Luận án về chính sách dân tộc của nhà nước Việt Nam đối với vùng Tây Bắc giai đoạn 2001-2011

Khám phá chính sách dân tộc của Nhà nước Việt Nam đối với vùng Tây Bắc giai đoạn 2001-2011, phân tích tác động và kết quả đạt được.

• Đề tài: Chính Sách Dân Tộc Của Việt Nam Tại Tây Bắc (2001-2011)
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2011

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến luận án
• 1.2. Các công trình nghiên cứu của các học giả nước ngoài
• 1.3. Các công trình nghiên cứu của các học giả trong nước
• 1.4. Kết quả nghiên cứu của các công trình đã được công bố và những vấn đề luận án cần nghiên cứu, giải quyết
• 1.5. Một số nhận xét, đánh giá về các công trình nghiên cứu có liên quan
• 1.6. Một số vấn đề đặt ra mà luận án cần nghiên cứu, giải quyết
• 1.7. Một số khái niệm có liên quan được sử dụng trong luận án
• 2. CHƯƠNG 2: CHÍNH SÁCH DÂN TỘC CỦA NHÀ NƯỚC Ở VÙNG TÂY BẮC TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2005
• 2.1. Khái quát về đặc điểm kinh tế - xã hội vùng Tây Bắc
• 2.2. Về vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên
• 2.3. Các đặc điểm cơ bản về dân cư, kinh tế, văn hóa, xã hội
• 2.4. Khái lược về chính sách dân tộc của Nhà nước ở vùng Tây Bắc trước năm 2001
• 2.5. Nội dung các chính sách dân tộc của Nhà nước ở vùng Tây Bắc từ năm 2001 đến năm 2005
• 2.5.1. Nguyên tắc, mục tiêu, nhiệm vụ của chính sách dân tộc
• 2.5.2. Những nội dung cụ thể của chính sách dân tộc
• 2.5.3. Quá trình thực hiện, kết quả cơ bản và những vấn đề còn tồn đọng
• 2.5.3.1. Quá trình tổ chức thực hiện chính sách
• 2.5.3.2. Một số kết quả cơ bản của chính sách
• 2.5.3.3. Một số vấn đề còn tồn đọng
• 3. CHƯƠNG 3: QUÁ TRÌNH BỔ SUNG CHÍNH SÁCH DÂN TỘC CỦA NHÀ NƯỚC Ở VÙNG TÂY BẮC TỪ NĂM 2006 ĐẾN NĂM 2011
• 3.1. Cơ hội và thách thức mới đối với sự phát triển của các dân tộc Tây Bắc
• 3.2. Những cơ hội mới cho sự phát triển của các dân tộc Tây Bắc
• 3.3. Một số thách thức cơ bản đối với các dân tộc Tây Bắc
• 3.4. Nội dung các chính sách dân tộc của Nhà nước ở vùng Tây Bắc từ năm 2006 đến năm 2011
• 3.4.1. Nguyên tắc, nhiệm vụ và mục tiêu của chính sách
• 3.4.2. Những nội dung cụ thể và cơ bản của chính sách
• 3.4.3. Quá trình thực hiện, kết quả cơ bản và những vấn đề tồn đọng
• 3.4.3.1. Quá trình tổ chức thực hiện chính sách
• 3.4.3.2. Một số kết quả cơ bản của chính sách
• 3.4.3.3. Những vấn đề còn tồn đọng của chính sách
• 4. CHƯƠNG 4: NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM
• 4.1. Ưu điểm của chính sách
• 4.2. Một số hạn chế và nguyên nhân
• 4.2.1. Hạn chế của chính sách dân tộc
• 4.2.2. Nguyên nhân dẫn đến hạn chế của chính sách
• 4.3. Một số kinh nghiệm chủ yếu
• 4.3.1. Kinh nghiệm về hoạch định chính sách
• 4.3.2. Kinh nghiệm về tổ chức thực hiện chính sách
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC BẢNG BIỂU

Tóm tắt

I. Giới thiệu về chính sách dân tộc tại Tây Bắc

Chính sách dân tộc của Việt Nam tại Tây Bắc từ năm 2001 đến 2011 đã phản ánh sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với các vấn đề dân tộc trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội. Tây Bắc là vùng có sự đa dạng về dân tộc, với hơn 50 dân tộc sinh sống. Chính sách dân tộc không chỉ nhằm phát triển kinh tế mà còn bảo tồn văn hóa và tạo điều kiện cho các dân tộc thiểu số phát triển. Theo đó, chính sách này đã được xây dựng dựa trên nguyên tắc tôn trọng quyền lợi và nhu cầu của các dân tộc, đồng thời thúc đẩy sự bình đẳng và đoàn kết giữa các dân tộc. Việc thực hiện chính sách này đã góp phần quan trọng vào việc cải thiện đời sống của người dân, giảm nghèo và nâng cao chất lượng cuộc sống.

1.1. Bối cảnh lịch sử và xã hội

Tây Bắc, với vị trí địa lý đặc biệt, đã luôn là nơi giao thoa văn hóa giữa các dân tộc. Từ năm 2001, chính sách dân tộc được điều chỉnh để phù hợp với tình hình thực tế, nhằm giải quyết các vấn đề như nghèo đói, thiếu thốn cơ sở hạ tầng và giáo dục. Các chính sách này không chỉ tập trung vào phát triển kinh tế mà còn chú trọng đến việc bảo tồn văn hóa và ngôn ngữ của các dân tộc thiểu số. Đặc biệt, trong giai đoạn này, chính sách đã được triển khai mạnh mẽ nhằm nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các cấp chính quyền trong việc thực hiện chính sách dân tộc.

II. Nội dung chính sách dân tộc từ 2001 đến 2005

Giai đoạn 2001-2005, chính sách dân tộc tại Tây Bắc tập trung vào việc phát triển kinh tế - xã hội, cải thiện đời sống cho các dân tộc thiểu số. Các chương trình như xóa đói giảm nghèo, phát triển hạ tầng cơ sở, và giáo dục đã được triển khai. Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện chính sách. Đặc biệt, các chính sách an sinh xã hội đã được chú trọng, nhằm đảm bảo quyền lợi cho các dân tộc thiểu số. Kết quả đạt được trong giai đoạn này là sự cải thiện rõ rệt về mức sống và điều kiện sinh hoạt của người dân.

2.1. Nguyên tắc và mục tiêu

Nguyên tắc chính của chính sách dân tộc trong giai đoạn này là tôn trọng quyền tự quyết của các dân tộc, bảo đảm sự bình đẳng và đoàn kết giữa các dân tộc. Mục tiêu chính là phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống, và bảo tồn văn hóa dân tộc. Chính sách đã được thiết kế để phù hợp với đặc điểm và nhu cầu của từng dân tộc, từ đó tạo ra sự đồng thuận và hợp tác trong cộng đồng.

III. Quá trình bổ sung chính sách từ 2006 đến 2011

Giai đoạn 2006-2011, chính sách dân tộc tiếp tục được điều chỉnh để đáp ứng các thách thức mới. Các vấn đề như di dân tự do, xung đột tộc người, và tội phạm ma túy đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc bổ sung và hoàn thiện chính sách. Chính phủ đã triển khai nhiều chương trình mới nhằm giải quyết các vấn đề này, đồng thời tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong việc thực hiện chính sách. Kết quả là sự phát triển bền vững hơn cho các dân tộc thiểu số, với nhiều cơ hội mới trong giáo dục và việc làm.

3.1. Cơ hội và thách thức

Trong giai đoạn này, Tây Bắc đã đối mặt với nhiều cơ hội phát triển nhờ vào sự quan tâm của Nhà nước và các tổ chức quốc tế. Tuy nhiên, các thách thức như sự phân hóa giàu nghèo, xung đột tộc người, và vấn đề môi trường cũng gia tăng. Chính sách dân tộc cần phải linh hoạt và thích ứng để giải quyết những vấn đề này, đồng thời phát huy tiềm năng của vùng.

IV. Nhận xét và kinh nghiệm

Luận án đã chỉ ra rằng, mặc dù chính sách dân tộc đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng vẫn còn tồn tại một số hạn chế. Việc thực hiện chính sách còn gặp khó khăn do thiếu nguồn lực và sự phối hợp giữa các cấp chính quyền. Kinh nghiệm từ giai đoạn này cho thấy, cần có sự tham gia tích cực của cộng đồng trong việc xây dựng và thực hiện chính sách. Đồng thời, việc đánh giá và điều chỉnh chính sách cần được thực hiện thường xuyên để đảm bảo tính hiệu quả.

4.1. Ưu điểm và hạn chế

Chính sách dân tộc đã góp phần quan trọng vào việc cải thiện đời sống của người dân, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Hạn chế lớn nhất là sự thiếu đồng bộ trong việc thực hiện chính sách giữa các địa phương. Điều này dẫn đến sự chênh lệch trong phát triển giữa các dân tộc và các vùng. Cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục tình trạng này, nhằm đảm bảo sự công bằng và phát triển bền vững cho tất cả các dân tộc.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Vùng Tây Bắc giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về địa - chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh và quốc phòng của Việt Nam. Đây là địa bàn sinh tụ của trên 50 dân tộc, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 73% dân số toàn vùng. Xuất phát từ thực tiễn lịch sử và đương đại, việc nghiên cứu chính sách dân tộc của Nhà nước tại vùng Tây Bắc giai đoạn 2001 - 2011 mang tính cấp thiết xuất phát từ bốn luận cứ khoa học và thực tiễn chính:

• Thứ nhất, Tây Bắc là vùng đa tộc người với sự cư trú đan xen, làm nảy sinh các mối quan hệ tộc người phức tạp trong nội bộ vùng cũng như trong mối liên hệ với cả nước, đòi hỏi một hệ thống chính sách phù hợp để điều tiết và quản lý.
• Thứ hai, vị thế giáp biên khiến các vấn đề dân tộc của vùng chịu sự tác động trực tiếp và gián tiếp từ tình hình chính trị - xã hội của các quốc gia láng giềng.
• Thứ ba, địa bàn xuất hiện các hiện tượng xã hội bức xúc như di dân tự do, truyền đạo trái phép, buôn bán ma túy, tệ nạn phá rừng đầu nguồn và nguy cơ mâu thuẫn tộc người.
• Thứ tư, mặc dù được Đảng và Nhà nước ban hành nhiều chính sách ưu tiên đầu tư, Tây Bắc vẫn duy trì tình trạng là một trong những vùng có tỷ lệ hộ nghèo cao nhất cả nước, kết cấu hạ tầng thiếu thốn và đời sống đồng bào còn nhiều khó khăn.

Về khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ ra rằng trước thời điểm luận án được thực hiện, chưa có một công trình khoa học độc lập nào hệ thống hóa, phân tích và đánh giá các chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước áp dụng tại vùng Tây Bắc một cách toàn diện và có hệ thống trong khung thời gian 10 năm đầu thế kỷ XXI (2001 - 2011).

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Luận án xác định mục đích nghiên cứu là hệ thống hóa các chính sách dân tộc của Nhà nước đã thực thi tại vùng Tây Bắc giai đoạn 2001 - 2011 (bao gồm chính sách dân tộc chung cho cả nước và chính sách đặc thù cho vùng); từ đó nhận xét, đánh giá ưu điểm, hạn chế và đúc kết một số kinh nghiệm phục vụ công tác hoạch định và thực thi chính sách trong giai đoạn tiếp theo.

Các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể được đánh số theo văn bản:

1. Hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài luận án; chỉ rõ những ưu điểm, hạn chế của các công trình trước đó và xác định những vấn đề luận án cần tiếp tục giải quyết.
2. Khái quát điều kiện tự nhiên, đặc điểm kinh tế - xã hội vùng Tây Bắc và những vấn đề thực tiễn đặt ra đối với chính sách dân tộc.
3. Tập hợp tư liệu, mô tả và hệ thống hóa hệ thống chính sách dân tộc của Nhà nước đã ban hành và thực thi ở Tây Bắc giai đoạn 2001 - 2005 và 2006 - 2011; làm rõ quá trình triển khai và các kết quả cơ bản đạt được.
4. Rút ra các nhận xét, đánh giá khoa học về ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân và đúc kết các bài học kinh nghiệm trong hoạch định và tổ chức thực hiện chính sách dân tộc tại Tây Bắc.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Hệ thống các chính sách dân tộc của Nhà nước Việt Nam (bao gồm chính sách chung cho cộng đồng các dân tộc, chính sách đối với đồng bào dân tộc thiểu số, chính sách cho các vùng đặc biệt khó khăn) được áp dụng tại vùng Tây Bắc và các chính sách riêng biệt dành cho đồng bào các dân tộc Tây Bắc từ năm 2001 đến năm 2011.
• Phạm vi nội dung: Tiếp cận hệ thống các chính sách dưới góc nhìn tổng thể, bao quát các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục, y tế, di dân tái định cư, tài nguyên môi trường và an ninh quốc phòng; không đi sâu vào từng chính sách đơn lẻ cho từng đối tượng cá biệt.
• Phạm vi không gian: Không gian hành chính của 6 tỉnh thuộc vùng Tây Bắc gồm: Lào Cai, Yên Bái, Điện Biên, Lai Châu, Sơn La và Hòa Bình.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn từ năm 2001 đến năm 2011, tương ứng với 10 năm đầu thế kỷ XXI qua hai kỳ Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng (Đại hội IX và Đại hội X). Phân kỳ thành hai giai đoạn nghiên cứu: 2001 - 2005 và 2006 - 2011.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu của học giả nước ngoài

Các công trình quốc tế được luận án phân chia thành hai nhóm chính:

• Nhóm lý thuyết và phương pháp nghiên cứu: Các nghiên cứu về chính sách công và chính trị học như Thomas R. Dye (1972) với Understanding public policy, William L. Jenkins (1978) với Policy analysis: A political and Organizational perspective, James E. Anderson với Public policy making: An introduction. Về phương pháp nhân học và dân tộc học có H. Russel Bernard (2009) với Các phương pháp nghiên cứu trong nhân học tiếp cận định tính và định lượng, Alan Barnard (2014) với Lịch sử và lý thuyết nhân học, Georges Balandier (2016) với Nhân học chính trị.
• Nhóm nghiên cứu thực nghiệm về dân tộc và chính sách ở Việt Nam: Các công trình thời kỳ thuộc địa như Pierre Gourou (2014) với Người nông dân châu thổ Bắc Kỳ, J. Cuisinier (1946) với Địa nhân văn - xã hội dân tộc Mường, P. Guilleminet (1952) về phong tục tập quán các dân tộc Tây Nguyên. Nghiên cứu trực tiếp về chính sách dân tộc có Furuta Moto (1989) với luận án Chính sách dân tộc của Đảng Cộng sản Việt Nam. Về chính sách xóa đói giảm nghèo và phát triển có báo cáo của Neil Jamieson (2000), Koos Neefjes (2001), Yukio (2007) với Poverty Alleviation Policies and Ethnic Minority People in Viet Nam. Tuyển tập của Nguyễn Văn Sửu (2016) giới thiệu các nghiên cứu của Johan Pottier, Thomas Yarrow, Soumhya Venkatesan, John Western và Mark Lynch về đánh giá tác động xã hội. Các nghiên cứu về văn hóa và sinh kế vùng biên giới có Georges Condominas về luật tục, Stéphane Lagrée về biến đổi cảnh quan nông nghiệp, Sarah Turner và Jean Michaud về sinh kế người H'Mông biên giới Việt - Trung, cùng ấn phẩm năm 2008 của Trung tâm Nghiên cứu Tài nguyên và Môi trường (ĐHQGHN) với các bài viết của Jeff Romm, Jennifer Sowerwine, Nghiêm Phương Tuyến, Thomas Sikor, Oscar Salemink, Pamela McElwee, Bent D. Jorgensen.

Các hướng nghiên cứu của học giả trong nước

Tác giả phân loại các nghiên cứu trong nước thành bốn nhóm:

• Nhóm 1 - Nghiên cứu về tính chất vùng, cấu trúc vùng và văn hóa - kinh tế Tây Bắc: Trần Từ (1984) với Cơ cấu tổ chức của làng Việt cổ truyền ở đồng bằng Bắc bộ, Trần Quốc Vượng (1998) với Việt Nam cái nhìn địa - văn hóa, Ngô Đức Thịnh (2003) với Văn hoá và phân vùng văn hoá Việt Nam, Đặng Nghiêm Vạn (2009) với Cộng đồng quốc gia dân tộc Việt Nam đa tộc người, Phan Hữu Dật, Ngô Văn Thịnh, Lê Ngọc Thắng (1999), Hoàng Lương (2005) với Văn hoá các dân tộc Tây Bắc Việt Nam. Về kinh tế vùng có các ấn phẩm của Viện Chiến lược Phát triển (2002, 2004), Nguyễn Xuân Thu và Nguyễn Văn Phú (2006), Ngô Doãn Vịnh (1983, 1998, 2003, 2006, 2007), Bùi Nhật Quang (2006), Phạm Sĩ Thành (2011), Nguyễn Đình Liêm (2019).
• Nhóm 2 - Nghiên cứu về chính sách xã hội và bình đẳng giới: Lê Phương Thảo (2000) với Vai trò của chính sách xã hội trong công cuộc đổi mới, Phạm Xuân Nam (1997) với Đổi mới chính sách xã hội - Luận cứ và giải pháp, Lê Thị Quý (2005) với Bình đẳng giới trong phát triển vùng đa dân tộc miền núi.
• Nhóm 3 - Nghiên cứu thiết chế quản lý xã hội, hệ thống chính trị và an ninh: Đề tài của Doãn Hùng (2001), Lê Ngọc Thắng và Lâm Bá Nam (1990), Nguyễn Quốc Phẩm (2002, 2006), Tô Huy Rứa, Nguyễn Cúc, Trần Khắc Việt (2004), Nguyễn Cúc, Ngô Ngọc Thắng, Đoàn Minh Huấn (2005), Vũ Đình Hòe và Đoàn Minh Huấn (2008), Hoàng Chí Bảo (2009), Hoàng Cầm và Phạm Quỳnh Phương (2012).
• Nhóm 4 - Nghiên cứu đào tạo cán bộ, nguồn nhân lực, di dân và tôn giáo: Doãn Hùng (2004, 2006), Nguyễn Ngọc Hà (2005), Trịnh Quang Cảnh (2005), Lê Phương Thảo, Nguyễn Cúc, Doãn Hùng (2005), Phạm Thành Nghị (2010), Nguyễn Đăng Thành (2012), Đậu Tuấn Nam (2013), Võ Thị Mai Phương (2017), Vũ Thị Thu Hà (2018), Phạm Văn Lợi (2014), Đỗ Quang Hưng (1991, 2005), Hà Quốc (2002), Trương Minh Dục (2005), Trần Văn Chử (2000).

Khoảng trống luận án giải quyết

Mặc dù các công trình trước đã tiếp cận đa chiều về vùng Tây Bắc, phần lớn chỉ tập trung vào từng lát cắt chuyên biệt (như dân tộc học, văn hóa bản làng, xóa đói giảm nghèo, di dân thủy điện hoặc lý luận chính sách chung). Luận án đặt vị trí của mình vào việc cung cấp một công trình nghiên cứu lịch sử - chính sách toàn diện, hệ thống hóa tổng thể các văn bản và diễn trình thực thi chính sách dân tộc của Nhà nước tại 6 tỉnh Tây Bắc xuyên suốt giai đoạn 2001 - 2011.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận và khung khái niệm

• Luận án dựa trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm, chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam về vấn đề dân tộc và công tác dân tộc.
• Vận dụng các khung lý thuyết chuyên ngành: lý thuyết dịch chuyển xã hội (social mobility), lý thuyết phát triển bền vững (sustainable development), lý thuyết địa - văn hóa, văn hóa vùng và các lý thuyết phân tích chính sách công.
• Tác giả xây dựng và sử dụng khái niệm chính sách dân tộc làm công cụ tiếp cận, phân tích và đánh giá đối tượng nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp chủ đạo: Phương pháp lịch sử (nghiên cứu sự kiện, quá trình phân kỳ lịch sử 2001 - 2005 và 2006 - 2011 theo lát cắt dọc thời gian và lát cắt ngang bối cảnh) kết hợp phương pháp logic (phân tích bản chất, quy luật, mối quan hệ giữa chính sách và biến đổi kinh tế - xã hội).
• Phương pháp bổ trợ liên ngành:
  • Nhân học, Dân tộc học và Xã hội học: Sử dụng trong khảo sát điền dã, thu thập, xử lý tư liệu thực địa và đánh giá quan hệ tộc người.
  • Khu vực học: Sử dụng để nhận diện các đặc trưng tự nhiên, không gian văn hóa và không gian kinh tế của vùng Tây Bắc.
  • Chính trị học: Sử dụng trong việc diễn giải, phân tích quy trình hoạch định, cơ chế quản lý và tổ chức thực hiện chính sách công của Nhà nước.

Nguồn tư liệu

Tác giả dựa trên 4 nguồn tư liệu chính:

1. Tư liệu trực tiếp: Văn kiện của Đảng, văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước (Nghị quyết, Nghị định, Quyết định, Chỉ thị, Thông tư), báo cáo tổng kết của các bộ ngành và địa phương; các công trình hạ tầng hiện vật hình thành từ chính sách.
2. Tư liệu thứ cấp: Bài báo khoa học trên các tạp chí chuyên ngành, kỷ yếu hội thảo khoa học, luận văn, luận án và các báo cáo đề tài nghiên cứu các cấp.
3. Tài liệu xuất bản: Sách chuyên khảo, công trình nghiên cứu đã công bố của các học giả trong nước và quốc tế.
4. Tư liệu điền dã: Kết quả khảo sát thực địa, phỏng vấn sâu và điều tra thực tế của nghiên cứu sinh cùng các cộng sự tại các địa bàn thuộc Tây Bắc.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến luận án

Chương này thực hiện việc điểm luận chi tiết các công trình nghiên cứu của học giả trong và ngoài nước theo từng phân nhóm chuyên đề: khung lý thuyết chính sách công và nhân học chính trị; nghiên cứu dân tộc học thực nghiệm thời kỳ thuộc địa và đương đại; phân vùng kinh tế - văn hóa; thiết chế chính trị - xã hội; chính sách cán bộ, y tế, giáo dục, tôn giáo và tái định cư. Chương 1 chỉ ra các thành tựu của giới nghiên cứu, xác định khoảng trống khoa học mà đề tài đảm nhận, đồng thời xác lập hệ thống khái niệm công cụ phục vụ việc phân tích trong các chương tiếp theo.

Chương 2: Chính sách dân tộc của Nhà nước ở vùng Tây Bắc từ năm 2001 đến năm 2005

Chương 2 trình bày tổng thể các đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội Tây Bắc, khái lược chính sách trước năm 2001, hệ thống hóa chính sách giai đoạn 2001 - 2005 và phân tích kết quả thực hiện.

Đặc điểm tự nhiên, dân cư và kinh tế - xã hội Tây Bắc

Tây Bắc có diện tích chiếm gần 1/3 cả nước; địa hình bị chia cắt mạnh, độ dốc lớn, thường xuyên chịu lũ quét, sạt lở. Dân số toàn vùng đến năm 2011 đạt khoảng 4,8 triệu người (chiếm 4,8% dân số cả nước), mật độ dân số thấp (khoảng 84 người/km²). Đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 73,04% dân cư toàn vùng, phân bố tập trung tại 6 tỉnh. Bảng 2.1 trong luận án tổng hợp cơ cấu phân bố một số dân tộc chủ yếu:

Tộc người	Toàn vùng (người)	Tỉ lệ toàn vùng (%)	Lào Cai (%)	Yên Bái (%)	Điện Biên (%)	Lai Châu (%)	Sơn La (%)	Hoà Bình (%)
Kinh	1.334.xxx	26,96	35,90	49,60	19,70	14,80	17,20	27,20
Tày	-	-	15,20	18,10	0,80	3,10	0,30	0,40
Thái	-	-	0,20	7,40	38,00	34,20	53,50	4,00
Mường	-	-	0,30	2,10	0,20	0,10	8,40	63,30
H'Mông	-	-	23,80	10,70	34,80	21,30	15,70	0,20
Dao	-	-	14,40	11,20	1,00	4,20	1,70	1,90
Si La	679	0,01	0,00	0,0001	0,03	0,14	0,00	0,00

Ghi chú: Số liệu trích xuất từ Bảng 2.1 của luận án dựa trên Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009.

Khái lược chính sách dân tộc trước năm 2001

• Thời kỳ phong kiến: Sử dụng đan xen hai biện pháp "Nhu viễn" (ràng buộc, phong chức tước, gả con em tạo quan hệ thân tộc) và "Cương bạo" (dùng quân đội trấn áp ly khai).
• Thời kỳ kháng chiến và xây dựng CNXH: Thành lập Khu tự trị Thái - Mèo năm 1955 (theo Sắc lệnh số 230/SL gồm 16 châu), đổi tên thành Khu tự trị Tây Bắc năm 1962 (gồm 3 tỉnh Lai Châu, Sơn La, Nghĩa Lộ) và giải thể năm 1975 theo quyết định của Quốc hội khóa V.
• Thời kỳ đổi mới trước 2001: Ban hành Nghị quyết 22-NQ/TW (1989), Quyết định 72-QĐ/HĐBT (1990), Quyết định 327-QĐ-TTg (1992), Chỉ thị 393-CT/TTg (1996), Quyết định 960-QĐ/TTg (1996) và Quyết định 135/1998/QĐ-TTg (Chương trình 135). Các kết quả đạt được trước năm 2001: vốn đầu tư xây dựng cơ bản tăng từ 643,9 tỉ đồng (1995) lên 757,4 tỉ đồng (1998); tỷ lệ xã có đường ô tô đến trung tâm đạt 89,2% năm 2000; sản lượng lương thực năm 2000 đạt 631,4 nghìn tấn. Tuy nhiên, năm 2002 tỷ lệ nghèo chung của vùng vẫn ở mức 68,0% và tỷ lệ lao động mù chữ là 18,42%.

Hệ thống chính sách dân tộc giai đoạn 2001 - 2005

Theo thống kê tại Bảng 2.2 của luận án, giai đoạn 2001 - 2005 có 126 văn bản chính sách được áp dụng tại Tây Bắc (gồm 7 văn kiện của Đảng chiếm 5,55% và 119 văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước chiếm 94,45%):

Tên nhóm chính sách	Quốc hội	Chính phủ	Bộ, ngành	Tổng số văn bản	Tỉ lệ (%)
Công tác cán bộ, xây dựng hệ thống chính trị	3	15	1	19	15,98
Phát triển kinh tế - xã hội	8	26	8	42	35,29
Văn hoá, tôn giáo, tín ngưỡng	1	5	1	7	5,88
Y tế, chăm sóc sức khoẻ	0	5	0	5	4,20
Giáo dục, đào tạo, phát triển nhân lực	0	8	2	10	8,40
Di dân, tái định cư	0	2	2	4	3,36
Nhà ở, đất đai, tài nguyên, môi trường	3	13	3	19	15,98
An ninh, quốc phòng	4	8	1	13	10,91
Tổng số	19 (15,98%)	82 (68,90%)	18 (15,12%)	119	100,00

Ghi chú: Số liệu tổng hợp từ Bảng 2.2 của luận án.

Văn kiện Đại hội IX (2001) và Nghị quyết Hội nghị Trung ương 7 khóa IX xác định các mục tiêu đến năm 2020: cơ bản không còn hộ đói; giảm hộ nghèo xuống dưới 10%; trên 90% hộ có điện và nước sinh hoạt; 100% xã có đường ô tô đến trung tâm; phổ cập giáo dục THCS; 90% đồng bào xem truyền hình và 100% nghe đài phát thanh.

Chương 3: Quá trình bổ sung chính sách dân tộc của Nhà nước ở vùng Tây Bắc từ năm 2006 đến năm 2011

Chương 3 làm rõ những chuyển biến chính sách trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế và công nghiệp hóa:

• Phân tích những cơ hội phát triển mới cùng các thách thức gay gắt nảy sinh tại Tây Bắc trong giai đoạn 2006 - 2011 (vấn đề di dân tái định cư các công trình thủy điện lớn, biến đổi sinh kế, phân hóa giàu nghèo, sức ép môi trường).
• Hệ thống hóa các văn bản chính sách do Nhà nước ban hành, bổ sung và điều chỉnh cho vùng Tây Bắc trong nhiệm kỳ Đại hội X (thể hiện qua Bảng 3.1 của luận án).
• Trình bày quá trình tổ chức triển khai, kết quả đạt được trên các lĩnh vực y tế (Bảng 3.2), cơ cấu cán bộ người dân tộc thiểu số cấp tỉnh (Bảng 3.3), phát triển mạng lưới thiết chế văn hóa - thư viện (Bảng 3.4), tỷ lệ hộ dùng điện sinh hoạt 2006 - 2010 (Bảng 3.5), và chỉ ra những vấn đề tồn đọng trong thực tiễn.

Chương 4: Nhận xét và kinh nghiệm

Chương 4 đúc kết các nhận định khoa học về hệ thống chính sách dân tộc đã thực hiện:

• Ưu điểm: Khẳng định đường lối nhất quán của Đảng và Nhà nước; hệ thống chính sách ban hành toàn diện, bao phủ hầu hết các lĩnh vực đời sống; huy động nguồn lực đầu tư phát triển hạ tầng kỹ thuật, nâng cao đời sống dân sinh, bảo tồn bản sắc văn hóa và giữ vững an ninh biên giới.
• Hạn chế và nguyên nhân: Phân tích thực trạng giảm nghèo chưa thực sự bền vững (Bảng 4.1 về tỷ lệ hộ nghèo 2006 - 2010), nguy cơ tái nghèo cao; cơ chế quản lý phân tán, chồng chéo văn bản chính sách; nguồn lực bố trí chưa đáp ứng kịp nhu cầu; công tác tổ chức thực hiện ở cấp cơ sở còn bất cập.
• Kinh nghiệm chủ yếu: Luận án rút ra hai nhóm bài học kinh nghiệm:
  • Kinh nghiệm trong hoạch định chính sách: Cần xuất phát từ đặc thù địa bàn miền núi, tôn trọng bản sắc văn hóa và năng lực nội sinh của đồng bào dân tộc thiểu số; tránh áp đặt cơ chế hành chính thuần túy; tích hợp các chương trình mục tiêu để tránh dàn trải.
  • Kinh nghiệm trong tổ chức thực hiện: Phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho địa phương gắn liền với cơ chế kiểm tra, giám sát; nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cơ sở người dân tộc thiểu số; phát huy vai trò của già làng, trưởng bản và người có uy tín trong cộng đồng.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt khoa học và lý luận

• Hệ thống hóa một cách đầy đủ và có cơ sở khoa học các khung lý thuyết, quan điểm chính sách công và nhân học phát triển áp dụng vào nghiên cứu chính sách dân tộc tại một vùng địa bàn đặc thù.
• Làm rõ khái niệm, nội dung và các chiều kích tác động của hệ thống chính sách dân tộc do Nhà nước ban hành đối với sự biến đổi kinh tế, xã hội và văn hóa của cộng đồng các dân tộc Tây Bắc.
• Cung cấp bức tranh toàn cảnh, có hệ thống về quá trình vận động, bổ sung và hoàn thiện chính sách dân tộc ở Việt Nam trong giai đoạn 10 năm chuyển đổi và hội nhập quốc tế sâu rộng (2001 - 2011).

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Rà soát, lập danh mục và thống kê chi tiết 126 văn bản quy phạm pháp luật và văn kiện chỉ đạo liên quan đến chính sách dân tộc áp dụng tại vùng Tây Bắc giai đoạn 2001 - 2005 và hệ thống chính sách bổ sung giai đoạn 2006 - 2011.
• Đánh giá khách quan các kết quả đạt được cũng như các hạn chế, bất cập nảy sinh trong quá trình thực thi chính sách tại 6 tỉnh Tây Bắc; cung cấp luận cứ thực tiễn phục vụ việc điều chỉnh chính sách xóa đói giảm nghèo, quy hoạch dân cư, di dân tái định cư và đào tạo cán bộ dân tộc thiểu số.
• Đề xuất hệ thống bài học kinh nghiệm về hoạch định và tổ chức thực hiện chính sách dân tộc, hỗ trợ các cơ quan quản lý nhà nước nâng cao hiệu quả quản trị công ở vùng miền núi, biên giới.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của luận án: Do giới hạn phạm vi nghiên cứu và khuôn khổ của một luận án tiến sĩ, tác giả tiếp cận hệ thống chính sách dân tộc dưới góc nhìn bao quát toàn vùng Tây Bắc mà chưa có điều kiện đi sâu phân tích, đánh giá chi tiết việc triển khai từng chính sách chuyên biệt tại từng địa phương cấp tỉnh, huyện hoặc từng nhóm dân tộc thiểu số đặc thù.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Tác giả xác định sẽ tiếp tục mở rộng nghiên cứu chuyên sâu về hiệu quả vi mô của từng chính sách cụ thể (như chính sách đất sản xuất, chính sách tái định cư thủy điện, chính sách bảo tồn ngôn ngữ - chữ viết) trên các địa bàn cấp xã, thôn bản tại từng tỉnh Tây Bắc trong các công trình khoa học tiếp theo.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở dữ liệu văn bản và các luận cứ thực tiễn có giá trị cho Ủy ban Dân tộc, Hội đồng Dân tộc của Quốc hội, các Bộ ngành liên quan và Ủy ban nhân dân 6 tỉnh Tây Bắc trong việc xây dựng, điều chỉnh chính sách dân tộc và chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn mới.
• Đối với nghiên cứu sinh, giảng viên và sinh viên: Là tài liệu tham khảo chuyên khảo trong giảng dạy và nghiên cứu các chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Dân tộc học/Nhân học, Chính sách công, Xã hội học và Phát triển vùng.
• Các nội dung đáng tham khảo nhất: Hệ thống bảng biểu thống kê văn bản chính sách; bức tranh phân bố dân cư tộc người năm 2009; phân tích lịch sử chính sách qua các thời kỳ (đặc biệt là thể chế Khu tự trị Thái - Mèo và Khu tự trị Tây Bắc giai đoạn 1955 - 1975); hệ thống bài học kinh nghiệm về hoạch định và thực thi chính sách ở vùng đặc thù.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án phân kỳ lịch sử nghiên cứu chính sách dân tộc ở Tây Bắc giai đoạn 2001 - 2011 dựa trên căn cứ nào?

Luận án phân kỳ thời gian nghiên cứu thành hai giai đoạn: 2001 - 2005 và 2006 - 2011. Căn cứ phân kỳ dựa trên nhiệm kỳ của các kỳ Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng Cộng sản Việt Nam (Đại hội IX và Đại hội X). Ở mỗi nhiệm kỳ Đại hội, Đảng đều tiến hành tổng kết, đánh giá và bổ sung định hướng về chính sách dân tộc; trên cơ sở đó, Nhà nước tiến hành điều chỉnh, ban hành các quyết sách và chương trình hành động cụ thể cho từng giai đoạn 5 năm.

2. Giai đoạn 2001 - 2005, nhóm chính sách nào chiếm tỷ lệ văn bản ban hành cao nhất?

Trong tổng số 119 văn bản chính sách do các cơ quan nhà nước ban hành và thực thi ở Tây Bắc giai đoạn 2001 - 2005, nhóm chính sách Phát triển kinh tế - xã hội chiếm tỷ lệ cao nhất với 42 văn bản (đạt 35,29%). Tiếp theo là nhóm Công tác cán bộ, xây dựng hệ thống chính trị và nhóm Nhà ở, đất đai, tài nguyên, môi trường, mỗi nhóm chiếm 19 văn bản (15,98%).

3. Mục tiêu cụ thể về tỷ lệ hộ nghèo và hạ tầng đến năm 2020 tại vùng dân tộc được xác định trong văn kiện giai đoạn này là gì?

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 7 khóa IX xác định mục tiêu đến năm 2020 đối với vùng dân tộc và miền núi gồm: cơ bản không còn hộ đói; giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 10%; trên 90% số hộ dân có đủ điện và nước sinh hoạt hợp vệ sinh; xóa bỏ hoàn toàn tình trạng nhà tạm, dột nát; 100% số xã có đường ô tô đến trung tâm; cơ bản không còn xã đặc biệt khó khăn và hoàn thành công tác định canh, định cư.

4. Cơ chế tự trị tộc người ở Tây Bắc từng được tổ chức như thế nào trong lịch sử trước năm 2001?

Ngày 29-4-1955, theo Sắc lệnh số 230/SL của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Khu tự trị Thái - Mèo được thành lập gồm 16 châu. Đến ngày 27-10-1962, Quốc hội đổi tên thành Khu tự trị Tây Bắc gồm 3 tỉnh (Lai Châu, Sơn La và Nghĩa Lộ). Đến năm 1975, theo quyết định của Quốc hội khóa V tại kỳ họp thứ hai, Khu tự trị Tây Bắc chính thức giải thể và thống nhất vào cơ cấu hành chính chung của cả nước.

---

Kết luận

Luận án là công trình nghiên cứu lịch sử - chính sách công được thực hiện công phu, hệ thống hóa toàn diện quá trình ban hành và thực thi chính sách dân tộc của Nhà nước tại 6 tỉnh Tây Bắc giai đoạn 2001 - 2011. Bằng phương pháp tiếp cận liên ngành kết hợp giữa sử học, dân tộc học và khoa học chính sách, công trình đã làm rõ các kết quả đạt được, chỉ ra những hạn chế, bất cập trong thực tiễn và đúc kết các bài học kinh nghiệm sâu sắc. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và luận cứ thực tiễn quan trọng, phục vụ công tác nghiên cứu học thuật cũng như đổi mới hoạt động quản lý nhà nước về công tác dân tộc trong các giai đoạn phát triển tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu đã được công bố có liên quan đến luận án 1. Các công trình nghiên cứu của các học giả nước ngoài Nghiên cứu của các học giả nước ngoài về các dân tộc Việt Nam nói chung và cộng đồng các dân tộc Việt Nam sinh sống ở vùng Tây Bắc nói riêng có liên quan đến luận án tương đối phong phú và đa dạng với nhiều cách tiếp cận từ nhiều ngành khoa học khác nhau. Từ góc độ tiếp cận, có thể chia thành mấy nhóm nhỏ như sau: - Nhóm các công trình về khung lý thuyết và phương pháp nghiên cứu: Nói đến chính sách dân tộc, không thể không nhắc đến các công trình tiếp cận nghiên cứu về chính trị học, nhất là các nghiên cứu về chính sách công, bởi chính sách dân tộc là một loại hình của chính sách công.

Có thể kể đến các công trình như: Nhận thức về chính sách công (Understanding public policy) của Thomas R.Dye năm 1972; Phân tích chính sách dưới góc nhìn tổ chức và chính trị (Policy analysis: A political and Organizational perspective) của William L. Jenkins năm 1978; Giới thiệu về xây dựng chính sách công (Public policy making: An introduction) của James E. Các công trình này đã đưa ra các quan điểm, khái niệm về chính sách và chính sách công đồng thời cung cấp hệ thống các phương pháp nghiên cứu về chính sách nói chung trong nghiên cứu về khoa học chính sách [195, tr. Bên cạnh các lý thuyết và phương pháp nghiên cứu chính trị học, các khung lý thuyết và phương pháp nghiên cứu nhân học cũng thường được tiếp cận để nghiên cứu về chính sách dân tộc.

Cuốn sách Các phương pháp nghiên cứu trong nhân học tiếp cận định tính và định lượng của H. Russel Bernard, do Nxb Đại học Quốc gia Tp. Hồ Chí Minh xuất bản năm 2009, gồm 20 chương, trình bày về lý thuyết và phương pháp nghiên cứu nhân học đã dành khá nhiều thời lượng để nói về các vấn đề phương pháp nghiên cứu, triển khai các đề tài dự án có liên quan đến chính sách dân tộc như: Nhân học văn hoá và khoa học xã hội; Nhân học và thiết kế nghiên cứu; Chọn mẫu; Chọn các vấn đề nghiên cứu, địa bàn và phương pháp; Nghiên cứu tài liệu; Quan sát tham dự; Thông tín viên; Ghi chép điền dã: cách ghi, mã hoá và quản lý; Phỏng vấn phi cấu trúc và bán cấu trúc; Phỏng vấn cấu trúc; Bảng hỏi và nghiên cứu điều tra; Thang đo và đo lường; Quan sát trực tiếp và có phản ứng; Quan sát kín đáo; Phân tích dữ liệu định tính; Mã hoá và bảng mã hoá cho dữ liệu định lượng; Thống kê đơn biến: miêu tả từng biến; Phân tích hai biến: Kiểm định và các mối liên hệ; Phân tích đa biến. Có thể nói, 8 cuốn sách đã cung cấp những phương pháp nghiên cứu cơ bản và hết sức cần thiết đối với các nghiên cứu về dân tộc học, nhân học cũng như là chính sách dân tộc.

Cũng tiếp cận nghiên cứu về nhân học, Alan Barnard trong cuốn Lịch sử và lý thuyết nhân học do Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội xuất bản năm 2014 đã chỉ ra các góc nhìn về nhân học của các nhà nghiên cứu trên thế giới. Đồng thời, cũng trong cuốn sách này, ông đã làm rõ các vấn đề quá trình hình thành của ngành nhân học và các lý thuyết, phương pháp tiếp cận nghiên cứu về nhân học như: Tiền thân của truyền thống nhân học; Những thay đổi quan điểm về sự tiến hoá; Các lý thuyết khuếch tán văn hoá và văn hoá - vùng; Thuyết chức năng và thuyết cấu trúc - chức năng; Các quan điểm coi hành động là trọng tâm, tiến trình luận và chủ nghĩa Marx; Từ thuyết tương đối văn hoá đến khoa học nhận thức; Thuyết cấu trúc, từ ngôn ngữ học đến nhân học; Hậu cấu trúc, thuyết nữ quyền và các tư tưởng độc lập khác; Phương pháp tiếp cận diễn dịch và tiếp cận hậu hiện đại;… Như vậy, có thể thấy, nội dung của cuốn sách như chính sác tác giả nói "là một tóm tắt về "nội dung" của lý thuyết nhân học"[1], đây là điều hết sức cần thiết cho tác giả luận án, đặc biệt là các lý thuyết về khuếch tán văn hoá và văn hoá - vùng, bởi Tây Bắc là một vùng tộc người và vùng văn hoá tộc người có sự đa dạng và đặc thù riêng biệt. Gần đây, năm 2016, Nxb Tri thức đã xuất bản cuốn Nhân học chính trị của Georges Balander.

Cuốn sách này đã nêu ra các quan niệm về nhân học chính trị, cơ sở lý thuyết, phương pháp nghiên cứu và xu hướng nghiên cứu nhân học chính trị trên thế giới. Đồng thời cuốn sách cũng đề cập đến các vấn đề như: Lĩnh vực chính trị; quan hệ thân tộc và quyền lực; Phân tầng xã hội và quyền lực; Tôn giáo và quyền lực; Những khía cạnh của nhà nước và truyền thống; Truyền thống và hiện tại… Và như lời giới thiệu của cuốn sách thì, mục đích của tác giả là để: “… giới thiệu mang tính phê phán các lí thuyết, phương pháp và các kết quả của chuyên ngành này” [134, tr. Cuốn sách có một phần trình bày về thể chế chính trị, quyền lực chính trị, bản chất của nhà nước trong mối quan hệ với các cộng đồng tộc người và nhóm người trong xã hội. Các hình thức phân tầng của xã hội và tác động của thể chế chính trị đến phân tầng xã hội.

Có thể nói, cuốn sách đã hệ thống hóa lại, phê phán các lý thuyết về nhân học chính trị và cung cấp những nhận thức mới về nhân học chính trị, trong đó có vấn đề chính sách dân tộc của các quốc gia trên thế giới. - Các nghiên cứu cụ thể về dân tộc và chính sách dân tộc ở Việt Nam và vùng Tây Bắc: Trước năm 1945, các nghiên cứu về dân tộc và chính sách dân tộc ở Việt Nam chủ yếu được các học giả người Pháp tiến hành. Cuốn sách Người nông dân châu thổ 9 Bắc Kỳ” của Pierre Gourou, do Nxb Trẻ, Viện Viễn Đông bác cổ Pháp và Tạp chí Xưa & Nay xuất bản năm 2014 là công trình đầu tiên của người Pháp nghiên cứu về nông dân, nông nghiệp, nông thôn Việt Nam. Đào Thế Tuấn cho rằng, đây là “một tác phẩm đặc sắc nghiên cứu về địa lý nhân văn” bởi “đây là một công trình nghiên cứu đầu tiên về nông dân học, về nông nghiệp gia đình và về hệ thống nông nghiệp, phân tích cặn kẽ về đất và người Bắc Bộ như địa hình, khí hậu châu thổ, lịch sử di dân và sự vận động của dân số, nông nghiệp, công nghiệp làng xã…”[166, tr.

Theo NCS thì đây là lần đầu tiên phương pháp nghiên cứu liên ngành được ứng dụng trong nghiên cứu về khoa học xã hội ở Việt Nam, bởi trong cuốn sách này không chỉ có các lý thuyết, phương pháp về địa - văn hóa, nhân văn mà còn có cả sự hiện diện của phương pháp nghiên cứu lịch sử, khu vực học, nhân chủng học, xã hội học,. được ứng dụng hết sức nhuần nhuyễn. Do đó, cuốn sách đã cung cấp một hệ thống các phương pháp nghiên cứu của nhiều ngành khác nhau, đồng thời cung cấp những nguồn tư liệu quý về bối cảnh Việt Nam và vùng châu thổ Bắc Kỳ những năm đầu thế kỷ XX. Tiếp cận bằng phương pháp lịch sử, dân tộc học và địa lý nhân văn, cuốn Địa nhân văn - xã hội dân tộc Mường (Le Muong Geographic humaine et Sociologie) của J.

Cuisinier xuất bản ở Paris năm 1946 đã trình bày một cách có hệ thống về người Mường ở Việt Nam từ địa vực cư trú, nguồn gốc, quá trình phát triển, các đặc trưng về văn hóa, xã hội… Tác giả cuốn sách cho rằng: “Hai dân tộc Mường và Việt cùng chung một nguồn gốc: cả về mặt văn hóa vật chất lẫn về mặt văn hóa tinh thần, giữa hai tộc Mường và Việt không có sự cách biệt nào lớn. Sự khác nhau trong sinh hoạt chỉ là tiểu tiết”. Và công trình nghiên cứu của J. Cuisinier cũng đã cung cấp cho độc giả cả cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu sử học, dân tộc học, nhân học cũng như là những tư liệu, thông tin về người Mường ở Việt Nam, trong đó có mối quan hệ giữa người Mường với các chính quyền quân chủ ở Việt Nam và chính sách của các chính quyền quân chủ với người Mường trong lịch sử.

Cùng cách tiếp cận này, năm 1952 P. Guileminet đã công bố nghiên cứu Tập quán của các dân tộc Bana, Sơ đăng và Giarai ở Kom Tum (Coutumier de la tribu Bahnar, des Sedang et des Jrai de la provine de Kom Tum). Cũng giống như cuốn sách của J.Cuisinier, đây là một chuyên khảo của P. Guileminet về phong tục, tập quán của các dân tộc Bana, Sơ đăng và Giarai ở Kom Tum.

Với cách tiếp cận dân tộc học, ông đã trình bày một cách khá chi tiết về địa vực cư trú, nguồn gốc, quá trình phát triển và các đặc điểm văn hóa, xã hội của các dân tộc Bana, Sơ đăng và Giarai ở Kom Tum. 10 Tiếp cận sâu hơn về vấn đề chính sách dân tộc, luận án Chính sách dân tộc của Đảng Cộng sản Việt Nam của Furuta Moto năm 1989 đã trình bày một cách khá toàn diện và có hệ thống các quan điểm, chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam về chính sách dân tộc từ khi ra đời cho đến trước thời kỳ đổi mới ở Việt Nam. Luận án đã trình bày các cơ sở lý thuyết, phương pháp tiếp cận khi nghiên cứu về chính sách dân tộc nói chung và chính sách dân tộc ở Việt Nam nói riêng. Đồng thời, tác giả cũng đã trình bày khá rõ cơ sở lý thuyết, quan điểm và nhận thức của Đảng Cộng sản Việt Nam về chính sách dân tộc, quá trình ban hành những quan điểm, chủ trương về chính sách dân tộc, từ đó rút ra những nhận xét, đánh giá về chính sách dân tộc tộc của Đảng.

Có thể nói, đây là công trình nghiên cứu trực tiếp đầu tiên của người nước ngoài về chính sách dân tộc ở Việt Nam.