Chính Sách Thương Mại Quốc Tế và Giao Trình Kinh Tế Ngoại Thương

Khám phá chính sách thương mại quốc tế qua giáo trình Kinh tế Ngoại thương của Vũ Đức Cường, cung cấp kiến thức sâu sắc và thực tiễn.

• Tác giả: GS. Bùi Xuân Lưu
• Trường học: Trường Đại học Ngoại thương
• Chuyên ngành: Kinh tế ngoại thương
• Đề tài: Chính Sách Thương Mại Quốc Tế và Kinh Tế Ngoại Thương
• Loại tài liệu: giáo trình
• Năm xuất bản: 2001
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các khái niệm cơ bản về ngoại thương
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG LÝ THUYẾT BẢN VỀ LỢI ÍCH CỦA NGOẠI THƯƠNG

Tóm tắt

I. Tổng quan về Chính Sách Thương Mại Quốc Tế và Kinh Tế Ngoại Thương

Chính sách thương mại quốc tế và kinh tế ngoại thương đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế toàn cầu. Các quốc gia hiện nay đều tham gia vào các hiệp định thương mại nhằm thúc đẩy xuất nhập khẩu. Chính sách này không chỉ ảnh hưởng đến nền kinh tế trong nước mà còn tác động đến mối quan hệ giữa các quốc gia. Việc hiểu rõ về chính sách thương mại quốc tế giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa hoạt động kinh doanh và mở rộng thị trường.

1.1. Khái niệm và vai trò của Chính Sách Thương Mại Quốc Tế

Chính sách thương mại quốc tế là tập hợp các quy định và biện pháp mà một quốc gia áp dụng để quản lý hoạt động xuất nhập khẩu. Vai trò của chính sách này là tạo ra môi trường thuận lợi cho thương mại, bảo vệ sản xuất trong nước và thúc đẩy hội nhập kinh tế toàn cầu.

1.2. Lịch sử phát triển của Kinh Tế Ngoại Thương

Kinh tế ngoại thương đã phát triển mạnh mẽ từ thế kỷ 20 với sự gia tăng của các hiệp định thương mại tự do. Sự phát triển này đã tạo ra nhiều cơ hội cho các quốc gia trong việc mở rộng thị trường và tăng trưởng kinh tế.

II. Những thách thức trong Chính Sách Thương Mại Quốc Tế hiện nay

Chính sách thương mại quốc tế hiện nay đối mặt với nhiều thách thức như bảo hộ thương mại, xung đột thương mại giữa các quốc gia và sự thay đổi trong quy định thương mại toàn cầu. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến các doanh nghiệp mà còn tác động đến nền kinh tế toàn cầu.

2.1. Bảo hộ thương mại và tác động đến kinh tế

Bảo hộ thương mại là biện pháp mà các quốc gia áp dụng để bảo vệ sản xuất trong nước. Tuy nhiên, điều này có thể dẫn đến sự gia tăng giá cả và giảm tính cạnh tranh của hàng hóa trên thị trường quốc tế.

2.2. Xung đột thương mại giữa các quốc gia

Xung đột thương mại giữa các quốc gia, đặc biệt là giữa các cường quốc kinh tế, có thể gây ra những tác động tiêu cực đến nền kinh tế toàn cầu. Các biện pháp trả đũa thương mại có thể làm giảm xuất khẩu và ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế.

III. Phương pháp giải quyết các vấn đề trong Chính Sách Thương Mại Quốc Tế

Để giải quyết các vấn đề trong chính sách thương mại quốc tế, các quốc gia cần hợp tác chặt chẽ và tham gia vào các tổ chức thương mại quốc tế như WTO. Việc này giúp tạo ra một môi trường thương mại công bằng và minh bạch.

3.1. Hợp tác quốc tế trong thương mại

Hợp tác quốc tế là yếu tố quan trọng giúp các quốc gia giải quyết các vấn đề thương mại. Tham gia vào các hiệp định thương mại tự do và tổ chức thương mại quốc tế giúp tạo ra cơ hội cho các doanh nghiệp.

3.2. Cải cách chính sách thương mại

Cải cách chính sách thương mại là cần thiết để thích ứng với sự thay đổi của thị trường toàn cầu. Các quốc gia cần điều chỉnh các quy định thương mại để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và thu hút đầu tư nước ngoài.

IV. Ứng dụng thực tiễn của Chính Sách Thương Mại Quốc Tế

Chính sách thương mại quốc tế có nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc thúc đẩy xuất khẩu và thu hút đầu tư. Các doanh nghiệp cần nắm bắt các quy định và chính sách để tối ưu hóa hoạt động kinh doanh của mình.

4.1. Tăng cường xuất khẩu hàng hóa

Để tăng cường xuất khẩu, các doanh nghiệp cần nghiên cứu thị trường và nắm bắt nhu cầu của khách hàng quốc tế. Việc tham gia vào các hội chợ thương mại quốc tế cũng là một cách hiệu quả để quảng bá sản phẩm.

4.2. Thu hút đầu tư nước ngoài

Chính sách thương mại quốc tế cũng giúp thu hút đầu tư nước ngoài. Các quốc gia cần tạo ra môi trường đầu tư thuận lợi và minh bạch để thu hút các nhà đầu tư quốc tế.

V. Kết luận và tương lai của Chính Sách Thương Mại Quốc Tế

Chính sách thương mại quốc tế sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế toàn cầu. Các quốc gia cần hợp tác chặt chẽ để giải quyết các vấn đề thương mại và tạo ra một môi trường thương mại công bằng.

5.1. Xu hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, chính sách thương mại quốc tế sẽ tiếp tục phát triển với sự gia tăng của các hiệp định thương mại tự do và sự thay đổi trong quy định thương mại toàn cầu.

5.2. Vai trò của công nghệ trong thương mại

Công nghệ sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy thương mại quốc tế. Các doanh nghiệp cần áp dụng công nghệ mới để tối ưu hóa quy trình sản xuất và phân phối hàng hóa.

Nội dung chính

Giáo Trình Kinh Tế Ngoại Thương – GS. Bùi Xuân Lưu

Tổng quan về giáo trình

Môn học và vị trí trong chương trình đào tạo

Giáo trình Kinh tế Ngoại thương do Giáo sư Bùi Xuân Lưu chủ biên, được biên soạn bởi Bộ môn Kinh tế Ngoại thương thuộc Trường Đại học Ngoại thương (Hà Nội). Môn học Kinh tế ngoại thương là môn chuyên môn chính trong chương trình đào tạo cử nhân ngành kinh tế ngoại thương và quản trị kinh doanh quốc tế (áp dụng cho cả hệ đào tạo tập trung và hệ tại chức). Môn học này thuộc nhóm kinh tế ngành, đóng vai trò kết nối giữa các khối kiến thức lý luận kinh tế cơ bản với các môn nghiệp vụ ứng dụng thực tế.

Mục tiêu học tập

Giáo trình xác định các mục tiêu học tập cụ thể:

• Trang bị hệ thống lý luận cơ bản về sự phát triển của ngoại thương qua các giai đoạn lịch sử và mối quan hệ biện chứng giữa phát triển kinh tế - xã hội với ngoại thương.
• Làm rõ cơ sở khoa học và các mối liên hệ có tính quy luật trong hệ thống chính sách và công cụ thực hiện chính sách ngoại thương của Nhà nước Việt Nam, đặc biệt là trong thời kỳ Đổi mới.
• Xây dựng phương pháp luận khoa học cho người học trong việc đánh giá hiệu quả kinh tế ngoại thương, tập dượt phân tích chính sách và hình thành tư duy phục vụ công tác hoạch định, thực thi chính sách trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế.

Cấu trúc và cách tiếp cận

Tài liệu được kết cấu thành 4 phần với 11 chương:

• Phần I: Những vấn đề cơ bản về phát triển Ngoại thương (từ Chương 1 đến Chương 5).
• Phần II: Ngoại thương Việt Nam qua các thời kỳ.
• Phần III: Cơ chế quản lý và chính sách xuất khẩu, nhập khẩu.
• Phần IV: Hiệu quả kinh tế ngoại thương.

Giáo trình tiếp cận ngoại thương trên phương diện một ngành kinh tế và một phương thức "sản xuất gián tiếp", phân tích cơ chế vận động của lưu thông hàng hóa qua biên giới gắn liền với vai trò quản lý vĩ mô của Nhà nước.

Điểm đặc sắc của giáo trình

Tài liệu kết hợp nền tảng kinh tế chính trị học Mác - Lênin với các học thuyết thương mại quốc tế cổ điển và hiện đại. Điểm đặc sắc là việc làm rõ bản chất của ngoại thương: mục tiêu chính của ngoại thương là nhập khẩu (xuất khẩu là phương tiện để nhập khẩu, nhập khẩu là nguồn lợi chính) và mô hình hóa hoạt động thương mại của Việt Nam dưới góc độ một "nền kinh tế mở quy mô nhỏ chấp nhận giá".

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

┌─────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                    KINH TẾ NGOẠI THƯƠNG                     │
└──────────────────────────────┬──────────────────────────────┘
                               │
       ┌───────────────────────┼───────────────────────┐
       ▼                       ▼                       ▼
┌──────────────┐        ┌──────────────┐        ┌──────────────┐
│   PHẦN I     │        │   PHẦN II    │        │  PHẦN III-IV │
│Lý luận cơ bản│        │Ngoại thương  │        │Chính sách &  │
│& Chiến lược  │        │Việt Nam qua  │        │Hiệu quả kinh │
│ (Chương 1-5) │        │  các thời kỳ │        │  tế thương mại│
└──────────────┘        └──────────────┘        └──────────────┘

• Chương 1: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu: Trình bày định nghĩa ngoại thương là việc mua, bán hàng hóa và dịch vụ qua biên giới quốc gia. Phân tích hai điều kiện tiền đề cho sự ra đời của ngoại thương (sự phát triển của kinh tế hàng hóa - tiền tệ/tư bản thương nghiệp và sự ra đời của Nhà nước gắn với phân công lao động quốc tế). Trình bày ba giai đoạn nghiên cứu: Quan sát, Xây dựng phương án và Thực nghiệm kinh tế.
• Chương 2: Những lý thuyết bàn về lợi ích của ngoại thương: Khảo sát có hệ thống các trường phái kinh tế:
  • Chủ nghĩa Trọng thương (Mercantilism): Đại diện bởi Jean Bodin, Melon, Thomas Mun, Josias Child với quan điểm coi của cải là vàng bạc và chủ trương xuất siêu tuyệt đối; phân tích khái niệm Chủ nghĩa Trọng thương mới (Neomercantilism).
  • Lý thuyết Lợi thế tuyệt đối của Adam Smith: Trích từ tác phẩm Sự giàu có của các quốc gia (1776), chứng minh lợi ích phân công lao động dựa trên lợi thế tự nhiên và lợi thế do nỗ lực (công nghệ, kỹ thuật).
  • Lý thuyết Lợi thế so sánh của David Ricardo: Trích từ tác phẩm Những nguyên lý của kinh tế chính trị (1817), chứng minh quy luật lợi thế tương đối thông qua chi phí cơ hội.
  • Lý thuyết Giá trị quốc tế và tương quan cầu của John Stuart Mill: Bổ sung yếu tố cầu và độ co giãn của cầu trong việc xác định tỷ lệ trao đổi thực tế.
  • Lý thuyết Tỷ lệ yếu tố sản xuất của Heckscher - Ohlin (H.O): Giải thích cơ sở mậu dịch thông qua sự phong phú tương đối của các yếu tố đầu vào (lao động, đất đai, tư bản).
  • Quan điểm của C. Mác về ngoại thương: Phân tích ngoại thương trong bộ Tư bản, chỉ rõ nguyên tắc trao đổi ngang giá dựa trên quy luật giá trị và tính tất yếu khách quan của ngoại thương trong phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa.
  • Mô hình nền kinh tế mở quy mô nhỏ: Khái niệm hàng hóa mậu dịch/phi mậu dịch và cơ chế hình thành khối lượng xuất nhập khẩu theo mức giá quốc tế cố định ($P_w$).
• Chương 3: Chức năng, nhiệm vụ của ngoại thương: Phân tích nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa kinh tế và chính trị trong hoạt động thương mại quốc tế; giải quyết mối quan hệ giữa khai thác lao động giá rẻ và chuyển giao công nghệ mới trong quá trình công nghiệp hóa.
• Chương 4: Mối quan hệ giữa ngoại thương và các lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế: Khảo sát tác động của xuất nhập khẩu tới chuyển dịch cơ cấu sản xuất xã hội (phân bổ lại sản lượng giữa 3 khu vực: Nông lâm thủy sản, Công nghiệp - xây dựng, Dịch vụ); quan hệ với tiêu dùng cá nhân; vai trò của việc thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và hoạt động đầu tư ra nước ngoài.
• Chương 5: Chiến lược phát triển ngoại thương: Tổng hợp 4 mô hình chiến lược công nghiệp hóa theo phân loại của Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO): Dựa trên nguồn lực trong nước; Tăng trưởng nhanh hướng về xuất khẩu; Đáp ứng nhu cầu cơ bản (thay thế nhập khẩu); Tập trung vào tạo việc làm. Phân tích Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam thời kỳ 2001–2010 theo định hướng Đại hội IX.
• Phần II, III, IV: Khái quát lịch sử ngoại thương Việt Nam, hệ thống hóa cơ chế chính sách xuất nhập khẩu (thuế quan, hạn ngạch, quản lý chuyên ngành) và phương pháp xác định, phân tích các chỉ tiêu hiệu quả kinh tế ngoại thương.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Hệ thống lý thuyết kinh tế quốc tế: Cung cấp đầy đủ các mô hình từ kinh điển đến hiện đại giải thích nguyên nhân, động lực và quy luật trao đổi mậu dịch giữa các quốc gia.
• Nguyên lý hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở lý luận để phân biệt giữa quy luật kinh tế khách quan mang tính tất yếu và chính sách kinh tế mang tính chủ quan của Nhà nước.
• Khung phân tích vi mô và vĩ mô: Sử dụng hệ thống biểu đồ đường giới hạn khả năng sản xuất (PPF), đường tiêu dùng thương mại ($tt$), mô hình cung cầu nội địa ($S_0, D_0$) tương tác với mức giá thế giới ($P_w$) để định lượng khối lượng xuất khẩu ($q_2 - q_1$) và nhập khẩu ($q_1 - q_2$).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích mô hình định lượng: Thiết lập và giải quyết các bài toán phân bổ nguồn lực mậu dịch (như bảng tính 100 đơn vị nguồn lực sản xuất lúa gạo và vải vóc giữa Việt Nam và Hàn Quốc; tỷ lệ trao đổi rượu và vải giữa Anh và Bồ Đào Nha).
• Kỹ năng đánh giá chính sách: Năng lực đọc hiểu, đánh giá tác động của các công cụ điều tiết xuất nhập khẩu, chính sách tỷ giá hối đoái và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành.
• Kỹ năng nhận diện động cơ kinh doanh: Phân tích các quyết định xuất nhập khẩu ở cấp độ doanh nghiệp dựa trên quy luật đường cong kinh nghiệm (giảm 20%–30% chi phí đơn vị khi quy mô sản lượng tăng gấp đôi), tối ưu hóa công suất dư thừa và đa dạng hóa rủi ro chu kỳ sống của sản phẩm.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Phương pháp sư phạm

Giáo trình sử dụng phương pháp giảng dạy kết hợp giữa phân tích diễn giải lý luận với mô hình hóa toán học và đồ thị kinh tế học. Tiến trình sư phạm đi từ các khái niệm cơ sở, khảo cứu các học thuyết lịch sử, trừu tượng hóa các quy luật kinh tế, sau đó áp dụng vào phân tích thực tiễn cơ chế chính sách ngoại thương tại Việt Nam.

       QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU & TIẾP CẬN KHOA HỌC
┌────────────────┐     ┌───────────────────┐     ┌─────────────────┐
│ Giai đoạn 1    │     │ Giai đoạn 2       │     │ Giai đoạn 3     │
│ QUAN SÁT       │ ──► │ XÂY DỰNG PHƯƠNG ÁN│ ──► │ THỰC NGHIỆM     │
│ (Thống kê &    │     │ (Lập luận cứ khoa │     │ (Áp dụng hẹp để │
│  hệ thống hóa) │     │  học & dự án)     │     │  hoàn thiện)    │
└────────────────┘     └───────────────────┘     └─────────────────┘

Bài tập và tình huống thực hành

• Bài toán lợi thế thương mại: Các bài tập tình huống so sánh chi phí và sản lượng giữa hai quốc gia giả định để xác định mô hình chuyên môn hóa sản xuất (Ví dụ: So sánh năng lực sản xuất nón và giày; bảng số liệu giả định năng lực sản xuất vải và lúa gạo giữa Việt Nam và Hàn Quốc).
• Bài toán cân bằng cung cầu: Thực hành vẽ và xác định các điểm cân bằng tiêu dùng ($E_0, E_1$), điểm cân bằng sản xuất ($E_P$) trên đồ thị khi có sự thay đổi của các yếu tố thu nhập, tiền lương hoặc mức giá thế giới.
• Bảng phân tích cơ cấu liên ngành: Đọc và phân tích bảng số liệu biến đổi cơ cấu sản phẩm xã hội dưới tác động của xuất nhập khẩu (tổng sản lượng 4.300 đơn vị quy ước phân bổ qua 3 khu vực kinh tế).

Phương pháp đánh giá

• Đánh giá mức độ hiểu và khả năng so sánh tính hợp lý, khiếm khuyết trong các giả thiết của các trường phái thương mại (về tính linh động của tài nguyên, tình trạng toàn dụng lao động, chi phí vận chuyển, sự xuất hiện của thương mại dịch vụ).
• Kiểm tra năng lực vận dụng các phương pháp luận kinh tế để phân tích một chính sách thương mại cụ thể của Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử.

Hướng dẫn tự học

Người học cần tuân thủ phương pháp duy vật biện chứng kết hợp logic và lịch sử:

1. Nắm vững định nghĩa và hệ thống giả định của từng mô hình lý thuyết.
2. Tự tái lập lại các bảng tính số liệu mẫu và đồ thị minh họa trong giáo trình.
3. Liên hệ các lý thuyết đã học với các văn bản pháp luật, chính sách ngoại thương hiện hành của Nhà nước.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Cập nhật so với các ấn bản trước

Giáo trình năm 2001 được chỉnh lý, phát triển dựa trên ba ấn bản đã phát hành trước đó:

• Lần thứ nhất: Năm 1994
• Lần thứ hai: Năm 1995
• Lần thứ ba: Năm 1997

Bản in năm 2001 bổ sung các luận cứ kinh tế phù hợp với cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước trong tiến trình chủ động hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế theo tinh thần Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Tích hợp xu thế hiện đại

• Mở rộng phạm vi mậu dịch: Bổ sung phân tích thương mại dịch vụ (như dịch vụ giáo dục, hệ thống thẻ tín dụng, vận tải hàng hải) bên cạnh thương mại hàng hóa truyền thống.
• Di chuyển quốc tế của các yếu tố sản xuất: Đưa vào nội dung phân tích xuất khẩu lao động (lao động Việt Nam làm việc tại Đông Âu, Nga, Trung Đông, Hàn Quốc) và dịch chuyển tư bản thông qua FDI.
• Dữ liệu thực chứng: Cập nhật số liệu xuất khẩu của khu vực có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam năm 2000 đạt 6.580 triệu USD (chiếm 47% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước), tăng trưởng vượt bậc so với mức 2.000 triệu USD của năm 1998.

      TĂNG TRƯỞNG KIM NGẠCH XUẤT KHẨU KHU VỰC FDI
  ┌──────────────────────────────────────────────────────────┐
  │ Năm 1998:  2.000 triệu USD                              │
  │ Năm 2000:  ████████████████████ 6.580 triệu USD (47%)    │
  └──────────────────────────────────────────────────────────┘

Ứng dụng thực tế

Tài liệu liên hệ trực tiếp các vấn đề ngoại thương với thực tiễn kinh tế Việt Nam:

• Phân tích vị thế chấp nhận giá của Việt Nam đối với các mặt hàng nhập khẩu kỹ thuật cao (ô tô Mercedes của Đức, thiết bị ghi âm của Nhật Bản, máy tính IBM của Mỹ).
• Phân tích ý nghĩa chính trị - xã hội của các mặt hàng cốt lõi như xuất khẩu gạo và nhập khẩu phân bón đối với đời sống của người nông dân.
• Ứng dụng phân loại của UNIDO để chỉ rõ Việt Nam không thể áp dụng đơn lẻ một mô hình chiến lược công nghiệp hóa thuần túy mà phải xây dựng chiến lược hỗn hợp: kết hợp phát huy nội lực với thu hút ngoại lực để phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Sinh viên và chương trình đào tạo

• Sinh viên chuyên ngành: Giáo trình phục vụ trực tiếp sinh viên chuyên ngành Kinh tế Ngoại thương, Kinh tế Đối ngoại, Quản trị Kinh doanh Quốc tế thuộc hệ đào tạo chính quy tập trung và hệ tại chức từ năm thứ hai trở đi.
• Yêu cầu tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các môn học nền tảng bao gồm: Kinh tế chính trị học Mác - Lênin, Kinh tế học vi mô, Kinh tế học vĩ mô và Lịch sử các học thuyết kinh tế. Giáo trình đồng thời là môn học cơ sở liên kết chặt chẽ với các môn chuyên môn tiếp theo như Marketing quốc tế, Thanh toán quốc tế và Kỹ thuật nghiệp vụ ngoại thương.

Giảng viên và nghiên cứu học thuật

• Giảng viên sử dụng giáo trình làm tài liệu chuẩn mực để thiết kế đề cương chi tiết môn học, xây dựng bài giảng lý thuyết và hệ thống bài tập thực hành kinh tế ngành.
• Các nhà nghiên cứu kinh tế sử dụng tài liệu làm khung tham chiếu lý thuyết về sự vận động của chính sách ngoại thương Việt Nam trong giai đoạn đầu chuyển đổi sang kinh tế thị trường.

Tự học và tham khảo thực tế

Tài liệu thích hợp cho các cán bộ quản lý nhà nước trong lĩnh vực thương mại, chuyên viên xuất nhập khẩu tại các doanh nghiệp cần củng cố phương pháp luận về cơ chế quản lý ngoại thương, đánh giá hiệu quả kinh tế và chiến lược thương mại quốc tế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này được biên soạn cho đối tượng nào?

Giáo trình được biên soạn phục vụ chính cho sinh viên đại học ngành Kinh tế Ngoại thương và Quản trị Kinh doanh Quốc tế (cả hệ tập trung và tại chức) của Trường Đại học Ngoại thương, đồng thời là tài liệu tham khảo cho bạn đọc quan tâm đến chính sách kinh tế đối ngoại.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học môn này?

Người học cần có kiến thức nền tảng về Kinh tế chính trị học Mác - Lênin, các khái niệm cơ bản về quy luật cung cầu của Kinh tế học vi mô/vĩ mô và nguyên lý phân công lao động xã hội.

3. Giáo trình có điểm gì khác biệt so với các tài liệu về Kinh tế quốc tế thuần túy?

Giáo trình tiếp cận ngoại thương dưới tư cách một môn kinh tế ngành chuyên biệt. Nội dung không chỉ dừng lại ở các lý thuyết mậu dịch quốc tế thuần túy mà tập trung sâu vào cơ chế quản lý, hệ thống công cụ chính sách xuất nhập khẩu của Nhà nước Việt Nam và phân tích hiệu quả kinh tế ngoại thương trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

4. Làm thế nào để tự học giáo trình đạt hiệu quả cao?

Người học cần kết hợp nắm bắt bản chất lý thuyết với việc giải các bài tập số liệu phân bổ nguồn lực, đọc hiểu các mô hình đồ thị cung cầu của nền kinh tế mở quy mô nhỏ và theo dõi 3 giai đoạn nghiên cứu khoa học: quan sát thực tiễn thống kê, xây dựng đề án lý thuyết và kiểm nghiệm thực tế.

5. Giáo trình trích dẫn những nguồn tài liệu tham khảo cốt lõi nào?

Giáo trình trích dẫn trực tiếp các công trình kinh điển như The Wealth of Nations (1776) của Adam Smith, Principles of Political Economy (1817) của David Ricardo, bộ Tư bản và tác phẩm Góp phần phê phán chính trị kinh tế học của C. Mác; các tài liệu chiến lược công nghiệp hóa của Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO); cùng các Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI và lần thứ IX của Đảng Cộng sản Việt Nam.

---

Kết luận

Giáo trình Kinh tế Ngoại thương do GS. Bùi Xuân Lưu chủ biên là tài liệu học thuật hệ thống hóa toàn diện các lý thuyết mậu dịch quốc tế từ Chủ nghĩa Trọng thương, trường phái Cổ điển, Tân cổ điển đến quan điểm Mác-xít, đồng thời xây dựng cơ sở khoa học cho công tác quản lý và hoạch định chính sách ngoại thương tại Việt Nam.

Lộ trình học tập kiến nghị cho người học là tiếp cận tuần tự từ nguyên lý và phương pháp nghiên cứu (Phần I), khảo cứu lịch sử phát triển ngoại thương (Phần II), nghiên cứu cơ chế và công cụ điều hành chính sách xuất nhập khẩu (Phần III), đến tính toán và phân tích hiệu quả kinh tế ngoại thương (Phần IV). Để mở rộng nhận thức, người học nên kết hợp nghiên cứu bổ trợ các văn kiện kinh tế - xã hội cập nhật của Nhà nước và các báo cáo thống kê thương mại thường niên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Gi¸o tr×nh Kinh tÕ ngo¹i th-¬ng 1 CuuDuongThanCong.com https://fb.com/tailieudientucntt Lêi nãi ®Çu Nh»m ®¸p øng yªu cÇu ®µo t¹o c¸n bé kinh tÕ ®èi ngo¹i vµ qu¶n trÞ kinh doanh th-¬ng m¹i quèc tÕ phï hîp víi c¬ chÕ thÞ tr-êng cã sù qu¶n lý cña Nhµ n-íc, bé m«n Kinh tÕ Ngo¹i th-¬ng biªn so¹n gi¸o tr×nh nµy nh»m giíi thiÖu mét sè kiÕn thøc c¬ b¶n thiÕt yÕu nhÊt liªn quan ®Õn kinh tÕ vµ chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng. Nh÷ng kiÕn thøc nµy rÊt cÇn thiÕt ®Ó hiÓu ®-îc nh÷ng vÊn ®Ò kinh tÕ vµ chÝnh s¸ch cô thÓ ®ang diÔn ra trong ho¹t ®éng ngo¹i th-¬ng n-íc ta còng nh- chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng cña Nhµ n-íc. §èi t-îng phôc vô chñ yÕu cña gi¸o tr×nh Kinh tÕ Ngo¹i th-¬ng lµ sinh viªn ngµnh kinh tÕ ngo¹i th-¬ng vµ qu¶n trÞ kinh doanh quèc tÕ thuéc c¸c hÖ tËp trung vµ t¹i chøc. Ngoµi ra gi¸o tr×nh còng lµ tµi liÖu tham kh¶o bæ Ých cho c¸c b¹n ®äc quan t©m ®Õn vÊn ®Ò kinh tÕ vµ chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i.

Gi¸o tr×nh Kinh tÕ Ngo¹i th-¬ng ®-îc chia lµm 4 phÇn, bè côc thµnh 11 ch-¬ng PhÇn I : Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ ph¸t triÓn Ngo¹i th-¬ng PhÇn II : Ngo¹i th-¬ng ViÖt Nam qua c¸c thêi kú PhÇn III : C¬ chÕ qu¶n lý vµ chÝnh s¸ch xuÊt khÈu, nhËp khÈu PhÇn IV : HiÖu qu¶ kinh tÕ ngo¹i th-¬ng. Gi¸o tr×nh Kinh tÕ Ngo¹i th-¬ng xuÊt b¶n lÇn nµy dùa trªn gi¸o tr×nh ®· xuÊt b¶n lÇn thø nhÊt (n¨m 1994), lÇn thø hai (n¨m 1995) vµ lÇn ba (n¨m 1997). §ång thêi gi¸o tr×nh còng söa ch÷a bæ sung vµ cè g¾ng tiÕp cËn nh÷ng vÊn ®Ò cña kinh tÕ thÞ tr-êng cã sù qu¶n lý cña Nhµ n-íc trong qu¸ tr×nh më réng th-¬ng m¹i, chñ ®éng héi nhËp kinh tÕ khu vùc vµ quèc tÕ theo quan ®iÓm §æi Míi cña §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam. Ph¸t triÓn vµ qu¶n lý ngo¹i th-¬ng trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng cã sù qu¶n lý cña Nhµ n-íc trong qu¸ tr×nh héi nhËp lµ vÊn ®Ò phøc t¹p.

Do ®ã, mÆc dï cã nhiÒu cè g¾ng, nh-ng gi¸o tr×nh nµy kh«ng tr¸nh khái c¸c thiÕu sãt. RÊt mong nhËn ®-îc sù ®ãng gãp cña b¹n ®äc. Hµ néi, th¸ng …n¨m 2001 T¸c gi¶ GS. Bïi Xu©n L-u 2 CuuDuongThanCong.com https://fb.com/tailieudientucntt Ch-¬ng 1 ®èi t-îng, néi dung vµ ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu 1.

C¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n vÒ ngo¹i th-¬ng Cã nhiÒu kh¸i niÖm kh¸c nhau vÒ ngo¹i th-¬ng. Song xÐt vÒ ®Æc tr-ng th× ngo¹i th-¬ng ®-îc ®Þnh nghÜa lµ viÖc mua, b¸n hµng ho¸ vµ dÞch vô qua biªn giíi quèc gia. C¸ch ®Þnh nghÜa nµy ®-îc sö dông nhiÒu nhÊt khi nh×n vµo c¸c chøc n¨ng cña ngo¹i th-¬ng, tøc vai trß cña nã nh- chiÕc cÇu nèi gi÷a cung vµ cÇu hµng ho¸ vµ dÞch vô cña thÞ tr-êng trong vµ ngoµi n-íc vÒ sè l-îng, chÊt l-îng vµ thêi gian s¶n xuÊt. Trong nhiÒu tr-êng hîp, trao ®æi hµng ho¸ vµ dÞch vô ®-îc ®i kÌm viÖc trao ®æi c¸c yÕu tè s¶n xuÊt (vÝ dô lao ®éng vµ vèn), nhÊt lµ ngo¹i th-¬ng trong ®iÒu kiÖn héi nhËp khu vùc vµ quèc tÕ.

C¸c nhµ kinh tÕ häc cßn dïng ®Þnh nghÜa ngo¹i th-¬ng nh- lµ mét c«ng nghÖ kh¸c ®Ó s¶n xuÊt hµng ho¸ vµ dÞch vô (thËm chÝ c¶ c¸c yÕu tè s¶n xuÊt). Nh- vËy, ngo¹i th-¬ng ®-îc hiÓu nh- lµ mét qu¸ tr×nh s¶n xuÊt gi¸n tiÕp. Trong ho¹t ®éng ngo¹i th-¬ng: xuÊt khÈu lµ viÖc b¸n hµng ho¸ vµ dÞch vô cho n-íc ngoµi, vµ nhËp khÈu lµ viÖc mua hµng ho¸ vµ dÞch vô cña n-íc ngoµi. Môc tiªu chÝnh cña ngo¹i th-¬ng lµ nhËp khÈu chø kh«ng ph¶i lµ xuÊt khÈu.

XuÊt khÈu lµ ®Ó nhËp khÈu; nhËp khÈu lµ nguån lîi chÝnh tõ ngo¹i th-¬ng. §iÒu kiÖn ®Ó ngo¹i th-¬ng sinh ra, tån t¹i vµ ph¸t triÓn lµ: 1) Cã sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña kinh tÕ hµng ho¸ - tiÒn tÖ kÌm theo ®ã lµ sù xuÊt hiÖn cña t- b¶n th-¬ng nghiÖp; 2) Sù ra ®êi cña Nhµ n-íc vµ sù ph¸t triÓn cña ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ gi÷a c¸c n-íc. Ngo¹i th-¬ng lµ ho¹t ®éng kinh tÕ ®· cã tõ l©u ®êi: d-íi chÕ ®é chiÕm h÷u n« lÖ vµ tiÕp ®ã lµ chÕ ®é phong kiÕn. Trong c¸c x· héi n« lÖ vµ phong kiÕn, do kinh tÕ tù nhiªn cßn chiÕm ®Þa vÞ thèng trÞ, nªn ngo¹i th-¬ng chØ ph¸t triÓn víi quy m« nhá bÐ.

L-u th«ng hµng ho¸ gi÷a c¸c quèc gia chØ dõng l¹i ë mét phÇn nhá s¶n phÈm s¶n xuÊt ra vµ chñ yÕu lµ ®Ó phôc vô cho tiªu dïng c¸ nh©n cña giai cÊp thèng trÞ ®-¬ng thêi. Ngo¹i th-¬ng chØ thùc sù ph¸t triÓn trong thêi ®¹i t- b¶n chñ nghÜa. Ngo¹i th-¬ng trë thµnh ®éng lùc ph¸t triÓn quan träng cña ph-¬ng thøc s¶n xuÊt t- b¶n chñ nghÜa. Ngµy nay s¶n xuÊt ®· ®-îc quèc tÕ ho¸.

Kh«ng mét quèc gia nµo cã thÓ tån t¹i vµ ph¸t triÓn kinh tÕ mµ l¹i kh«ng tham gia vµo ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ vµ trao ®æi hµng ho¸ víi bªn ngoµi. §ång thêi, ngµy nay ngo¹i th-¬ng kh«ng chØ mang ý nghÜa ®¬n thuÇn lµ bu«n b¸n víi bªn ngoµi, mµ thùc chÊt lµ cïng víi c¸c quan hÖ kinh tÕ ®èi ngo¹i kh¸c tham gia vµo ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ. Do vËy, 3 CuuDuongThanCong.com https://fb.com/tailieudientucntt cÇn coi ngo¹i th-¬ng kh«ng chØ lµ mét nh©n tè bæ sung cho kinh tÕ trong n-íc mµ cÇn coi sù ph¸t triÓn kinh tÕ trong n-íc ph¶i thÝch nghi víi lùa chän ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ. BÝ quyÕt thµnh c«ng trong chiÕn l-îc ph¸t triÓn kinh tÕ cña nhiÒu n-íc lµ nhËn thøc ®-îc mèi quan hÖ h÷u c¬ gi÷a kinh tÕ trong n-íc vµ më réng quan hÖ kinh tÕ víi bªn ngoµi.

VÊn ®Ò quan träng ë ®©y lµ, mét mÆt, ph¶i khai th¸c ®-îc mäi lîi thÕ cña hoµn c¶nh chñ quan trong n-íc phï hîp víi xu thÕ ph¸t triÓn cña kinh tÕ thÕ giíi vµ quan hÖ kinh tÕ quèc tÕ. MÆt kh¸c, ph¶i tÝnh to¸n lîi thÕ t-¬ng ®èi cã thÓ dµnh ®-îc vµ so s¸nh ®iÒu ®ã víi c¸i gi¸ ph¶i tr¶. ThuËn lîi cã thÓ t¹o ra ®-îc nhê tham gia vµo bu«n b¸n vµ ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ bao giê còng t¨ng thªm kh¶ n¨ng phô thuéc bªn ngoµi. V× vËy, nãi ®Õn ph¸t triÓn ngo¹i th-¬ng vµ c¸c quan hÖ kinh tÕ ®èi ngo¹i kh¸c lµ nãi ®Õn kh¶ n¨ng liªn kÕt kinh tÕ, héi nhËp víi kinh tÕ khu vùc vµ quèc tÕ; ®ßi hái cã kh¶ n¨ng xö lý thµnh c«ng mèi quan hÖ phô thuéc lÉn nhau.

Quan hÖ kinh tÕ bªn trong mét n-íc lµ nh÷ng quan hÖ gi÷a nh÷ng ng-êi tham gia vµo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vµ l-u th«ng trong n-íc ®ã. Quan hÖ th-¬ng m¹i cña mét n-íc víi n-íc ngoµi lµ sù tiÕp tôc trùc tiÕp c¸c quan hÖ s¶n xuÊt bªn trong n-íc ®ã. Song nã ®-îc ph¸t triÓn trong mét m«i tr-êng kh¸c, ë ®ã thÓ hiÖn c¸c quan hÖ kinh tÕ hoµn toµn kh«ng gièng c¸c quan hÖ kinh tÕ trong n-íc. Sù ph¸t triÓn c¸c mèi quan hÖ th-¬ng m¹i phï hîp víi c¸c mèi quan hÖ kinh tÕ trong n-íc, nh-ng l¹i mang nh÷ng ®Æc ®iÓm kh¸c.

ThÞ tr-êng thÕ giíi vµ thÞ tr-êng d©n téc lµ nh÷ng ph¹m trï kinh tÕ kh¸c nhau. V× vËy, c¸c quan hÖ kinh tÕ diÔn ra gi÷a c¸c chñ thÓ trªn thÞ tr-êng nµy thùc hiÖn theo nh÷ng h×nh thøc vµ ph-¬ng ph¸p hoµn toµn kh«ng gièng nhau. Môc ®Ých cña gi¸o tr×nh nµy lµ: 1.Nh»m trang bÞ cho sinh viªn hiÓu biÕt vÒ nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn c¬ b¶n liªn quan ®Õn ph¸t triÓn ngo¹i th-¬ng qua c¸c giai ®o¹n lÞch sö; hiÓu râ mèi quan hÖ biÖn chøng gi÷a ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi vµ sù ph¸t triÓn ngo¹i th-¬ng.Lµm cho sinh viªn hiÓu râ nh÷ng c¬ së khoa häc vµ nh÷ng mèi liªn hÖ cã tÝnh quy luËt trong chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng vµ c¸c c«ng cô thùc hiÖn chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng cña Nhµ n-íc ViÖt Nam qua c¸c thêi kú, ®Æc biÖt lµ thêi kú ®æi míi.Gióp cho sinh viªn cã ph-¬ng ph¸p luËn ®óng ®¾n trong viÖc ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ ho¹t ®éng ngo¹i th-¬ng, tËp d-ît ph©n tÝch chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng cña Nhµ n-íc ViÖt Nam qua c¸c thêi kú, cã t- duy khoa häc, ®óng ®¾n trong viÖc tham gia vµo thùc hiÖn vµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng cña Nhµ n-íc trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn C«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n-íc vµ héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ vµ khu vùc.com https://fb.com/tailieudientucntt §Ó thùc hiÖn môc ®Ých trªn, nhiÖm vô chÝnh cña gi¸o tr×nh lµ: 1.HÖ thèng ho¸ vµ lµm râ nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn c¬ b¶n liªn quan ®Õn lîi Ých cña ngo¹i th-¬ng; chøc n¨ng, nhiÖm vô ngo¹i th-¬ng; mèi quan hÖ gi÷a ph¸t triÓn ngo¹i th-¬ng víi ph¸t triÓn vµ t¨ng tr-ëng kinh tÕ; c¸c quan ®iÓm chØ ®¹o ho¹t ®éng ngo¹i th-¬ng cña Nhµ n-íc ViÖt Nam.Kh¸i qu¸t t×nh h×nh ngo¹i th-¬ng ViÖt Nam næi bËt qua c¸c thêi kú, qua ®ã, gióp sinh viªn thÊy râ ®-îc nh÷ng ®Æc ®iÓm, c¸c mèi quan hÖ bu«n b¸n cña ViÖt Nam víi n-íc ngoµi vµ nh÷ng t¸c ®éng kinh tÕ - x· héi, kinh tÕ - chÝnh trÞ trong vµ ngoµi n-íc ®Õn ph¸t triÓn ngo¹i th-¬ng.Nghiªn cøu t-¬ng ®èi cã hÖ thèng luËn cø khoa häc vµ c¬ chÕ xuÊt nhËp khÈu vµ chÝnh s¸ch nhËp khÈu, xuÊt khÈu cña ViÖt Nam cïng c¸c c«ng cô, biÖn ph¸p thùc hiÖn vµ xu h-íng vËn ®éng cña chóng trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn c«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n-íc vµ héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ vµ khu vùc.Nghiªn cøu nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n liªn quan ®Õn x¸c ®Þnh vµ ph©n tÝch hiÖu qu¶ ho¹t ®éng ngo¹i th-¬ng nh»m gióp cho sinh viªn cã ph-¬ng ph¸p luËn ®óng ®¾n trong viÖc ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ vµ t×m kiÕm gi¶i ph¸p x©y dùng ph-¬ng ¸n kinh doanh cã hiÖu qu¶ vÒ kinh tÕ vµ x· héi. §èi t-îng, néi dung nghiªn cøu Kinh tÕ ngo¹i th-¬ng lµ mét m«n kinh tÕ ngµnh.

Kh¸i niÖm ngµnh kinh tÕ ngo¹i th-¬ng cßn ®-îc hiÓu nh- lµ mét tæ hîp c¬ cÊu tæ chøc thùc hiÖn chøc n¨ng më réng, giao l-u hµng ho¸, dÞch vô víi n-íc ngoµi. §èi t-îng nghiªn cøu cña kinh tÕ ngo¹i th-¬ng lµ c¸c quan hÖ kinh tÕ trong lÜnh vùc bu«n b¸n cña mét n-íc víi c¸c n-íc ngoµi. Cô thÓ, nã nghiªn cøu sù h×nh thµnh, c¬ chÕ vËn ®éng, quy luËt vµ xu h-íng ph¸t triÓn cña ho¹t ®éng ngo¹i th-¬ng nãi chung vµ chñ yÕu lµ cña ViÖt Nam. Tõ ®ã x©y dùng c¬ së khoa häc cho viÖc tæ chøc qu¶n lý vµ kÝch thÝch sù ph¸t triÓn ngo¹i th-¬ng cña n-íc ta phôc vô cho sù nghiÖp x©y dùng CNXH vµ ph¸t triÓn ®Êt n-íc.

C¸c quan hÖ bu«n b¸n lu«n lu«n vËn ®éng theo nh÷ng quy luËt vµ tÝnh quy luËt nhÊt ®Þnh. M«n kinh tÕ ngo¹i th-¬ng tr×nh bµy c¸c quy luËt ®ã b»ng ng«n ng÷ khoa häc th«ng qua sù s¾p xÕp theo hÖ thèng c¸c vÊn ®Ò phï hîp víi qu¸ tr×nh nghiªn cøu.