Luận án về chính sách dân tộc của nhà nước Việt Nam đối với vùng Tây Bắc giai đoạn 2001-2011

Khám phá chính sách dân tộc của Nhà nước Việt Nam đối với vùng Tây Bắc giai đoạn 2001-2011, phân tích tác động và kết quả đạt được.

• Đề tài: Chính Sách Dân Tộc Của Việt Nam Tại Tây Bắc (2001-2011)
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2011

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến luận án
• 1.2. Các công trình nghiên cứu của các học giả nước ngoài
• 1.3. Các công trình nghiên cứu của các học giả trong nước
• 1.4. Kết quả nghiên cứu của các công trình đã được công bố và những vấn đề luận án cần nghiên cứu, giải quyết
• 1.5. Một số nhận xét, đánh giá về các công trình nghiên cứu có liên quan
• 1.6. Một số vấn đề đặt ra mà luận án cần nghiên cứu, giải quyết
• 1.7. Một số khái niệm có liên quan được sử dụng trong luận án
• 2. CHƯƠNG 2: CHÍNH SÁCH DÂN TỘC CỦA NHÀ NƯỚC Ở VÙNG TÂY BẮC TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2005
• 2.1. Khái quát về đặc điểm kinh tế - xã hội vùng Tây Bắc
• 2.2. Về vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên
• 2.3. Các đặc điểm cơ bản về dân cư, kinh tế, văn hóa, xã hội
• 2.4. Khái lược về chính sách dân tộc của Nhà nước ở vùng Tây Bắc trước năm 2001
• 2.5. Nội dung các chính sách dân tộc của Nhà nước ở vùng Tây Bắc từ năm 2001 đến năm 2005
• 2.5.1. Nguyên tắc, mục tiêu, nhiệm vụ của chính sách dân tộc
• 2.5.2. Những nội dung cụ thể của chính sách dân tộc
• 2.5.3. Quá trình thực hiện, kết quả cơ bản và những vấn đề còn tồn đọng
• 2.5.3.1. Quá trình tổ chức thực hiện chính sách
• 2.5.3.2. Một số kết quả cơ bản của chính sách
• 2.5.3.3. Một số vấn đề còn tồn đọng
• 3. CHƯƠNG 3: QUÁ TRÌNH BỔ SUNG CHÍNH SÁCH DÂN TỘC CỦA NHÀ NƯỚC Ở VÙNG TÂY BẮC TỪ NĂM 2006 ĐẾN NĂM 2011
• 3.1. Cơ hội và thách thức mới đối với sự phát triển của các dân tộc Tây Bắc
• 3.2. Những cơ hội mới cho sự phát triển của các dân tộc Tây Bắc
• 3.3. Một số thách thức cơ bản đối với các dân tộc Tây Bắc
• 3.4. Nội dung các chính sách dân tộc của Nhà nước ở vùng Tây Bắc từ năm 2006 đến năm 2011
• 3.4.1. Nguyên tắc, nhiệm vụ và mục tiêu của chính sách
• 3.4.2. Những nội dung cụ thể và cơ bản của chính sách
• 3.4.3. Quá trình thực hiện, kết quả cơ bản và những vấn đề tồn đọng
• 3.4.3.1. Quá trình tổ chức thực hiện chính sách
• 3.4.3.2. Một số kết quả cơ bản của chính sách
• 3.4.3.3. Những vấn đề còn tồn đọng của chính sách
• 4. CHƯƠNG 4: NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM
• 4.1. Ưu điểm của chính sách
• 4.2. Một số hạn chế và nguyên nhân
• 4.2.1. Hạn chế của chính sách dân tộc
• 4.2.2. Nguyên nhân dẫn đến hạn chế của chính sách
• 4.3. Một số kinh nghiệm chủ yếu
• 4.3.1. Kinh nghiệm về hoạch định chính sách
• 4.3.2. Kinh nghiệm về tổ chức thực hiện chính sách
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC BẢNG BIỂU

Tóm tắt

I. Giới thiệu về chính sách dân tộc tại Tây Bắc

Chính sách dân tộc của Việt Nam tại Tây Bắc từ năm 2001 đến 2011 đã phản ánh sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với các vấn đề dân tộc trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội. Tây Bắc là vùng có sự đa dạng về dân tộc, với hơn 50 dân tộc sinh sống. Chính sách dân tộc không chỉ nhằm phát triển kinh tế mà còn bảo tồn văn hóa và tạo điều kiện cho các dân tộc thiểu số phát triển. Theo đó, chính sách này đã được xây dựng dựa trên nguyên tắc tôn trọng quyền lợi và nhu cầu của các dân tộc, đồng thời thúc đẩy sự bình đẳng và đoàn kết giữa các dân tộc. Việc thực hiện chính sách này đã góp phần quan trọng vào việc cải thiện đời sống của người dân, giảm nghèo và nâng cao chất lượng cuộc sống.

1.1. Bối cảnh lịch sử và xã hội

Tây Bắc, với vị trí địa lý đặc biệt, đã luôn là nơi giao thoa văn hóa giữa các dân tộc. Từ năm 2001, chính sách dân tộc được điều chỉnh để phù hợp với tình hình thực tế, nhằm giải quyết các vấn đề như nghèo đói, thiếu thốn cơ sở hạ tầng và giáo dục. Các chính sách này không chỉ tập trung vào phát triển kinh tế mà còn chú trọng đến việc bảo tồn văn hóa và ngôn ngữ của các dân tộc thiểu số. Đặc biệt, trong giai đoạn này, chính sách đã được triển khai mạnh mẽ nhằm nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các cấp chính quyền trong việc thực hiện chính sách dân tộc.

II. Nội dung chính sách dân tộc từ 2001 đến 2005

Giai đoạn 2001-2005, chính sách dân tộc tại Tây Bắc tập trung vào việc phát triển kinh tế - xã hội, cải thiện đời sống cho các dân tộc thiểu số. Các chương trình như xóa đói giảm nghèo, phát triển hạ tầng cơ sở, và giáo dục đã được triển khai. Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện chính sách. Đặc biệt, các chính sách an sinh xã hội đã được chú trọng, nhằm đảm bảo quyền lợi cho các dân tộc thiểu số. Kết quả đạt được trong giai đoạn này là sự cải thiện rõ rệt về mức sống và điều kiện sinh hoạt của người dân.

2.1. Nguyên tắc và mục tiêu

Nguyên tắc chính của chính sách dân tộc trong giai đoạn này là tôn trọng quyền tự quyết của các dân tộc, bảo đảm sự bình đẳng và đoàn kết giữa các dân tộc. Mục tiêu chính là phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống, và bảo tồn văn hóa dân tộc. Chính sách đã được thiết kế để phù hợp với đặc điểm và nhu cầu của từng dân tộc, từ đó tạo ra sự đồng thuận và hợp tác trong cộng đồng.

III. Quá trình bổ sung chính sách từ 2006 đến 2011

Giai đoạn 2006-2011, chính sách dân tộc tiếp tục được điều chỉnh để đáp ứng các thách thức mới. Các vấn đề như di dân tự do, xung đột tộc người, và tội phạm ma túy đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc bổ sung và hoàn thiện chính sách. Chính phủ đã triển khai nhiều chương trình mới nhằm giải quyết các vấn đề này, đồng thời tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong việc thực hiện chính sách. Kết quả là sự phát triển bền vững hơn cho các dân tộc thiểu số, với nhiều cơ hội mới trong giáo dục và việc làm.

3.1. Cơ hội và thách thức

Trong giai đoạn này, Tây Bắc đã đối mặt với nhiều cơ hội phát triển nhờ vào sự quan tâm của Nhà nước và các tổ chức quốc tế. Tuy nhiên, các thách thức như sự phân hóa giàu nghèo, xung đột tộc người, và vấn đề môi trường cũng gia tăng. Chính sách dân tộc cần phải linh hoạt và thích ứng để giải quyết những vấn đề này, đồng thời phát huy tiềm năng của vùng.

IV. Nhận xét và kinh nghiệm

Luận án đã chỉ ra rằng, mặc dù chính sách dân tộc đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng vẫn còn tồn tại một số hạn chế. Việc thực hiện chính sách còn gặp khó khăn do thiếu nguồn lực và sự phối hợp giữa các cấp chính quyền. Kinh nghiệm từ giai đoạn này cho thấy, cần có sự tham gia tích cực của cộng đồng trong việc xây dựng và thực hiện chính sách. Đồng thời, việc đánh giá và điều chỉnh chính sách cần được thực hiện thường xuyên để đảm bảo tính hiệu quả.

4.1. Ưu điểm và hạn chế

Chính sách dân tộc đã góp phần quan trọng vào việc cải thiện đời sống của người dân, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Hạn chế lớn nhất là sự thiếu đồng bộ trong việc thực hiện chính sách giữa các địa phương. Điều này dẫn đến sự chênh lệch trong phát triển giữa các dân tộc và các vùng. Cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục tình trạng này, nhằm đảm bảo sự công bằng và phát triển bền vững cho tất cả các dân tộc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu đã được công bố có liên quan đến luận án 1. Các công trình nghiên cứu của các học giả nước ngoài Nghiên cứu của các học giả nước ngoài về các dân tộc Việt Nam nói chung và cộng đồng các dân tộc Việt Nam sinh sống ở vùng Tây Bắc nói riêng có liên quan đến luận án tương đối phong phú và đa dạng với nhiều cách tiếp cận từ nhiều ngành khoa học khác nhau. Từ góc độ tiếp cận, có thể chia thành mấy nhóm nhỏ như sau: - Nhóm các công trình về khung lý thuyết và phương pháp nghiên cứu: Nói đến chính sách dân tộc, không thể không nhắc đến các công trình tiếp cận nghiên cứu về chính trị học, nhất là các nghiên cứu về chính sách công, bởi chính sách dân tộc là một loại hình của chính sách công.

Có thể kể đến các công trình như: Nhận thức về chính sách công (Understanding public policy) của Thomas R.Dye năm 1972; Phân tích chính sách dưới góc nhìn tổ chức và chính trị (Policy analysis: A political and Organizational perspective) của William L. Jenkins năm 1978; Giới thiệu về xây dựng chính sách công (Public policy making: An introduction) của James E. Các công trình này đã đưa ra các quan điểm, khái niệm về chính sách và chính sách công đồng thời cung cấp hệ thống các phương pháp nghiên cứu về chính sách nói chung trong nghiên cứu về khoa học chính sách [195, tr. Bên cạnh các lý thuyết và phương pháp nghiên cứu chính trị học, các khung lý thuyết và phương pháp nghiên cứu nhân học cũng thường được tiếp cận để nghiên cứu về chính sách dân tộc.

Cuốn sách Các phương pháp nghiên cứu trong nhân học tiếp cận định tính và định lượng của H. Russel Bernard, do Nxb Đại học Quốc gia Tp. Hồ Chí Minh xuất bản năm 2009, gồm 20 chương, trình bày về lý thuyết và phương pháp nghiên cứu nhân học đã dành khá nhiều thời lượng để nói về các vấn đề phương pháp nghiên cứu, triển khai các đề tài dự án có liên quan đến chính sách dân tộc như: Nhân học văn hoá và khoa học xã hội; Nhân học và thiết kế nghiên cứu; Chọn mẫu; Chọn các vấn đề nghiên cứu, địa bàn và phương pháp; Nghiên cứu tài liệu; Quan sát tham dự; Thông tín viên; Ghi chép điền dã: cách ghi, mã hoá và quản lý; Phỏng vấn phi cấu trúc và bán cấu trúc; Phỏng vấn cấu trúc; Bảng hỏi và nghiên cứu điều tra; Thang đo và đo lường; Quan sát trực tiếp và có phản ứng; Quan sát kín đáo; Phân tích dữ liệu định tính; Mã hoá và bảng mã hoá cho dữ liệu định lượng; Thống kê đơn biến: miêu tả từng biến; Phân tích hai biến: Kiểm định và các mối liên hệ; Phân tích đa biến. Có thể nói, 8 cuốn sách đã cung cấp những phương pháp nghiên cứu cơ bản và hết sức cần thiết đối với các nghiên cứu về dân tộc học, nhân học cũng như là chính sách dân tộc.

Cũng tiếp cận nghiên cứu về nhân học, Alan Barnard trong cuốn Lịch sử và lý thuyết nhân học do Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội xuất bản năm 2014 đã chỉ ra các góc nhìn về nhân học của các nhà nghiên cứu trên thế giới. Đồng thời, cũng trong cuốn sách này, ông đã làm rõ các vấn đề quá trình hình thành của ngành nhân học và các lý thuyết, phương pháp tiếp cận nghiên cứu về nhân học như: Tiền thân của truyền thống nhân học; Những thay đổi quan điểm về sự tiến hoá; Các lý thuyết khuếch tán văn hoá và văn hoá - vùng; Thuyết chức năng và thuyết cấu trúc - chức năng; Các quan điểm coi hành động là trọng tâm, tiến trình luận và chủ nghĩa Marx; Từ thuyết tương đối văn hoá đến khoa học nhận thức; Thuyết cấu trúc, từ ngôn ngữ học đến nhân học; Hậu cấu trúc, thuyết nữ quyền và các tư tưởng độc lập khác; Phương pháp tiếp cận diễn dịch và tiếp cận hậu hiện đại;… Như vậy, có thể thấy, nội dung của cuốn sách như chính sác tác giả nói "là một tóm tắt về "nội dung" của lý thuyết nhân học"[1], đây là điều hết sức cần thiết cho tác giả luận án, đặc biệt là các lý thuyết về khuếch tán văn hoá và văn hoá - vùng, bởi Tây Bắc là một vùng tộc người và vùng văn hoá tộc người có sự đa dạng và đặc thù riêng biệt. Gần đây, năm 2016, Nxb Tri thức đã xuất bản cuốn Nhân học chính trị của Georges Balander.

Cuốn sách này đã nêu ra các quan niệm về nhân học chính trị, cơ sở lý thuyết, phương pháp nghiên cứu và xu hướng nghiên cứu nhân học chính trị trên thế giới. Đồng thời cuốn sách cũng đề cập đến các vấn đề như: Lĩnh vực chính trị; quan hệ thân tộc và quyền lực; Phân tầng xã hội và quyền lực; Tôn giáo và quyền lực; Những khía cạnh của nhà nước và truyền thống; Truyền thống và hiện tại… Và như lời giới thiệu của cuốn sách thì, mục đích của tác giả là để: “… giới thiệu mang tính phê phán các lí thuyết, phương pháp và các kết quả của chuyên ngành này” [134, tr. Cuốn sách có một phần trình bày về thể chế chính trị, quyền lực chính trị, bản chất của nhà nước trong mối quan hệ với các cộng đồng tộc người và nhóm người trong xã hội. Các hình thức phân tầng của xã hội và tác động của thể chế chính trị đến phân tầng xã hội.

Có thể nói, cuốn sách đã hệ thống hóa lại, phê phán các lý thuyết về nhân học chính trị và cung cấp những nhận thức mới về nhân học chính trị, trong đó có vấn đề chính sách dân tộc của các quốc gia trên thế giới. - Các nghiên cứu cụ thể về dân tộc và chính sách dân tộc ở Việt Nam và vùng Tây Bắc: Trước năm 1945, các nghiên cứu về dân tộc và chính sách dân tộc ở Việt Nam chủ yếu được các học giả người Pháp tiến hành. Cuốn sách Người nông dân châu thổ 9 Bắc Kỳ” của Pierre Gourou, do Nxb Trẻ, Viện Viễn Đông bác cổ Pháp và Tạp chí Xưa & Nay xuất bản năm 2014 là công trình đầu tiên của người Pháp nghiên cứu về nông dân, nông nghiệp, nông thôn Việt Nam. Đào Thế Tuấn cho rằng, đây là “một tác phẩm đặc sắc nghiên cứu về địa lý nhân văn” bởi “đây là một công trình nghiên cứu đầu tiên về nông dân học, về nông nghiệp gia đình và về hệ thống nông nghiệp, phân tích cặn kẽ về đất và người Bắc Bộ như địa hình, khí hậu châu thổ, lịch sử di dân và sự vận động của dân số, nông nghiệp, công nghiệp làng xã…”[166, tr.

Theo NCS thì đây là lần đầu tiên phương pháp nghiên cứu liên ngành được ứng dụng trong nghiên cứu về khoa học xã hội ở Việt Nam, bởi trong cuốn sách này không chỉ có các lý thuyết, phương pháp về địa - văn hóa, nhân văn mà còn có cả sự hiện diện của phương pháp nghiên cứu lịch sử, khu vực học, nhân chủng học, xã hội học,. được ứng dụng hết sức nhuần nhuyễn. Do đó, cuốn sách đã cung cấp một hệ thống các phương pháp nghiên cứu của nhiều ngành khác nhau, đồng thời cung cấp những nguồn tư liệu quý về bối cảnh Việt Nam và vùng châu thổ Bắc Kỳ những năm đầu thế kỷ XX. Tiếp cận bằng phương pháp lịch sử, dân tộc học và địa lý nhân văn, cuốn Địa nhân văn - xã hội dân tộc Mường (Le Muong Geographic humaine et Sociologie) của J.

Cuisinier xuất bản ở Paris năm 1946 đã trình bày một cách có hệ thống về người Mường ở Việt Nam từ địa vực cư trú, nguồn gốc, quá trình phát triển, các đặc trưng về văn hóa, xã hội… Tác giả cuốn sách cho rằng: “Hai dân tộc Mường và Việt cùng chung một nguồn gốc: cả về mặt văn hóa vật chất lẫn về mặt văn hóa tinh thần, giữa hai tộc Mường và Việt không có sự cách biệt nào lớn. Sự khác nhau trong sinh hoạt chỉ là tiểu tiết”. Và công trình nghiên cứu của J. Cuisinier cũng đã cung cấp cho độc giả cả cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu sử học, dân tộc học, nhân học cũng như là những tư liệu, thông tin về người Mường ở Việt Nam, trong đó có mối quan hệ giữa người Mường với các chính quyền quân chủ ở Việt Nam và chính sách của các chính quyền quân chủ với người Mường trong lịch sử.

Cùng cách tiếp cận này, năm 1952 P. Guileminet đã công bố nghiên cứu Tập quán của các dân tộc Bana, Sơ đăng và Giarai ở Kom Tum (Coutumier de la tribu Bahnar, des Sedang et des Jrai de la provine de Kom Tum). Cũng giống như cuốn sách của J.Cuisinier, đây là một chuyên khảo của P. Guileminet về phong tục, tập quán của các dân tộc Bana, Sơ đăng và Giarai ở Kom Tum.

Với cách tiếp cận dân tộc học, ông đã trình bày một cách khá chi tiết về địa vực cư trú, nguồn gốc, quá trình phát triển và các đặc điểm văn hóa, xã hội của các dân tộc Bana, Sơ đăng và Giarai ở Kom Tum. 10 Tiếp cận sâu hơn về vấn đề chính sách dân tộc, luận án Chính sách dân tộc của Đảng Cộng sản Việt Nam của Furuta Moto năm 1989 đã trình bày một cách khá toàn diện và có hệ thống các quan điểm, chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam về chính sách dân tộc từ khi ra đời cho đến trước thời kỳ đổi mới ở Việt Nam. Luận án đã trình bày các cơ sở lý thuyết, phương pháp tiếp cận khi nghiên cứu về chính sách dân tộc nói chung và chính sách dân tộc ở Việt Nam nói riêng. Đồng thời, tác giả cũng đã trình bày khá rõ cơ sở lý thuyết, quan điểm và nhận thức của Đảng Cộng sản Việt Nam về chính sách dân tộc, quá trình ban hành những quan điểm, chủ trương về chính sách dân tộc, từ đó rút ra những nhận xét, đánh giá về chính sách dân tộc tộc của Đảng.

Có thể nói, đây là công trình nghiên cứu trực tiếp đầu tiên của người nước ngoài về chính sách dân tộc ở Việt Nam.