Gi¸o tr×nh Kinh tÕ ngo¹i th-¬ng 1 CuuDuongThanCong.com https://fb.com/tailieudientucntt Lêi nãi ®Çu Nh»m ®¸p øng yªu cÇu ®µo t¹o c¸n bé kinh tÕ ®èi ngo¹i vµ qu¶n trÞ kinh doanh th-¬ng m¹i quèc tÕ phï hîp víi c¬ chÕ thÞ tr-êng cã sù qu¶n lý cña Nhµ n-íc, bé m«n Kinh tÕ Ngo¹i th-¬ng biªn so¹n gi¸o tr×nh nµy nh»m giíi thiÖu mét sè kiÕn thøc c¬ b¶n thiÕt yÕu nhÊt liªn quan ®Õn kinh tÕ vµ chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng. Nh÷ng kiÕn thøc nµy rÊt cÇn thiÕt ®Ó hiÓu ®-îc nh÷ng vÊn ®Ò kinh tÕ vµ chÝnh s¸ch cô thÓ ®ang diÔn ra trong ho¹t ®éng ngo¹i th-¬ng n-íc ta còng nh- chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng cña Nhµ n-íc. §èi t-îng phôc vô chñ yÕu cña gi¸o tr×nh Kinh tÕ Ngo¹i th-¬ng lµ sinh viªn ngµnh kinh tÕ ngo¹i th-¬ng vµ qu¶n trÞ kinh doanh quèc tÕ thuéc c¸c hÖ tËp trung vµ t¹i chøc. Ngoµi ra gi¸o tr×nh còng lµ tµi liÖu tham kh¶o bæ Ých cho c¸c b¹n ®äc quan t©m ®Õn vÊn ®Ò kinh tÕ vµ chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i.
Gi¸o tr×nh Kinh tÕ Ngo¹i th-¬ng ®-îc chia lµm 4 phÇn, bè côc thµnh 11 ch-¬ng PhÇn I : Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ ph¸t triÓn Ngo¹i th-¬ng PhÇn II : Ngo¹i th-¬ng ViÖt Nam qua c¸c thêi kú PhÇn III : C¬ chÕ qu¶n lý vµ chÝnh s¸ch xuÊt khÈu, nhËp khÈu PhÇn IV : HiÖu qu¶ kinh tÕ ngo¹i th-¬ng. Gi¸o tr×nh Kinh tÕ Ngo¹i th-¬ng xuÊt b¶n lÇn nµy dùa trªn gi¸o tr×nh ®· xuÊt b¶n lÇn thø nhÊt (n¨m 1994), lÇn thø hai (n¨m 1995) vµ lÇn ba (n¨m 1997). §ång thêi gi¸o tr×nh còng söa ch÷a bæ sung vµ cè g¾ng tiÕp cËn nh÷ng vÊn ®Ò cña kinh tÕ thÞ tr-êng cã sù qu¶n lý cña Nhµ n-íc trong qu¸ tr×nh më réng th-¬ng m¹i, chñ ®éng héi nhËp kinh tÕ khu vùc vµ quèc tÕ theo quan ®iÓm §æi Míi cña §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam. Ph¸t triÓn vµ qu¶n lý ngo¹i th-¬ng trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng cã sù qu¶n lý cña Nhµ n-íc trong qu¸ tr×nh héi nhËp lµ vÊn ®Ò phøc t¹p.
Do ®ã, mÆc dï cã nhiÒu cè g¾ng, nh-ng gi¸o tr×nh nµy kh«ng tr¸nh khái c¸c thiÕu sãt. RÊt mong nhËn ®-îc sù ®ãng gãp cña b¹n ®äc. Hµ néi, th¸ng …n¨m 2001 T¸c gi¶ GS. Bïi Xu©n L-u 2 CuuDuongThanCong.com https://fb.com/tailieudientucntt Ch-¬ng 1 ®èi t-îng, néi dung vµ ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu 1.
C¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n vÒ ngo¹i th-¬ng Cã nhiÒu kh¸i niÖm kh¸c nhau vÒ ngo¹i th-¬ng. Song xÐt vÒ ®Æc tr-ng th× ngo¹i th-¬ng ®-îc ®Þnh nghÜa lµ viÖc mua, b¸n hµng ho¸ vµ dÞch vô qua biªn giíi quèc gia. C¸ch ®Þnh nghÜa nµy ®-îc sö dông nhiÒu nhÊt khi nh×n vµo c¸c chøc n¨ng cña ngo¹i th-¬ng, tøc vai trß cña nã nh- chiÕc cÇu nèi gi÷a cung vµ cÇu hµng ho¸ vµ dÞch vô cña thÞ tr-êng trong vµ ngoµi n-íc vÒ sè l-îng, chÊt l-îng vµ thêi gian s¶n xuÊt. Trong nhiÒu tr-êng hîp, trao ®æi hµng ho¸ vµ dÞch vô ®-îc ®i kÌm viÖc trao ®æi c¸c yÕu tè s¶n xuÊt (vÝ dô lao ®éng vµ vèn), nhÊt lµ ngo¹i th-¬ng trong ®iÒu kiÖn héi nhËp khu vùc vµ quèc tÕ.
C¸c nhµ kinh tÕ häc cßn dïng ®Þnh nghÜa ngo¹i th-¬ng nh- lµ mét c«ng nghÖ kh¸c ®Ó s¶n xuÊt hµng ho¸ vµ dÞch vô (thËm chÝ c¶ c¸c yÕu tè s¶n xuÊt). Nh- vËy, ngo¹i th-¬ng ®-îc hiÓu nh- lµ mét qu¸ tr×nh s¶n xuÊt gi¸n tiÕp. Trong ho¹t ®éng ngo¹i th-¬ng: xuÊt khÈu lµ viÖc b¸n hµng ho¸ vµ dÞch vô cho n-íc ngoµi, vµ nhËp khÈu lµ viÖc mua hµng ho¸ vµ dÞch vô cña n-íc ngoµi. Môc tiªu chÝnh cña ngo¹i th-¬ng lµ nhËp khÈu chø kh«ng ph¶i lµ xuÊt khÈu.
XuÊt khÈu lµ ®Ó nhËp khÈu; nhËp khÈu lµ nguån lîi chÝnh tõ ngo¹i th-¬ng. §iÒu kiÖn ®Ó ngo¹i th-¬ng sinh ra, tån t¹i vµ ph¸t triÓn lµ: 1) Cã sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña kinh tÕ hµng ho¸ - tiÒn tÖ kÌm theo ®ã lµ sù xuÊt hiÖn cña t- b¶n th-¬ng nghiÖp; 2) Sù ra ®êi cña Nhµ n-íc vµ sù ph¸t triÓn cña ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ gi÷a c¸c n-íc. Ngo¹i th-¬ng lµ ho¹t ®éng kinh tÕ ®· cã tõ l©u ®êi: d-íi chÕ ®é chiÕm h÷u n« lÖ vµ tiÕp ®ã lµ chÕ ®é phong kiÕn. Trong c¸c x· héi n« lÖ vµ phong kiÕn, do kinh tÕ tù nhiªn cßn chiÕm ®Þa vÞ thèng trÞ, nªn ngo¹i th-¬ng chØ ph¸t triÓn víi quy m« nhá bÐ.
L-u th«ng hµng ho¸ gi÷a c¸c quèc gia chØ dõng l¹i ë mét phÇn nhá s¶n phÈm s¶n xuÊt ra vµ chñ yÕu lµ ®Ó phôc vô cho tiªu dïng c¸ nh©n cña giai cÊp thèng trÞ ®-¬ng thêi. Ngo¹i th-¬ng chØ thùc sù ph¸t triÓn trong thêi ®¹i t- b¶n chñ nghÜa. Ngo¹i th-¬ng trë thµnh ®éng lùc ph¸t triÓn quan träng cña ph-¬ng thøc s¶n xuÊt t- b¶n chñ nghÜa. Ngµy nay s¶n xuÊt ®· ®-îc quèc tÕ ho¸.
Kh«ng mét quèc gia nµo cã thÓ tån t¹i vµ ph¸t triÓn kinh tÕ mµ l¹i kh«ng tham gia vµo ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ vµ trao ®æi hµng ho¸ víi bªn ngoµi. §ång thêi, ngµy nay ngo¹i th-¬ng kh«ng chØ mang ý nghÜa ®¬n thuÇn lµ bu«n b¸n víi bªn ngoµi, mµ thùc chÊt lµ cïng víi c¸c quan hÖ kinh tÕ ®èi ngo¹i kh¸c tham gia vµo ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ. Do vËy, 3 CuuDuongThanCong.com https://fb.com/tailieudientucntt cÇn coi ngo¹i th-¬ng kh«ng chØ lµ mét nh©n tè bæ sung cho kinh tÕ trong n-íc mµ cÇn coi sù ph¸t triÓn kinh tÕ trong n-íc ph¶i thÝch nghi víi lùa chän ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ. BÝ quyÕt thµnh c«ng trong chiÕn l-îc ph¸t triÓn kinh tÕ cña nhiÒu n-íc lµ nhËn thøc ®-îc mèi quan hÖ h÷u c¬ gi÷a kinh tÕ trong n-íc vµ më réng quan hÖ kinh tÕ víi bªn ngoµi.
VÊn ®Ò quan träng ë ®©y lµ, mét mÆt, ph¶i khai th¸c ®-îc mäi lîi thÕ cña hoµn c¶nh chñ quan trong n-íc phï hîp víi xu thÕ ph¸t triÓn cña kinh tÕ thÕ giíi vµ quan hÖ kinh tÕ quèc tÕ. MÆt kh¸c, ph¶i tÝnh to¸n lîi thÕ t-¬ng ®èi cã thÓ dµnh ®-îc vµ so s¸nh ®iÒu ®ã víi c¸i gi¸ ph¶i tr¶. ThuËn lîi cã thÓ t¹o ra ®-îc nhê tham gia vµo bu«n b¸n vµ ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ bao giê còng t¨ng thªm kh¶ n¨ng phô thuéc bªn ngoµi. V× vËy, nãi ®Õn ph¸t triÓn ngo¹i th-¬ng vµ c¸c quan hÖ kinh tÕ ®èi ngo¹i kh¸c lµ nãi ®Õn kh¶ n¨ng liªn kÕt kinh tÕ, héi nhËp víi kinh tÕ khu vùc vµ quèc tÕ; ®ßi hái cã kh¶ n¨ng xö lý thµnh c«ng mèi quan hÖ phô thuéc lÉn nhau.
Quan hÖ kinh tÕ bªn trong mét n-íc lµ nh÷ng quan hÖ gi÷a nh÷ng ng-êi tham gia vµo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vµ l-u th«ng trong n-íc ®ã. Quan hÖ th-¬ng m¹i cña mét n-íc víi n-íc ngoµi lµ sù tiÕp tôc trùc tiÕp c¸c quan hÖ s¶n xuÊt bªn trong n-íc ®ã. Song nã ®-îc ph¸t triÓn trong mét m«i tr-êng kh¸c, ë ®ã thÓ hiÖn c¸c quan hÖ kinh tÕ hoµn toµn kh«ng gièng c¸c quan hÖ kinh tÕ trong n-íc. Sù ph¸t triÓn c¸c mèi quan hÖ th-¬ng m¹i phï hîp víi c¸c mèi quan hÖ kinh tÕ trong n-íc, nh-ng l¹i mang nh÷ng ®Æc ®iÓm kh¸c.
ThÞ tr-êng thÕ giíi vµ thÞ tr-êng d©n téc lµ nh÷ng ph¹m trï kinh tÕ kh¸c nhau. V× vËy, c¸c quan hÖ kinh tÕ diÔn ra gi÷a c¸c chñ thÓ trªn thÞ tr-êng nµy thùc hiÖn theo nh÷ng h×nh thøc vµ ph-¬ng ph¸p hoµn toµn kh«ng gièng nhau. Môc ®Ých cña gi¸o tr×nh nµy lµ: 1.Nh»m trang bÞ cho sinh viªn hiÓu biÕt vÒ nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn c¬ b¶n liªn quan ®Õn ph¸t triÓn ngo¹i th-¬ng qua c¸c giai ®o¹n lÞch sö; hiÓu râ mèi quan hÖ biÖn chøng gi÷a ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi vµ sù ph¸t triÓn ngo¹i th-¬ng.Lµm cho sinh viªn hiÓu râ nh÷ng c¬ së khoa häc vµ nh÷ng mèi liªn hÖ cã tÝnh quy luËt trong chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng vµ c¸c c«ng cô thùc hiÖn chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng cña Nhµ n-íc ViÖt Nam qua c¸c thêi kú, ®Æc biÖt lµ thêi kú ®æi míi.Gióp cho sinh viªn cã ph-¬ng ph¸p luËn ®óng ®¾n trong viÖc ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ ho¹t ®éng ngo¹i th-¬ng, tËp d-ît ph©n tÝch chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng cña Nhµ n-íc ViÖt Nam qua c¸c thêi kú, cã t- duy khoa häc, ®óng ®¾n trong viÖc tham gia vµo thùc hiÖn vµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng cña Nhµ n-íc trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn C«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n-íc vµ héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ vµ khu vùc.com https://fb.com/tailieudientucntt §Ó thùc hiÖn môc ®Ých trªn, nhiÖm vô chÝnh cña gi¸o tr×nh lµ: 1.HÖ thèng ho¸ vµ lµm râ nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn c¬ b¶n liªn quan ®Õn lîi Ých cña ngo¹i th-¬ng; chøc n¨ng, nhiÖm vô ngo¹i th-¬ng; mèi quan hÖ gi÷a ph¸t triÓn ngo¹i th-¬ng víi ph¸t triÓn vµ t¨ng tr-ëng kinh tÕ; c¸c quan ®iÓm chØ ®¹o ho¹t ®éng ngo¹i th-¬ng cña Nhµ n-íc ViÖt Nam.Kh¸i qu¸t t×nh h×nh ngo¹i th-¬ng ViÖt Nam næi bËt qua c¸c thêi kú, qua ®ã, gióp sinh viªn thÊy râ ®-îc nh÷ng ®Æc ®iÓm, c¸c mèi quan hÖ bu«n b¸n cña ViÖt Nam víi n-íc ngoµi vµ nh÷ng t¸c ®éng kinh tÕ - x· héi, kinh tÕ - chÝnh trÞ trong vµ ngoµi n-íc ®Õn ph¸t triÓn ngo¹i th-¬ng.Nghiªn cøu t-¬ng ®èi cã hÖ thèng luËn cø khoa häc vµ c¬ chÕ xuÊt nhËp khÈu vµ chÝnh s¸ch nhËp khÈu, xuÊt khÈu cña ViÖt Nam cïng c¸c c«ng cô, biÖn ph¸p thùc hiÖn vµ xu h-íng vËn ®éng cña chóng trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn c«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n-íc vµ héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ vµ khu vùc.Nghiªn cøu nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n liªn quan ®Õn x¸c ®Þnh vµ ph©n tÝch hiÖu qu¶ ho¹t ®éng ngo¹i th-¬ng nh»m gióp cho sinh viªn cã ph-¬ng ph¸p luËn ®óng ®¾n trong viÖc ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ vµ t×m kiÕm gi¶i ph¸p x©y dùng ph-¬ng ¸n kinh doanh cã hiÖu qu¶ vÒ kinh tÕ vµ x· héi. §èi t-îng, néi dung nghiªn cøu Kinh tÕ ngo¹i th-¬ng lµ mét m«n kinh tÕ ngµnh.
Kh¸i niÖm ngµnh kinh tÕ ngo¹i th-¬ng cßn ®-îc hiÓu nh- lµ mét tæ hîp c¬ cÊu tæ chøc thùc hiÖn chøc n¨ng më réng, giao l-u hµng ho¸, dÞch vô víi n-íc ngoµi. §èi t-îng nghiªn cøu cña kinh tÕ ngo¹i th-¬ng lµ c¸c quan hÖ kinh tÕ trong lÜnh vùc bu«n b¸n cña mét n-íc víi c¸c n-íc ngoµi. Cô thÓ, nã nghiªn cøu sù h×nh thµnh, c¬ chÕ vËn ®éng, quy luËt vµ xu h-íng ph¸t triÓn cña ho¹t ®éng ngo¹i th-¬ng nãi chung vµ chñ yÕu lµ cña ViÖt Nam. Tõ ®ã x©y dùng c¬ së khoa häc cho viÖc tæ chøc qu¶n lý vµ kÝch thÝch sù ph¸t triÓn ngo¹i th-¬ng cña n-íc ta phôc vô cho sù nghiÖp x©y dùng CNXH vµ ph¸t triÓn ®Êt n-íc.
C¸c quan hÖ bu«n b¸n lu«n lu«n vËn ®éng theo nh÷ng quy luËt vµ tÝnh quy luËt nhÊt ®Þnh. M«n kinh tÕ ngo¹i th-¬ng tr×nh bµy c¸c quy luËt ®ã b»ng ng«n ng÷ khoa häc th«ng qua sù s¾p xÕp theo hÖ thèng c¸c vÊn ®Ò phï hîp víi qu¸ tr×nh nghiªn cøu.