Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án Tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết, bình đẳng, tương trợ giữa các dân tộc và vận dụng trong giải quyết vấn đề dân tộc ở Việt Nam nói chung và ở một địa phương cụ thể nói riêng là một chủ đề khoa học có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Vì thế, vấn đề này được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu. Tình hình nghiên cứu vấn đề này được thể hiện trên những phương diện sau: 1.
Tình hình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc; về đoàn kết, bình đẳng, tương trợ giữa các dân tộc Chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống di sản tư tưởng Hồ Chí Minh là vấn đề dân tộc, đoàn kết, bình đẳng, tương trợ giữa các dân tộc. Vì vậy, tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc; đoàn kết, bình đẳng, tương trợ giữa các dân tộc đã được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu. Nguyễn Dương Bình (chủ biên): “Chủ ti ̣ch Hồ Chí Minh và vấ n đề dân tộc”, Nxb Khoa ho ̣c Xã hô ̣i, 1990. Công trình đã có những luận giải xác đáng về những quan điểm cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh và đường lối, chính sách dân tộc với tư tưởng chủ đạo và xuyên suốt được Hồ Chí Minh nhất quán: Đoàn kết, bình đẳng và tương trợ lẫn nhau; vấn đề xây dựng, phát triển kinh tế - văn hóa miền núi và việc đạo tạo bồi dưỡng đội ngũ cán bộ người dân tộc: Tư tưởng bao trùm của Người là nhanh chóng đưa miền núi thoát khỏi cảnh nghèo nàn lạc hậu, làm cho miền núi tiến kịp miền xuôi.
Với hướng nghiên cứu này, công trình đã làm rõ được những đóng góp quan trọng của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với vấn đề dân tộc trong việc đề ra đường lối, chính sách dân tộc trong điều kiện một nước thuộc địa, nửa phong kiến, một nước nông nghiệp lạc hậu kém phát triển, bao gồm nhiều dân tộc như nước Việt Nam. Trong phần kết, công trình khẳng định: “Đối với vấn đề dân tộc ở nước ta, Chủ tịch Hồ Chí Minh là linh hồn của tinh thần đoàn kết các dân tộc. Bất cứ ở đâu và trong mọi thời kỳ, Người luôn kêu gọi sự đoàn kết giữa các dân tộc, giữa dân tộc đa số với dân tộc thiểu số, giữa các dân tộc thiểu số với nhau” [5, tr. Đề tài khoa học cấp Nhà nước, mã số KX 02 - 07 (1991 - 1995): “Tư tưởng, chiến lược đoàn kết Hồ Chí Minh” của tác giả Phùng Hữu Phú.
Đây là công trình nghiên cứu công phu và có hệ thống về chiến lược đại đoàn kết Hồ Chí Minh, đề tài 7 z đã chú trọng phân tích làm rõ một số những nội dung cơ bản như: Những cơ sở và quá trình hình thành tư tưởng, chiến lược đại đoàn kết Hồ Chí Minh; chiến lược đại đoàn kết Hồ Chí Minh trong thực tiễn cách mạng Việt Nam; chiến lược đại đoàn kết Hồ Chí Minh những nội dung cơ bản; kế thừa, phát triển chiến lược đại đoàn kết Hồ Chí Minh trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Với những lập luận, kiến giải sắc bén trong công trình nghiên của mình, tác giả đã cho chúng ta thấy được giá trị, cũng như sức sống kỳ diệu và vĩ đại của tư tưởng Hồ Chí Minh về chiến lược đại đoàn kết đối với cách mạng Việt Nam và cách mạng thế giới. Tác giả đã khẳng định: “Chiến lược đại đoàn kết Hồ Chí Minh có một sức sống kỳ diệu. Trung thành và kiên định đi theo ngọn cờ đại đoàn kết Hồ Chí Minh, kế thừa, phát triển và vận dụng sáng tạo những nguyên tắc, phương pháp đại đoàn kết của Người là một trong những nhân tố vô cùng quan trọng giúp chúng ta vượt qua mọi nguy cơ, thử thách, xây dựng thành công một nước Việt Nam độc lập, dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh tiến lên chủ nghĩa xã hội” [83, tr.
Hội thảo khoa học: “Bước đầu tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc ở Việt Nam”, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1996. Cuốn sách tập hợp 40 bài viết do Uỷ ban dân tộc và miền núi phối hợp với Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức đầu năm 1995. Giá trị đặc biệt của cuốn sách đã phác họa sinh động, đúng đắn di sản lý luận và giá trị phương pháp luận của tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc ở Việt Nam. Đây là nền tảng cơ sở quan trọng trong giải quyết vấn đề dân tộc; đoàn kết, bình đẳng, tương trợ giữa các dân tộc trong quan hệ dân tộc ở Việt Nam dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh.
Hoàng Trang - Phạm Ngọc Anh, trong cuốn: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội”, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1996. Công trình đã đề cập tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và bình đẳng dân tộc ở cấp độ quốc gia - dân tộc trong quan hệ quốc tế; khẳng định thực chất vấn đề dân tộc là giải phóng dân tộc Việt Nam khỏi ách áp bức, bóc lột của chủ nghĩa đế quốc thực dân, thực hiện độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; đồng thời, luận giải rõ việc giải quyết vấn đề dân tộc của Hồ Chí Minh và Đảng ta trong các giai đoạn cách mạng. Nguyễn Bích Hạnh - Nguyễn Văn Khoan: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết và mặt trận đoàn kết dân tộc”, Nxb Lao động, 2001. Trong cuốn sách, hai tác giả đã làm rõ toàn bộ hệ thống lý luận của tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết; Hồ Chí Minh với mặt trận đoàn kết dân tộc; đấu tranh giai cấp với tư duy của Nguyễn Ái Quốc.
Từ 8 z tầm vóc lý luận của tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết, mặt trận đoàn kết dân tộc, đấu tranh giai cấp, hai tác giả đã cho thấy giá trị to lớn, dẫn đường cho mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam trong tư tưởng của Người. Đúng như hai tác giả đã khẳng định: “Bài học về đại đoàn kết, “đấu tranh giai cấp” này mãi mãi vẫn là một nhân tố quyết định đồng hành với thắng lợi của đất nước ta, trong thế kỷ mới” [44, tr. Bài viết của tác giả của tác giả Trần Kim Bình “Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về công bằng, bình đẳng xã hội trong quan hệ dân tộc ở Việt Nam” được đề cập trong Kỷ yếu đề tài khoa học - Đề tài nhánh của đề tài khoa học cấp Nhà nước: 2002 - 2005: “Công bằng và bình đẳng xã hội trong các quan hệ tộc người và trong sự phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia đa dân tộc”, Viện chủ nghĩa xã hội khoa học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, 2004 do Nguyễn Quốc Phẩm (chủ nhiệm): Ở bài viết của mình, tác giả lập luận hai vấn đề cơ bản: Thứ nhất là quan điểm của Hồ Chí Minh về công bằng, bình đẳng xã hội trong quan hệ dân tộc, đặc biệt tác giả đã đưa ra quan điểm của Hồ Chí Minh về công bằng giữa các dân tộc trong một quốc gia đa dân tộc, không phân biệt đa số hay thiểu số và công bằng xã hội giữa miền núi và miền xuôi; thứ hai là những giải pháp bảo đảm thực hiện công bằng, bình đẳng xã hội giữa các dân tộc. Trên nền tảng của lý luận, tác giả khẳng định: “vấn đề công bằng, bình đẳng, đoàn kết tương trợ trong quan hệ dân tộc có một vị trí vô cùng quan trọng trong sự nghiệp cách mạng của đất nước” [81, tr.
Tác giả Lê Ngọc Thắng: “Hồ Chí Minh với vấn đề đoàn kết các dân tộc”, Nxb Văn hoá dân tộc, 2005. Cuốn sách đã phân tích, luận chứng ba vấn đề lớn: Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết các dân tộc; nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết các dân tộc; vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết các dân tộc trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Bằng những lập luận khoa học, tác giả đã làm rõ được nội dung của tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết các dân tộc, đặc biệt trong phần hai của cuốn sách, tác giả đã cho chúng ta thấy được một di sản vô cùng có giá trị đối với cách mạng Việt Nam, di sản đó đã “thể hiện một trái tim yêu nước nồng nàn, tầm nhân văn sâu sắc và cao cả, tinh thần dân tộc và quốc tế hòa quyện vào nhau mật thiết.; tất cả vì quyền sống, quyền bình đẳng của con người, quyền độc lập, tự do, phát triển, mưu cầu hạnh phúc của các dân tộc” [93, tr. Tác giả Võ Thanh Thảo với bài: “Đại đoàn kết dân tộc, trong nhận thức của Hồ Chí Minh”, Tạp chí Giáo dục lý luận số 2/2005.
Bài viết đã làm rõ những nhận thức của Hồ Chí Minh về đại đoàn kết dân tộc, từ việc làm rõ vai trò, điều kiện, nền 9 z tảng của khối đại đoàn kết dân tộc, bài viết cho thấy giá trị, tầm vóc của tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết dân tộc, tác giả khẳng định: “Đại đoàn kết dân tộc không chỉ là sức mạnh tinh thần, mà nó còn là sức mạnh vật chất của dân tộc Việt Nam trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước., việc khơi nguồn và phát triển đến đỉnh cao sức mạnh của tư tưởng đại đoàn kết của Hồ Chí Minh có ý nghĩa quan trọng hơn bao giờ hết” [95, tr. Cuốn sách: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết dân tộc và sự vận dụng của Đảng ta trong giai đoạn hiện nay” do Nguyễn Đức Ngọc (chủ biên), Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội năm 2007. Công trình đã luận chứng hai nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết dân tộc: Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết dân tộc; Tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết dân tộc và sự vận dụng trong cách mạng Việt Nam. Với một hệ thống tri thức mang tính cách mạng và khoa học, tập thể các tác giả đã khẳng định: Tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết dân tộc là sự kế thừa, phát triển những giá trị truyền thống dân tộc và thời đại; là sự sáng tạo những giá trị mới, làm phong phú kho tàng trí tuệ của dân tộc Việt Nam.