Chính sách thúc đẩy đổi mới trong các trường đại học nghiên cứu tại Việt Nam - Nghiên cứu trường ...

Luận văn thạc sĩ phân tích chính sách thúc đẩy hoạt động đổi mới trong các trường đại học ở việt nam theo định hướng đại học, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Trần Thị Bích Phượng
• Người hướng dẫn: PGS. TS Mai Hà
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Chính sách thúc đẩy hoạt động đổi mới trong các trường đại học ở Việt Nam theo định hướng đại học nghiên cứu
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do nghiên cứu
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu
• 0.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.4. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.6. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.7. Phương pháp chứng minh giả thuyết
• 0.8. Nội dung nghiên cứu
• 0.9. Kết cấu luận văn
• 1. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN XÂY DỰNG CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG ĐẠI HỌC NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Khái niệm đổi mới
• 1.1.2. Khái niệm chính sách
• 1.1.3. Khái niệm đại học nghiên cứu
• 1.1.4. Khái niệm tự chủ, tự chịu trách nhiệm
• 1.1.5. Khái niệm kết quả nghiên cứu khoa học
• 1.1.6. Tác động của quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm vào hoạt động đổi mới trong các trường đại học
• 1.1.7. Kinh nghiệm quốc tế
• 1.1.7.1. Kinh nghiệm từ Hàn Quốc
• 1.1.7.2. Kinh nghiệm từ Nhật Bản
• 1.1.7.3. Kinh nghiệm từ Mỹ
• 1.1.7.4. Kinh nghiệm từ Ấn Độ
• 1.1.7.5. Một số quốc gia khác
• 1.1.8. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI)
• 2.1. Thực trạng hoạt động đổi mới trong các trường đại học ở Việt Nam
• 2.1.1. Về tổ chức và nhân lực
• 2.1.2. Về tài chính dành cho hoạt động KH&CN và đổi mới
• 2.1.3. Chính sách
• 2.1.4. Kết quả nghiên cứu khoa học
• 2.2. Thực trạng hoạt động đổi mới trong Đại học Quốc gia Hà Nội
• 2.2.1. Về tổ chức và nhân lực khoa học và công nghệ
• 2.2.2. Về tài chính dành cho hoạt động KH&CN và đổi mới
• 2.2.3. Chính sách
• 2.2.4. Kết quả nghiên cứu khoa học
• 2.3. Đánh giá thực trạng hoạt động đổi mới trong Đại học Quốc gia Hà Nội
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 2.5. HÌNH THÀNH CÁC THIẾT CHẾ THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG ĐẠI HỌC NGHIÊN CỨU (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI)
• 2.5.1. Hình thành thiết chế tự chủ trong các trường Đại học
• 2.5.2. Tái cấu trúc hệ thống giáo dục đại học
• 2.5.3. Giải pháp chính sách thúc đẩy hoạt động đổi mới trong ĐHQGHN
• 2.6. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách đổi mới đại học nghiên cứu tại Việt Nam

Chính sách đổi mới đại học nghiên cứu tại Việt Nam đã trở thành một chủ đề nóng trong bối cảnh toàn cầu hóa và phát triển kinh tế tri thức. Mô hình đại học nghiên cứu không chỉ giúp nâng cao chất lượng giáo dục mà còn thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ. Các trường đại học tại Việt Nam đang dần chuyển mình để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động và nhu cầu phát triển bền vững của đất nước. Chính sách này không chỉ tạo ra cơ hội cho sinh viên mà còn cho các giảng viên và nhà nghiên cứu trong việc phát triển năng lực và sáng tạo.

1.1. Khái niệm và vai trò của đại học nghiên cứu

Đại học nghiên cứu là mô hình giáo dục đại học tập trung vào nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ. Mô hình này không chỉ cung cấp kiến thức mà còn tạo ra các sản phẩm nghiên cứu có giá trị cho xã hội. Vai trò của đại học nghiên cứu trong việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy đổi mới sáng tạo là rất quan trọng.

1.2. Lịch sử hình thành chính sách đổi mới giáo dục đại học

Chính sách đổi mới giáo dục đại học tại Việt Nam đã được hình thành từ những năm đầu thế kỷ 21, với mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục và nghiên cứu. Các chính sách này đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ việc cải cách chương trình đào tạo đến việc tăng cường đầu tư cho nghiên cứu khoa học.

II. Những thách thức trong chính sách đổi mới đại học nghiên cứu

Mặc dù chính sách đổi mới đại học nghiên cứu đã mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các trường đại học tại Việt Nam đang đối mặt với vấn đề thiếu nguồn lực tài chính, cơ sở vật chất không đủ đáp ứng yêu cầu nghiên cứu, và sự thiếu hụt nhân lực chất lượng cao. Những thách thức này ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các hoạt động nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

2.1. Thiếu nguồn lực tài chính cho nghiên cứu

Nhiều trường đại học gặp khó khăn trong việc huy động nguồn tài chính cho các hoạt động nghiên cứu. Ngân sách dành cho nghiên cứu khoa học thường bị hạn chế, dẫn đến việc không đủ kinh phí để thực hiện các dự án nghiên cứu quy mô lớn.

2.2. Cơ sở vật chất và trang thiết bị hạn chế

Cơ sở vật chất và trang thiết bị nghiên cứu tại nhiều trường đại học còn thiếu thốn, không đáp ứng được yêu cầu của các nghiên cứu hiện đại. Điều này làm giảm khả năng cạnh tranh và chất lượng nghiên cứu của các trường đại học Việt Nam trên trường quốc tế.

III. Phương pháp thúc đẩy hoạt động đổi mới trong đại học nghiên cứu

Để vượt qua những thách thức hiện tại, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể nhằm thúc đẩy hoạt động đổi mới trong các trường đại học. Các giải pháp này bao gồm việc tăng cường hợp tác quốc tế, cải cách chương trình đào tạo, và nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên.

3.1. Tăng cường hợp tác quốc tế trong giáo dục

Hợp tác quốc tế là một trong những phương pháp hiệu quả để nâng cao chất lượng giáo dục và nghiên cứu. Các trường đại học cần thiết lập mối quan hệ với các tổ chức giáo dục và nghiên cứu quốc tế để chia sẻ kinh nghiệm và nguồn lực.

3.2. Cải cách chương trình đào tạo theo hướng nghiên cứu

Chương trình đào tạo cần được cải cách để tích hợp các hoạt động nghiên cứu vào quá trình học tập. Điều này giúp sinh viên có cơ hội tham gia vào các dự án nghiên cứu thực tế, từ đó nâng cao kỹ năng và kiến thức của họ.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong đại học

Các trường đại học nghiên cứu tại Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả đáng kể trong việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn. Những nghiên cứu này không chỉ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục mà còn tạo ra giá trị cho xã hội thông qua việc phát triển công nghệ và sản phẩm mới.

4.1. Các sản phẩm nghiên cứu ứng dụng thành công

Nhiều sản phẩm nghiên cứu từ các trường đại học đã được ứng dụng thành công trong thực tiễn, góp phần giải quyết các vấn đề xã hội và phát triển kinh tế. Những sản phẩm này thường liên quan đến công nghệ thông tin, nông nghiệp, và y tế.

4.2. Tác động của nghiên cứu đến phát triển kinh tế

Nghiên cứu khoa học tại các trường đại học không chỉ tạo ra tri thức mới mà còn có tác động tích cực đến phát triển kinh tế. Các kết quả nghiên cứu giúp cải thiện quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của chính sách đổi mới

Chính sách đổi mới đại học nghiên cứu tại Việt Nam đang trên đà phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, để đạt được những mục tiêu đề ra, cần có sự nỗ lực từ cả nhà nước, các trường đại học và cộng đồng. Triển vọng tương lai của chính sách này phụ thuộc vào khả năng vượt qua các thách thức hiện tại và phát huy tối đa tiềm năng của các trường đại học.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, các trường đại học cần tiếp tục đổi mới và cải cách để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động và nhu cầu phát triển bền vững. Định hướng phát triển cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng giáo dục và nghiên cứu.

5.2. Vai trò của nhà nước trong việc hỗ trợ chính sách

Nhà nước cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể để thúc đẩy hoạt động đổi mới trong các trường đại học. Việc tăng cường đầu tư cho nghiên cứu và phát triển công nghệ là rất cần thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh của các trường đại học Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế tri thức phát triển mạnh mẽ, vai trò của các trường đại học trong việc thúc đẩy hoạt động đổi mới sáng tạo ngày càng trở nên quan trọng. Tính đến năm 2013, Việt Nam có 207 trường đại học với khoảng 91.000 giảng viên, trong đó Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) là một trong những trung tâm nghiên cứu trọng điểm. Tuy nhiên, hoạt động đổi mới trong các trường đại học Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế do nguồn lực tài chính, cơ sở vật chất và cơ chế chính sách chưa thực sự phát huy hiệu quả. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là xây dựng chính sách thúc đẩy hoạt động đổi mới trong các trường đại học ở Việt Nam theo định hướng đại học nghiên cứu, tập trung khảo sát thực trạng và đề xuất giải pháp tại ĐHQGHN trong giai đoạn từ năm 2000 đến 2015. Nghiên cứu nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính, nhân lực khoa học công nghệ, cơ sở vật chất kỹ thuật và thúc đẩy hợp tác trong và ngoài nước, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học, đồng thời tăng cường thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Việc xây dựng chính sách phù hợp sẽ giúp các trường đại học phát huy tối đa tiềm năng đổi mới sáng tạo, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế xã hội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các khái niệm và lý thuyết nền tảng về đổi mới sáng tạo, chính sách công, đại học nghiên cứu và tự chủ đại học. Khái niệm đổi mới được hiểu là sự kết hợp các hoạt động mang tính mới và sáng tạo nhằm tạo ra giá trị xã hội và kinh tế. Chính sách được định nghĩa là tập hợp các biện pháp thể chế hóa nhằm kích thích và định hướng hoạt động của các nhóm xã hội để đạt mục tiêu phát triển. Đại học nghiên cứu là trường đại học có tính tự chủ cao, quy mô lớn, tập trung vào đào tạo, nghiên cứu khoa học và phục vụ xã hội với nguồn lực tài chính và nhân lực chất lượng cao. Tự chủ đại học được xem là quyền quyết định mọi hoạt động trong phạm vi trường và chịu trách nhiệm giải trình với các cơ quan quản lý và xã hội. Lý thuyết về tự chủ và trách nhiệm giải trình được áp dụng để phân tích tác động của quyền tự chủ đến hoạt động đổi mới trong các trường đại học.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp tài liệu, phân tích định tính và định lượng dựa trên số liệu thống kê từ các báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ, cũng như các tổ chức quốc tế như SCImago. Phỏng vấn sâu khoảng 20 cán bộ lãnh đạo, giảng viên và nhà nghiên cứu tại các trường đại học thành viên của ĐHQGHN nhằm thu thập thông tin thực tiễn về hoạt động đổi mới và chính sách hiện hành. Mẫu khảo sát được chọn theo phương pháp phi xác suất, tập trung vào những người vừa làm công tác quản lý, giảng dạy và nghiên cứu để đảm bảo tính đại diện cho các nhóm đối tượng liên quan. Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2000 đến 2015, với trọng tâm khảo sát thực trạng tại ĐHQGHN. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp so sánh, đối chiếu các chỉ số về nhân lực, tài chính, kết quả nghiên cứu và chính sách nhằm đánh giá hiệu quả hoạt động đổi mới.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nguồn nhân lực khoa học công nghệ tăng trưởng ổn định: Từ năm 2010 đến 2014, số lượng giảng viên có trình độ trên đại học tại các trường đại học Việt Nam tăng gần 1,57 lần, với khoảng 8.000 tiến sĩ và 3.500 giáo sư, phó giáo sư. ĐHQGHN sở hữu đội ngũ nhà khoa học đầu ngành, góp phần quan trọng vào hoạt động nghiên cứu và đổi mới.

2. Nguồn tài chính dành cho nghiên cứu còn hạn chế: Tỷ lệ đầu tư tài chính cho hoạt động khoa học và công nghệ tại các trường đại học chỉ chiếm khoảng 17,83% tổng chi cho R&D, chủ yếu từ ngân sách nhà nước. Các trường đại học chưa chủ động huy động nguồn vốn từ doanh nghiệp và các nguồn ngoài nhà nước, dẫn đến khó khăn trong việc phát triển nghiên cứu ứng dụng và thương mại hóa kết quả.

3. Kết quả nghiên cứu khoa học có sự phân tầng rõ rệt: Theo báo cáo SCImago 2012, ĐHQGHN xếp hạng 3.155 thế giới với 492 công bố quốc tế, trong khi các trường đại học khác có số lượng công bố thấp hơn nhiều. Hoạt động chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu tại các trường đại học còn khiêm tốn, chỉ chiếm khoảng 2% tổng nguồn thu của trường.

4. Chính sách tự chủ đại học chưa được thực hiện đồng bộ: Mặc dù Luật Giáo dục đại học năm 2012 quy định quyền tự chủ tối đa cho các cơ sở giáo dục đại học, nhưng trên thực tế, các trường vẫn chịu sự kiểm soát chặt chẽ về tuyển sinh, mở ngành và tài chính. Việc tự chủ tài chính gặp nhiều khó khăn do các quy định về quản lý tài sản, chi phí và thu nhập chưa phù hợp với đặc thù hoạt động nghiên cứu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên là do cơ chế quản lý tập trung, thiếu sự linh hoạt trong phân bổ nguồn lực và chính sách chưa thực sự tạo động lực cho đổi mới sáng tạo. So sánh với kinh nghiệm quốc tế, các trường đại học nghiên cứu thành công như KAIST (Hàn Quốc), Đại học Tokyo (Nhật Bản) hay các đại học Mỹ đều có quyền tự chủ cao về tài chính, nhân sự và nghiên cứu, đồng thời có cơ chế thu hút nguồn lực đa dạng từ nhà nước, doanh nghiệp và xã hội. Việc thiếu sự liên kết chặt chẽ giữa trường đại học với doanh nghiệp và các viện nghiên cứu cũng làm giảm hiệu quả thương mại hóa kết quả nghiên cứu tại Việt Nam. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng số lượng giảng viên tiến sĩ, bảng phân bổ nguồn vốn R&D theo thành phần kinh tế và biểu đồ tỷ lệ công bố quốc tế của các trường đại học để minh họa rõ nét hơn thực trạng và xu hướng phát triển.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quyền tự chủ tài chính cho các trường đại học: Nhà nước cần hoàn thiện cơ chế phân bổ ngân sách theo kết quả nghiên cứu và hiệu quả hoạt động, đồng thời cho phép các trường chủ động huy động và sử dụng nguồn vốn từ doanh nghiệp, quỹ đầu tư mạo hiểm trong vòng 3-5 năm tới. Chủ thể thực hiện là Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Bộ Tài chính.

2. Xây dựng chính sách khuyến khích hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp: Thiết lập các cơ chế ưu đãi thuế, hỗ trợ pháp lý để thúc đẩy liên kết nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, nhằm tăng tỷ lệ thương mại hóa kết quả nghiên cứu lên ít nhất 15% trong 5 năm tới. Chủ thể thực hiện là Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các sở ngành địa phương.

3. Phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật và phòng thí nghiệm hiện đại: Đầu tư nâng cấp trang thiết bị nghiên cứu, xây dựng các trung tâm nghiên cứu trọng điểm tại các trường đại học trọng điểm trong vòng 3 năm, nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu và đào tạo sau đại học. Chủ thể thực hiện là các trường đại học phối hợp với các quỹ đầu tư công và tư nhân.

4. Đào tạo và nâng cao năng lực nghiên cứu cho giảng viên: Tạo quỹ thời gian và tài chính hỗ trợ giảng viên tham gia nghiên cứu, khuyến khích công bố quốc tế và phát triển các nhóm nghiên cứu mũi nhọn trong vòng 2-4 năm. Chủ thể thực hiện là các trường đại học và các tổ chức nghiên cứu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách giáo dục và khoa học công nghệ: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để xây dựng các chính sách thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong giáo dục đại học, giúp nâng cao hiệu quả đầu tư và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

2. Lãnh đạo và quản lý các trường đại học: Giúp hiểu rõ về vai trò của tự chủ đại học và các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động đổi mới, từ đó xây dựng chiến lược phát triển phù hợp với định hướng đại học nghiên cứu.

3. Giảng viên, nhà nghiên cứu và sinh viên sau đại học: Cung cấp cái nhìn tổng quan về môi trường nghiên cứu, các chính sách hỗ trợ và thách thức trong hoạt động đổi mới, giúp nâng cao nhận thức và năng lực nghiên cứu.

4. Doanh nghiệp và tổ chức hỗ trợ đổi mới sáng tạo: Giúp nhận diện cơ hội hợp tác với các trường đại học, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và phát triển sản phẩm mới dựa trên kết quả nghiên cứu khoa học.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tự chủ đại học lại quan trọng đối với hoạt động đổi mới?
   Tự chủ đại học cho phép các trường quyết định về tài chính, nhân sự và nghiên cứu, tạo động lực phát huy nội lực và tăng tính cạnh tranh, từ đó thúc đẩy đổi mới sáng tạo hiệu quả hơn.

2. Nguồn tài chính hiện nay dành cho nghiên cứu tại các trường đại học Việt Nam như thế nào?
   Khoảng 82% nguồn tài chính cho nghiên cứu đến từ ngân sách nhà nước, phần còn lại chủ yếu từ các nguồn ngoài nhà nước rất hạn chế, dẫn đến khó khăn trong phát triển nghiên cứu ứng dụng.

3. Các trường đại học Việt Nam đã đạt được những kết quả nghiên cứu nào đáng chú ý?
   Một số trường như ĐHQGHN, ĐHQGTPHCM và Đại học Bách khoa Hà Nội đã có hàng trăm công bố quốc tế và ký kết nhiều hợp đồng chuyển giao công nghệ với doanh nghiệp, tuy nhiên tỷ lệ thương mại hóa còn thấp.

4. Chính sách hiện hành có hỗ trợ tốt cho hoạt động đổi mới trong các trường đại học không?
   Mặc dù có nhiều văn bản pháp luật quy định quyền tự chủ và hỗ trợ nghiên cứu, nhưng việc thực thi còn nhiều hạn chế do cơ chế quản lý tập trung và thiếu đồng bộ giữa các chính sách.

5. Làm thế nào để tăng cường hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp?
   Cần xây dựng các chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ pháp lý, tổ chức các diễn đàn kết nối và phát triển các trung tâm chuyển giao công nghệ để tạo cầu nối hiệu quả giữa hai bên.

Kết luận

• Đại học nghiên cứu đóng vai trò then chốt trong thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế tri thức tại Việt Nam.
• Nguồn lực nhân lực và kết quả nghiên cứu tại các trường đại học đã tăng trưởng nhưng chưa phát huy tối đa do hạn chế về tài chính và cơ chế chính sách.
• Quyền tự chủ đại học là yếu tố quyết định để nâng cao hiệu quả hoạt động đổi mới, cần được thực hiện đồng bộ và toàn diện.
• Chính sách thúc đẩy cần tập trung vào tăng cường tự chủ tài chính, phát triển cơ sở vật chất, nâng cao năng lực nghiên cứu và thúc đẩy hợp tác với doanh nghiệp.
• Các bước tiếp theo bao gồm hoàn thiện khung pháp lý, triển khai các giải pháp đề xuất và đánh giá hiệu quả chính sách trong thực tiễn.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng môi trường đại học nghiên cứu năng động, sáng tạo và hội nhập quốc tế!

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN KHOA KHOA HỌC QUẢN LÝ ----------------***-------------- CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI TRONG CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM THEO ĐỊNH HƢỚNG ĐẠI HỌC NGHIÊN CỨU (NGHIÊN CỨU TRƢỜNG HỢP ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI) LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ MÃ SỐ 60.12 Ngƣời thực hiện: Trần Thị Bích Phượng Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. TS Mai Hà Chủ tịch hội đồng Giáo viên hƣớng dẫn PGS. TS Vũ Cao Đàm PGS. TS Mai Hà Hà Nội, 2016 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU . Lý do nghiên cứu. Lịch sử nghiên cứu . Mục tiêu nghiên cứu . Phạm vi nghiên cứu . Câu hỏi nghiên cứu . Giả thuyết nghiên cứu . Phƣơng pháp chứng minh giả thuyết . Nội dung nghiên cứu . Kết cấu luận văn: .21 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU . CƠ SỞ LÝ LUẬN XÂY DỰNG CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI TRONG CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC THEO ĐỊNH HƢỚNG ĐẠI HỌC NGHIÊN CỨU . Khái niệm đổi mới. Khái niệm chính sách . Khái niệm đại học nghiên cứu . Khái niệm tự chủ, tự chịu trách nhiệm . Khái niệm kết quả nghiên cứu khoa học . Tác động của quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm vào hoạt động đổi mới trong các trƣờng đại học. Kinh nghiệm quốc tế .1 Kinh nghiệm từ Hàn Quốc .2 Kinh nghiệm từ Nhật Bản .3 Kinh nghiệm từ Mỹ .4 Kinh nghiệm từ Ấn Độ .5 Một số quốc gia khác .35 Tiểu kết chƣơng 1 .37 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 2. THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI TRONG CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC (NGHIÊN CỨU TRƢỜNG HỢP ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI) . Thực trạng hoạt động đổi mới trong các trƣờng đại học ở Việt Nam . Về tổ chức và nhân lực: . Về tài chính dành cho hoạt động KH&CN và đổi mới: . Chính sách . Kết quả nghiên cứu khoa học . Thực trạng hoạt động đổi mới trong Đại học Quốc gia Hà Nội . Về tổ chức và nhân lực khoa học và công nghệ: . Về tài chính dành cho hoạt động KH&CN và đổi mới: . Chính sách . Kết quả nghiên cứu khoa học . Đánh giá thực trạng hoạt động đổi mới trong Đại học Quốc gia Hà Nội .66 Tiểu kết chƣơng 2 . HÌNH THÀNH CÁC THIẾT CHẾ THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI TRONG CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC THEO ĐỊNH HƢỚNG ĐẠI HỌC NGHIÊN CỨU (NGHIÊN CỨU TRƢỜNG HỢP ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI) . Hình thành thiết chế tự chủ trong các trƣờng Đại học . Tái cấu trúc hệ thống giáo dục đại học . Giải pháp chính sách thúc đẩy hoạt động đổi mới trong ĐHQGHN .73 Tiểu kết chƣơng 3 .78 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .83 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập, được sự giúp đỡ nhiệt tình của các thầy cô trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, bản thân tôi đã tiếp thu được những kiến thức về quản lý nói chung cũng như kiến thức của KH&CN và chính sách về KH&CN nói riêng. Luận văn của tôi được hoàn thành bởi sự chỉ bảo tận tình của các thầy cô và sự quan tâm, ủng hộ của gia đình, bạn bè. Để hoàn thành Luận của mình tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS. TS Mai Hà, là người đã tận tâm hướng dẫn và giúp đỡ tôi rất nhiều trong việc định hướng nghiên cứu khoa học cũng như tinh thần làm việc, tinh thần nghiên cứu. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến PGS. TS Vũ Cao Đàm và TS. Đào Thanh Trường. Những nghiên cứu, định hướng, kinh nghiệm và sự gợi suy của các thầy đã không chỉ giúp tôi hoàn thành Luận văn mà còn chotôi những nhận thức sâu sắc hơn về vấn đề nghiên cứu. Cuối cùng, tôi muốn được bày tỏ lòng biết ơn đến gia đình và bạn bè. Gia đình chính là nguồn động viên, khuyến khích và tạo điều kiện để tôi hoàn thành quá trình học tập và nghiên cứu. Cảm ơn những người bạn của tôi, các bạn đã ủng hộ, cổ vũ tôi rất nhiều! Hà Nội, ngày ngày tháng năm 2016 Học viên Trần Thị Bích Phượng 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT CGCN Chuyển giao công nghệ ĐH Đại học ĐHNC Đại học nghiên cứu ĐHQGHN Đại học Quốc gia Hà Nội ĐVNC Đơn vị Nghiên cứu KH&CN Khoa học và Công nghệ KQNCKH Kết quả nghiên cứu khoa học GDĐH Giáo dục Đại học TSTT Tài sản trí tuệ 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 2. Thống kê tổng số sinh viên, học viên đƣợc đào tạo sau đại học và giảng viên từ năm 2010 đến năm 2014. Số giảng viên các trƣờng đại học và cao đẳng phân theo trình độ chuyên môn 5 năm gần đây, từ 2010 đến 2014. Phân theo trình độ chuyên môn ở các trƣờng đại học Bảng 2. Chi cho R&D năm 2011 theo khu vực thực hiện và thành phần kinh tế (theo giá thực tế) Bảng 2. Đội ngũ CBVC của ĐHQGHN phân chia theo chức danh, trình độ (chỉ tính từ trình độ ThS trở lên) Bảng 2. Danh sách các chƣơng trình KH&CN trọng điển cấp ĐHQGHN Bảng 2. Danh sách các đề tài NCKH cấp ĐHQGHN năm 2015 Bảng 2. Các nhiệm vụ KH&CN hợp tác với doanh nghiệp của ĐHQGHN Bảng 2. Kết quả thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ năm học 2011-2012 của ĐHQGHN Bảng 2. Thứ hạng của ĐHQGHN trong bảng xếp hạng Việt Nam của Scimago về khoa học và công nghệ năm 2013 Bảng 2. Thứ hạng của ĐHQGHN trong bảng xếp hạng Webometrics 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do nghiên cứu Trƣờng đại học là nơi tập trung nhiều điều kiện cho hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ và đổi mới với nhân lực là số lƣợng đông đảo sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh và các giảng viên trong và ngoài nƣớc. Trƣờng ĐH đóng một vai trò quan trọng trong việc tạo ra các tài sản trí tuệ, bao gồm các sáng chế/kết quả nghiên cứu và góp phần thúc đẩy hoạt động đổi mới. Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế tri thức, công nghệ thông tin và sự bùng nổ các phát kiến mới đang khiến cho xã hội thay đổi nhanh chóng. Hệ thống ĐH không phải là ngoại lệ: vai trò của hệ thống ĐH trên thế giới đang thay đổi mãnh liệt. Nổi lên xu hƣớng phát triển đại học nhằm đào tạo nguồn nhân lực chất lƣợng cao. Đặc biệt là mô hình đại học nghiên cứu. Ở mỗi nƣớc, trong số các trƣờng đại học, bao giờ cũng có một phần trăm nhất định là các đại học nghiên cứu chất lƣợng cao. Các trƣờng đại học nghiên cứu là một phần không thể tách rời của giáo dục đại học và môi trƣờng xã hội toàn cầu (OECD 2009; Altbach, Reisberg, and Rumbley 2010). Ở Mỹ có khoảng hơn 4000 trƣờng đại học và cao đẳng, trong đó hơn 160 là đại học nghiên cứu; Hàn Quốc có khoảng 200 trƣờng đại học, trong đó có khoảng 120 là đại học nghiên cứu; Ấn Độ có 217 viện đại học, 6759 trƣờng đại học đại cƣơng, 1770 trƣờng đại học chuyên nghiệp… Trong xu thế đó, Việt Nam cũng đang xây dựng và theo đuổi mô hình đại học nghiên cứu. Đào tạo, NCKH và chuyển giao công nghệ là ba nội dung chính của trƣờng đại học nghiên cứu. Đại học có nghiên cứu, mới đổi mới đƣợc đào tạo, mới truyền lại các kiến thức mới nhất. Có nghiên cứu mới có thế có đủ kiến thức, và kĩ năng hợp tác trong các dự án nghiên cứu và chuyên ngành quốc tế. Có nghiên cứu mới có thể tạo uy tín cho giáo dục trong cộng đồng quốc tế. Tuy nhiên, các trƣờng đại học ở Việt Nam chủ yếu tập trung ở hoạt động đào tạo, nguồn lực dành cho hoạt động NCKH và chuyển giao công nghệ không có nhiều nên hoạt động đổi mới còn hạn chế. Vậy nhà nƣớc đã có 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] các chính sách gì nhằm thúc đẩy hoạt động đổi mới ở các trƣờng đại học ở Việt Nam? Các trƣờng đại học tại Việt Nam gặp những khó khăn và thuận lợi nào trong các hoạt động đổi mới? Luận văn phân tích thực trạng hoạt động đổi mới và trong các trƣờng Đại học nhằm đƣa ra những chính sách thúc đẩy các hoạt động đổi mới ở các trƣờng đại học ở Việt Nam. Lịch sử nghiên cứu 2. Tình hình nghiên cứu trong nƣớc Các khái niệm về hoạt động đổi mới không còn quá mới ở Việt Nam. Các hoạt động đổi mới đã đƣợc nhiều tác giả nghiên cứu trong những năm gần đây, các bài viết về hệ thống khoa học, công nghệ và đổi mới thƣờng chủ yếu là các hoạt động đổi mới của các Viện nghiên cứu và doanh nghiệp, ít đề cập tới hoạt động đổi mới trong các trƣờng đại học. Một số tác giả đã có các công trình nghiên cứu công bố tại các tạp chí hay các luận văn thạc sỹ trong lĩnh vực quản lý khoa học và công nghệ. Sau đây là một số công trình nghiên cứu về vấn đề đổi mới trong các trƣờng đại học. Bài viết “Hệ thống trường ĐH trong các trường đại học Việt Nam” của tác giả Đào Thanh Trƣờng. Tác giả phân tích các yếu tố trong hệ thống Trƣờng ĐH của các trƣờng đại học Việt Nam. Về nhân lực khoa học và công nghệ ở trƣờng đại học thì không có sự phân biệt rõ ràng giữa công tác giảng dạy và hoạt động NCKH. Số lƣợng nhân lực KH&CN ở đại học chiếm 46,07% (62095 ngƣời) tổng số nhân lực nghiên cứu và triển khai (134780 ngƣời), trong đó tập trung nhiều nhất ở Đại học Quốc gia. Mặc dù nguồn nhân lực lớn nhƣng đầu tƣ tài chính cho hoạt động KH&CN dành cho trƣờng đại học chỉ chiếm 17,83% và hầu hết từ nguồn ngân sách của nhà nƣớc. Tổ chức hệ thống Trƣờng ĐH trong các trƣờng đại học gồm: Các trƣờng đại học thành viên hoặc các khoa trực thuộc; các trung tâm nghiên cứu, dịch vụ và đào tạo; các đợn vị phục vụ hoạt động nghiên cứu và đào tạo. 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Tác giả cũng phân tích thực trạng hoạt động KH&CN và kết quả hoạt động KH&CN của các trƣờng đại học. Qua các năm hoạt động KH&CN của các trƣờng đại học đã có những kết quả đáng kể và có sự phát triển, tuy nhiên so với tốc độ phát triển của các trƣờng đại học trên thế giới thì còn chậm.