phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục luận văn được trình bày trong 3 chương: - Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của vấn đề chuẩn hoá đội ngũ giáo viên THPT. - Chƣơng 2: Thực trạng công tác chuẩn hoá đội ngũ giáo viên trường THPT Lục Nam tỉnh Bắc Giang. - Chƣơng 3: Các biện pháp chủ yếu nhằm chuẩn hoá đội ngũ giáo viên trường THPT Lục Nam tỉnh Bắc Giang. z z CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ CHUẨN HOÁ ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.
Lịch sử nghiên cứu Do nhận thức được tầm quan trọng của nguồn nhân lực trong quá trình xây dựng và phát triển của mỗi quốc gia mà các nước đều đưa ra những chiến lược phát triển giáo dục của riêng mình. Các nhà giáo dục Mỹ có quan điểm: “Giáo dục được coi là an ninh quốc gia” 2; Nước Nga xác định: “Giáo dục là cơ bản là nền tảng của sự phát triển” ; Đường lối chính sách về giáo dục của Việt Nam khẳng định: “Giáo dục là quốc sách hàng đầu”. Do có chính sách và chiến lược đúng đắn về phát triển giáo dục mà người Anh, Pháp, Đức, Nhật, Hàn Quốc trở thành cường quốc công nghiệp phát triển vào loại nhất trên thế giới. Để học tập các nước phát triển ngày nay trong quá trình hội nhập với nền kinh tế thế giới.
Đảng ta coi trọng nhân tố con người là yếu tố quyết định. Sự nghiệp giáo dục và đào tạo có vai trò to lớn đó là đào tạo nguồn lực con người có phẩm chất đạo đức, có năng lực cho sự nghiệp CNH - HĐH đất nước. Đảng và chính phủ hiện coi trọng giáo dục, coi giáo dục là quốc sách hàng đầu. Đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho sự phát triển, đầu tư cho tương lai, đầu tư phát triển bền vững.
Đã từ lâu việc nghiên cứu về đề tài xây dựng phát triển đội ngũ giáo viên, xây dựng chuẩn và các tiêu chí cho đội ngũ nhà giáo đã có nhiều nhà nghiên cứu, quản lý xã hội, quản lý giáo dục đã đầu tư nghiên cứu vấn đề này. Trong quá trình nghiên cứu chiến lược phát triển giáo dục đào tạo trong 12 năm qua của trường Đại học Quốc gia Hà Nội, các tác giả đã đề cập phân tích nghiên cứu vấn đề xây dựng đội ngũ giáo viên, xây dựng chuẩn cho giáo viên các cấp học, bậc học và coi đây là một trong những vấn đề lớn về giải pháp chiến lược phát triển giáo dục đào tạo. z Xây dựng chiến lược phát triển giáo dục trong thời kỳ CNH - HĐH đất nước. Ban khoa giáo TW đã đề ra mục tiêu xây dựng đội ngũ nhà giáo nhằm định hướng chuẩn về phẩm chất chính trị, chuẩn về nghề nghiệp, chuẩn về chuyên môn.
Gần đây trong chương trình đổi mới quản lý giáo dục phổ thông của Bộ GD&ĐT đã đưa ra dự thảo xây dựng chuẩn cho giáo viên Tiểu học. Dự thảo nằm trong lộ trình phát triển bền vững của hệ thống giáo dục toàn dân. Khâu then chốt và có vai trò quyết định chính đó là xây dựng các chuẩn mực giáo viên về đánh giá đội ngũ giáo viên cụ thể chuẩn về phẩm chất đạo đức, chuẩn về nghề nghiệp, chuẩn về các kỹ năng sư phạm. Muốn có trò giỏi thì phải có thầy giỏi đây là điều kiện tiên quyết.
Đề tài tiếp tục nghiên cứu cơ sở lý luận đánh giá được thực trạng đội ngũ giáo viên hiện nay, đưa ra các biện pháp cụ thể, thiết thực, nâng cao chất lượng đội ngũ, chắc chắn là động lực thúc đẩy chất lượng giáo dục của các trường THPT. Trong quá trình xây dựng đội ngũ nhà giáo đặc biệt là chuẩn hoá đội ngũ giáo viên, được coi như là một yêu cầu, giải pháp lớn để phát triển sự nghiệp giáo dục. Từ năm 1998 đến nay đã có một số luận văn Thạc sỹ đề cập đến vấn đề xây dựng đội ngũ như: + Một số biện pháp cơ bản xây dựng đội ngũ giáo viên trường Trung học Cảnh sát nhân dân I của Nguyễn Thơ Quyết (năm 1998). + Một số giải pháp quản lý phát triển giáo viên THPT của tỉnh Ninh Bình của Nguyễn Phi Long (năm 2000).
+ Xây dựng quy hoạch đội ngũ giáo viên THPT ở Quảng Ngãi đến năm 2010 của Lê Hoàn Thanh (năm 2000). + Chuẩn giáo viên THPT và những biện pháp nhằm đạt chuẩn giáo viên THPT trong giai đoạn hiện nay của Nguyễn Bá Đôn (năm 2006). Các nghiên cứu về chuẩn và chuẩn hoá trong giáo dục hiện còn ít được phổ biến trong các tài liệu đại chúng. Thời gian vừa qua, xuất hiện z một số bài viết về vấn đề này trên các tạp chí chuyên ngành.
Có thể kể đến các nghiên cứu của một số tác giả như Đặng Thành Hưng 17, 18; Trịnh Hồng Hà 16; Bùi Văn Quân 29… Các nghiên cứu này đã khái quát những vấn đề lý luận cơ bản về chuẩn giáo dục và chuẩn hoá trong giáo dục làm cơ sở cho những nghiên cứu tiếp theo về vấn đề này. Từ đó đến nay, chưa có những công trình nghiên cứu một cách có hệ thống về chuẩn giáo dục và chuẩn hoá trong giáo dục. Do vậy, vấn đề chuẩnn hoá đội ngũ giáo viên các trường THPT còn là một vấn đề rất mới, đặc biệt là trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay. Điều này một lần nữa khẳng định tính cần thiết của việc nghiên cứu về chuẩn hoá đội ngũ giáo viên THPT trong các trường hiện nay.
Các khái niệm cơ bản 1. Chuẩn hoá Theo Tiến sĩ Nguyễn Bá Thái (Viện chiến lược và chương trình GD) 31, quá trình phát triển các chuẩn đã lan rộng trong hầu hết các lĩnh vực kinh tế kỹ thuật với các hệ thống kiểm định mang tính quốc tế như hệ thống IJO…Tuy nhiên trong các lĩnh vực xã hội như: văn hóa, giáo dục, nghệ thuật thì quá trình này khó khăn hơn vì các tham số tham gia vào việc hình thành chất lượng rất đa dạng, phức tạp và có yếu tố chủ quan, yếu tố cá nhân rất khó đo đạc, mặc dù việc xác định chuẩn trong đời sống xã hội vẫn phải được thực hiện trước hết ở các hành vi pháp luật, đạo đức của con người. Xã hội ngày nay đang vận hành với hệ thống các tiêu chuẩn mang tính toàn cầu. Vấn đề xây dựng các tiêu chuẩn chất lượng không chỉ có ý nghĩa trong quá trình trao đổi thông thường mà còn mang tính pháp lý của xã hội văn minh.
Hầu hết các ngành kinh tế kỹ thuật hiện nay đều sử dụng các chuẩn, tiêu chuẩn để quản lý chất lượng. Hệ thống chính trị xã hội cũng đang tăng nhanh các tiêu chuẩn về trình độ và chất lượng nhân sự, tiêu chuẩn các trang thiết bị nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển với tốc độ cao của z đời sống xã hội hiện đại. Hệ thống chính trị với mục tiêu xây dựng chính phủ điện tử cũng đồng thời phải thực hiện các chuẩn về nhân sự, chuẩn về thông tin, báo cáo, văn bản pháp luật. Chuẩn hoá là quá trình làm cho các sự vật, đối tượng thuộc phạm trù nhất định đáp ứng được các chuẩn đã ban hành trong phạm vi áp dụng và hiệu lực của các chuẩn đó.
Chuẩn hoá có chức năng định hướng hoạt động quản lý về việc thực hiện các chức năng, các phương pháp quản lý một cách nhất quán, khuyến khích phát triển, tạo môi trường chính thức ngày càng thích hợp hơn cho sự phát triển đồng thời ngày càng hạn chế những nhân tố tự phát, phi chính thức trong phát triển hoặc những nhân tố phản phát triển. Với ý nghĩa như vậy, chuẩn hoá là quá trình cần được áp dụng cho mọi lĩnh vực trong đó có lĩnh vực giáo dục và đào tạo. Nói cách khác, sự phát triển của giáo dục có hiệu quả hay không phụ thuộc vào quá trình phát triển của nó có được chuẩn hoá hay không. Phát triển giáo dục theo hướng chuẩn hoá là làm cho các sự vật, đối tượng trong lĩnh vực giáo dục đáp ứng các chuẩn đã ban hành và áp dụng chính thức cho giáo dục để tạo thuận lợi hơn cho sự tiến bộ và phát triển giáo dục.
Trong lĩnh vực giáo dục có liên quan nhiều đến tư duy con người, vấn đề chuẩn trong giáo dục hiện nay vẫn chủ yếu mang yếu tố số lượng kiến thức và dựa vào các kỳ thi để xác định. Về mặt cá nhân nếu thời gian học nhiều hơn, qua nhiều cấp học hơn đồng nghĩa với chất lượng giáo dục cao hơn. Tuy nhiên điều này chỉ có ý nghĩa trong hệ thống giáo dục khép kín, nếu mở rộng sự so sánh với các hệ thống giáo dục khác thì vấn đề là hoàn toàn khác được đặt ra như: Anh chị học cái gì trong thời gian đó, anh hay chị thực hành những điều gì trong thời gian đó, anh chị biết làm gì khi tốt nghiệp. Vấn đề so sánh giữa các chuẩn chất lượng gồm các hệ thống giáo dục giá trị của học vấn được đặt ra một cách khách quan và nghiêm túc.
z Như vậy chuẩn trong giáo dục là các tiêu chuẩn chất lượng trong hoạt động giáo dục, được con người xây dựng và được làm công cụ để thực hiện quá trình quản lý giáo dục theo định hướng quản lý chất lượng thay vì chế độ quản lý hành chính chỉ huy. Các chuẩn được biểu hiện bằng tiêu chí và chỉ số đo. Chuẩn Có những cách biểu đạt khác nhau về khái niệm chuẩn: - Theo định nghĩa trong bách khoa toàn thư giáo dục quốc tế; “chuẩn (Standards) là mức độ ưu việt cần phải có để đạt được những mục đích đặc biệt; là cái đo xem điều gì là phù hợp, là trình độ thực hiện mong muốn trên thực tế hoặc mang tính xã hội” 18, tr. - Chuẩn là cái gì đó được định ra được xác định như một luật lệ, cho sự đo lường về số lượng, trọng lượng phạm vi, độ lớn giá trị hay chất lượng, chuẩn còn được hiểu là tiêu chí so sánh để xác định mức độ đạt được.
Kết hợp các ý trên có thể nói rằng chuẩn vừa là tiêu chí, vừa là cái gì đó để sử dụng cho việc đo lường sự tiến bộ, tiến tới trên đỉnh đó. - Cái được chọn làm căn cứ để đối chiếu để làm mục tiêu, hướng theo đó mà làm đúng. - Trong đời sống kinh tế xã hội người ta cũng có những khái niệm chuẩn, như theo tiêu chuẩn chất lượng ISO…và các sản phảm làm ra sẽ đạt chuẩn chất lượng tương ứng.