tài chính thì tài sản trong giao dịch tín dụng cũng có thé là các tài sản khác như tài sản cố định. Trong hoạt động của các NHTM hiện nay, hoạt động tín dụng là nghiệp vụ nền tảng, truyền thống, đóng vai trò là một trong những hoạt động tạo ra lợi nhuận lớn nhất cũng như chiếm tỷ trọng cao trong cơ cấu tài sản của ngân hàng. Tín dụng là hoạt động tài trợ vốn của ngân hàng cho khách hàng.

Hoạt động này luôn đóng vai trò quan trọng nhất, quyết định sự thành bại của ngân hàng. Nó cũng là hoạt động cơ bản, sinh lời chủ yếu của ngân hàng. Hiện nay ở Việt Nam, mặc dù có quy mô nhỏ và vừa nhưng SMEs vẫn đóng vai trò rất lớn đối với nền kinh tế. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa thường chiếm tỷ trọng khá lớn trong tổng số doanh nghiệp.

Vì thế, đóng góp của họ vào tổng sản lượng và tạo việc làm là rất đáng kể. Ở phần lớn các nền kinh tế, các doanh nghiệp nhỏ và vừa là những nhà thầu phụ cho các doanh nghiệp lớn. Sự điều chỉnh hợp đồng thầu phụ tại các thời điểm cho phép nền kinh tế có được sự 6n định. Ngoài ra doanh nghiệp nhỏ và vừa được ví là thanh giảm sốc cho nền kinh tế vì doanh nghiệp nhỏ và vừa có quy mô nhỏ, nên dễ điều chỉnh hoạt động.

Về mặt công nghiệp và dịch vụ phụ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa thường chuyên môn hóa vào sản xuất một vài chi tiết được dùng dé lắp ráp thành một sản phẩm hoàn chỉnh. Các doanh nghiệp lớn thường đặt cơ sở ở những trung tâm kinh tế của đất nước, thì doanh nghiệp nhỏ và vừa lại có mặt ở khắp các địa phương và là người đóng góp quan trọng vào thu ngân sách, vào sản lượng và tạo công ăn việc làm ở địa phương. Thêm vào đó các doanh nghiệp vừa và nhỏ còn đóng góp không nhỏ giá trị GDP cho quốc gia.2 Rủi ro tín dụng đối với SMEs của NHTM: 1.1 Khái niệm rủi ro tín dụng Hoạt động rủi ro tín dụng là hoạt động phức tạp, không chỉ phụ thuộc vào bản thân người cấp tín dụng và người vay mà còn phụ thuộc vào các bên đối tác khác và môi trường hoạt động của các ngành nghề, do đó rủi ro tín dụng là loại rủi ro chiếm tỷ trọng lớn nhất trong các loại rủi ro mà tổ chức tín dụng phải đối mặt. Theo Hennievan Greuning — Sonja Brajovic Bratanovic (2016): “ Rui ro tin dung được định nghĩa là nguy cơ người đi vay không thé chi trả tiền lãi, hoặc hoàn trả vốn gốc so với thời hạn đã ấn định trong hợp đồng tín dụng.

Điều này gây ra sự có tới dòng chu chuyền tiền tệ và gây ảnh hưởng đến kha năng thanh khoản của tổ chức tín dụng” Theo điều 2 thông tư 02/2013/TT-NHNN của NHNN Việt Nam: “Rủi ro tín dụng là khả năng xảy ra tổn thất trong hoạt động ngân hàng của các tô chức tín dụng do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện nghĩa vụ của mình theo cam kết.” Nguyên nhân cơ bản xảy ro rủi ro tín dụng gồm các nguyên nhân từ phía khách hàng, nguyên nhân từ phía ngân hàng và những rủi ro tiềm an trong các bước của quy trình cho vay, từ khâu tiếp xúc khách hàng cho đến khi khách hàng tất toán khỏan vay. Hậu quả của rủi ro tín dụng nếu xảy ra đối với ngân hàng thương mại có ảnh hưởng dén ngân hàng, đến khách hang (người gửi tiền, người vay tiền) đối với nền kinh tế. Như vậy, khái niệm chung nhất về rủi ro tín dụng là khả năng xảy ra tôn thất do khách hàng không thực hiện các nghĩa vụ nợ đã cam kết.2 Chi tiêu do lường rúi ro tín dụng đối với SMEs Có rất nhiều chỉ tiêu có thể đo lường rủi ro tín dụng đối với SMEs nhưng các chỉ tiêu thường được NHTM sử dụng là: 1.1 Nợ quá hạn Nợ quá hạn là khoản nợ mà doanh nghiệp khi đến hạn phải trả cho ngân hàng cả vốn và lãi nhưng không trả được đúng thời hạn. Tùy theo thời gian quá hạn, 6 khoản nợ này sẽ được xác định là nợ đủ tiêu chuẩn.

nợ cần chú ý, nợ dưới tiêu chuẩn, nợ nghi ngờ. hoặc là nợ có khả năng mat vốn. Nếu ngân hàng có chỉ tiêu nợ quá hạn và số khách hàng có nợ quá hạn lớn thì ngân hàng đó đang có mức rủi ro cao và ngược lại.2 Nợ xấu Nợ xấu chính là các khoản tiền cho khách hàng vay, mà xuất hiện khả năng không thu hồi lại. Các khoản nợ này phát sinh là do ngân hàng thâm định thiếu chính xác, doanh nghiệp làm ăn thua lỗ hoặc phá sản, nợ phải trả tăng, doanh nghiệp mắt khả năng thanh toán hoặc có ý không trả nợ.Nợ xấu sẽ phản ánh một cách rõ nét rủi ro tín dụng của ngân hàng thông qua việc đánh giá cả thời hạn quá hạn của khoản vay và tiêu chí đánh giá rủi ro của khoản vay.3 Dự phòng rủi ro tín dụng Dự phòng rủi ro đánh giá khả năng chi tra của ngân hàng khi rủi ro xảy ra.

Mục đích của việc sử dụng Dự phòng rủi ro là nhằm bù đắp tồn thất đối với những khoản nợ của ngân hàng xảy ra trong trường hợp khách hàng không có khả năng chi trả hoặc do giải thể, phá sản, chết, mắt tích.3 Nguyên nhân rủi ro tín dụng Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng. Thông thường, người ta phân rủi ro tín dụng thành ba nhóm: nguyên nhân chủ quan, nguyên nhân khách quan | 1.1 Nguyên nhân chủ quan a) Việc giám sát kiểm tra hoạt động tín dụng Việc mở rộng tín dụng lên thì việc giám sát và kiểm tra các hợp đồng tín dụng trở lên yếu kém đi. Việc giám sát của các cán bộ tín dụng đối với các hợp đồng tín dụng lơi lỏng, và việc tuân thủ các quy trình tín dụng cũng bị lơ là. Ngoài ra trình độ và năng lực của cán bộ tín dụng yếu kém, đây cũng là một nhân tố gây ra rủi ro trong tín dụng.

Một người cán bộ yếu kém về năng lực, khi tiếp nhận hồ sơ của khách hàng thì khả năng phân tích và thâm định dự án không đúng về dự án. Trong trường hợp này nhân viên tín dụng có thể bị khách hàng lừa gạt, hoặc lựa chọn dự án tài trợ không chính xác. Như vậy khả năng mất vốn rất cao. Điều đó đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải có năng lực cao.

b) Quy trình tín dụng đối với các ngân hàng Quy trình tín dụng chưa chặt chẽ hoặc quá cụ thể, quá linh hoạt điều có thể là nhân tố gây ra rủi ro tín dụng.