MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong hơn 37 năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Việt Nam đã thực hiện công cuộc đổi mới, đạt được những thành tựu kinh tế - xã hội to lớn, đưa nền kinh tế phát triển nhanh chóng và hội nhập sâu rộng vào kinh tế toàn cầu. Trong đó, lĩnh vực xuất nhập khẩu đóng vai trò quan trọng như một động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, góp phần giải quyết việc làm, tăng thu ngân sách và cải thiện cán cân thanh toán quốc gia. Các doanh nghiệp xuất nhập khẩu (XNK) đã tận dụng cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do (FTA) và chính sách mở cửa thị trường để gia tăng kim ngạch thương mại, nâng cao giá trị gia tăng hàng hóa xuất khẩu.
Tuy nhiên, hoạt động xuất nhập khẩu tại Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn từ các yếu tố khách quan và chủ quan. Tình hình kinh tế toàn cầu suy yếu, chiến tranh Nga – Ukraine, các xung đột tại dải Gaza, hậu quả từ đại dịch Covid- 19 và thiên tai liên tục đã gây ra sự gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, làm giảm nhu cầu tiêu thụ và ảnh hưởng đến các doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Đặc biệt, các doanh nghiệp XNK tại Việt Nam còn gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn, quản lý rủi ro tỷ giá, cũng như tối ưu hóa các nguồn lực trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt từ thị trường quốc tế. Trong bối cảnh đó, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp XNK từ Nhà nước và các tổ chức tài chính, bao gồm chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ, chính sách đối ngoại, chính sách khoa học - công nghệ, và chính sách phát triển thị trường, đóng vai trò hết sức quan trọng.
Những chính sách này không chỉ tạo điều kiện cho doanh nghiệp XNK nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế quốc gia. Ngân hàng TMCP Tiên Phong (TPBank) – Chi nhánh Tây Hà Nội, với vị thế là một trong những tổ chức tài chính có thế mạnh trong việc hỗ trợ doanh nghiệp XNK, đã triển khai các chương trình tín dụng ưu đãi, dịch vụ bảo lãnh, hỗ trợ thanh toán quốc tế và tư vấn tài chính. Tuy nhiên, các chính sách này vẫn còn một số bất cập, chẳng hạn như thiếu tính linh hoạt hoặc chưa đáp ứng nhanh chóng với sự thay đổi của thị trường. Điều này đòi hỏi sự đánh giá toàn diện để tối ưu hóa hiệu quả các 1 chính sách hỗ trợ doanh nghiệp XNK, từ đó gia tăng khả năng phục hồi và phát triển bền vững của các doanh nghiệp trong lĩnh vực này.
Do đó, nghiên cứu đề tài “Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại Ngân hàng TMCP Tiên Phong – Chi nhánh Tây Hà Nội” là cần thiết nhằm làm rõ vai trò, tác động của các chính sách hỗ trợ đối với sự phát triển của doanh nghiệp XNK nói riêng và nền kinh tế nói chung. Đề tài cũng giúp nhận diện những đặc điểm khác biệt của thị trường XNK Việt Nam so với các thị trường khác, từ đó đề xuất các giải pháp thiết thực, phù hợp với bối cảnh và nhu cầu của doanh nghiệp XNK tại Việt Nam. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu • Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu nghiên cứu đề tài là đề xuất định hướng, giải pháp và kiến nghị hoàn thiện chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại Ngân hàng TMCP Tiên Phong – Chi nhánh Tây Hà Nội đến năm 2030. • Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được mục tiêu nghiên cứu nêu trên, nhiệm vụ đề tài nghiên cứu bao gồm: + Hệ thống hóa những lý luận cơ bản về chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại ngân hàng thương mại.
+ Phân tích đánh giá thực trạng chính sách hỗ trợ cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại Ngân hàng (TMCP) Tiên Phong từ năm 2021 đến năm 2023. + Đề xuất định hướng, giải pháp và kiến nghị hoàn thiện chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại Ngân hàng TMCP Tiên Phong – Chi nhánh Tây Hà Nội đến năm 2030. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3.Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những vấn đề lý luận và thực tiễn về chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại ngân hàng thương mại.Phạm vi nghiên cứu + Về mặt không gian: Đề tài nghiên cứu về chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp 2 xuất nhập khẩu tại ngân hàng TMCP Tiên Phong – Chi nhánh Tây Hà Nội. + Về mặt thời gian: Nghiên cứu thực trạng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu giai đoạn 2021 – 2023 và đề xuất định hướng, một số giải pháp và kiến nghị hoàn thiện chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại Ngân hàng TMCP Tiên Phong – Chi nhánh Tây Hà Nội đến năm 2030.
+ Về chủ thể nghiên cứu: Ngân hàng TMCP Tiên Phong – Chi nhánh Tây Hà Nội + Về phạm vi nội dung: Các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu như các sản phẩm thúc đẩy tài trợ thương mại, hỗ trợ thanh toán quốc tế, ưu đãi lãi suất cho vay,… 4. Phương pháp nghiên cứu Trong giai đoạn 2021-2023, nghiên cứu này sử dụng nhiều phương pháp truyền thống kết hợp, bao gồm thu thập dữ liệu, thống kê, so sánh, đối chiếu, tổng hợp và phân tích, nhằm làm rõ các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Tiên Phong (TPBank). Cụ thể, các phương pháp được triển khai như sau: (1) Phương pháp thu thập dữ liệu: Dữ liệu được thu thập từ các nguồn chính thức và đáng tin cậy, bao gồm các báo cáo tài chính, nghị quyết, điều khoản, và các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp do TPBank ban hành trong giai đoạn 2021-2023. Ngoài ra, các thông tin từ các ấn phẩm điện tử trên các trang web uy tín như website TPBank, Ngân hàng Nhà nước, Tạp chí Ngân hàng, VnEconomy, và các trang thông tin nội bộ của TPBank cũng được sử dụng.
Đặc biệt, các số liệu cụ thể về tình hình xuất nhập khẩu và hỗ trợ doanh nghiệp trong giai đoạn này đã được thu thập để cung cấp một bức tranh chi tiết hơn về chính sách hỗ trợ tài chính của TPBank. Việc thu thập thông tin còn mở rộng tới các nghiên cứu và bài báo khoa học đã công bố từ năm 2019 đến 2023, giúp tạo nền tảng lý thuyết và thực tiễn cho đề tài. (2) Phương pháp phân tích: Các tài liệu được phân tích một cách chi tiết nhằm tổng hợp các yếu tố lý thuyết và thực tiễn liên quan đến chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại TPBank. Cụ thể, phương pháp tổng hợp và phân tích giúp hệ thống hóa nội dung các chính sách đã áp dụng, từ đó làm rõ hiệu quả và những thách thức trong việc triển khai các chính sách này trong giai đoạn 2021-2023.
Phương pháp so sánh và đối chiếu cũng được áp dụng để so sánh giữa các chính sách của TPBank với các ngân hàng thương mại khác, nhằm đánh giá mức độ hiệu quả và 3 khả năng cạnh tranh của TPBank trong việc hỗ trợ các doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Các dữ liệu và thông tin từ nhiều nguồn được phân tích một cách có hệ thống để tìm ra xu hướng và các yếu tố ảnh hưởng đến chính sách hỗ trợ trong giai đoạn này, qua đó đưa ra các giải pháp phù hợp nhằm tối ưu hóa hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp trong tương lai. Kết cấu của đề án Ngoài lời mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo đề án tốt nghiệp gồm 03 chương: Chương 1: Một số vấn đề lý luận về chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại ngân hàng thương mại. Chương 2: Thực trạng chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại Ngân hàng TMCP Tiên Phong – Chi nhánh Tây Hà Nội.
Chương 3: Định hướng, giải pháp và kiến nghị hoàn thiện chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại Ngân hàng TMCP Tiên Phong – Chi nhánh Tây Hà Nội. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP XUẤT NHẬP KHẨU TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.Khái niệm và vai trò của chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại ngân hàng thương mại 1.Khái niệm về chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại ngân hàng thương mại Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại ngân hàng thương mại là một tập hợp các biện pháp tài chính và phi tài chính mà các ngân hàng thương mại áp dụng nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp trong hoạt động xuất khẩu và nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ. Chính sách này bao gồm các gói tín dụng ưu đãi, bảo lãnh thanh toán, chiết khấu chứng từ xuất nhập khẩu, cũng như các sản phẩm tài chính chuyên biệt nhằm đáp ứng nhu cầu về vốn lưu động, đầu tư phát triển và quản lý rủi ro trong giao dịch quốc tế. Mục tiêu của chính sách hỗ trợ là giúp các doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn một cách thuận lợi hơn, giảm thiểu rủi ro tài chính và cải thiện năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Ngoài ra, chính sách này cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hoạt động thương mại quốc tế, gia tăng kim ngạch xuất nhập khẩu, và đóng góp vào sự phát triển kinh tế quốc gia (Trần Văn Hùng, 2022, Đại học Kinh tế Quốc dân). Bên cạnh các biện pháp hỗ trợ tài chính, các ngân hàng thương mại còn cung cấp các dịch vụ tư vấn chuyên môn liên quan đến thủ tục hải quan, luật pháp thương mại quốc tế và quản lý rủi ro, giúp các doanh nghiệp xuất nhập khẩu mở rộng thị trường, nâng cao hiệu quả kinh doanh quốc tế (Trần Văn Hùng, 2022, Đại học Kinh tế Quốc dân). Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại ngân hàng thương mại bao gồm nhiều biện pháp tài chính và phi tài chính được thiết kế để đáp ứng nhu cầu vốn, quản lý rủi ro và nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp trong quá trình tham gia thương mại quốc tế. Mỗi ngân hàng thương mại sẽ xây dựng các chính sách hỗ trợ phù hợp với điều kiện và nhu cầu của khách hàng, tuy nhiên, các nội dung cơ bản thường bao gồm các yếu tố như tín dụng ưu đãi, bảo lãnh thanh toán quốc tế, chiết khấu chứng từ xuất nhập khẩu, quản lý rủi ro tỷ giá và hỗ trợ tư vấn thương mại quốc tế.