Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CÁC TỔ CHỨC HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP, ĐỔI MỚI SÁNG TẠO 1. Các khái niệm và đặc điểm của các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo 1. Các khái niệm cơ bản - Tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp: Là cơ quan, tổ chức hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo được cấp có thẩm quyền giao nhiệm vụ xây dựng, tổ chức thực hiện, phối hợp, giám sát, đánh giá việc thực hiện chính sách hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp. - Doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo: Khởi nghiệp (tiếng Anh là: startup hoặc start-up) là thuật ngữ chỉ về những công ty đang trong giai đoạn bắt đầu kinh doanh nói chung (Startup company), nó thường được dùng với nghĩa hẹp chỉ các công ty công nghệ trong giai đoạn lập nghiệp.
Doanh nghiệp khởi nghiệp là một tổ chức được thiết kế nhằm cung cấp sản phẩm và dịch vụ đột phá, sáng tạo trong những điều kiện kinh doanh chưa chắc chắn. - Tổ chức thúc đẩy kinh doanh (Accelerator): là các tổ chức cung cấp các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp thông qua đào tạo, cấp vốn mồi và tổ chức các sự kiện kêu gọi đầu tư. Một chương trình hỗ trợ của các tổ chức này thường kéo dài từ 3 – 4 tháng, tổ chức thúc đẩy sẽ sở hữu một phần cổ phần của doanh nghiệp khởi nghiệp sau khi cấp vốn mồi. 6 n - Đầu tư mạo hiểm (Venture Capital): Ở Việt Nam, khái niệm đầu tư mạo hiểm được chính thức định nghĩa trong Luật Công nghệ cao, năm 2008: “đầu tư mạo hiểm cho phát triển công nghệ cao là đầu tư cho nghiên cứu phát triển công nghệ cao, hình thành và phát triển doanh nghiệp ứng dụng, sản xuất sản phẩm, cung ứng dịch vụ công nghệ cao, được thực hiện bằng hình thức góp vốn và tư vấn cho tổ chức, cá nhân nhận đầu tư”.
- Quỹ đầu tư mạo hiểm (Venture Capital Fund): Thực hiện đầu tư vào hoạt động đổi mới công nghệ của một doanh nghiệp hoặc đầu tư để lập ra một doanh nghiệp mới, mà đặc trưng cơ bản của nó là còn thiếu độ tin cậy về kết quả kinh doanh, chưa tỏ rõ khả năng sinh lợi của mình, những nơi mà các thể chế tài chính truyền thống (tín dụng, ngân hàng. Thay vì cho vay, họ đầu tư vốn để một công ty có thể phát triển, đồng thời có thể nhận lấy một tỷ lệ cổ phần không có lãi cố định hoặc quyền sở hữu cổ phần trong công ty mà họ đầu tư. Xét về bản chất, hệ thống tín dụng thông thường không thể thúc đẩy đổi mới công nghệ khi mà khả năng thành công về kỹ thuật và thương mại còn chưa rõ ràng. Một số đặc điểm của doanh nghiệp khởi nghiệp và các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo.
- Đặc điểm nổi bật của doanh nghiệp khởi nghiệp: Những đặc điểm nổi bật phân biệt doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo với doanh nghiệp vừa và nhỏ thể hiện trong bảng dưới đây: Bảng 1. Doanh nghiệp khởi nghiệp, Doanh nghiệp vừa và nhỏ đổi mới sáng tạo -Steve quyết định đã đến lúc theo -Vui mừng bởi những tiềm năng Ví dụ đuổi ước mơ của mình và mở của các kết quả nghiên cứu gần một nhà hàng pizza toàn sử dụng đây của mình, Karen, một giáo sư 7 n nguyên liệu hữu cơ từ một công kỹ thuật hóa học, đã quyết định thức có sẵn. Đối với Steve, nhà nộp đơn xin bằng sáng chế cho hàng là cơ hội để làm việc trở lại công nghệ phát triển các tấm pin sau thời gian ba năm không có mỏng như tờ giấy và cùng với một việc làm toàn thời gian. đồng nghiệp thành lập một doanh -Steve coi thành công là một nhà nghiệp.
hàng địa phương thịnh vượng. -Karen hy vọng sẽ phục vụ nhiều -Steve đổi mới thành phần độc khách hàng trong các thị trường đáo của lớp vỏ pizza và công toàn cầu. thức nấu ăn của mình, nhưng -Ngược lại, các tấm năng lượng pizza của anh cũng chỉ được mặt trời mỏng như tờ giấy của công nhận là một chiếc bánh nhóm Karen sẽ làm thay đổi cách pizza. thức hoạt động của những người -Steve chủ yếu làm việc một tham gia trong lĩnh vực này.
mình trong một doanh nghiệp cá -Karen có một đội ngũ sáng lập thể. viên và sẽ sớm có một hội đồng Mặc dù việc mở nhà hàng chắc quản trị và các nhà đầu tư. chắn có những rủi ro nhất định, Việc kinh doanh của Karen rất tuy nhiên Steve sẽ có cơ hội mạo hiểm và có khả năng (giống thành công khiêm tốn nếu anh như rất nhiều công ty khởi nghiệp thực hiện tốt công việc của mình. công nghệ cao) cô sẽ thất bại, Nếu thành công, anh có thể sẽ không tạo ra việc làm nào cả.
Mặt tạo ra một số ít việc làm - chủ khác, nếu thành công, cô sẽ tạo ra yếu cho nhân viên phục vụ và hàng chục đến hàng trăm việc làm nhân viên nhà bếp. cho các tiến sĩ và thạc sỹ về hóa học, kỹ thuật và kinh doanh. Cô cũng có thể tạo ra các công việc 8 n chế tạo và bán hàng trên khắp thế giới. Loại hình đầu tiên là khởi sự Các hoạt động của Karen thể hiện kinh doanh với doanh nghiệp một loại hình khởi sự được gọi là nhỏ và vừa (DNNVV).
Loại hình DNKN ĐMST - sáng lập ra “các doanh nghiệp này thường do một doanh nghiệp định hướng ĐMST” người sáng lập để phục vụ thị theo đuổi các cơ hội toàn cầu dựa trường địa phương và sẽ trở trên việc mang đến cho khách thành một DNNVV hoạt động hàng những cải tiến mới có lợi thế trong phạm vi địa phương đó. cạnh tranh rõ ràng và tiềm năng Doanh nghiệp thường được tổ tăng trưởng cao. chức theo một nhóm nhỏ, có Vậy thế nào là đồi mới sáng tạo quan hệ mật thiết với nhau, có (Innovation)? Khái niệm ĐMST Kết thể là một doanh nghiệp gia đã trở thành một thuật ngữ ngày đình, nơi việc kiểm soát chặt chẽ càng sáo rỗng, nhưng có một định quả doanh nghiệp là rất quan trọng. nghĩa rất đơn giản mà Bill Aulet “Phần thưởng” cho các thành của Viện Công nghệ viên sáng lập doanh nghiệp loại Massachusetts tiếp nhận từ Giáo này là sự tự do cá nhân và dòng sư Ed Roberts cũng của Viện này, tiền từ việc kinh doanh.
Về cơ đó là: Đổi mới sáng tạo = Sáng bản, loại hình doanh nghiệp này chế × Thương mại hóa không cần kêu gọi nhiều vốn. Khi rót thêm tiền vào doanh nghiệp thì nhanh chóng có được kết quả là tăng thêm doanh thu và tạo ra công ăn việc làm. Như vậy, doanh nghiệp có thể được 9 n phát triển tại địa phương và công việc mà họ tạo ra hầu hết là các việc không thể vươn ra toàn cầu. DNNVV thường là các doanh nghiệp dịch vụ hoặc nhà bán lẻ các sản phẩm của công ty khác.
Yếu tố chính để phân biệt là họ tập trung vào các thị trường địa phương. - Nguồn vốn nhỏ; - Nguồn vốn lớn; - Quy mô hẹp, mang tính chất - Quy mô phát triển rộng; Kết địa phương; - Cần thiết sự hỗ trợ của các tổ luận - Không cần thiết sự hỗ trợ của chức hỗ trợ, các quỹ đầu tư các tổ chức quỹ lớn; thiên thần; - Tính an toàn cao, rủi ro thấp. - Rủi ro lớn, mạo hiểm cao. - Đặc điểm về cơ cấu của các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo: Các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp, ĐMST bao gồm nhiều dạng tổ chức như các quỹ phi lợi nhuận, các cơ quan tổ chức của nhà nước, các tổ chức được tạo bởi doanh nghiệp, các mô hình ươm tạo.Mỗi một tổ chức có một hình thái, cơ cấu, nguồn vốn riêng, cụ thể như sau: - Các quỹ phi lợi nhuận là một hình thức pháp nhân độc lập, có con dấu, tài khoản riêng; cung cấp khoản tiền tài trợ hoặc các hỗ trợ cho các tổ chức, cá nhân khác, quỹ có thể được điều hành bởi một tổ chức, cơ quan, doanh nghiệp như một dạng quỹ cộng đồng hoặc dưới hình thức quỹ cá nhân, thường được tài trợ bởi một cá nhân hoặc gia đình.
Một số quỹ phi lợi nhuận 10 n trên thế giới đầu tư cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo như CFF (Cystic Fibrosis Foundation – Mỹ), Bill & Melinda Gates foundation (quỹ từ thiện lớn nhất thế giới) hay Michael J. fox foundation - Các mô hình ươm tạo: là các nhà cung cấp các dịch vụ nhằm hỗ trợ, đẩy nhanh quá trình phát triển của một doanh nghiệp khởi nghiệp. Hiện chính phủ đang đẩy mạnh triển khai dự án xây dựng chính sách đổi mới và phát triển các cơ sở ươm tạo (BIPP). Đặc điểm về cơ cấu của các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp trong bộ máy nhà nước theo Nghị định số 56/2009/NĐ-CP của Chính phủ về trợ giúp phát triển doanh nghiệp: Sơ đồ 1.
Những vấn đề cơ bản và quy trình về chính sách phát triển các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo. Khái niệm về chính sách công: “Chính sách công là những định hướng mục tiêu và biện pháp hành động, được Nhà nước lựa chọn và ban hành như một công cụ quản lý của Nhà nước, nhằm giải quyết các vấn đề công cộng được lựa chọn, và được bảo đảm thực thi bởi các chủ thể có thẩm quyền”. Từ những nghiên cứu về chính sách công và hoạt động phát triển các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, hiện nay vẫn chưa có khái niệm cụ thể về chính sách phát triển các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo. Vì thế, tác giả xin phép được đưa ra quan điểm cá nhân của mình, quan điểm sẽ xuyên suốt toàn bộ quá trình nghiên cứu Luận văn này.
Theo đó, tác giả hiểu rằng chính sách phát triển các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo là những định hướng, mục tiêu và biện pháp hành động, được Nhà nước lựa chọn và ban hành như một công cụ quản lý của Nhà nước, nhằm giải quyết các vấn đề có liên quan và thúc đẩy sự phát triển của các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, được bảo đảm thực thi bởi các chủ thể có thẩm quyền.