Chuyên đề 5: Quản lý hoạt động dạy học và phát triển chương trình giáo dục THCS

Quản lý hoạt động dạy học và phát triển chương trình giáo dục tại các trường trung học cơ sở (THCS) đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi sâu sắc. 54 trang.

• Đề tài: Chuyen De 5 Quan Ly Hoat Dong Day Hoc Va Chuong Trinh Giao Duc Nha Truong Trung Hoc Co So

Mục lục chi tiết

• 5. CHUYÊN ĐỀ 5: QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC VÀ PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC NHÀ TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 5.1. MỘT SỐ MÔ HÌNH NHÀ TRƯỜNG PHỔ THÔNG ĐẦU THẾ KỈ XXI
• 5.1.1. Nhà trường hiệu quả
• 5.1.2. Nhà trường xuất sắc
• 5.1.3. Nhà trường thông tuệ
• 5.1.4. Nhà trường chìa khoá vàng
• 5.1.5. Mô hình trường học mới
• 5.1.6. Một số kinh nghiệm thành công của giáo dục Phần Lan
• 5.1.6.1. Kiến thức, kĩ năng là tài nguyên quý giá nhất
• 5.1.6.2. Tập trung cho HS yếu
• 5.1.6.3. HS ít bị áp lực
• 5.1.7. Nhà trường cộng đồng
• 5.2. MÔ HÌNH TRƯỜNG HỌC PHỔ THÔNG MỚI VỚI HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC THEO TIẾP CẬN PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT VÀ NĂNG LỰC
• 5.2.1. Khái quát về đổi mới hoạt động dạy học và giáo dục ở trường THCS
• 5.2.2. Đặc điểm của hoạt động giáo dục ở trường trung học cơ sở
• 5.2.2.1. Đặc tính cơ bản của dạy học và giáo dục theo định hướng phát triển năng lực
• 5.2.2.2. Đặc điểm của sự phát triển trí tuệ lứa tuổi HS THCS
• 5.2.2.3. Hoạt động giao tiếp của lứa tuổi HS THCS

Tóm tắt

I. Tổng quan quản lý hoạt động dạy học theo CTGDPT 2018

Quản lý hoạt động dạy học và phát triển chương trình giáo dục tại các trường trung học cơ sở (THCS) đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi sâu sắc. Bậc học THCS giữ vị trí then chốt trong hệ thống giáo dục, là cầu nối giữa giai đoạn giáo dục cơ bản và giáo dục định hướng nghề nghiệp. Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo Nghị quyết 29-NQ/TW, Chương trình giáo dục phổ thông 2018 (CTGDPT 2018) đã đặt ra những yêu cầu mới, đòi hỏi sự thay đổi trong tư duy và phương pháp quản lý. Trọng tâm của sự đổi mới này là quan điểm chỉ đạo: “Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học”. Điều này mang ý nghĩa quyết định, chi phối toàn bộ quá trình từ xây dựng mục tiêu, nội dung, phương pháp đến kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực. Do đó, quản lý hoạt động dạy học không còn đơn thuần là giám sát việc thực hiện chương trình có sẵn, mà là quá trình kiến tạo, dẫn dắt và tổ chức môi trường giáo dục linh hoạt. Quá trình này giúp học sinh không chỉ lĩnh hội tri thức mà còn hình thành các kỹ năng cần thiết để trở thành người học tích cực, tự tin và có ý thức học tập suốt đời. Vai trò của hiệu trưởng và đội ngũ quản lý trở nên quan trọng hơn bao giờ hết trong việc dẫn dắt sự thay đổi, trao quyền và thúc đẩy sự sáng tạo của giáo viên để thực hiện thành công mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực học sinh.

1.1. Bối cảnh mới và vai trò của quản lý chuyên môn trường THCS

Trong bối cảnh CTGDPT 2018, vai trò của quản lý chuyên môn trường THCS đã có sự thay đổi căn bản. Thay vì quản lý theo mô hình hành chính, chỉ đạo từ trên xuống, công tác quản lý chuyên môn hiện nay đòi hỏi một văn hóa quản lý mới: văn hóa tự quản, tự chịu trách nhiệm và văn hóa đánh giá. Trọng tâm không còn là hoạt động dạy của giáo viên mà chuyển sang hoạt động học của học sinh. Người quản lý, đặc biệt là hiệu trưởng và tổ trưởng chuyên môn, cần trở thành người dẫn dắt, hỗ trợ và tạo điều kiện cho giáo viên phát huy sự chủ động, sáng tạo. Công tác quản lý tổ chuyên môn cần được đổi mới, chuyển từ các buổi họp triển khai công việc sang sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học, nơi giáo viên cùng nhau xây dựng kế hoạch bài dạy, dự giờ, phân tích và rút kinh nghiệm để cải tiến phương pháp giảng dạy.

1.2. Mục tiêu giáo dục THCS trong chương trình giáo dục phổ thông 2018

Theo tài liệu định hướng, mục tiêu của CTGD cấp THCS là “nhằm giúp học sinh duy trì và nâng cao các yêu cầu về phẩm chất, năng lực đã hình thành ở cấp Tiểu học; tự điều chỉnh bản thân theo các chuẩn mực chung của xã hội; hình thành năng lực tự học, hoàn chỉnh tri thức phổ thông nền tảng để tiếp tục học lên THPT, học nghề hoặc bước vào cuộc sống lao động”. Mục tiêu này nhấn mạnh việc phát triển phẩm chất và năng lực học sinh một cách toàn diện. Chương trình không chỉ tập trung vào kiến thức học thuật mà còn chú trọng hình thành các năng lực chung như tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo. Đây là nền tảng để nhà trường xây dựng kế hoạch giáo dục nhà trường phù hợp, đảm bảo mọi hoạt động dạy học đều hướng đến việc thực hiện các mục tiêu cốt lõi này.

II. Thách thức trong quản lý dạy học và phát triển năng lực

Việc chuyển đổi từ mô hình giáo dục truyền thống sang phát triển phẩm chất và năng lực học sinh đặt ra nhiều thách thức không nhỏ cho công tác quản lý hoạt động dạy học và chương trình giáo dục nhà trường THCS. Sự khác biệt cốt lõi giữa hai cách tiếp cận đòi hỏi một sự thay đổi toàn diện từ nhận thức đến hành động của cả cán bộ quản lý và giáo viên. Mô hình cũ tập trung vào việc truyền thụ và tích lũy thông tin, xem học sinh là người tiếp nhận thụ động. Trong khi đó, mô hình mới yêu cầu xây dựng các hoạt động học tập có ý nghĩa, nơi học sinh là trung tâm, chủ động kiến tạo tri thức thông qua trải nghiệm. Thách thức lớn nhất nằm ở việc thay đổi thói quen dạy và học đã ăn sâu. Giáo viên cần được trang bị các kỹ năng tổ chức hoạt động dạy học mới, chẳng hạn như dạy học tích hợp, giáo dục STEM, và tổ chức hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp. Cán bộ quản lý phải đối mặt với áp lực làm thế nào để vừa đảm bảo tính thống nhất của chương trình quốc gia, vừa phát huy quyền tự chủ, linh hoạt của nhà trường theo tinh thần của Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT. Vấn đề bồi dưỡng thường xuyên giáo viên để đáp ứng yêu cầu mới cũng là một bài toán cần lời giải hiệu quả.

2.1. So sánh dạy học truyền thụ kiến thức và phát triển năng lực

Sự khác biệt cơ bản giữa hai cách tiếp cận có thể được tóm tắt như sau. Dạy học truyền thụ xem kiến thức là mục tiêu cuối cùng, giáo viên là người truyền đạt, học sinh ghi nhớ và tái hiện. Ngược lại, dạy học phát triển năng lực coi kiến thức là công cụ để hình thành kỹ năng giải quyết các vấn đề thực tiễn. Trong mô hình này, “dạy và học tập liên quan đến việc xây dựng các hoạt động có ý nghĩa và vun đắp sự hiểu biết”. Giáo viên chuyển vai trò từ người giảng dạy sang người hướng dẫn, hỗ trợ, tổ chức các hoạt động để học sinh tự mình khám phá và vận dụng tri thức. Đánh giá trong mô hình truyền thụ thường tập trung vào kết quả cuối kỳ, trong khi kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực chú trọng cả quá trình học tập và sự tiến bộ của mỗi cá nhân.

2.2. Yêu cầu mới đối với đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý

Để thực hiện thành công đổi mới phương pháp dạy học, đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý cần nâng cao năng lực trên nhiều phương diện. Giáo viên không chỉ cần vững về chuyên môn mà còn phải thành thạo các kỹ năng sư phạm hiện đại, kỹ năng thiết kế kế hoạch bài dạy linh hoạt, và kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin. Cán bộ quản lý, đặc biệt là hiệu trưởng, phải có tầm nhìn chiến lược, năng lực quản trị sự thay đổi, và khả năng tạo dựng một môi trường làm việc hợp tác, khuyến khích sự sáng tạo. Việc tham gia các chương trình bồi dưỡng thường xuyên giáo viên, như module 5 bồi dưỡng giáo viên, là yêu cầu cấp thiết để cập nhật kiến thức và kỹ năng, đáp ứng yêu cầu của phát triển chương trình nhà trường trong giai đoạn mới.

III. Hướng dẫn xây dựng kế hoạch giáo dục nhà trường hiệu quả

Xây dựng kế hoạch giáo dục nhà trường là nhiệm vụ trọng tâm trong công tác quản lý chuyên môn trường THCS theo định hướng mới. Đây là quá trình cụ thể hóa chương trình giáo dục quốc gia thành một lộ trình hành động phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương, nhà trường và đối tượng học sinh. Theo tinh thần chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các văn bản như Công văn 5512 và Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT là kim chỉ nam quan trọng, trao quyền tự chủ và linh hoạt cho các cơ sở giáo dục. Một kế hoạch hiệu quả không chỉ là bản phân phối chương trình chi tiết, mà còn là một chiến lược tổng thể bao gồm việc điều chỉnh nội dung dạy học theo hướng tinh giản, xây dựng các chủ đề tích hợp, và lồng ghép các nội dung giáo dục kỹ năng sống, giá trị sống. Quá trình này đòi hỏi sự tham gia của toàn bộ hội đồng sư phạm, từ ban giám hiệu đến từng giáo viên. Việc xây dựng kế hoạch dạy học môn học và kế hoạch bài dạy phải nhất quán với kế hoạch chung của nhà trường, đảm bảo mọi hoạt động đều hướng tới mục tiêu cuối cùng là phát triển phẩm chất và năng lực học sinh.

3.1. Nguyên tắc xây dựng kế hoạch theo Công văn 5512 và Thông tư 32

Các văn bản chỉ đạo như Công văn 5512 và Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT nhấn mạnh một số nguyên tắc cốt lõi. Thứ nhất, đảm bảo thực hiện mục tiêu của CTGDPT 2018 nhưng linh hoạt về phương pháp và hình thức tổ chức. Thứ hai, phát huy tính chủ động, sáng tạo của tổ chuyên môn và giáo viên trong việc lựa chọn, sắp xếp nội dung dạy học. Thứ ba, xây dựng kế hoạch phải dựa trên sự rà soát, phân tích điều kiện thực tiễn của nhà trường và đặc điểm học sinh. Các trường được khuyến khích xây dựng các chủ đề dạy học tích hợp, liên môn để tăng cường khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn của học sinh, thay vì dạy học máy móc theo từng bài/tiết trong sách giáo khoa.

3.2. Vai trò của hiệu trưởng và quản lý tổ chuyên môn khi lập kế hoạch

Vai trò của hiệu trưởng là người tổ chức, định hướng và phê duyệt kế hoạch giáo dục cuối cùng của nhà trường. Hiệu trưởng cần tạo ra cơ chế làm việc dân chủ, khuyến khích các tổ chuyên môn thảo luận, đề xuất các ý tưởng sáng tạo. Tổ trưởng chuyên môn đóng vai trò điều phối, tập hợp trí tuệ tập thể để xây dựng kế hoạch dạy học của từng môn, từng khối lớp. Hoạt động quản lý tổ chuyên môn hiệu quả sẽ đảm bảo các kế hoạch dạy học môn học không chỉ phù hợp với định hướng chung mà còn khả thi, có tính liên thông và thống nhất trong toàn trường, tránh sự chồng chéo hoặc xung đột.

IV. Top 5 phương pháp tổ chức hoạt động dạy học đổi mới

Để hiện thực hóa kế hoạch giáo dục nhà trường, việc đổi mới phương pháp dạy học là yếu tố quyết định. Thay vì các giờ học truyền thống, giáo viên cần đa dạng hóa các hình thức tổ chức hoạt động dạy học nhằm kích thích sự tích cực, chủ động của học sinh. Các phương pháp dạy học hiện đại không chỉ truyền tải kiến thức mà còn tạo cơ hội để học sinh rèn luyện kỹ năng, hợp tác và vận dụng lý thuyết vào thực tiễn. Một trong những phương pháp hiệu quả là dạy học tích hợp, giúp học sinh nhìn nhận vấn đề một cách tổng thể, liên kết kiến thức giữa các môn học. Bên cạnh đó, giáo dục STEM đang trở thành xu hướng, trang bị cho học sinh kiến thức và kỹ năng liên ngành về khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học. Tổ chức các hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cũng là một phần không thể thiếu, giúp học sinh khám phá bản thân và thế giới nghề nghiệp. Việc đổi mới không chỉ diễn ra trong lớp học mà còn trong chính hoạt động chuyên môn của giáo viên, điển hình là mô hình sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học. Đây là những giải pháp then chốt để nâng cao chất lượng giáo dục theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh.

4.1. Kỹ thuật dạy học tích hợp và giáo dục STEM trong trường THCS

Dạy học tích hợp được thực hiện bằng cách xây dựng các chủ đề học tập xoay quanh các vấn đề của thực tiễn, đòi hỏi sự vận dụng kiến thức từ nhiều môn học. Ví dụ, chủ đề về ô nhiễm môi trường có thể tích hợp kiến thức từ Sinh học, Hóa học, Địa lý và Giáo dục công dân. Tương tự, giáo dục STEM thúc đẩy học tập dựa trên dự án, nơi học sinh phải tự nghiên cứu, thiết kế và chế tạo các sản phẩm thực tế. Cả hai phương pháp này đều giúp học sinh phát triển tư duy phản biện, kỹ năng giải quyết vấn đề và năng lực hợp tác, đáp ứng đúng yêu cầu của CTGDPT 2018.

4.2. Cách tổ chức hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp hiệu quả

Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cần được thiết kế đa dạng về hình thức, như tham quan thực tế tại các doanh nghiệp, tổ chức các câu lạc bộ sở thích, thực hiện các dự án phục vụ cộng đồng, hoặc mời chuyên gia đến nói chuyện. Mục đích là để học sinh “học qua làm”, gắn kết kiến thức sách vở với đời sống thực tế. Để hiệu quả, các hoạt động này cần có mục tiêu rõ ràng, được lên kế hoạch kỹ lưỡng và có sự đánh giá sau khi thực hiện. Đây là con đường quan trọng để hình thành các giá trị sống và giúp học sinh có những định hướng ban đầu về nghề nghiệp tương lai.

4.3. Đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học

Mô hình sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học là một phương thức bồi dưỡng thường xuyên giáo viên tại chỗ hiệu quả. Thay vì các cuộc họp hành chính, giáo viên trong tổ/nhóm chuyên môn cùng nhau lựa chọn một bài học khó, cùng thiết kế kế hoạch bài dạy (giáo án), một người dạy minh họa và cả nhóm cùng dự giờ, phân tích sâu về hoạt động học của học sinh. Quy trình này giúp giáo viên học hỏi lẫn nhau, cải tiến phương pháp giảng dạy một cách thực chất và tập trung vào việc làm thế nào để giúp học sinh học tốt hơn. Đây là một công cụ quản lý chuyên môn mạnh mẽ để thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học từ cấp cơ sở.

V. Bí quyết kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực

Đổi mới kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực là khâu đột phá, có tác động mạnh mẽ đến toàn bộ quá trình dạy và học. Nếu việc đánh giá không thay đổi, mọi nỗ lực đổi mới phương pháp dạy học sẽ khó thành công. Mục đích của đánh giá năng lực không phải để xếp hạng học sinh, mà “vì sự tiến bộ của người học so với chính mình”. Nó đòi hỏi sự chuyển dịch từ việc đánh giá khả năng ghi nhớ kiến thức sang đánh giá khả năng vận dụng kiến thức đó để giải quyết các tình huống, vấn đề trong thực tiễn. Việc đánh giá này phải được thực hiện thường xuyên trong suốt quá trình học tập (đánh giá quá trình), chứ không chỉ tập trung vào các bài kiểm tra cuối kỳ. Cán bộ quản lý và giáo viên cần nắm vững các kỹ thuật và công cụ đánh giá đa dạng như quan sát, hồ sơ học tập, tự đánh giá, đánh giá đồng đẳng, và sử dụng các bộ tiêu chí (rubric) rõ ràng. Quá trình này giúp cung cấp thông tin phản hồi kịp thời cho cả giáo viên và học sinh, từ đó điều chỉnh hoạt động dạy và học để đạt hiệu quả cao hơn, đáp ứng mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực học sinh.

5.1. Chuyển đổi từ đánh giá kiến thức sang đánh giá năng lực học sinh

Sự chuyển đổi này thể hiện ở việc thay đổi nội dung và hình thức đánh giá. Thay vì các câu hỏi yêu cầu tái hiện kiến thức đơn thuần, đề kiểm tra cần chứa các bài tập, tình huống gắn với thực tế. Các câu hỏi mở, yêu cầu học sinh phải phân tích, tổng hợp, đưa ra quan điểm và giải pháp sẽ được ưu tiên. Đánh giá năng lực không chỉ dựa vào bài viết mà còn thông qua các sản phẩm học tập (dự án, bài thuyết trình, mô hình) và quá trình làm việc nhóm. Mục tiêu là xem học sinh “học như thế nào, có biết vận dụng không” chứ không chỉ là “học được cái gì”.

5.2. Công cụ và kỹ thuật đánh giá quá trình học tập của học sinh

Để đánh giá quá trình, giáo viên cần sử dụng kết hợp nhiều công cụ. Kỹ thuật quan sát giúp ghi nhận sự tiến bộ của học sinh trong các hoạt động hằng ngày. Bảng kiểm (checklist) và thang đo (rating scale) giúp lượng hóa các biểu hiện hành vi. Hồ sơ học tập (portfolio) là một bộ sưu tập các sản phẩm của học sinh, cho thấy sự nỗ lực và phát triển qua thời gian. Việc cho học sinh tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau cũng là một kỹ thuật quan trọng, giúp các em phát triển ý thức trách nhiệm và khả năng tự điều chỉnh việc học của bản thân.

VI. Tương lai quản lý giáo dục Bồi dưỡng thường xuyên giáo viên

Để quá trình đổi mới giáo dục đi vào chiều sâu và bền vững, công tác bồi dưỡng thường xuyên giáo viên (BDTX) và cán bộ quản lý là yếu tố sống còn. Quản lý hoạt động dạy học và chương trình giáo dục nhà trường THCS trong bối cảnh mới đòi hỏi một đội ngũ nhà giáo không ngừng học hỏi, cập nhật và tự hoàn thiện. Các chương trình bồi dưỡng không nên chỉ dừng lại ở việc tập huấn lý thuyết mà cần gắn liền với thực tiễn giảng dạy tại nhà trường. Trọng tâm của công tác bồi dưỡng là trang bị cho giáo viên năng lực xây dựng kế hoạch giáo dục nhà trường, năng lực tổ chức hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực, và năng lực kiểm tra đánh giá hiện đại. Các module bồi dưỡng, như module 5 bồi dưỡng giáo viên, cần được triển khai hiệu quả, giúp giáo viên nắm vững các vấn đề cốt lõi về quản lý và phát triển chương trình. Tương lai của quản lý giáo dục phụ thuộc vào việc xây dựng thành công một “tổ chức biết học hỏi” ngay trong mỗi nhà trường, nơi mọi thành viên đều có ý thức và cơ hội để phát triển chuyên môn, nghiệp vụ, cùng nhau hướng tới mục tiêu chung vì sự tiến bộ của học sinh.

6.1. Tầm quan trọng của Module 5 trong bồi dưỡng giáo viên THCS

Module 5 bồi dưỡng giáo viên thường tập trung vào các nội dung cốt lõi về quản lý hoạt động dạy học và phát triển chương trình giáo dục nhà trường. Việc nắm vững kiến thức và kỹ năng từ module này giúp giáo viên không chỉ thực hiện tốt nhiệm vụ chuyên môn của mình mà còn có thể tham gia một cách chủ động, hiệu quả vào quá trình xây dựng và triển khai kế hoạch giáo dục nhà trường. Nó cung cấp nền tảng lý luận và công cụ thực hành để giáo viên tự tin áp dụng các phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá mới, góp phần trực tiếp vào thành công của chương trình đổi mới.

6.2. Xu hướng phát triển chương trình nhà trường trong bối cảnh mới

Trong tương lai, xu hướng phát triển chương trình nhà trường sẽ ngày càng đề cao tính tự chủ và bản sắc riêng của mỗi cơ sở giáo dục. Các trường sẽ không chỉ thực hiện chương trình khung mà còn chủ động xây dựng các nội dung giáo dục đặc thù, phù hợp với thế mạnh, điều kiện địa phương và nhu cầu của học sinh. Việc tích hợp công nghệ, giáo dục toàn cầu, và các kỹ năng của thế kỷ 21 sẽ trở nên phổ biến. Do đó, năng lực quản lý chuyên môn trường THCS cần được nâng cao để có thể dẫn dắt nhà trường thích ứng linh hoạt với những thay đổi không ngừng của xã hội, đảm bảo giáo dục luôn gắn liền với thực tiễn cuộc sống.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu chuyên đề "Quản lý hoạt động dạy học và phát triển chương trình giáo dục nhà trường Trung học cơ sở" (Chuyên đề 5) là học liệu cấu thành trong chương trình bồi dưỡng theo tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp giáo viên THCS hạng I, thuộc khối kiến thức quản trị sư phạm và phát triển chương trình giáo dục cấp học. Giáo trình định vị cấp Trung học cơ sở (THCS) là giai đoạn giáo dục cơ bản 9 năm (theo Nghị quyết số 88/2014/QH13), đóng vai trò bản lề kết nối giữa giáo dục tiểu học và giáo dục định hướng nghề nghiệp cấp Trung học phổ thông (THPT).

Mục tiêu học tập của tài liệu tập trung trang bị cho cán bộ quản lý và giáo viên:

• Khung lý luận về các xu thế giáo dục thế giới thế kỷ XXI và phân tích các mô hình trường học tiên tiến quốc tế.
• Đặc điểm tâm lý, nhận thức, trí tuệ và giao tiếp của học sinh lứa tuổi 11–15.
• Nguyên tắc, quy trình chuyển đổi từ mô hình dạy học truyền thụ kiến thức sang mô hình phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học theo định hướng Nghị quyết số 29-NQ/TW.
• Kỹ năng quản trị kế hoạch giáo dục 37 tuần thực học, xây dựng chủ đề tích hợp, tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo (HĐTNST) và phương pháp kiểm tra, đánh giá theo quá trình.

Cấu trúc giáo trình tiếp cận từ cơ sở lý luận, so sánh quốc tế đến hướng dẫn triển khai thực tiễn quản lý chuyên môn và đo lường kết quả học tập. Tài liệu chuẩn hóa các chỉ số hành vi, công cụ ma trận kiểm tra đánh giá (tiêu biểu như thang nhận thức Boleslaw Niemierko và khung năng lực toán học PISA), giúp người học hệ thống hóa quy trình quản trị hoạt động dạy học tại các cơ sở giáo dục phổ thông.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung chuyên đề được phân bổ theo 6 trục chủ đề mang tính kế thừa và logic hệ thống:

[Xu thế giáo dục thế kỷ XXI & Mô hình trường học quốc tế]
     [Đặc điểm phát triển lứa tuổi học sinh THCS (11-15 tuổi)]
 [Định hướng đổi mới CTGDPT: Chuyển dịch tiếp cận Năng lực & Phẩm chất]
[Phương pháp dạy học tích hợp & Hoạt động trải nghiệm sáng tạo (HĐTNST)]
      [Đổi mới quản trị trường học & Phân cấp tự chủ kế hoạch dạy học]
[Kiểm tra, đánh giá theo quá trình, đo lường chuẩn đầu ra & 12 giá trị sống]

1. Bối cảnh giáo dục thế kỷ XXI và các mô hình trường học quốc tế: Trình bày các xu thế xã hội hóa, tự chủ trách nhiệm, ứng dụng công nghệ thông tin và phân tích 6 mô hình trường học: Mô hình Trường học hiệu quả (Effective School - Anh, 11 nhân tố); Mô hình Trường học xuất sắc (School Excellence Model – SEM - Singapore, 9 tiêu chí, 7 giá trị); Mô hình Nhà trường thông tuệ (Smart School - Malaysia, mô hình POWER: Planning - Organizing - Working - Evaluating - Recognizing); Mô hình Trường học Chìa khóa vàng (Nga, 5 nguyên tắc dựa trên văn hóa - xã hội L.X. Vygotsky); Mô hình Trường học mới (Escuela Nueva – EN - Colombia/WB/UNESCO/UNICEF); Kinh nghiệm giáo dục bình đẳng, giảm áp lực của Phần Lan; và Mô hình Nhà trường cộng đồng.
2. Đặc điểm tâm - sinh lý và sự phát triển trí tuệ học sinh THCS (11–15 tuổi): Phân tích sự chuyển biến từ tư duy hình tượng - cụ thể sang tư duy trừu tượng, tư duy phản biện; sự gia tăng tính chủ định của trí nhớ; mâu thuẫn giữa nhu cầu khẳng định "mình đã là người lớn" với giới hạn kinh nghiệm thực tế; đặc điểm giao tiếp bạn bè và nhận thức giới tính.
3. Định hướng phát triển phẩm chất và năng lực: Làm rõ các nghị quyết chỉ đạo (Nghị quyết 29-NQ/TW, Nghị quyết 88/2014/QH13), đề án DeSeCo (OECD), quan điểm của Edgar Morin (Pháp), mô hình nhân cách của Viện Hàn lâm KHXH Trung Quốc. Xác định hệ thống 5 phẩm chất (yêu đất nước, yêu con người, chăm học, chăm làm, trung thực, trách nhiệm), các nhóm năng lực cốt lõi (chung và chuyên môn) trong dự thảo chương trình giáo dục phổ thông.
4. Đổi mới phương pháp dạy học và hoạt động trải nghiệm: Cung cấp nguyên tắc dạy học tích hợp liên môn (Vật lí, Hóa học, Sinh học thành Khoa học tự nhiên; Lịch sử và Địa lí; các chuyên đề KHXH); phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm; thiết kế hoạt động trải nghiệm sáng tạo theo cả dạng bắt buộc và tự chọn.
5. Đổi mới quản lý và phân cấp tự chủ cơ sở giáo dục: Hướng dẫn xây dựng kế hoạch giáo dục theo khung thời gian 37 tuần thực học; trao quyền cho tổ/nhóm chuyên môn chủ động xây dựng tiến trình bài học theo chủ đề thay vì bám cứng vào phân phối tiết của sách giáo khoa; nâng cao năng lực bồi dưỡng giáo viên tại chỗ.
6. Đổi mới kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục: Phân tích sự khác biệt giữa đánh giá tiếp cận kiến thức và tiếp cận năng lực; quy trình 7 câu hỏi đánh giá; kỹ thuật quan sát theo quá trình; thang đo cấp độ tư duy Boleslaw Niemierko (Nhận biết, Thông hiểu, Vận dụng cấp thấp, Vận dụng cấp cao); 3 cấp độ năng lực Toán học theo PISA; cấu trúc 3 cấp độ phát triển phẩm chất; và hệ thống 12 giá trị sống của UNICEF (1996).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập các khung lý thuyết sư phạm và quản lý nền tảng:

• Lý thuyết tiếp cận năng lực (Competency-Based Education): Xác định năng lực là sự tổng hợp của kiến thức, kỹ năng, thái độ và thuộc tính cá nhân trong việc giải quyết vấn đề bối cảnh thực tiễn.
• Thuyết kiến tạo xã hội (Social Constructivism): Nhấn mạnh vai trò trải nghiệm cá nhân, học tập tương tác, hợp tác nhóm và sự dàn giàn hỗ trợ (scaffolding) của giáo viên.
• Mô hình quản trị trường học mở và phân cấp tự chủ: Chuyển từ cơ chế chỉ đạo hành chính áp đặt sang quản lý chia sẻ, bảo đảm tính giải trình và tự chủ chuyên môn cho tổ bộ môn.

Kỹ năng phát triển

Tài liệu chuẩn hóa các năng lực thực hành nghề nghiệp cho cán bộ quản lý và giáo viên:

• Kỹ năng thiết kế chương trình giáo dục nhà trường: Rà soát, tinh giản sách giáo khoa, tích hợp nội dung dạy học theo chủ đề và xây dựng phân phối chương trình phù hợp thực tiễn địa phương.
• Kỹ năng thiết kế công cụ đo lường: Lập ma trận đề kiểm tra trắc nghiệm khách quan đa lựa chọn, câu hỏi tự luận, xây dựng bảng rubric và thang chỉ số hành vi quan sát phẩm chất học sinh.
• Kỹ năng điều hành sinh hoạt chuyên môn: Tổ chức nghiên cứu bài học (Lesson Study), thảo luận kịch bản giảng dạy minh họa, khai thác mạng xã hội học tập Trường học kết nối.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình định hướng phương pháp triển khai chuyên môn dựa trên các trụ cột sư phạm hiện đại:

Tiêu chí	Tiếp cận truyền thụ kiến thức	Tiếp cận phát triển phẩm chất, năng lực
Bản chất dạy học	Cung cấp, tích luỹ thông tin kiến thức và kĩ năng.	Xây dựng các hoạt động có ý nghĩa và vun đắp sự hiểu biết.
Vị trí học sinh	Người tiếp nhận thụ động những thông tin được dạy.	Chủ thể trung tâm, kiến tạo hiểu biết qua trải nghiệm thực tiễn.
Vai trò giáo viên	Cung cấp chỉ dẫn, truyền đạt bài giảng có sẵn.	Thiết kế, tổ chức, hướng dẫn và hỗ trợ hoạt động học tập.
Môi trường học tập	Học tập cá nhân, cạnh tranh điểm số thi cử.	Môi trường tương tác, hợp tác nhóm, gắn với bối cảnh thực tế.

• Dạy học tích hợp và trải nghiệm: Dạy học tích hợp theo mạch đối tượng, quy luật tự nhiên và các vấn đề thực tiễn xã hội. Tổ chức các hình thức HĐTNST như thực địa, câu lạc bộ, dự án nghiên cứu khoa học kỹ thuật, cắm trại, lao động thực hành.
• Phương pháp đánh giá và kiểm tra: Chuyển trọng tâm từ kiểm tra ghi nhớ cuối kỳ sang kết hợp đánh giá thường xuyên (formative assessment) và đánh giá định kỳ (summative assessment). Sử dụng kỹ thuật ghi chép nhật ký, hồ sơ học tập, tự đánh giá, đánh giá đồng đẳng và quan sát hành vi thao tác của học sinh.
• Hình thức bồi dưỡng chuyên môn: Bồi dưỡng tại chỗ theo nhóm, tổ bộ môn thông qua quy trình: Báo cáo viên trình bày ý định $\rightarrow$ Thảo luận xây dựng kịch bản $\rightarrow$ Lên lớp minh họa $\rightarrow$ Dự giờ, phân tích bài học và đúc rút kinh nghiệm.
• Tự học và khai thác học liệu số: Hướng dẫn giáo viên tự nghiên cứu tài liệu, xây dựng và chia sẻ bài tập, kế hoạch bài dạy trên hệ thống học liệu mở tại cổng điện tử Trường học kết nối (http://truonghocketnoi.vn).

---

Điểm nổi bật và cập nhật

1. Tổng hợp đa dạng mô hình giáo dục quốc tế: Khảo sát có hệ thống các mô hình trường học tiên tiến từ Anh (Effective School), Singapore (SEM), Malaysia (Smart School), Nga (Trường học Chìa khóa vàng dựa trên tâm lý học hoạt động), Colombia (Escuela Nueva) đến kinh nghiệm giáo dục chú trọng nhóm yếu thế của Phần Lan.
2. Cập nhật khung lý luận quốc tế về chuẩn đầu ra: Cập nhật Đề án DeSeCo của OECD (1997–2003) với 3 nhóm năng lực cốt lõi (hành động tự chủ, sử dụng công cụ thông minh, tương tác trong nhóm xã hội phức tạp); triết lý giáo dục của Edgar Morin tại Pháp; và mô hình nhân cách thế kỷ XXI của Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Trung Quốc.
3. Cụ thể hóa đường lối đổi mới của Đảng và Nhà nước: Thể chế hóa trực tiếp các mục tiêu và giải pháp của Nghị quyết số 29-NQ/TW và Nghị quyết số 88/2014/QH13 vào công tác quản trị chuyên môn, phân định rõ giai đoạn giáo dục cơ bản (Tiểu học - THCS) và giai đoạn định hướng nghề nghiệp (THPT).
4. Bộ công cụ đánh giá chi tiết theo cấp độ:
   • Thang cấp độ tư duy 4 mức của Boleslaw Niemierko (Nhận biết $\rightarrow$ Thông hiểu $\rightarrow$ Vận dụng thấp $\rightarrow$ Vận dụng cao).
   • Khung đánh giá năng lực Toán học 3 cấp độ theo chuẩn PISA.
   • Thang đánh giá 3 cấp độ đối với các phẩm chất cốt lõi: Sống yêu thương, Sống tự chủ, Sống trách nhiệm.
   • Khung 12 giá trị sống được UNESCO/UNICEF công bố (Hòa bình, Tôn trọng, Yêu thương, Khoan dung, Trung thực, Khiêm tốn, Hợp tác, Hạnh phúc, Trách nhiệm, Giản dị, Tự do, Đoàn kết).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Cán bộ quản lý giáo dục (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng): Sử dụng làm căn cứ pháp lý và chuyên môn để phân cấp quản lý, phê duyệt kế hoạch dạy học của tổ bộ môn, điều hành chuyển đổi mô hình quản trị nhà trường theo hướng tự chủ.
• Tổ trưởng chuyên môn và Giáo viên cốt cán THCS: Sử dụng để thiết kế tiến trình bài học theo chủ đề, rà soát giảm tải sách giáo khoa, hướng dẫn đồng nghiệp đổi mới phương pháp dạy học và xây dựng ma trận đề kiểm tra.
• Giáo viên THCS đang học bồi dưỡng nâng ngạch/hạng I: Tài liệu nghiên cứu phục vụ các học phần bồi dưỡng theo tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp.
• Học viên cao học, sinh viên sư phạm ngành Quản lý giáo dục và Phương pháp dạy học: Sử dụng làm tài liệu tham khảo nghiên cứu lý luận phát triển chương trình và đo lường đánh giá giáo dục.

Điều kiện tiên quyết: Người học cần nắm vững kiến thức cơ bản về Tâm lý học lứa tuổi, Giáo dục học đại cương và nghiệp vụ sư phạm bộ môn THCS.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình phục vụ trực tiếp cho giáo viên THCS học tập nâng chuẩn chức danh nghề nghiệp Hạng I, cán bộ quản lý nhà trường, tổ trưởng chuyên môn và các nhà nghiên cứu phát triển chương trình giáo dục phổ thông.

2. Cần trang bị kiến thức nền tảng nào trước khi nghiên cứu?

Người đọc cần có kiến thức nền tảng về Giáo dục học, Tâm lý học sư phạm lứa tuổi thiếu niên (11–15 tuổi), các quy định cơ bản của Luật Giáo dục và chương trình bộ môn hiện hành.

3. Điểm khác biệt căn bản giữa mô hình quản lý trong giáo trình với cách quản lý truyền thống là gì?

Mô hình truyền thống vận hành theo cơ chế kế hoạch hóa tập trung, áp đặt cứng nhắc bài học theo sách giáo khoa và kiểm tra khả năng ghi nhớ kiến thức. Giáo trình hướng dẫn mô hình quản lý phân cấp tự chủ, trao quyền cho tổ chuyên môn xây dựng kế hoạch giáo dục 37 tuần theo chủ đề và đánh giá năng lực vận dụng thực tiễn của học sinh theo quá trình.

4. Làm thế nào để tự học và nghiên cứu giáo trình hiệu quả?

Cần kết hợp đọc phân tích các mô hình lý luận với việc tự đối chiếu thực trạng tại đơn vị; thực hành thiết kế giáo án chủ đề tích hợp, lập ma trận đề kiểm tra theo thang Niemierko và tham gia sinh hoạt chuyên môn trên hệ thống truonghocketnoi.vn.

5. Những tài liệu và văn bản quy phạm nào bổ trợ cho giáo trình?

Tài liệu bổ trợ gồm: Nghị quyết số 29-NQ/TW, Nghị quyết số 88/2014/QH13, Dự thảo Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các báo cáo nghiên cứu của dự án DeSeCo (OECD) và bộ tài liệu 12 giá trị sống của UNICEF.

---

Kết luận

Chuyên đề "Quản lý hoạt động dạy học và phát triển chương trình giáo dục nhà trường Trung học cơ sở" cung cấp hệ thống luận cứ khoa học, chuẩn hóa quy trình phân cấp quản lý chuyên môn và đổi mới kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh. Lộ trình học tập khuyến nghị bắt đầu từ việc nắm vững đặc điểm tâm lý học sinh THCS, nghiên cứu các mô hình trường học tiên tiến, tiến tới thực hành xây dựng kế hoạch dạy học 37 tuần và áp dụng ma trận đo lường theo quá trình. Học viên khai thác bổ trợ thông qua cổng thông tin Trường học kết nối và các văn bản chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 Ouyin de UC 5 ai QUAN LÍ HOAT BONG DAY HOC VA PHAT TRIEN CHUONG TRINH GIAO DUC NHA TRUUNG TRUNG HOC CO So 158 | TÀI LIỆU BỒI DUONG THEO TIEU CHUAN CHU DANH NGHỆ NGHIEP GIAO VIEN THCS HANG | Trong co cau hé théng gido duc quéc dan, bac THCS gitt mot vi tri quan trọng, là bậc học thuộc giai đoạn giáo dục cơ bản, là câu nối từ giai đoạn giáo dục cơ bản sang giáo dục định hướng nghề nghiệp. Lứa tuổi HS THCS là thời kj từ 11 — 15 tuổi, có vị trí đặc biệt trong sự phát triển con người, là độ tuổi có Sự phát triển mạnh mẽ nhưng thiếu cân đối cả về thể chất lẫn tinh thần. Các em đang ở tuôi dậy thì, chuyên dân từ thời thơ ấu sang giai đoạn phát triển cao hơn thành người trưởng thành, là bước chuyển mọi mặt về thể chất, trí tuệ, tình cảm, đạo đức. Bên cạnh việc thực hiện nhiệm vụ của giai đoạn giáo dục cơ bản, chăm lọ phát triển tiềm năng cá nhân đối với mỗi HS THCS trong một môi trường giáo dục lành mạnh, phù hợp, hoạt động dạy học và giáo dục có ý nghĩa quyết định Sự thành công của các em trong tương lai.

MOT SO MO HINH NHA TRUONG PHO THONG DAU THE KiXx] Bước sang thế ki XXI, nền giáo dục trên thế giới đang xuất hiện những xu thê lớn, như: — Giáo dục mang tính đại chúng là một xu hướng phát triển mạnh mẽ; — lăng cường tính nhân văn trong giáo dục; — Học tập suốt đời và xã hội học tập; —~ Giáo dục được coi là sự nghiệp quốc gia hàng đâu, phát triên mạnh mẽ xã ` hội hoá giáo dục, thu hẹp bất bình đẳng trong giáo dục; ~ Chất lượng giáo dục tập trung hướng vào “phát triển con người”, “phát triển - nguôn nhân lực”, hình thành những năng lực cơ bản mà xã hội đòi hỏi phải có; — Su mạng mới của người thây thay đổi cơ bản, quan hệ mới giữa dạy và học ¡ đang xuất hiện. Quá trình dạy học chuyền từ tập trung chú ý đến hoạt động dạy của GV sang trọng tâm hướng vào hoạt động học của HS; — Yêu cầu đổi mới mạnh mẽ QLGD đòi hỏi một văn hoá quản lí, văn hoá tự quản, tự chịu trách nhiệm, văn hoá đánh giá; _— Xu hướng tận dụng, áp dụng rộng rãi và sáng tạo công nghệ thông tin tạo ra sự canh tân giáo dục hiệu quả; - Hệ thống giá trị, thang giá trị, thước đo giá trị, định hướng giá trị đang là ' vân đê được các nhà khoa học, các nhà giáo dục hết sức quan tâm. Quan li hoat déng day hoc va phat triển CTGD nhà trường THCS§ | 159 Trước những yêu cầu mới, hoạt động dạy học và giáo dục trong các nhà tường phổ thông có những thay đổi đáng kể về quan điểm, cách thức hoạt động, ‘i x:{ phương thức và PPDH và giáo dục, nhưng tất cả đều tập trung ưu tiên cao nhất là nâng cao chất lượng HS, vì sự thành công của HS. Vương quốc Anh, Singapore, phan Lan va một số quốc gia khác đã có những thành công khá ấn tượng trong các hoạt động giáo dục ở nhà trường.

Dưới đây là một số mô hình nhà trường tiên tiến. Nhà trường hiệu quả Sự _ Những năm 80 của thế kỉ XX, đã có những nghiên cứu, tổng kết và triển khai thực hiện mô hình Truong học hiệu quả (Efective School). Mô hình sử dụng rộng rãi ở Vương quốc Anh gồm 11 nhân tố: 1) Lãnh đạo có tính chuyên nghiệp: Lãnh đạo tập trung vào nhân tố con XU người, quản lí tập trung vào hiệu quả giáo dục; tập trung vào phát triển phẩm chất và năng lực HS.