Tổng quan nghiên cứu

Huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên Huế sở hữu diện tích tự nhiên 720,92 km2 cùng quy mô dân số đạt 134.547 người tính đến hết năm 2022. Nằm ở vị trí cửa ngõ phía Nam của tỉnh, địa bàn sở hữu hệ thống hạ tầng liên vùng huyết mạch gồm Quốc lộ 1A, tuyến đường sắt Bắc - Nam, cao tốc La Sơn - Túy Loan và Cảng biển nước sâu Chân Mây gắn liền với Khu kinh tế Chân Mây - Lăng Cô. Địa hình đa dạng từ đỉnh núi Bạch Mã cao 1.400 mét đến các bãi biển trù phú như Lăng Cô, Cảnh Dương tạo tiền đề phát triển du lịch sinh thái và công nghiệp dịch vụ hàng hải.

Tuy nhiên, việc tổ chức thực hiện các chính sách công trong giai đoạn 2020 - 2022 bộc lộ nhiều điểm nghẽn về tính bền vững. Thu nhập bình quân đầu người của huyện vẫn thấp hơn mức bình quân chung của tỉnh Thừa Thiên Huế, tỷ lệ đô thị hóa mới đạt 27,8% vào năm 2022, đồng thời chất lượng nguồn nhân lực và hiệu quả thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài chưa tương xứng với tiềm năng. Nghiên cứu này hướng đến mục tiêu đánh giá toàn diện quá trình thực thi chính sách phát triển bền vững trên cả ba trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường tại 15 xã và 2 thị trấn của huyện. Kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện cơ chế điều hành chính sách công, hướng tới mục tiêu tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất bình quân đạt 11,2% mỗi năm và nâng thu nhập bình quân đầu người lên 92 triệu đồng vào năm 2025.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết phát triển bền vững theo khung chuẩn của Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới (WCED) năm 1987 và Tuyên bố Rio de Janeiro năm 1992. Khung lý thuyết này khẳng định phát triển bền vững là sự tích hợp chặt chẽ, cân bằng giữa ba trụ cột: tăng trưởng kinh tế hiệu quả, bảo đảm tiến bộ công bằng xã hội và gìn giữ môi trường sinh thái mà không tổn hại đến tương lai. Bên cạnh đó, đề tài áp dụng mô hình quản lý công hiện đại và chu trình chính sách công của James Anderson nhằm phân tích toàn diện các giai đoạn ban hành, tổ chức thực thi, kiểm tra và đánh giá chính sách tại chính quyền địa phương cấp huyện.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: chính sách phát triển kinh tế bền vững gắn với chuyển dịch cơ cấu và gia tăng năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP); chính sách an sinh xã hội bền vững hướng tới nâng cao chỉ số phát triển con người (HDI), giảm nghèo đa chiều; và chính sách môi trường bền vững tập trung vào kiểm soát xả thải, bảo vệ diện tích rừng tự nhiên theo chứng chỉ FSC và quản lý tài nguyên đầm phá ven biển.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo tổng kết kinh tế - xã hội định kỳ của Ủy ban nhân dân huyện Phú Lộc giai đoạn 2020 - 2022 cùng dữ liệu thống kê chuyên ngành từ Tổng cục Thống kê và các sở, ngành tỉnh Thừa Thiên Huế. Timeline khảo sát và phân tích dữ liệu trải dài trong 3 năm liên tục từ năm 2020 đến năm 2022.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 17 đơn vị hành chính cấp cơ sở (gồm 15 xã và 2 thị trấn), khảo sát chi tiết hoạt động tại 22 cơ sở y tế công lập, 65 trường học và hồ sơ tín dụng của 350 hộ dân vay vốn tạo việc làm. Phương pháp chọn mẫu phân tầng theo vị trí địa lý (khu vực đồng bằng, ven biển đầm phá và miền núi) được lựa chọn nhằm phản ánh chính xác sự chênh lệch phát triển nội vùng. Phương pháp phân tích định tính kết hợp thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi số liệu theo thời gian được áp dụng vì phương pháp này cho phép nhận diện rõ ràng các biến động thực tế của từng tiêu chí định lượng, chỉ ra nguyên nhân gốc rễ của những hạn chế trong bộ máy quản lý công và bảo đảm tính khách quan cho các kết luận khoa học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về lĩnh vực kinh tế và cơ cấu lao động, số lao động làm việc trong các ngành kinh tế tăng từ 70.468 người năm 2020 lên 72.568 người năm 2022. Cơ cấu phân bổ lao động có sự chuyển biến rõ nét với khu vực dịch vụ chiếm tỷ trọng lớn nhất với 36.303 người, khu vực công nghiệp - xây dựng đạt 25.508 người và khu vực nông lâm ngư nghiệp giữ mức 10.757 người vào năm 2022. Hoạt động giải quyết việc làm duy trì từ 1.800 đến 2.000 lao động mỗi năm, trong đó xuất khẩu lao động tăng vọt 52,6% từ 50 người năm 2020 lên 178 người năm 2022. Tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 65,0% với 96,5% người học có việc làm sau đào tạo.

Thứ hai, về an sinh xã hội và giảm nghèo, tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn quốc gia giảm mạnh từ 4,40% năm 2020 xuống còn 3,40% vào năm 2022, tương ứng số hộ nghèo giảm từ 1.509 hộ xuống 1.314 hộ. Tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế duy trì ở mức rất cao đạt 97,0%, mạng lưới y tế cơ sở được củng cố với 20,9 giường bệnh trên một vạn dân và tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ em dưới 5 tuổi giảm xuống mức 6,14%. Toàn huyện có 42/65 trường học đạt chuẩn quốc gia, chiếm tỷ lệ 64,6%.

Thứ ba, về công tác quản lý tài nguyên và môi trường, tỷ lệ hộ dân sử dụng nước sạch đạt 97,1% và 100% hộ dân nông thôn được tiếp cận nguồn nước hợp vệ sinh. Tỷ lệ che phủ rừng duy trì ổn định ở mức 47,0%, với diện tích khai thác và trồng mới rừng đạt khoảng 2.200 ha mỗi năm, trong đó diện tích rừng gỗ lớn được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững FSC đạt khoảng 300 ha.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm trên có thể được hệ thống hóa rõ ràng thông qua bảng tổng hợp chỉ tiêu kinh tế - xã hội nhiều thời kỳ kết hợp biểu đồ cột so sánh sự suy giảm hộ nghèo và biểu đồ tròn thể hiện tỷ trọng chuyển dịch cơ cấu lao động ba khu vực. Kết quả tích cực bắt nguồn từ sự chỉ đạo điều hành quyết liệt của chính quyền địa phương và các chương trình hỗ trợ kịp thời, tiêu biểu là gói hỗ trợ 17,966 tỷ đồng cho 15.347 đối tượng bị ảnh hưởng bởi đại dịch Covid-19 và ngân sách 11,043 tỷ đồng nâng cấp 9 nghĩa trang liệt sĩ.

Tuy nhiên, khi so sánh với các nghiên cứu tương đồng tại các vùng kinh tế ven biển miền Trung, tính bền vững tại Phú Lộc vẫn đối mặt với nhiều lực cản. Tỷ lệ đô thị hóa mới đạt 27,8%, thấp hơn mục tiêu đề ra trên 30%; số hộ tái nghèo vẫn duy trì 10 trường hợp mỗi năm; chất lượng lao động tay nghề cao chưa đáp ứng nhu cầu của Khu kinh tế Chân Mây - Lăng Cô. Nguyên nhân chủ yếu do công tác quy hoạch phân khu còn chậm, kinh phí đầu tư công còn dàn trải và việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản chưa tạo ra bước đột phá chuỗi giá trị.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, cơ cấu lại nền kinh tế gắn liền với phát triển du lịch và dịch vụ biển. Ủy ban nhân dân huyện Phú Lộc phối hợp Ban Quản lý Khu kinh tế Chân Mây - Lăng Cô tập trung thu hút các dự án du lịch nghỉ dưỡng cao cấp, đặt mục tiêu tốc độ tăng trưởng lượng khách du lịch đạt từ 6% đến 7% mỗi năm và đưa tỷ trọng dịch vụ chạm mốc 63% tổng giá trị sản xuất vào năm 2025.

Thứ hai, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đẩy mạnh đào tạo nghề. Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện chủ trì liên kết với các trường cao đẳng, đại học trong tỉnh để tổ chức đào tạo nghề theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp, phấn đấu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên trên 70% trong giai đoạn 2023 - 2025, giải quyết việc làm mới ổn định cho trên 2.000 lao động mỗi năm.

Thứ ba, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và nâng cao chất lượng giáo dục, y tế. Phòng Giáo dục và Đào tạo phối hợp các xã đẩy nhanh tiến độ tầng hóa trường lớp, phấn đấu nâng tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia từ mức 64,6% lên 85% - 90% vào năm 2025. Huy động tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2023 - 2025 đạt 37.000 tỷ đồng để nâng cấp mạng lưới giao thông, đê kè chống sạt lở bờ biển.

Thứ tư, siết chặt kỷ cương quản lý tài nguyên và mở rộng kinh tế xanh. Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện triển khai nghiêm ngặt Đề án quản lý khai thác mặt nước đầm Lập An, ngăn chặn khai thác thủy sản mang tính hủy diệt, duy trì độ che phủ rừng ở mức 47% và tăng diện tích rừng gỗ lớn có chứng chỉ FSC lên trên 500 ha đến hết năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ lãnh đạo và công chức quản lý nhà nước tại Ủy ban nhân dân huyện Phú Lộc và các cơ quan chuyên môn cấp huyện, cấp xã. Công trình cung cấp hệ thống dữ liệu thực chứng và khung giải pháp đồng bộ để xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm sát với thực tiễn địa phương.

Thứ hai, các nhà hoạch định chính sách tại Sở Kế hoạch và Đầu tư, Ban Quản lý Khu kinh tế, công nghiệp tỉnh Thừa Thiên Huế. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị trong việc thẩm định chính sách thu hút đầu tư, kết nối hạ tầng công nghiệp - đô thị - dịch vụ giữa Chân Mây - Lăng Cô với chuỗi đô thị toàn tỉnh.

Thứ ba, học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Quản lý công, Chính sách công và Kinh tế phát triển. Đề tài đóng vai trò như một nghiên cứu điển hình về phương pháp đánh giá thực thi chính sách phát triển bền vững cấp huyện với hệ thống chỉ tiêu định lượng rõ ràng.

Thứ tư, các tổ chức phi chính phủ, doanh nghiệp và nhà đầu tư đang triển khai dự án tại địa bàn huyện Phú Lộc. Tài liệu cung cấp góc nhìn toàn cảnh về bức tranh dân số, đặc điểm nguồn nhân lực, hệ sinh thái tự nhiên và môi trường chính sách tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại huyện Phú Lộc giai đoạn 2020 - 2022 diễn ra như thế nào? Cơ cấu kinh tế huyện chuyển dịch tích cực theo hướng tăng tỷ trọng ngành dịch vụ và công nghiệp - xây dựng. Số lao động dịch vụ chiếm ưu thế với 36.303 người vào năm 2022, đóng vai trò trụ cột trong việc giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn.

Những kết quả nổi bật nhất về an sinh xã hội mà huyện đã đạt được là gì? Huyện đã giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 4,40% năm 2020 xuống 3,40% năm 2022, bảo đảm 97% dân số tham gia bảo hiểm y tế, đồng thời chi trả trợ cấp an sinh xã hội cho 15.347 người chịu tác động bởi dịch bệnh với tổng nguồn vốn 17,966 tỷ đồng.

Điểm nghẽn lớn nhất trong thực hiện chính sách môi trường bền vững tại địa phương là gì? Tồn tại lớn nhất là việc quản lý khai thác mặt nước đầm Lập An còn chậm, tình trạng đánh bắt thủy sản bằng lừ mắt nhỏ và xung điện vẫn tái diễn, cùng với tỷ lệ tham gia dịch vụ thu gom rác thải sinh hoạt của hộ dân mới đạt khoảng 80%.

Chính quyền huyện Phú Lộc đặt ra những chỉ tiêu kinh tế trọng tâm nào cho giai đoạn 2023 - 2025? Đến năm 2025, huyện đặt mục tiêu tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất bình quân đạt 11,2% mỗi năm, nâng thu nhập bình quân đầu người lên mức 92 triệu đồng, thu ngân sách nhà nước đạt 990 tỷ đồng và huy động 37.000 tỷ đồng vốn đầu tư xã hội.

Các giải pháp nào được đề xuất để nâng cao chất lượng giáo dục và y tế của huyện? Luận văn đề xuất tập trung nguồn lực xây dựng trường chuẩn quốc gia đạt tỷ lệ 85% - 90% vào năm 2025, duy trì tiêu chuẩn quốc gia về y tế tại 17/17 xã, thị trấn và giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi xuống dưới 5,5%.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và hoàn thiện khung tiêu chí đánh giá việc tổ chức thực thi chính sách phát triển kinh tế - xã hội theo hướng bền vững tại chính quyền cấp huyện.
  • Công trình phản ánh trung thực bức tranh thực tế tại huyện Phú Lộc giai đoạn 2020 - 2022 với quy mô dân số 134.547 người, tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 3,40% và 42 trường học đạt chuẩn quốc gia.
  • Đề tài chỉ rõ các nguyên nhân cốt lõi gây thiếu hụt tính bền vững gồm tỷ lệ đô thị hóa thấp đạt 27,8%, quy hoạch phân khu chậm trễ và liên kết đào tạo nghề chất lượng cao chưa đáp ứng nhu cầu thực tế.
  • Hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá đề xuất cho giai đoạn 2023 - 2025 gắn liền với các chỉ tiêu định lượng cụ thể như tốc độ tăng trưởng sản xuất 11,2% và thu nhập bình quân 92 triệu đồng mỗi người.
  • Nghiên cứu là nguồn tài liệu tham khảo thiết thực cho công tác quản lý công, đồng thời mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo về chuyển đổi số và kinh tế tuần hoàn tại các đô thị sinh thái ven biển.

Chính quyền huyện Phú Lộc cùng các cơ quan ban ngành cần sớm nghiên cứu, thể chế hóa các khuyến nghị của luận văn vào nghị quyết phát triển kinh tế - xã hội hằng năm nhằm xây dựng địa phương phát triển nhanh, toàn diện và bền vững trong tương lai.