Những Chuyển Biến Kinh Tế - Xã Hội Của Tỉnh Bình Dương Từ 1945 Đến 2005

Khám phá những chuyển biến kinh tế xã hội của tỉnh Bình Dương từ 1945 đến 2005, phản ánh sự phát triển và thay đổi qua các giai đoạn lịch sử.

• Người hướng dẫn: Nguyễn Văn Hiệp
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lịch Sử
• Đề tài: Những Chuyển Biến Kinh Tế - Xã Hội Của Tỉnh Bình Dương Từ 1945 Đến 2005
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• DẪN LUẬN
• 1.1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.2. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ
• 1.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4. NGUỒN TÀI LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.5. ĐÓNG GÓP KHOA HỌC CỦA LUẬN ÁN
• 1.6. BỐ CỤC CỦA LUẬN ÁN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM VỀ TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI VÀ ĐỊA LÝ HÀNH CHÍNH TỈNH BÌNH DƯƠNG
• 1.1. ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG CHUYỂN BIẾN KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA TỈNH BÌNH DƯƠNG GIAI ĐOẠN 1945 - 1975
• 2.1. Chính sách kinh tế - xã hội của Pháp thực thi ở Thủ Dầu Một; các hoạt động và sự chuyển biến của các ngành, các thành phần kinh tế ở vùng tạm chiếm; cơ cấu giai cấp, tầng lớp xã hội, đời sống vật chất và đời sống văn hóa tinh thần của cư dân; những chính sách kinh tế - xã hội của Pháp, của Chính phủ kháng chiến tác động đến vùng kháng chiến; hoạt động của các ngành và các thành phần kinh tế; những thay đổi nổi bật về kinh tế - xã hội
• 2.2. Chính sách kinh tế - xã hội của Mỹ - ngụy trên địa bàn Bình Dương; diễn biến tình hình kinh tế - xã hội; hoạt động của các ngành và các thành phần kinh tế; cơ cấu giai cấp, tầng lớp và đời sống vật chất, tinh thần của dân cư ở vùng tạm chiếm; chính sách của Mặt trận Dân tộc giải phóng, của Chính phủ Lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam về phát triển kinh tế - xã hội ở vùng chiến khu, vùng giải phóng; hoạt động của các ngành và các thành phần kinh tế; đời sống vật chất và đời sống văn hóa tinh thần của cư dân ở vùng chiến khu, vùng giải phóng
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG CHUYỂN BIẾN KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA TỈNH BÌNH DƯƠNG GIAI ĐOẠN 1975 - 2005
• 3.1. Chính sách kinh tế - xã hội của Đảng và Nhà nước trong thời kỳ bao cấp và những hệ quả cho sự phát triển kinh tế - xã hội ở Bình Dương; những định hướng phát triển kinh tế - xã hội ở Bình Dương trong thời kỳ 1975 – 1986; hoạt động của các ngành và các thành phần kinh tế ở Bình Dương; những thay đổi về mặt cơ cấu xã hội, đời sống văn hóa vật chất và đời sống văn hóa tinh thần
• 3.2. Những chính sách đổi mới của Đảng và Nhà nước từ sau năm 1986; những định hướng phát triển kinh tế - xã hội của Bình Dương thời kỳ sau 1986; sự phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn trong thời kỳ đổi mới; những biến đổi về mặt văn hóa - xã hội
• 3.3. Quá trình tái lập tỉnh Bình Dương; những định hướng phát triển kinh tế - xã hội ở Bình Dương trong thời kỳ 1997 - 2005; cơ cấu kinh tế và cơ chế quản lý kinh tế; sự phát triển của một số lĩnh vực kinh tế chủ yếu ở Bình Dương trong thời kỳ 1997 - 2005; sự thay đổi cơ cấu dân cư, sự phân tầng xã hội và phân hóa giai cấp ở Bình Dương; những phát triển về xã hội của Bình Dương trên các mặt đời sống xã hội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chuyển Biến Kinh Tế Bình Dương 1945 2005 55 ký tự

Sự chuyển biến kinh tế - xã hội là quy luật tất yếu của sự phát triển. Đối với Bình Dương, quá trình này diễn ra trong hơn 300 năm, chịu ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên, xã hội và lịch sử. Từ năm 1698, sự phát triển kinh tế - xã hội ở đây trải qua nhiều thăng trầm, thể hiện trí thông minh, lòng quả cảm và sự năng động của cư dân. Dù đã trở thành điểm sáng kinh tế ở phương Nam, Bình Dương vẫn còn nhiều bất cập, tương tự như các tỉnh công nghiệp khác. Nghiên cứu sự chuyển biến này là cần thiết để làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và thực tiễn cho sự phát triển của Việt Nam. Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh từng chỉ đạo Bình Dương cần tổng kết kinh nghiệm để đóng góp vào sự phát triển kinh tế của cả nước. Vì vậy, việc nghiên cứu những chuyển biến kinh tế - xã hội trong 60 năm qua ở Bình Dương là cấp thiết để lý giải thành công và hạn chế, rút ra bài học kinh nghiệm, đặc biệt trong thu hút đầu tư và phát triển nguồn nhân lực.

1.1. Bối cảnh lịch sử và điều kiện tự nhiên Bình Dương

Bình Dương, với vị trí địa lý chiến lược ở miền Đông Nam Bộ, đã trải qua nhiều giai đoạn lịch sử với những biến động kinh tế - xã hội sâu sắc. Điều kiện tự nhiên ưu đãi, đất đai màu mỡ và hệ thống sông ngòi phong phú, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển nông nghiệp và công nghiệp. Tuy nhiên, những tác động của chiến tranh và chính sách kinh tế khác nhau đã ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình phát triển của tỉnh. Nghiên cứu bối cảnh lịch sử và điều kiện tự nhiên là yếu tố then chốt để hiểu rõ những chuyển biến kinh tế - xã hội của Bình Dương trong giai đoạn 1945-2005.

1.2. Vai trò của con người trong quá trình chuyển biến

Sự chuyển biến kinh tế - xã hội của Bình Dương không thể tách rời khỏi vai trò của con người. Trí thông minh, lòng quả cảm, sự năng động và tính dám nghĩ, dám làm của cư dân Bình Dương đã góp phần quan trọng vào quá trình xây dựng và phát triển tỉnh nhà. Mồ hôi, nước mắt và cả máu của nhiều thế hệ đã đổ xuống để tạo nên Bình Dương ngày nay. Nghiên cứu vai trò của con người là cần thiết để đánh giá đúng công lao và đóng góp của họ trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

II. Thách Thức Phát Triển Kinh Tế Xã Hội Bình Dương 1945 1975 59 ký tự

Giai đoạn 1945-1975, Bình Dương đối mặt với nhiều thách thức lớn do chiến tranh và sự chia cắt đất nước. Các chính sách kinh tế của Pháp và Mỹ - ngụy đã tác động mạnh mẽ đến đời sống kinh tế - xã hội của tỉnh. Vùng tạm chiếm chịu ảnh hưởng của nền kinh tế thực dân, trong khi vùng kháng chiến phải đối mặt với khó khăn do chiến tranh tàn phá. Sự phân hóa giai cấp, đời sống vật chất và tinh thần của người dân cũng có nhiều biến động. Nghiên cứu giai đoạn này giúp hiểu rõ hơn về những khó khăn và thách thức mà Bình Dương phải vượt qua để xây dựng và phát triển.

2.1. Tác động của chiến tranh đến kinh tế Bình Dương

Chiến tranh đã gây ra những thiệt hại nặng nề cho kinh tế Bình Dương trong giai đoạn 1945-1975. Cơ sở hạ tầng bị phá hủy, sản xuất đình trệ, giao thông vận tải khó khăn. Các ngành kinh tế chủ lực như nông nghiệp và công nghiệp đều bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Tình trạng thiếu lương thực, thực phẩm và hàng hóa thiết yếu diễn ra phổ biến. Nghiên cứu tác động của chiến tranh là cần thiết để đánh giá đúng mức những khó khăn mà Bình Dương phải đối mặt trong giai đoạn này.

2.2. Phân hóa xã hội và đời sống người dân Bình Dương

Chiến tranh và chính sách kinh tế khác nhau đã dẫn đến sự phân hóa xã hội sâu sắc ở Bình Dương trong giai đoạn 1945-1975. Vùng tạm chiếm chứng kiến sự hình thành của các tầng lớp giàu có nhờ buôn bán và đầu cơ, trong khi vùng kháng chiến phải đối mặt với tình trạng nghèo đói và thiếu thốn. Đời sống vật chất và tinh thần của người dân cũng có nhiều biến động. Nghiên cứu phân hóa xã hội và đời sống người dân là cần thiết để hiểu rõ hơn về những tác động tiêu cực của chiến tranh và chính sách kinh tế sai lầm.

III. Đổi Mới Kinh Tế và Phát Triển Xã Hội Bình Dương 1975 1986 58 ký tự

Sau năm 1975, Bình Dương bước vào giai đoạn xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội theo mô hình kế hoạch hóa tập trung. Tuy nhiên, những hạn chế của cơ chế bao cấp đã gây ra nhiều khó khăn cho sự phát triển của tỉnh. Sản xuất trì trệ, đời sống người dân gặp nhiều khó khăn. Những định hướng phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn này chưa mang lại hiệu quả cao. Nghiên cứu giai đoạn này giúp hiểu rõ hơn về những sai lầm và hạn chế của cơ chế bao cấp, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho quá trình đổi mới.

3.1. Cơ chế bao cấp và hệ quả đối với Bình Dương

Cơ chế bao cấp đã kìm hãm sự phát triển kinh tế - xã hội của Bình Dương trong giai đoạn 1975-1986. Các doanh nghiệp nhà nước hoạt động kém hiệu quả, không có động lực để đổi mới và nâng cao năng lực cạnh tranh. Sản xuất nông nghiệp cũng gặp nhiều khó khăn do chính sách thu mua và phân phối không hợp lý. Tình trạng thiếu hụt hàng hóa và lạm phát diễn ra phổ biến. Nghiên cứu cơ chế bao cấp và hệ quả của nó là cần thiết để hiểu rõ hơn về những khó khăn mà Bình Dương phải đối mặt trong giai đoạn này.

3.2. Định hướng phát triển kinh tế xã hội thời kỳ này

Mặc dù gặp nhiều khó khăn, Bình Dương vẫn nỗ lực tìm kiếm những định hướng phát triển kinh tế - xã hội phù hợp trong giai đoạn 1975-1986. Tỉnh đã tập trung vào phát triển nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ. Tuy nhiên, do những hạn chế của cơ chế bao cấp, những định hướng này chưa mang lại hiệu quả cao. Nghiên cứu định hướng phát triển kinh tế - xã hội là cần thiết để đánh giá đúng mức những nỗ lực của Bình Dương trong giai đoạn này.

IV. Bình Dương Đổi Mới và Hội Nhập Kinh Tế 1986 2005 57 ký tự

Từ sau năm 1986, Bình Dương đã thực hiện công cuộc đổi mới toàn diện, mở cửa và hội nhập kinh tế quốc tế. Các chính sách đổi mới của Đảng và Nhà nước đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Khu công nghiệp Bình Dương được hình thành và phát triển mạnh mẽ, thu hút vốn đầu tư trong và ngoài nước. Đời sống người dân được cải thiện rõ rệt. Nghiên cứu giai đoạn này giúp hiểu rõ hơn về những thành công và bài học kinh nghiệm của Bình Dương trong quá trình đổi mới.

4.1. Thu hút đầu tư và phát triển khu công nghiệp

Bình Dương đã trở thành một trong những địa phương đi đầu trong thu hút đầu tư và phát triển khu công nghiệp sau năm 1986. Các chính sách ưu đãi và môi trường đầu tư thuận lợi đã thu hút nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước đến đầu tư và sản xuất. Khu công nghiệp Bình Dương đã đóng góp quan trọng vào sự tăng trưởng kinh tế của tỉnh. Nghiên cứu thu hút đầu tư và phát triển khu công nghiệp là cần thiết để đánh giá đúng mức vai trò của nó trong sự phát triển kinh tế - xã hội của Bình Dương.

4.2. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao đời sống

Quá trình đổi mới đã dẫn đến sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế mạnh mẽ ở Bình Dương. Tỷ trọng nông nghiệp giảm dần, trong khi tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ tăng lên. Đời sống vật chất và tinh thần của người dân được cải thiện rõ rệt. Tỷ lệ hộ nghèo giảm đáng kể, thu nhập bình quân đầu người tăng lên. Nghiên cứu chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao đời sống là cần thiết để đánh giá đúng mức những thành quả của quá trình đổi mới ở Bình Dương.

V. Tái Lập Tỉnh và Định Hướng Phát Triển Bình Dương 1997 2005 59 ký tự

Năm 1997, Bình Dương được tái lập tỉnh, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong quá trình phát triển. Tỉnh đã xác định những định hướng phát triển kinh tế - xã hội phù hợp với tình hình mới. Cơ cấu kinh tế tiếp tục chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Các lĩnh vực kinh tế chủ yếu như công nghiệp, dịch vụ và nông nghiệp đều có bước phát triển đáng kể. Đời sống người dân tiếp tục được cải thiện. Nghiên cứu giai đoạn này giúp hiểu rõ hơn về những thành công và thách thức của Bình Dương trong giai đoạn tái lập tỉnh.

5.1. Cơ cấu kinh tế và cơ chế quản lý kinh tế mới

Sau khi tái lập tỉnh, Bình Dương đã xây dựng cơ cấu kinh tế và cơ chế quản lý kinh tế mới phù hợp với tình hình thực tế. Tỉnh đã tập trung vào phát triển công nghiệp, dịch vụ và nông nghiệp theo hướng hiện đại. Cơ chế quản lý kinh tế cũng được đổi mới theo hướng tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và người dân. Nghiên cứu cơ cấu kinh tế và cơ chế quản lý kinh tế mới là cần thiết để đánh giá đúng mức những nỗ lực của Bình Dương trong giai đoạn này.

5.2. Thay đổi cơ cấu dân cư và phân tầng xã hội

Quá trình phát triển kinh tế - xã hội đã dẫn đến những thay đổi đáng kể về cơ cấu dân cư và phân tầng xã hội ở Bình Dương. Dân số tăng nhanh do thu hút lao động từ các tỉnh khác. Phân tầng xã hội cũng diễn ra rõ rệt, với sự hình thành của các tầng lớp giàu có và trung lưu. Nghiên cứu thay đổi cơ cấu dân cư và phân tầng xã hội là cần thiết để hiểu rõ hơn về những tác động của quá trình phát triển kinh tế - xã hội đến xã hội Bình Dương.

VI. Bài Học Kinh Nghiệm và Tương Lai Kinh Tế Bình Dương 54 ký tự

Quá trình chuyển biến kinh tế - xã hội của Bình Dương từ 1945 đến 2005 đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Đó là sự cần thiết của việc đổi mới tư duy, phát huy nội lực, thu hút đầu tư, phát triển nguồn nhân lực và bảo vệ môi trường. Những bài học này có ý nghĩa quan trọng cho sự phát triển của Bình Dương trong tương lai. Bình Dương cần tiếp tục phát huy những thành quả đã đạt được, khắc phục những hạn chế và vượt qua những thách thức để trở thành một tỉnh công nghiệp hiện đại, văn minh.

6.1. Tổng kết kinh nghiệm phát triển kinh tế xã hội

Quá trình phát triển kinh tế - xã hội của Bình Dương từ 1945 đến 2005 đã để lại nhiều kinh nghiệm quý báu. Đó là sự cần thiết của việc đổi mới tư duy, phát huy nội lực, thu hút đầu tư, phát triển nguồn nhân lực và bảo vệ môi trường. Tổng kết kinh nghiệm phát triển kinh tế - xã hội là cần thiết để rút ra những bài học cho tương lai.

6.2. Định hướng phát triển bền vững cho Bình Dương

Để phát triển bền vững trong tương lai, Bình Dương cần tiếp tục phát huy những thành quả đã đạt được, khắc phục những hạn chế và vượt qua những thách thức. Tỉnh cần tập trung vào phát triển công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ chất lượng cao và nông nghiệp sinh thái. Đồng thời, cần chú trọng đến bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Định hướng phát triển bền vững là chìa khóa cho sự thành công của Bình Dương trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho việc đa đạng hóa và thay đổi cơ cấu trồng trọt truyền thống ở Bình Dương. Dù thế, tính đến năm 1945, chính sách canh tân nền kinh tế thuộc địa ở Bình Dương hoàn toàn bị thất bại bởi phương pháp khai thác nguồn tài nguyên theo kiểu vắt kiệt của giới tư bản Pháp. Do đó, cùng với việc giành được độc lập trong cuộc cách mạng tháng Tám, nhân dân Bình Dương cũng thừa hưởng luôn của chế độ cũ một nền kinh tế thực dân mục nát, què quặt, phiến diện. Đó chính là những xuất phát điểm của nền kinh tế Bình Dương trước khi bước vào giai đoạn 1945-2005.

ĐẶC ĐIỂM XÃ HỘI Dân cư, dân số Thuở xa xưa, Bình Dương là một vùng đất hoang vu, núi rừng rậm rạp, đất đai chưa mấy được khai phá, chỉ có số ít cư dân bản địa người Stiêng, Châu Ro, Châu Mạ, Mơ-nông. Đến cuối thế kỷ XVI, đầu thế kỷ XVII, vùng đất Bình Dương lại đón thêm nhiều cư dân mới, đó là những dân xiêu tán vùng Ngũ Quảng rời bỏ quê quán do không chịu nổi sự áp bức, bóc lột của chế độ phong kiến hà khắc. Tiếp đó, vào năm 1679, sau khi người Mãn đánh bại nhà Minh, một đoàn người Trung Quốc khoảng 3.000 người đi trên 50 chiếc thuyền do Tổng binh Cao Châu, Lôi Châu, Liêm Châu, Long Môn cầm đầu đã chạy sang nước Đại Việt xin tỵ nạn. Sau khi được chúa Nguyễn chấp thuận, một bộ phận người Hoa trên đã "an sáp" vào vùng đất Bình Dương.

Đặc biệt, khi Hòa ước Thiên Tân (1885) giữa Pháp và triều đình Mãn Thanh được ký kết, một bộ phận người Hoa đã đến vùng đất Bình Dương sinh sống và trở thành cư dân nơi đây. Do quá trình Nam tiến diễn ra liên tục từ thế kỷ XVI đến vùng đất Đồng Nai - Gia Định nói chung và vùng đất Bình Dương nói riêng, nên đến năm 1943, cư 20 dân sinh sống ở Bình Dương xưa (Thủ Dầu Một) lên tới 230.000 người [67, tr. Điều đáng chú ý là, trước khi bước vào giai đoạn sau năm 1945, cùng với cư dân nông nghiệp, thợ thủ công, tiểu thương, quan lại, địa chủ, ở Bình Dương còn có thêm lực lượng công nhân. Dưới ách cai trị và chính sách khai thác thuộc địa của Pháp, dân cư Bình Dương ngày một phân hóa sâu sắc và chính điều này đã tác động quan trọng đến sự biến đổi kinh tế - xã hội tỉnh Bình Dương thời kỳ 1945-1975.

Sau năm 1975, dân cư Bình Dương (Sông Bé) có sự biến động lớn; một phần do người chạy loạn tránh chiến tranh nay quay về quê cũ ; một phần do đồng bào ở một số tỉnh miền Bắc, miền Trung di dân đến Bình Dương lập nghiệp, theo chính sách kinh tế mới của Nhà nước. Trong giai đoạn đầu, cuộc sống của dân kinh tế mới gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, những gia đình nào bám trụ được thì sau đó cuộc sống dần được cải thiện và một số đã trở thành những chủ trang trại lớn. Đối với đồng bào dân tộc thiểu số, cuộc sống du canh du cư trước đây chấm dứt hẵn từ sau giải phóng do các chương trình, dự án định canh, định cư.

Đời sống vật chất, tinh thần ngày một được cải thiện do họ càng ngày càng thích nghi hơn với điều kiện sinh hoạt và canh tác mới. Trong giai đoạn tỉnh phát triển mạnh mẽ về công nghiệp, hầu hết di dân từ các tỉnh đến Bình Dương tham gia lao động tại các doanh nghiệp trong các khu, cụm công nghiệp; tập trung nhiều nhất ở các huyện Dĩ An, Thuận An, kế đến là thị xã Thủ Dầu Một và huyện Bến Cát. Năm 2005, toàn tỉnh có khoảng 300.000 lao động nhập cư. Đây là lực lượng lao động, là nguồn nhân lực hết sức quan trọng góp phần phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Nhiều người trong số đó đã có cuộc sống ổn định và trở thành cư dân của tỉnh, vừa góp phần tăng dân số, vừa thúc đẩy quá trình công nghiệp hoá, đô thị hoá ở tỉnh Bình Dương trở nên nhanh chóng hơn. 21 Tính đến cuối tháng 12 năm 2005, dân số toàn tỉnh Bình Dương là 1.722 người, trong đó, nam là 493.527 người, chiếm 47,9%; nữ là 537.195 người, chiếm 52,1% [20, tr. Ngoài người Việt (người Kinh), Bình Dương có khoảng gần 7.700 người dân tộc ít người (bao gồm 16 dân tộc: Khơme, Chăm, Tày, Nùng, Tà mun, Stiêng, Châu Ro, Mường, Thái, Sán Dìu, Sán Chỉ, Dao, Tà ôi, Ê Đê, Raglai.000 người Hoa. Như vậy, dân cư Bình Dương được tập hợp từ nhiều nguồn khác nhau, xuất thân họ là dân "tứ chiếng" vốn được kế thừa truyền thống lao động cần cù, tính chịu thương, chịu khó của người nông dân lao động nghèo khổ, một nắng hai sương.

Hơn nữa, họ được kế thừa đức tính dám nghĩ, dám làm của các thế hệ cha anh - những người dám vượt biển, trèo non, đối mặt với rừng sâu, thú dữ để khai phá vùng đất phương Nam. Những tính cách đó dưới tác động của các điều kiện tự nhiên, xã hội phương Nam, làm cho cư dân Bình Dương có thêm lòng nghĩa hiệp, mến khách và lòng chân thành. Rồi trải qua các quá trình khai phá, lập làng, đấu tranh chống áp bức bất công và chống xâm lược, người Bình Dương ngày càng trưởng thành hơn, bản lĩnh hơn trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước. Đời sống vật chất Do điều kiện tự nhiên thích hợp, nên Bình Dương xưa có nền kinh tế nông nghiệp phát triển, lương thực dư thừa, cuộc sống no đủ, sung túc.

Bên cạnh đó, các nghề thủ công cũng làm cho cuộc sống cư dân Bình Dương có thêm thu nhập lúc nông nhàn. Suốt hơn hai thế kỷ tiếp theo, kể từ khi dân xiêu tán tiến vào phương Nam khai hoang lập ấp, vùng đất Bình Dương vốn hoang dã dần dần trở thành một vùng dân cư đông đúc, kinh tế trù phú, xã hội ổn định. Ở khắp nơi, chợ búa, dinh thự, đình, chùa. lần lượt được xây dựng với quy mô ngày một lớn hơn.

22 Tuy nhiên, sau khi thực dân Pháp xâm lược, áp đặt ách thống trị và tiến hành công cuộc khai thác thuộc địa, cuộc đời nô lệ và chính sách bóc lột bằng sưu cao thuế nặng của Pháp đã làm cho cuộc sống của người dân Bình Dương lúc này trở nên khó khăn. Dù sau đó, các chính sách kinh tế - xã hội của Pháp từ 1862 đến 1945, làm cho sản xuất nông nghiệp, thủ công nghiệp, công nghiệp Bình Dương phát triển và ngày một có vị trí quan trọng đối với nền kinh tế thuộc địa của tỉnh lúc bấy giờ, nhưng cuộc sống của người dân được cải thiện không nhiều. Đời sống văn hóa tinh thần Đời sống văn hóa tinh thần của cư dân Bình Dương có nhiều nét tương đồng với đời sống văn hóa tinh thần của các tỉnh khác ở Nam Bộ. Điều này thể hiện rõ khi nghiên cứu cấu trúc văn hóa - xã hội và những luật, tục, gia phong có nguồn gốc lâu đời vẫn tồn tại nơi đây như những triết lý sống không thể gỡ bỏ.

Đó là việc thực hành các lễ tục trong đời người như: sinh nhật, đáo tuế, thượng thọ, ma chay, cưới hỏi, hay cơ cấu tổ chức của một gia đình. Dù trải qua thời gian, cuộc sống cởi mở của người dân ở một vùng đất mới cũng làm cho phong hóa gia đình có phần biến đổi để phù hợp với hoàn cảnh xã hội mới. Nhưng sự biến đổi này không theo xu hướng “biến mất” mà là sự “cải biến” những tục lệ cũ sao cho giản đơn, dễ thực hiện hơn trong nhịp sống sôi động, hối hả thường nhật diễn ra ở cả thành thị lẫn vùng thôn quê hẻo lánh. Cũng như phần đông các tỉnh Nam Bộ, cùng với tín ngưỡng dân gian của người dân, ở Bình Dương còn có nhiều tôn giáo khác nhau.

Đạo Phật được truyền vào Bình Dương khoảng cuối thế kỷ XVI và phát triển mạnh mẽ trong cộng đồng cư dân. Đạo Công giáo vào Bình Dương khoảng đầu thế kỷ XVII, dù không mạnh như Phật giáo, nhưng số lượng tín đồ cũng khá lớn và phát triển tương đối nhanh, nhất là sau khi thực dân Pháp hoàn tất việc tổ chức bộ 23 máy cai trị. Đặc biệt, từ năm 1954, hàng chục nghìn giáo dân từ các tỉnh miền Bắc vào định cư ở Bình Dương. Đạo Tin Lành phát triển ở Bình Dương vào những năm 1923-1924; đa số thuộc Tổng Liên hội Hội thánh Tin Lành Việt Nam (miền Nam) [345, tr.

Ngoài ra, ở Bình Dương còn có tín đồ Đạo Cao đài với các hệ phái như: Cao đài Tây Ninh, Cao đài Chơn Lý, Cao đài Ban Chỉnh, Cao đài Tiên Thiên. Cùng với tín ngưỡng dân gian và tín ngưỡng, tôn giáo, các lễ hội văn hóa truyền thống cũng được cư dân ở Bình Dương quan tâm. Đó là lễ hội đình, lễ hội miếu, lễ hội võ, lễ hội tổ nghề, lễ hội chùa Phật, lễ hội thờ Mẫu của đồng bào miền Bắc, lễ hội chùa Bà của người Hoa. Hàng năm cư dân Bình Dương còn tổ chức các lễ hội ở đình làng, đó là lễ Tiết tứ thời: Đưa thần (25/12), Rước thần (30/12), Nguyên đán (1/1), Đoan ngọ (5/5), Khai sơn (7/7).

và các lễ Thượng nguyên, Trung nguyên, Hạ nguyên mang tính chất tôn giáo. Các ngày lễ mang tính dân gian như lễ cúng miếu, cầu an tống phong. Nhưng quan trọng nhất là lễ Kỳ yên theo tập tục xưa được phân ra hai kỳ lễ: lễ Hạ điền và lễ Thượng điền [58, tr. Tuy nhiên, bên cạnh cơ cấu văn hóa cổ truyền của cư dân Bình Dương, trong hơn 80 năm cai trị, thực dân Pháp đã làm cho hơn 90% dân số trong toàn tỉnh không biết chữ.

Đó cũng chính là vấn nạn văn hóa - giáo dục mà cư dân Bình Dương mang theo trước khi bước vào các giai đoạn lịch sử sau năm 1945. ĐẶC ĐIỂM HÀNH CHÍNH Do tác động của những biến cố chính trị - xã hội, kể từ khi Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh vào Nam kinh lý, xác lập địa lý hành chính cho đến ngày nay, địa lý hành chính Bình Dương luôn thay đổi. Dưới triều Nhà Nguyễn, vùng đất Bình Dương thuộc tổng Bình An, tỉnh Biên Hòa. Đến thời Gia Long, tổng Bình An được nâng lên thành huyện Bình An, có hai tổng là An Thủy và Phước Chánh, 24 bao gồm các vùng đất: Bến Cát, Dầu Tiếng, Hớn Quản, Lộc Ninh, Lái Thiêu và một phần đất của huyện Ngãi An (Thủ Đức ngày nay), huyện lỵ đặt tại Phú Cường.

Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu: “Từ năm 1808 đến năm 1837, huyện Bình An chia làm 10 tổng là: Bình Chánh, Bình Điền, Bình Thiện, Bình Thổ, Bình Hưng, An Bình, An Điền, An Thành, An Thổ, An Thủy.