CHƯƠNG 1: TONG QUAN NGHIÊN VA CƠ CO LÝ LUẬN VE CHÍNH SÁCH HO TRỢ PHÁT TRIEN LANG NGHE CUA DIA PHƯƠNG 1.1 Tổng quan nghiên cứu Khi hoạt động thương mại của Việt Nam sôi nôi hon ở thị trường quốc tế, đề tài nghiên cứu về mối quan hệ giữa làng nghề với chính tri và phát triển của Việt Nam luôn thu hút được sự quan tâm lớn. Đặc biệt nồi bật là những công trình nghiên cứu của một sé cơ sở nghiên cứu va đào tao như Dai học Thương Mai, Dai học Kinh tế Quốc Dân, Học Viện Khoa Học Xã Hội, Đại học Bách Khoa, v. cũng triển khai nghiên cứu các đề tài về Chính sách hỗ trợ phát triển làng nghề của các tỉnh trên địa bàn Việt Nam dưới dạng đề tài cấp quốc gia, cấp bộ, cấp cơ sở, các luận án, luận văn và khóa luận, các hội thảo khoa học. - Cục Thống Kê tỉnh Thái Bình (2017), “Thực trạng làng nghề tỉnh Thái Bình”, ấn phẩm bao gồm những thông tin cơ bản về tình hình phát triển công nghiệp — dịch vụ khu vực cá thế, phan ánh thực trạng hoạt động SXKD trong các làng nghề ở Thái Bình.
Trên cơ sở cập nhật, tong hợp các thông tin thu thấp được của các cơ sở SXKD thuộc phạm vi các làng nghề tại Thái Bình từ cuộc Tổng điều tra Kinh tế năm 2017 của tỉnh, ấn phẩm cung cấp thông tin có căn cứ trong công tác lãnh đạo, điều hành, chỉ đạo và đầu tư, là ấn phẩm đóng góp vào quá trình thực thi Nghị quyết của Đại hội Đảng bộ tỉnh Thái Bình lần thứ XIX. - Vũ Xuân Tính (2018), “Chính sách hỗ trợ phát triển làng nghé trên địa bàn huyện Cẩm Giảng tỉnh Hải Dương”, Luận văn thạc sĩ kinh tế - Đại học Thương Mại. Luận văn đã hệ thống hóa các van đề lý luận về chính sách hỗ trợ phát triển làng nghề. Tiếp theo đó, luận văn nghiên cứu thực tế ban hành và thực hiện chính sách ở huyện Cam Giang nói riêng và tinh Hải Dương nói chung, đồng thời đánh giá tình hình phát triển các làng nghé, kết quả đạt được và hiệu quả của các chính sách này.
Luận văn đã đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện những chính sách hỗ trợ phát triển làng nghề của huyện Cam Giang. - Cao Văn Đông (2019), “Chính sách phát triển làng nghé trên địa bàn huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội”, Luận văn thạc sỹ chính sách công - Học viện Hành chính quốc gia. Luận văn xem xét, nghiên cứu chính sách phát triên làng nghê ở nhiêu quôc, địa 15 phương và từ đó tìm ra các bài học kinh nghiệm hay có thé áp dụng phù hợp cho huyện Hoài Đức. Tiếp đó, tác giả đánh giá thực trạng chính sách phát triển làng nghề ở huyện Hoài Đức, Hà Nội.
Đồng thời, đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách phát triển các làng nghề ở huyện Hoài Đức trong thời gian tới. - Đặng Thi Dao Trang (2020), “Chính sách phát triển bên vững làng nghệ từ thực tiễn tỉnh Quảng Nam”, Luận án tiễn sĩ chính sách công - Học viện Khoa học xã hội. Luận án đã thực hiện nghiên cứu, xem xét, làm rõ những câu hỏi lý luận về chính sách PTBV của làng nghề, đồng thời xây dựng các tiêu chí, yếu tô đánh giá ảnh hưởng đến chính sách PTBV của làng nghề. Phân tích, đánh gia thực trạng nội dung và kết quả thực hiện các chủ trương PTBV làng nghề ở tỉnh Quảng Nam từ năm 2006 đến nay.
Chỉ ra khoảng cách giữa nội dung chính sách và thực tế hoạt động sản xuất, phát triển của các làng nghề ở tỉnh Quảng Nam. Từ đó, tác giả phân tích nguyên nhân hạn chế về mặt nội dung của chính sách PTBVở các làng nghề tỉnh Quảng Nam. Luận án này cũng nêu bật những xu hướng phát triển của các làng nghề. Đề xuất hệ thống phương hướng, giải pháp hoàn thiện nội dung chính sách PTBV làng nghề trong thời gian tới trên địa bàn tỉnh Quảng Nam.
Đồng thời, tác giả đưa ra hàng loạt kiến nghị nhằm hoàn thiện chính sách, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả chính sách phát triển bền vững làng nghề trên thực tế. - Trần Thị Hoa (2014), “Gidi pháp tài chính nhằm phát triển làng nghề ở huyện Hoài Đức - Hà Nội đến 2020”, Luận văn thạc sỹ - Trường Đại học Kinh tế. Luận văn đã làm rõ vai trò của tài chính trong việc phát triển các làng nghề thủ công. Đánh giá thực trạng sử dụng các giải pháp tài chính trong phát triển làng nghề ở huyện Hoài Đức, Hà Nội và rút ra bài học kinh nghiệm phát triển làng nghề truyền thống ở một số nước châu Á và một số địa phương trong nước; trên cơ sở đó , tác giả đề xuất các giải pháp tài chính dưới góc nhìn của người sử dụng giải pháp tài chính, trong đó bao gồm các kiến nghị về việc hoàn thiện chính sách tài chính nhằm phát triển làng nghề tại địa bàn huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội - Nguyễn Như Chung có công trình nghiên cứu “Quá trình hoàn thiện các chính sách thúc đây phát triển làng nghề ở tinh Bắc Ninh giai đoạn 1997 - 2003 - Thực trạng, kinh nghiệm và giải phap.”, Luận án tiến sỹ - Trường Dai học Kinh tế quốc dân.
Luận 16 án làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò của các chính sách đối với sự phát triển của các làng nghề trong quá trình CNH, HĐH nông nghiệp nông thôn và phát triển kinh tế thị trường. Tiếp đó phân tích làm rõ các chính sách của tỉnh, địa phương ảnh hưởng đến sự phát triển các làng nghề ở tinh Bắc Ninh và rút ra những bài học kinh nghiệm. Luận án đã đề xuất các quan điểm và các giải pháp quan trọng đề hoàn thiện chính sách thúc đây phát triển làng nghề ở tỉnh Bắc Ninh trong thời gian cũng như có một số kiến nghị nham thúc đây các giải pháp trong hoàn thiện các chính sách phát triển làng nghề đáp ứng với nhu cầu phát triển KT-XH của cộng đồng. Ngoài ra còn một số công trình nghiên cứu khác như: “Làng nghề truyền thống trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa” (2004) của tác giả Trần Minh Yến; “Làng nghề thủ công truyền thống Việt Nam” (1998), nhà nghiên cứu Bùi Văn Vượng: “Phát triển làng nghề truyền thống trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa” (2003), Tác gia Mai Thế Hon.
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu ở trong nước đã có những nghiên cứu khá toàn diện về cơ chế, chính sách và thực trạng hoạt động hỗ trợ phát triển làng nghề tại các tỉnh Việt Nam nói chung, cũng như một số đặc điểm của Thái Bình trong lĩnh vực phát triển làng nghề truyền thống nói riêng. Tuy nhiên, các công trình chưa dành thời lượng đủ dài dé bao quát, phân tích và đánh giá một cách toàn diện, đầy đủ, sâu sắc, có hệ thống và chuyên sâu về phát triển các mặt hàng liên quan đến hoạt động phát triển làng nghề ở Thái Bình trong bối cảnh hiện nay. Thêm vào đó, các công trình đã công bố của các tác giả đều đã được thực hiện cách đây một số năm, bên cạnh đó, những tải liệu về chính sách hỗ trợ và phát triển làng nghề tại riêng tỉnh Thái Bình đã cũ, nhiều tư liệu nhận định và cách giải quyết khó khăn đã không còn tính thời sự, nhất là trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang biến động liên tục như hiện nay, do đó, cần được nghiên cứu và cập nhật sâu hơn đê thích ứng với hoàn cảnh mới.1 Một số khái niệm liên quan 1. Làng nghề Làng nghề được hình thành lâu đời trong lịch sử phát triển của xã hội.
Theo sự phát triển của lực lượng sản xuất của nhân loại, phân công lao động dần được phát triển, hoạt động sản xuất thủ công nghiệp từ chỗ ban đầu là hoạt động sản xuất phụ trợ cho sản xuất nông nghiệp, đã dần được phân tách từ nông nghiệp dé trở thành ngành nghề độc lập, từ đó hình thành nên các làng nghề. Quá trình phát triển của làng nghề là một quá trình lịch sử lâu dài, lúc đầu từ một vài gia đình rồi dan đến cả họ, sau đó phát triển ra cả làng và kế tiếp nhau truyền từ đời này qua đời khác, từ đó, hình thành những làng nghề thủ công truyền thống, những khám phá khảo cô và đữ liệu lịch sử chứng minh các làng nghé thủ công Việt Nam đã xuất hiện từ hàng ngàn năm trước. Với sự phát triển của nền văn minh nông nghiệp, nhiều nghề thủ công đã ra đời ở nông thôn Việt Nam. Ban đầu, nó được sử dụng như một công việc giải trí bán thời gian dé sản xuất hàng hóa cần thiết cho cuộc sống hàng ngày, sau đó phát triển thành nhu cầu trao đổi hàng hóa và kiếm thu nhập ngoài nghề nông.gắn với tên làng, tên xã của nông thôn Việt Nam.
Cho đến nay, chưa có khái niệm chính thức và vẫn còn nhiều quan niệm khác nhau về làng nghề: - Theo Wikipedia, làng nghề được định nghĩa như sau: “Làng nghề là một đơn vị hành chính cổ xưa mà cũng có nghĩa là một nơi quân cư đông người, sinh hoạt có tổ chức, có kỷ cương tập quán riêng theo nghĩa rộng. Làng nghề không những là một làng sống chuyên nghề mà cũng có hàm ý là những người cùng nghệ sống hợp quan thể để phát triển công ăn việc làm. Cơ sở vững chắc của các làng nghề là sự vừa làm ăn tập thể, vừa phát triển kinh tế, vừa giữ gìn bản sắc dân tộc và các cá biệt của địa phương.” - Tác giả Trần Minh Yến trong công trình “Làng nghề truyền thống trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa” (2004) cho rang: “lang nghệ được cau thành bởi hai yếu tố làng và nghề bao gồm nhiều hộ gia đình sinh sống bằng nghề thủ công là chính ”. 18 - Trong công trình “Làng nghề thủ công truyền thống Việt Nam" (1998), nhà nghiên cứu Bùi Văn Vượng nhấn mạnh "Làng nghề truyền thống là làng nghề cổ truyền làm nghề thủ công.
Ở day không nhất thiết tất cả dân làng déu sản xuất hàng thủ công. Người thợ thủ công nhiều trường hợp cũng dong thời làm nghề nông. Nhưng yêu cẩu chuyên môn hóa cao đã tạo ra những người thợ chuyên sản xuất hàng truyền thong ngay tại làng quê của minh”. - Tác gia Mai Thế Hon trong “Phát triển làng nghề truyền thống trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa” (2003) cho rằng: “Làng nghề là những thôn làng có một hoặc hai nghề thủ công truyền thống tách ra khỏi nông nghiệp và đem lại nguồn thu nhập chủ yếu”.