Luận văn thạc sĩ về chính sách tài chính đất đai tại Việt Nam

Nghiên cứu hệ thống Chính sách tài chính đất đai tại Việt Nam: Nghiên cứu thạc sĩ, phương pháp định lượng kết hợp định tính, góp phần phát triển kinh

• Tác giả: Nguyễn Liêm Chính
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Đức Trung
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Chính sách tài chính đất đai của Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH ĐẤT ĐAI
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.1.1. Những công trình nghiên cứu liên quan đến chính sách đất đai nói chung
• 1.1.2. Những công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề tài chính đất đai
• 1.2. Đánh giá tổng quan
• 1.3. Cơ sở lý luận về chính sách tài chính đất đai
• 1.3.1. Khái niệm về đất đai, tài chính về đất đai
• 1.3.2. Cơ sở lý luận về chính sách tài chính đối với đất đai
• 1.3.3. Vai trò của chính sách tài chính đối với đất đai
• 1.3.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến tài chính trong lĩnh vực đất đai
• 1.4. Cơ sở thực tiễn về chính sách tài chính đất đai trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 1.4.1. Pháp luật về tài chính đất đai của một số nước tiêu biểu trên thế giới
• 1.4.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.2. Các phương pháp xử lý số liệu, thông tin
• 2.2.1. Phương pháp thống kê mô tả
• 2.2.2. Phương pháp kế thừa, chọn lọc
• 2.2.3. Phương pháp đối chiếu, so sánh
• 2.2.4. Phương pháp phân tích tổng hợp
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH ĐẤT ĐAI Ở VIỆT NAM
• 3.1. Quá trình hình thành và phát triển chính sách tài chính đối với đất đai ở Việt Nam
• 3.1.1. Giai đoạn trước khi ban hành Luật Đất đai 1993
• 3.1.2. Giai đoạn từ năm 1993 đến trước khi ban hành Luật Đất đai 2003
• 3.1.3. Giai đoạn từ khi ban hành Luật đất đai năm 2003 đến khi Luật đất đai năm 2013 được ban hành
• 3.1.4. Giai đoạn từ khi Luật đất đai 2013 ban hành
• 3.2. Thực trạng chính sách về thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất
• 3.3. Thực trạng chính sách về thuế sử dụng đất
• 3.4. Thực trạng chính sách về thuế thu nhập liên quan đến đất đai
• 3.5. Thực trạng chính sách về phí và lệ phí
• 3.6. Những kết quả đạt được, những tồn tại và nguyên nhân tồn tại của chính sách tài chính đất đai ở Việt Nam nói chung
• 3.6.1. Những kết quả đạt được
• 3.6.2. Những hạn chế
• 3.6.3. Nguyên nhân của hạn chế
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP CHO CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH ĐẤT ĐAI Ở VIỆT NAM
• 4.1. Định hướng chính sách tài chính đất đai ở Việt Nam trong những năm tới
• 4.2. Ưu tiên khai thác nguồn lực tài chính từ đất đai tại các trung tâm đô thị lớn và những vùng đang đô thị hoá nhanh
• 4.3. Tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách cho phù hợp với điều kiện kinh tế thị trường
• 4.4. Các giải pháp để hoàn thiện chính sách tài chính đất đai
• 4.4.1. Hoàn thiện các quy định về giá đất làm căn cứ xác định nghĩa vụ tài chính của người sử dụng đất
• 4.4.2. Hoàn thiện các quy định về thuế đối với đất đai
• 4.4.3. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành chính sách về tài chính đối với đất đai
• 4.4.4. Phát triển thị trường bất động sản
• 4.4.5. Một số kiến nghị
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về chính sách tài chính đất đai

Chính sách tài chính đất đai tại Việt Nam đã được nghiên cứu từ nhiều góc độ khác nhau. Các công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng chính sách tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý và sử dụng đất đai Việt Nam. Đất đai không chỉ là tài nguyên quý giá mà còn là nguồn lực kinh tế lớn. Theo các nghiên cứu, việc quản lý tài chính đất đai cần phải được cải thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng, mặc dù có nhiều tiến bộ trong việc xây dựng chính sách đất đai, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế trong việc thực thi và quản lý. Những hạn chế này bao gồm việc định giá đất chưa hợp lý, cơ chế thu chưa phù hợp và sự thiếu đồng bộ trong các quy định pháp luật liên quan đến tài chính đất đai.

1.1. Những công trình nghiên cứu liên quan đến chính sách đất đai

Nhiều công trình nghiên cứu đã chỉ ra tầm quan trọng của chính sách tài chính trong việc quản lý đất đai. Ví dụ, nghiên cứu của Nguyễn Dũng Tiến đã phân tích thực trạng và giải pháp hoàn thiện quy hoạch sử dụng đất. Bài viết của Trần Kim Chung đã nhấn mạnh quyền sở hữu đất đai và vai trò của nó trong nền kinh tế. Những nghiên cứu này đã cung cấp cái nhìn sâu sắc về các vấn đề liên quan đến quản lý đất đai và tài chính công. Tuy nhiên, vẫn còn thiếu một nghiên cứu tổng thể về chính sách tài chính đất đai tại Việt Nam, điều này cho thấy sự cần thiết phải có một nghiên cứu chuyên sâu hơn về vấn đề này.

II. Thực trạng chính sách tài chính đất đai ở Việt Nam

Thực trạng chính sách tài chính đất đai ở Việt Nam cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Các chính sách hiện hành đã tạo ra một nguồn thu từ đất đai vào ngân sách nhà nước, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế. Một trong những vấn đề lớn nhất là việc định giá đất chưa hợp lý, dẫn đến sự chênh lệch giữa giá đất do nhà nước quy định và giá thị trường. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến lợi ích của nhà nước mà còn gây khó khăn cho người sử dụng đất. Ngoài ra, các chính sách thuế và phí liên quan đến đất đai cũng chưa được xây dựng một cách đồng bộ, gây khó khăn trong việc thực hiện và quản lý. Những vấn đề này cần được xem xét và cải thiện để đảm bảo tài chính công từ đất đai được sử dụng hiệu quả.

2.1. Những kết quả đạt được và tồn tại

Mặc dù có nhiều kết quả tích cực trong việc thu ngân sách từ đất đai, nhưng vẫn còn nhiều tồn tại. Các chính sách tài chính đã giúp tăng cường nguồn thu cho ngân sách nhà nước, nhưng việc thực hiện còn gặp nhiều khó khăn. Các quy định về thuế và phí chưa thực sự phù hợp với thực tiễn, dẫn đến tình trạng thất thu và lãng phí nguồn lực. Hơn nữa, việc quản lý và sử dụng tài nguyên đất chưa được thực hiện một cách đồng bộ, gây ra nhiều bất cập trong việc phát triển bền vững. Do đó, cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những tồn tại này.

III. Định hướng và giải pháp cho chính sách tài chính đất đai ở Việt Nam

Để hoàn thiện chính sách tài chính đất đai, cần có những định hướng rõ ràng và các giải pháp cụ thể. Một trong những ưu tiên hàng đầu là khai thác nguồn lực tài chính từ đất đai tại các trung tâm đô thị lớn. Việc hoàn thiện hệ thống chính sách cần phải phù hợp với điều kiện kinh tế thị trường, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả. Các giải pháp cần tập trung vào việc hoàn thiện các quy định về giá đất, thuế và phí liên quan đến đất đai. Đồng thời, cần phát triển thị trường bất động sản một cách đồng bộ và hiệu quả, nhằm tạo ra nguồn thu ổn định cho ngân sách nhà nước. Những giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý đất đai mà còn góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội.

3.1. Các giải pháp hoàn thiện chính sách tài chính đất đai

Các giải pháp hoàn thiện chính sách tài chính đất đai cần được thực hiện đồng bộ và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng. Cần hoàn thiện các quy định về giá đất, đảm bảo tính hợp lý và công bằng trong việc xác định nghĩa vụ tài chính của người sử dụng đất. Ngoài ra, cần xây dựng một cơ chế thuế phù hợp, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa nhà nước và người sử dụng đất. Việc nâng cao hiệu quả thi hành chính sách cũng cần được chú trọng, nhằm tạo ra một môi trường đầu tư thuận lợi và bền vững cho phát triển kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chính sách tài chính đất đai đóng vai trò then chốt trong quản lý và phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Theo báo cáo của ngành, nguồn thu từ đất đai chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong cơ cấu ngân sách nhà nước, góp phần quan trọng vào phát triển cơ sở hạ tầng và ổn định xã hội. Tuy nhiên, thực trạng chính sách tài chính đất đai hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế như giá đất quy định chưa sát với giá thị trường, cơ chế thu chưa phù hợp, và các quy định về thuế, phí còn bất cập. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng chính sách tài chính đất đai từ năm 1993 đến nay, đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách này đến năm 2030, nhằm tăng cường hiệu quả quản lý, khai thác nguồn lực đất đai và đảm bảo công bằng xã hội. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn quốc, tập trung vào các chính sách thu tiền sử dụng đất, thuế sử dụng đất, thuế thu nhập liên quan đến đất đai, phí và lệ phí đất đai. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện chính sách tài chính đất đai, góp phần nâng cao nguồn thu ngân sách và thúc đẩy phát triển thị trường bất động sản minh bạch, bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết tài chính công và lý thuyết quản lý kinh tế đất đai. Lý thuyết tài chính công giúp phân tích các khoản thu, chi của Nhà nước trong lĩnh vực đất đai, nhấn mạnh vai trò của chính sách thuế và các khoản thu tài chính nhằm phục vụ chức năng quản lý và phát triển kinh tế xã hội. Lý thuyết quản lý kinh tế đất đai tập trung vào các khái niệm như quyền sử dụng đất, giá đất, và các công cụ tài chính nhằm điều tiết và khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai. Các khái niệm chính bao gồm: (1) quyền sử dụng đất là hàng hóa đặc biệt; (2) giá đất là căn cứ xác định nghĩa vụ tài chính; (3) các khoản thu tài chính từ đất đai gồm tiền sử dụng đất, thuế sử dụng đất, thuế thu nhập từ chuyển nhượng đất, phí và lệ phí; (4) vai trò của chính sách tài chính trong điều tiết thị trường bất động sản và thúc đẩy sử dụng đất hiệu quả; (5) các yếu tố ảnh hưởng đến chính sách tài chính đất đai như quy hoạch sử dụng đất, chế độ sở hữu, và cơ chế quản lý kinh tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập từ các văn bản pháp luật, báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Tài chính, Tổng cục Thống kê, các nghiên cứu khoa học, luận văn, luận án và các tài liệu liên quan. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các chính sách tài chính đất đai áp dụng trên phạm vi cả nước từ năm 1993 đến nay. Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn lọc tài liệu có giá trị và số liệu thống kê chính thức để đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy. Phân tích dữ liệu sử dụng các phương pháp: thống kê mô tả để tổng hợp số liệu thu ngân sách từ đất đai qua các năm; phương pháp kế thừa, chọn lọc để hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn; phương pháp đối chiếu, so sánh để đánh giá sự thay đổi chính sách qua các giai đoạn; và phương pháp phân tích tổng hợp nhằm đưa ra nhận định toàn diện về thực trạng và đề xuất giải pháp. Timeline nghiên cứu kéo dài trong 2 năm, từ thu thập dữ liệu, phân tích đến hoàn thiện luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng nguồn thu từ đất đai: Từ năm 2010 đến 2015, nguồn thu ngân sách từ đất đai tăng trung bình khoảng 15% mỗi năm, chiếm tỷ trọng khoảng 10-12% tổng thu ngân sách nhà nước. Cơ cấu thu chủ yếu gồm tiền sử dụng đất (chiếm 60%), tiền thuê đất (20%), thuế sử dụng đất và thuế thu nhập từ chuyển nhượng đất (20%).

2. Chênh lệch giá đất quy định và giá thị trường: Giá đất do Nhà nước quy định thấp hơn giá thị trường từ 20% đến 50% tại các đô thị lớn, dẫn đến thất thu ngân sách và tạo điều kiện cho đầu cơ, tham nhũng trong quản lý đất đai.

3. Chính sách thuế chưa hiệu quả: Thuế thu nhập từ chuyển nhượng quyền sử dụng đất áp dụng mức thuế suất 25%, thấp hơn nhiều so với các nước phát triển (40-60%), chưa đủ sức răn đe đầu cơ đất đai. Thuế sử dụng đất nông nghiệp và phi nông nghiệp còn nhiều bất cập, chưa khuyến khích sử dụng đất tiết kiệm và hiệu quả.

4. Phí và lệ phí đất đai còn lạc hậu: Các quy định về phí, lệ phí chưa cập nhật kịp thời với thực tiễn, gây khó khăn trong triển khai và thu ngân sách, đặc biệt trong lĩnh vực đăng ký, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên là do khung pháp lý chưa đồng bộ, việc xác định giá đất còn mang tính hành chính, thiếu minh bạch và chưa phản ánh đúng giá trị thị trường. So với các nghiên cứu quốc tế, Việt Nam còn thiếu các công cụ tài chính đa dạng và cơ chế thuế lũy tiến nhằm điều tiết phần giá trị tăng thêm do đầu tư công và quy hoạch đô thị. Việc áp dụng các biện pháp hành chính trong quản lý đất đai vẫn còn phổ biến, chưa tận dụng hết các công cụ kinh tế để thúc đẩy sử dụng đất hiệu quả. Kết quả nghiên cứu cho thấy cần thiết phải hoàn thiện chính sách tài chính đất đai theo hướng minh bạch, công bằng và phù hợp với cơ chế thị trường, đồng thời tăng cường vai trò của Nhà nước trong điều tiết thị trường bất động sản. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng nguồn thu từ đất đai qua các năm và bảng so sánh giá đất quy định với giá thị trường tại các thành phố lớn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện hệ thống định giá đất: Xây dựng khung giá đất sát với giá thị trường, áp dụng phương pháp định giá đa chiều kết hợp giữa giá thị trường, giá trị sử dụng và giá trị gia tăng do đầu tư công tạo ra. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp với Bộ Tài chính, hoàn thành trong vòng 2 năm.

2. Cải cách chính sách thuế đất đai: Áp dụng thuế suất lũy tiến đối với thuế thu nhập từ chuyển nhượng quyền sử dụng đất, tăng mức thuế suất phù hợp để hạn chế đầu cơ và tăng nguồn thu ngân sách. Đồng thời, xây dựng luật thuế sử dụng đất mới nhằm khuyến khích sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Bộ Tài chính, hoàn thành trong 3 năm.

3. Cập nhật và nâng cao hiệu quả thu phí, lệ phí: Rà soát, sửa đổi các quy định về phí, lệ phí đất đai để phù hợp với thực tiễn, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thu. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài nguyên và Môi trường, các địa phương, hoàn thành trong 1-2 năm.

4. Phát triển thị trường bất động sản minh bạch: Tăng cường công khai thông tin về giá đất, giao dịch bất động sản; xây dựng cơ chế đấu giá quyền sử dụng đất công khai, minh bạch nhằm khai thác tối đa giá trị đất đai. Chủ thể thực hiện: Bộ Xây dựng, Bộ Tài nguyên và Môi trường, hoàn thành trong 3 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về đất đai: Giúp nâng cao hiệu quả quản lý, hoàn thiện chính sách tài chính đất đai, từ đó tăng nguồn thu ngân sách và đảm bảo công bằng xã hội.

2. Các nhà hoạch định chính sách tài chính và thuế: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chính sách thuế, phí phù hợp với thực tiễn và xu hướng phát triển kinh tế thị trường.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư bất động sản: Hiểu rõ cơ chế tài chính đất đai, từ đó đưa ra các quyết định đầu tư chính xác, giảm thiểu rủi ro pháp lý và tài chính.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên cao học: Là tài liệu tham khảo chuyên sâu về chính sách tài chính đất đai, phương pháp nghiên cứu và phân tích thực trạng chính sách tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách tài chính đất đai là gì?
   Chính sách tài chính đất đai là hệ thống các quy định về thu tiền sử dụng đất, thuế sử dụng đất, thuế thu nhập từ chuyển nhượng đất, phí và lệ phí nhằm quản lý, khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai và tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước.

2. Tại sao giá đất quy định thấp hơn giá thị trường lại là vấn đề?
   Giá đất thấp hơn giá thị trường dẫn đến thất thu ngân sách, tạo điều kiện cho đầu cơ và tham nhũng, làm méo mó thị trường bất động sản và ảnh hưởng đến công bằng xã hội.

3. Thuế thu nhập từ chuyển nhượng quyền sử dụng đất có vai trò gì?
   Loại thuế này điều tiết phần thu nhập tăng thêm từ chuyển nhượng đất, hạn chế đầu cơ và tạo nguồn thu ổn định cho ngân sách, góp phần minh bạch thị trường bất động sản.

4. Phí và lệ phí đất đai gồm những gì?
   Bao gồm lệ phí trước bạ khi sang tên, lệ phí địa chính khi cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đăng ký sử dụng đất và các khoản phí liên quan đến quản lý đất đai.

5. Làm thế nào để hoàn thiện chính sách tài chính đất đai?
   Cần hoàn thiện hệ thống định giá đất, cải cách chính sách thuế, cập nhật phí lệ phí, phát triển thị trường bất động sản minh bạch và tăng cường quản lý nhà nước theo cơ chế thị trường.

Kết luận

• Chính sách tài chính đất đai là công cụ quan trọng trong quản lý và phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam.
• Thực trạng chính sách hiện còn nhiều hạn chế như giá đất quy định thấp, thuế suất chưa phù hợp, phí lệ phí lạc hậu.
• Luận văn đã phân tích chi tiết quá trình hình thành, phát triển và thực trạng chính sách tài chính đất đai từ năm 1993 đến nay.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách nhằm tăng cường nguồn thu ngân sách, thúc đẩy sử dụng đất hiệu quả và phát triển thị trường bất động sản minh bạch.
• Khuyến nghị các cơ quan chức năng sớm triển khai các giải pháp trong vòng 1-3 năm tới để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.

Hãy tiếp cận và áp dụng các giải pháp này để nâng cao hiệu quả quản lý tài chính đất đai, góp phần phát triển bền vững đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về chính sách tài chính đất đai. Chương 2: Phương pháp nghiên cứu Chương 3: Thực trạng chính sách tài chính đất đai ở Việt Nam Chương 4: Định hướng và giải pháp hoàn thiện chính sách tài chính đất đai của Việt Nam. 4 z CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH ĐẤT ĐAI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1.

Những công trình nghiên cứu liên quan đến chính sách đất đai nói chung Đề tài: “Nghiên cứu thực trạng và giải pháp hoàn thiện hệ thống quy hoạch sử dụng đất đai trong thời kỳ công nghiệp hóa” - Nguyễn Dũng Tiến (đề tài khoa học năm 2007, cơ quan chủ quản: Viện Khoa học Đo đạc và bản đồ). Với cách tiếp cận đi từ tổng thể đến chi tiết từ chủ trương chính sách đến thực tế triển khai thực hiện và liên hệ trực tiếp đến các đối tượng cụ thể. Thông qua cách tiếp cận này để nghiên cứu về cơ sở lý luận, cơ sở khoa học và thực tiễn thông qua việc điều tra dữ liệu QHSDĐ của nước ta trong những năm vừa qua. Trên cơ sở đó xây dựng các quan điểm, đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện ngành khoa học QHSDĐ, đáp ứng các yêu cầu phát triển kinh tế xã hội và môi trường thời kỳ công nghiệp hóa.

Bài nghiên cứu trao đổi “Tiếp cận giải quyết vấn đề “quyền sở hữu đất đai” ở nước ta hiện nay” của Trần Kim Chung, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương (được đăng trên Tạp chí cộng sản điện tử ngày 06/12/2013): Luật pháp Việt Nam khẳng định đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước làm đại diện chủ sở hữu. Quyền sử dụng đất là hàng hóa đặc biệt có thể tham gia thị trường. Chế độ sở hữu đất đai là cơ sở của mọi quan hệ về đất đai, quyền sở hữu đất đai là do người sở hữu đất đai nắm giữ, đây là quyền lợi đặc biệt không có người thứ hai và được pháp luật nhà nước bảo hộ. Chế độ sở hữu đất đai có thể chia thành hai loại lớn là chế độ công hữu đất đai và chế độ tư hữu đất đai.

Quyền sở hữu đất đai có thể chia nhỏ ra thành các quyền: quyền chiếm hữu, quyền sử dụng, quyền thu lợi, quyền định đoạt. Những quyền này thường thống nhất, quy về một chủ thể, nhưng trong tình 5 z huống được biệt nó có thể bị phân ly. Quyền sở hữu đất đai được nhà nước xác nhận bảo hộ, đều phải thông qua một văn kiện pháp luật nhất định để thực hiện. Bài nghiên cứu trao đổi “Tiếp tục đổi mới chính sách pháp luật về đất đai thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” của Nguyễn Quốc Ngữ, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế, Văn phòng Trung ương Đảng (Tạp chí cộng sản điện tử ngày 21/3/2013): Thông qua việc thực hiện Nghị quyết Hội nghị Trung ương 7 khóa IX, hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai từng bước được tăng cường; chính sách, pháp luật về đất đai ngày càng được hoàn thiện; các quyền của người sử dụng đất được mở rộng và được Nhà nước bảo đảm.

Thị trường bất động sản, trong đó có quyền sử dụng đất đã được hình thành và phát triển tương đối nhanh. Bài viết “Đổi mới chính sách, pháp luật đất đai, tạo động lực cho đẩy mạnh tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” của tác giả Nguyễn Minh Quang nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường đăng trên Tạp chí Cộng sản số 857 (Tháng 3-2014): Đất đai là vấn đề hệ trọng, phức tạp, nhạy cảm, có tầm ảnh hưởng lớn đến phát triển kinh tế và ổn định xã hội. Để các nội dung đổi mới sớm đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả, cần có sự nỗ lực của các cấp, các ngành và sự tham gia tích cực của nhân dân, nhằm phát huy tối đa nguồn lực đất đai trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Ngân hàng thế giới, Hà Nội, 2011 “Cơ chế nhà nước thu hồi đất và chuyển dịch đất đai tự nguyện ở Việt Nam”: Ngân hàng thế giới tập trung tổng kết các quy định của pháp luật Việt Nam, đánh giá quá trình thực hiện, phân tích một số kinh nghiệm quốc tế và đưa ra những khuyến nghị nhằm khắc phục các hạn chế của hệ thống pháp luật Việt Nam.

Ấn phẩm gồm 3 báo cáo: Đề xuất về hoàn thiện chính sách Nhà nước thu hồi đất và cơ chế chuyển dịch đất đai tự nguyện ở Việt Nam; Nghiên cứu về cơ chế xác định giá đất phục vụ 6 z bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại Việt Nam; Nghiên cứu hoàn thiện cơ chế giải quyết khiếu nại về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại Việt Nam. Những công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề tài chính đất đai Luận án của tiến sỹ Lê Xuân Bá, sự hình thành và phát triển thị trường bất động sản trong công cuộc đổi mới ở Việt Nam: đã phân tích về khía cạnh vai trò của thị trường bất động sản trong nền kinh tế thị trường và tập trung làm nổi bật nội dung về quá trình hình thành và phát triển của thị trường bất động sản ở Việt Nam nói chung, theo tác giả của công trình này, thị trường bất động sản ở Việt Nam có thời gian phát triển chưa dài nên còn chứa đựng nhiều bất cập cho nên tác dụng phát huy thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội chưa đáp ứng yêu cầu. Luận án tiến sỹ Chu Thị Thủy Chung (2010). Học viện Tài chính, Hoàn thiện Chính sách thu đối với đất đai ở Việt nam: Luận án phân tích, đánh giá chính sách thu đối với đất đai ở nước ta hiện hành, rút ra những kết quả đã đạt được, những tồn tại và nguyên nhân của những tồn tại đó.

Sau đó, đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách thu từ đất đai ở Việt Nam trong thời gian tới. Như vậy, luận án chỉ tập trung nghiên cứu hoàn thiện chính sách thu từ đất đai, đây chỉ là một trong các nội dung cơ bản của chính sách TCĐĐ, mà không phải tổng quan các nội dung của chính sách TCĐĐ. Luận văn Thạc sỹ Đoàn Đắc Thoại, 2014. Học viện Nông ngiệp Việt Nam, Đánh giá công tác tài chính đất đai trên đại bàn thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh.

Luận văn đã phân tích đánh giá được thực trạng công tác thu thuế đất đai trên đại bàn thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh đồng thời đưa ra một số giải pháp hoàn thiện công tác này. Tuy nhiên phạm vi hẹp trên địa bàn thành phố và thời gian nghiên cứu từ năm 2009- 2013. Như vậy, luận văn chỉ tập trung đánh giá thực trạng và tìm giải pháp thu tài chính đất đai trên địa bàn cấp thành phố (trực thuộc tỉnh) và thời gian nghiên cứu ngắn. Đánh giá tổng quan Các công trình nghiên cứu phần nào đã chỉ ra tầm quan trọng to lớn của công tác quản lý đất đai, việc thu thuế đất đai và quá trình hình thành thị trường bất động sản.

Tuy nhiên, cho đến nay chưa có công trình nghiên cứu chuyên biệt và hệ thống về chính sách tài chính đất đai. Chính vì thế tác giả nghiên cứu đề tài này là cần thiết và có tính mới. Các công trình nghiên cứu ở trên có giá trị tham khảo quý báu đối với tác giả trong quá trình thực hiện luận văn thạc sỹ này. Cơ sở lý luận về chính sách tài chính đất đai 1.

Khái niệm về đất đai, tài chính về đất đai 1.1 Khái niệm về đất đai Trong các tài liệu nghiên cứu về quản lý đất đai hiện nay đưa ra nhiều định nghĩa về đất đai khác nhau, cụ thể như: “Đất đai là một tổng thể vật chất có sự kết hợp giữa địa hình và không gian tự nhiên của thực thể vật chất đó”. Hoặc theo Đại từ điển kinh tế thị trường đã định nghĩa: “Đất đai là một phần bề mặt tơi xốp của lớp vỏ trái đất, chịu ảnh hưởng của các yếu tố tự nhiên như địa hình, địa chất, khí hậu, thủy văn, sinh vật. Đất đai là một loại tài nguyên thiên nhiên, một loại tư liệu sản xuất, chỉ tất cả các lục địa và mặt nước trên bề mặt trái đất. Đất đai nghĩa hẹp chỉ bộ phận lục địa trên bề mặt trái đất”.

Cũng có quan điểm khác cho rằng: “Đất đai là một diện tích cụ thể của bề mặt trái đất, bao gồm tất cả các cấu thành của môi trường sinh thái ngay trên và dưới bề mặt đó: bao gồm khí hậu bề mặt, thổ nhưỡng, dạng địa hình, nước (hồ, sông, suối, đầm lầy.), các lớp trầm tích sát bề mặt cùng với nước ngầm và khoáng sản trong lòng đất, tập đoàn thực vật và động vật, trạng thái 8 z định cư của con người, những kết quả của con người trong quá khứ và hiện tại để lại (san nền, hồ chứa nước…)”. Lại có quan điểm định nghĩa đất đai thông qua chức năng của nó, như khái niệm đất đai được xác định trong Luật Đất đai năm 1993: “Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh và quốc phòng”. Vì vậy có thể nói đất đai là hiện tượng địa lý - kinh tế, biến đổi theo quy luật tự nhiên và quy luật phát triển kinh tế - xã hội. Trong nhiều tài liệu về quản lý đất đai các khái niệm này thường không được phân biệt rõ ràng và khi nói về đất đai thường hay dùng từ đất để cho ngắn gọn hơn, như Luật Đất đai, Quyền SDĐ.

Nhưng trong tư duy khoa học cần phải phân biệt rõ các khái niệm khác nhau giữa lãnh thổ, đất và đất đai: “- Lãnh thổ là địa bàn cư trú của cộng đồng dân tộc trong không gian và thời gian xác định, thuộc phạm trù địa lý - dân tộc - Đất là lớp bề mặt trái đất hiểu theo nghĩa rộng hơn so với khái niệm thổ nhưỡng, thuộc phạm trù địa lý - tự nhiên. - Đất đai là kết quả của mối quan hệ tổng hoà giữa đất và hoạt động kinh tế xã hội của con người trong cộng đồng dân tộc trên một lãnh thổ nhất định, thuộc phạm trù địa lý - kinh tế. Về mặt không gian thì đất đai bao gồm cả phần bề mặt với không gian bên trên và bề sâu trong lòng đất”.