Thực Hiện Chính Sách Bảo Trợ Đối Với Trẻ Em Vùng Dân Tộc Thiểu Số Tỉnh Quảng Bình

Luận văn thạc sĩ phân tích thực hiện chính sách bảo trợ đối với trẻ em vùng dân tộc thiểu số tỉnh quảng bình, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho

• Người hướng dẫn: PGS. TS Nguyễn Thị Tâm
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Thực hiện chính sách bảo trợ đối với trẻ em vùng dân tộc thiểu số tỉnh Quảng Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về Chính Sách Bảo Trợ Trẻ Em Dân Tộc Thiểu Số Tại Quảng Bình

Chính sách bảo trợ trẻ em dân tộc thiểu số tại Quảng Bình là một phần quan trọng trong chiến lược phát triển xã hội của tỉnh. Chính sách này nhằm đảm bảo quyền lợi và sự phát triển toàn diện cho trẻ em thuộc các dân tộc thiểu số, đặc biệt là trong bối cảnh các em đang phải đối mặt với nhiều thách thức về giáo dục, y tế và điều kiện sống. Việc thực hiện chính sách này không chỉ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống của trẻ em mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của cộng đồng dân tộc thiểu số.

1.1. Đặc điểm dân tộc thiểu số tại Quảng Bình

Quảng Bình có nhiều dân tộc thiểu số như Bru-Vân Kiều và Chứt, với những đặc điểm văn hóa và kinh tế riêng biệt. Các dân tộc này thường sinh sống ở vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện sống còn nhiều khó khăn. Việc hiểu rõ đặc điểm của từng dân tộc sẽ giúp xây dựng chính sách bảo trợ phù hợp và hiệu quả hơn.

1.2. Lịch sử hình thành chính sách bảo trợ trẻ em

Chính sách bảo trợ trẻ em tại Quảng Bình đã được hình thành từ nhiều năm trước, với sự quan tâm của Đảng và Nhà nước. Các văn bản pháp luật như Luật trẻ em và các nghị định liên quan đã tạo ra khung pháp lý cho việc thực hiện chính sách này. Tuy nhiên, việc thực hiện vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục.

II. Vấn đề và Thách thức trong Chính Sách Bảo Trợ Trẻ Em Dân Tộc Thiểu Số

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em dân tộc thiểu số, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề và thách thức cần giải quyết. Tình trạng tảo hôn, thiếu hụt dịch vụ y tế và giáo dục là những vấn đề nổi bật. Các em thường không được tiếp cận đầy đủ với các dịch vụ cơ bản, dẫn đến sự chênh lệch lớn về chất lượng cuộc sống so với trẻ em ở các khu vực khác.

2.1. Tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống

Tình trạng tảo hôn trong cộng đồng dân tộc thiểu số tại Quảng Bình vẫn còn phổ biến, với tỷ lệ cao ở một số xã. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của trẻ em mà còn gây ra nhiều hệ lụy về sức khỏe và giáo dục. Cần có các biện pháp can thiệp kịp thời để giảm thiểu tình trạng này.

2.2. Thiếu hụt dịch vụ y tế và giáo dục

Trẻ em dân tộc thiểu số thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận dịch vụ y tế và giáo dục. Các cơ sở y tế và trường học ở vùng sâu, vùng xa còn thiếu thốn, dẫn đến việc trẻ em không được chăm sóc và giáo dục đầy đủ. Cần có các chính sách hỗ trợ để cải thiện tình hình này.

III. Phương pháp và Giải pháp Chính trong Bảo Trợ Trẻ Em

Để nâng cao hiệu quả của chính sách bảo trợ trẻ em dân tộc thiểu số, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc lồng ghép các chương trình hỗ trợ, tăng cường sự tham gia của cộng đồng và nâng cao nhận thức về quyền trẻ em là những yếu tố quan trọng. Các giải pháp này cần được thực hiện đồng bộ và liên tục để đạt được kết quả tốt nhất.

3.1. Lồng ghép các chương trình hỗ trợ

Việc lồng ghép các chương trình hỗ trợ từ nhiều nguồn lực khác nhau sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả của chính sách bảo trợ. Các chương trình này cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu thực tế của trẻ em dân tộc thiểu số.

3.2. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Sự tham gia của cộng đồng là yếu tố quan trọng trong việc thực hiện chính sách bảo trợ. Cần khuyến khích các tổ chức xã hội, gia đình và cộng đồng cùng chung tay chăm sóc và bảo vệ trẻ em, tạo ra môi trường an toàn và phát triển cho các em.

IV. Ứng dụng Thực tiễn và Kết quả Nghiên cứu

Các nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn trong việc thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em dân tộc thiểu số đã cho thấy những kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để điều chỉnh kịp thời các chính sách. Việc áp dụng các mô hình thành công từ các địa phương khác cũng là một hướng đi khả thi.

4.1. Mô hình thành công trong bảo trợ trẻ em

Một số mô hình bảo trợ trẻ em thành công tại các tỉnh khác có thể được áp dụng tại Quảng Bình. Những mô hình này đã chứng minh hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống cho trẻ em dân tộc thiểu số.

4.2. Đánh giá kết quả thực hiện chính sách

Cần có các nghiên cứu đánh giá định kỳ về kết quả thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em. Việc này sẽ giúp nhận diện những điểm mạnh và điểm yếu, từ đó có những điều chỉnh phù hợp.

V. Kết luận và Tương lai của Chính Sách Bảo Trợ Trẻ Em

Chính sách bảo trợ trẻ em dân tộc thiểu số tại Quảng Bình cần được tiếp tục hoàn thiện và phát triển. Việc nâng cao nhận thức về quyền trẻ em, cải thiện điều kiện sống và giáo dục cho trẻ em là những mục tiêu quan trọng trong tương lai. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để đảm bảo quyền lợi cho trẻ em.

5.1. Định hướng phát triển chính sách trong tương lai

Cần xây dựng các chính sách bảo trợ trẻ em dân tộc thiểu số một cách toàn diện, phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả và tính bền vững của chính sách.

5.2. Vai trò của cộng đồng trong bảo trợ trẻ em

Cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em. Cần khuyến khích sự tham gia của các tổ chức xã hội và gia đình trong việc chăm sóc và bảo vệ trẻ em, tạo ra môi trường an toàn và phát triển cho các em.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực hiện chính sách an sinh xã hội cho nhóm đối tượng yếu thế là trọng tâm chiến lược trong quản trị công tại Việt Nam. Tại tỉnh Quảng Bình, cộng đồng người dân tộc thiểu số gồm 5.499 nhân khẩu, chiếm khoảng 2,3% dân số toàn tỉnh, phân bố chủ yếu ở 64 xã, thị trấn miền núi thuộc 5 huyện vùng cao hiểm trở. Kết quả điều tra thực tế cho thấy tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số lên tới 79,96% (4.671 hộ), cùng với đó là tỷ lệ tảo hôn năm 2017 chiếm 26,30% tổng số cặp kết hôn. Trẻ em người Bru - Vân Kiều và người Chứt đang chịu nhiều thiệt thòi về điều kiện sống, chăm sóc y tế và tiếp cận giáo dục chất lượng.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết khoảng cách bất bình đẳng và khắc phục tình trạng thiếu hụt một chính sách bảo trợ chuyên biệt, đồng bộ dành riêng cho trẻ em vùng đồng bào thiểu số. Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa cơ sở lý luận quản lý nhà nước, đánh giá thực trạng thực thi chính sách giai đoạn 2012-2017, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực hành chính công đến năm 2020.

Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát địa bàn 5 huyện miền núi: Bố Trạch, Tuyên Hóa, Minh Hóa, Lệ Thủy và Quảng Ninh. Ý nghĩa của luận văn thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học thực chứng giúp tối ưu hóa nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi và xóa bỏ hủ tục tảo hôn tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết chu trình chính sách công của các học giả kinh điển như Thomas Dye, William Jenkins và James Anderson để phân tích quá trình hoạch định, tổ chức triển khai và đánh giá chính sách. Đồng thời, nghiên cứu kết hợp mô hình quản trị công tiếp cận đa chiều từ trên xuống (top-down) và từ dưới lên (bottom-up) nhằm xem xét tương tác giữa chỉ đạo vĩ mô và sự thích ứng của chính quyền cơ sở.

Khung phân tích tích hợp 4 khái niệm then chốt:

• Chính sách công: Tập hợp các quyết định có liên quan của nhà nước nhằm giải quyết vấn đề công.
• Bảo vệ trẻ em: Bảo đảm thực thi 25 nhóm quyền cơ bản theo Luật Trẻ em năm 2016 có hiệu lực từ ngày 01/6/2017.
• Dân tộc thiểu số: Các cộng đồng ít dân theo Nghị định 05/2011/NĐ-CP của Chính phủ, tại Việt Nam có 53 dân tộc thiểu số chiếm 14,3% dân số.
• Thực hiện chính sách bảo trợ trẻ em dân tộc thiểu số: Quá trình cụ thể hóa mục tiêu bảo đảm quyền sống, phát triển, được bảo vệ và tham gia của trẻ em vùng cao.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích với tổng cỡ mẫu là 108 đối tượng khảo sát sâu tại 15 xã thuộc 5 huyện trọng điểm. Cấu trúc mẫu khảo sát bao gồm:

• 18 cán bộ quản lý (3 cán bộ cấp tỉnh và 15 cán bộ cấp huyện).
• 30 cán bộ cơ sở trực tiếp làm việc tại địa bàn.
• 30 trẻ em dân tộc thiểu số cùng 30 người đại diện hộ gia đình.
• 3 nhóm chuyên gia tư vấn chuyên sâu về hành chính công, luật bảo vệ trẻ em và nhân học - dân tộc học.

Lý do lựa chọn phương pháp phỏng vấn sâu kết hợp thảo luận nhóm tập trung là nhằm khai thác dữ liệu định tính đa chiều, thấu hiểu sâu sắc các rào cản tập quán và năng lực hành chính thực tế mà số liệu thống kê đơn thuần không phản ánh hết. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo chính thức của Ban Dân tộc tỉnh Quảng Bình, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội giai đoạn 2012-2017, kết hợp thẩm định qua các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, mức độ nghèo đói và thiếu hụt điều kiện sống của trẻ em vùng dân tộc thiểu số ở mức báo động. Toàn tỉnh ghi nhận 79,96% hộ dân tộc thiểu số thuộc diện hộ nghèo (4.671 hộ) và 9,06% hộ cận nghèo (529 hộ). Tình trạng thiếu lương thực, nước sinh hoạt hợp vệ sinh và dịch vụ y tế sơ sinh khiến nhóm trẻ dưới 5 tuổi đối mặt với nguy cơ suy dinh dưỡng và bệnh tật cao.

Thứ hai, hủ tục tảo hôn và kết hôn cận huyết diễn biến phức tạp, tước đoạt quyền học tập và phát triển của trẻ vị thành niên. Năm 2017, toàn tỉnh có 68 cặp tảo hôn trong số 308 cặp kết hôn vùng dân tộc thiểu số, chiếm 26,30%, tăng 5,89% so với năm 2016. Tỷ lệ tảo hôn tại xã Thượng Hóa (huyện Minh Hóa) chiếm 41,18%, xã Kim Thủy (huyện Lệ Thủy) chiếm 77,42%, cá biệt tại xã Thượng Trạch (huyện Bố Trạch) có 56 cặp tảo hôn chiếm 35,67% số đối tượng điều tra, trong đó có trường hợp trẻ em gái kết hôn khi mới 13 tuổi.

Thứ ba, sự bất cân xứng giữa đầu tư hạ tầng kỹ thuật và chính sách an sinh xã hội chuyên biệt. Thông qua Chương trình 135, nguồn vốn 226 tỷ đồng (giai đoạn 2012-2015) đầu tư vào 254 công trình và 59,411 tỷ đồng (năm 2016) cho 94 công trình đã giúp 100% xã có đường ô tô đến trung tâm, 94,3% xã có điện lưới và hơn 87% học sinh trung học cơ sở đến trường. Tuy nhiên, các chính sách bảo trợ trẻ em vẫn mang tính lồng ghép, thiếu các đề án phát triển tâm lý, giáo dục kỹ năng sống và phòng ngừa bạo lực học đường riêng biệt.

Thứ tư, công tác phối hợp liên ngành còn nhiều điểm nghẽn hành chính. Bộ máy thực thi từ 10 sở, ngành và Ủy ban nhân dân các cấp còn chồng chéo nhiệm vụ, năng lực đội ngũ cán bộ công chức cơ sở chưa được chuẩn hóa theo đặc thù văn hóa tộc người Bru - Vân Kiều và Chứt.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên bắt nguồn từ nguyên nhân khách quan do địa hình chia cắt, phương thức canh tác nương rẫy "phát, đốt, cốt, trỉa" mang tính tự cấp tự túc khiến thu nhập bấp bênh. Về mặt chủ quan, nhận thức của một bộ phận người dân còn nặng tư tưởng ỷ lại vào bao cấp nhà nước, cùng với việc tuyên truyền pháp luật bằng tiếng phổ thông chưa thực sự chạm đến cộng đồng nói tiếng mẹ đẻ riêng.

So sánh với các báo cáo của UNICEF và Tổ chức Lao động Quốc tế, kết quả nghiên cứu tại Quảng Bình tái khẳng định quy luật: Bất bình đẳng xã hội tại các vùng lõi nghèo không thể chỉ giải quyết bằng hạ tầng giao thông mà phải bằng bảo trợ xã hội chuyển giao trực tiếp và giáo dục nâng cao nhận thức.

Về mặt trực quan hóa, toàn bộ dữ liệu thực trạng có thể được cấu trúc thành Biểu đồ cột so sánh tỷ lệ tảo hôn theo từng xã (xã Kim Thủy 77,42% so với xã Thượng Hóa 41,18%) và Bảng ma trận trách nhiệm phân công giữa các đơn vị (Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Sở Y tế, Sở Giáo dục và Đào tạo, Ban Dân tộc) nhằm làm rõ sự phối hợp tác nghiệp trong chu trình chính sách công.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện khung thể chế chính sách bảo trợ đặc thù. Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Bình cần chủ trì xây dựng đề án riêng biệt về "Bảo trợ và phát triển toàn diện trẻ em dân tộc thiểu số giai đoạn 2018-2025", tích hợp các mục tiêu dinh dưỡng, y tế và văn hóa. Chỉ tiêu cụ thể: Giảm tỷ lệ hộ nghèo đồng bào dân tộc thiểu số xuống dưới 50% vào năm 2025, bảo đảm 100% trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt được hưởng trợ cấp xã hội thường xuyên.

Thứ hai, triển khai gói can thiệp y tế học đường và dinh dưỡng sớm. Sở Y tế phối hợp Sở Giáo dục và Đào tạo sử dụng hiệu quả nguồn vốn hơn 404 tỷ đồng từ Đề án 3310 để trang bị 100% nước sinh hoạt hợp vệ sinh cho 4.277 hộ gia đình, cung cấp muối, gạo và vi chất dinh dưỡng miễn phí cho học sinh tại 15 xã vùng cao, nâng tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ cho trẻ sơ sinh lên trên 95% trước năm 2020.

Thứ ba, đẩy mạnh truyền thông phòng chống tảo hôn bằng tiếng dân tộc. Ban Dân tộc tỉnh, Tỉnh đoàn và Hội Liên hiệp Phụ nữ triển khai Đề án 498 sâu rộng tại các bản vùng sâu, đặt mục tiêu giảm tỷ lệ tảo hôn từ 26,30% xuống dưới 10% vào năm 2025. Thành lập các câu lạc bộ "Thủ lĩnh của sự thay đổi" tại các trường phổ thông dân tộc bán trú để trang bị kiến thức sức khỏe sinh sản cho thanh thiếu niên từ 12 đến 16 tuổi.

Thứ tư, chuẩn hóa năng lực cán bộ hành chính công vùng đồng bào thiểu số. Sở Nội vụ và Ủy ban nhân dân 5 huyện miền núi thực hiện Quyết định 1136/QĐ-UBND về quy hoạch nhân lực, tổ chức đào tạo tiếng Bru - Vân Kiều và tiếng Chứt cho 100% cán bộ làm công tác trẻ em cơ sở trong giai đoạn 2018-2020, gắn trách nhiệm người đứng đầu xã với tỷ lệ trẻ em bỏ học và kết hôn sớm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách (Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Ủy ban Dân tộc, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các cấp). Luận văn cung cấp hệ thống dữ liệu thực chứng từ 108 phiếu phỏng vấn tại 5 huyện miền núi để thiết kế các chính sách an sinh xã hội đặc thù và phân bổ ngân sách công chuẩn xác.

Nhóm 2: Các tổ chức phi chính phủ và quốc tế (UNICEF, Save the Children, Plan International, Ngân hàng Thế giới). Tài liệu là báo cáo cơ sở giá trị giúp xây dựng các đề án tài trợ can thiệp dinh dưỡng, nước sạch và phòng ngừa kết hôn trẻ em trúng đích cho 2 tộc người Bru - Vân Kiều và Chứt.

Nhóm 3: Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Chính sách công, Quản lý công, Xã hội học và Dân tộc học. Luận văn là tài liệu tham khảo mẫu mực về quy trình tiếp cận nghiên cứu liên ngành, kết hợp khung lý thuyết chính sách công với kỹ thuật điều tra nhân học thực địa.

Nhóm 4: Đội ngũ cán bộ cơ sở, giáo viên các trường phổ thông dân tộc nội trú, cán bộ công tác xã hội và y tế thôn bản. Nghiên cứu cung cấp cẩm nang thực tiễn về cách thức xử lý tình huống tập quán bản địa, phương pháp truyền thông thay đổi hành vi và kỹ năng bảo vệ quyền trẻ em tại cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

Đặc trưng dân tộc thiểu số tại Quảng Bình tác động như thế nào đến việc thực thi chính sách bảo trợ trẻ em?

Đồng bào dân tộc thiểu số Quảng Bình có quy mô 5.499 nhân khẩu (chiếm 2,3% dân số tỉnh) nhưng phân hóa thành nhiều nhóm tộc người nhỏ như Vân Kiều, Khùa, Ma Coong, Trì, Sách, Mày, Rục, A Rem, Mã Liềng. Địa bàn cư trú phân tán tại 64 xã vùng biên hiểm trở, phong tục tập quán đa dạng khiến các chính sách bảo trợ rập khuôn khó phát huy hiệu quả nếu thiếu sự bản địa hóa.

Tại sao tỷ lệ tảo hôn ở một số xã vùng cao Quảng Bình lại chạm ngưỡng từ 41% đến hơn 77%?

Số liệu năm 2017 chỉ ra tỷ lệ tảo hôn tại xã Thượng Hóa là 41,18% và Kim Thủy là 77,42%. Nguyên nhân do hủ tục cưới sớm ăn sâu vào nếp nghĩ, trình độ dân trí hạn chế, tình trạng nghèo đói chiếm 79,96% khiến các gia đình muốn con lập gia đình sớm để thêm lao động, cùng với công tác xử phạt vi phạm hành chính chưa nghiêm.

Nguồn lực đầu tư hạ tầng từ Chương trình 135 đã đóng góp gì cho trẻ em vùng cao?

Chương trình 135 đã phân bổ 226 tỷ đồng (giai đoạn 2012-2015) và 59,411 tỷ đồng (năm 2016) để hoàn thiện hàng trăm công trình hạ tầng. Nhờ đó, 100% số xã có đường ô tô đến trung tâm, 94,3% xã có điện lưới quốc gia và tỷ lệ học sinh trung học cơ sở đến trường đạt trên 87%, tạo tiền đề cốt vật chất để trẻ em tiếp cận giáo dục.

Luận văn đề xuất cơ chế phối hợp liên ngành như thế nào giữa các cơ quan quản lý?

Luận văn kiến nghị thiết lập cơ chế điều phối một đầu mối do Sở Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì, phối hợp với Ban Dân tộc, Sở Y tế và Sở Giáo dục và Đào tạo. Việc phân bổ ngân sách từ Đề án 3310 quy mô hơn 404 tỷ đồng cần gắn liền với cam kết trách nhiệm liên ngành rõ ràng trong từng khâu tổ chức thực hiện.

Các cán bộ công tác xã hội cơ sở cần trang bị kỹ năng gì khi làm việc tại vùng đồng bào thiểu số?

Cán bộ cơ sở tại 15 xã nghiên cứu cần được chuẩn hóa kỹ năng truyền thông song ngữ (tiếng phổ thông và tiếng mẹ đẻ), kiến thức Luật Trẻ em năm 2016, sự am hiểu sâu sắc về văn hóa tín ngưỡng bản địa để vừa tuyên truyền loại bỏ hủ tục, vừa tôn trọng bản sắc văn hóa các dân tộc.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện khung lý thuyết chính sách công và 25 nhóm quyền trẻ em trong bối cảnh quản trị an sinh xã hội vùng đồng bào thiểu số.
• Phản ánh chân thực thực trạng đời sống với 79,96% hộ nghèo dân tộc thiểu số và 26,30% tỷ lệ tảo hôn năm 2017 tại 5 huyện miền núi tỉnh Quảng Bình.
• Đánh giá khách quan hiệu quả đầu tư công từ Chương trình 135 với hơn 285 tỷ đồng và Đề án 3310 trị giá hơn 404 tỷ đồng.
• Kiến nghị 4 nhóm giải pháp chiến lược liên ngành với mục tiêu cụ thể: Giảm nghèo xuống dưới 50% và đưa tỷ lệ tảo hôn về dưới 10% đến năm 2025.
• Đóng góp nguồn học liệu thực chứng giá trị cao cho nghiên cứu học thuật và hoạt động hoạch định chính sách phát triển bền vững.

Lộ trình tiếp theo đòi hỏi chính quyền tỉnh Quảng Bình khẩn trương thể chế hóa các giải pháp thành chương trình hành động cụ thể cho giai đoạn 2018-2020 và định hướng 2030. Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và các tổ chức phát triển hãy ứng dụng ngay những phát hiện của luận văn để chung tay bảo đảm một tương lai công bằng, an toàn và phát triển toàn diện cho trẻ em vùng cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH BẢO TRỢ TRẺ EM ĐỐI VỚI DÂN TỘC THIỂU SỐ 1. Một số khái niệm công cụ 1. Khái niệm chính sách công Theo tiến trình lịch sử, những quan tâm đầu tiên về chính sách công xuất hiện cùng với sự ra đời của nền dân chủ Hy Lạp, nhưng khoa học chính sách chỉ mới nổi lên từ giữa thế kỷ XIX, lúc mà khoa học chính trị bắt đầu chuyển trọng tâm nghiên cứu từ triết học - chính trị sang nghiên cứu các thể chế, cơ cấu tổ chức nhà nước, thái độ và hành vi ứng xử của các tổ chức và các cá nhân với nhau trong hoạt động kinh tế, xã hội. Nhiều nhà khoa học trong thời kỳ này đã đi sâu nghiên cứu về các chuẩn mực giá trị hoặc hành vi của chính phủ với mục đích lựa chọn nội dung, phương thức hoạt động nhằm thoả mãn các nhu cầu của đời sống nhân dân.

Những tư tưởng mới này là nguyên nhân gây ra các cuộc tranh luận gay gắt về vai trò của nhà nước, về quyền và nghĩa vụ của công dân và nhà nước. Đồng thời, sau các cuộc chiến tranh thuộc địa, hàng loạt các nước bị tàn phá có nhu cầu cơ cấu lại nhà nước của mình, các thể chế quốc tế mới cũng được thiết lập đã dẫn đến sự ra đời của một cách tiếp cận mới về công bằng, bình đẳng, về việc tìm kiếm các giá trị và biện pháp phát triển kinh tế - xã hội. Bối cảnh đặc biệt này làm nảy sinh một số cách tiếp cận mới về khoa học chính sách. Một số cách tiếp cận tập trung vào các hành vi ứng xử ở cấp vi mô, vào khía cạnh tâm lý của quần chúng, của các cử tri và nhà lãnh đạo; một số khác lại tập trung vào những đặc điểm văn hoá, xã hội và một số lại tập trung vào bản chất dân tộc và tính toàn cầu.

Chính các cách tiếp cận theo hướng đổi mới trên đây đã tạo ra cơ sở nền tảng cho sự ra đời của khoa học chính sách. Hiện nay, trên các phương tiện thông tin đại chúng hay các tài liệu công thì “chính sách” được nhắc tới rất nhiều, đây là thuật ngữ được của ngành chính sách công. Đây được xem là một trong những thuật ngữ khó, không dễ để có thể định nghĩa chính xác, đầy đủ các ý hay khía cạnh liên quan. Năm 1972, Thomas Dye đã định nghĩa một cách ngắn gọn về chính sách công như sau: “Chính sách công là bất kỳ những gì nhà nước lựa chọn làm hoặc không làm” [78, tr.

Đây là một định 17 nghĩa này khá súc tích, nhưng chưa có hiểu biết sâu sắc về chính sách công. Định nghĩa chưa đưa ra được quy ước hệ thống những hoạt động được gọi là chính sách nhằm phân biệt với các hoạt động cử nhà nước.Đây là một định nghĩa này khá súc tích, nhưng chưa có hiểu biết sâu sắc về chính sách công. Định nghĩa chưa đưa ra được quy ước hệ thống những hoạt động được gọi là chính sách nhằm phân biệt với các hoạt động cử nhà nước. Tuy nhiên, định nghĩa này cũng đã chỉ ra những dấu hiệu nhận biết nhất định về chính sách công.

Thứ nhất, chủ thể ban hành chính sách công là nhà nước.Điều này có nghĩa là các quyết định của các doanh nhân, các tổ chức từ thiện, các nhóm lợi ích, các cá nhân trong xã hội không phải là chính sách công. Khi nói về chính sách công thì phải hiểu rằng đó là các hành động của nhà nước. Cho dù trong thực tế, các hoạt động của các chủ thể phi nhà nước có thể hoặc chắc chắn ảnh hưởng đến những gì nhà nước làm, nhưng bản thân những quyết định hoặc các hoạt động của các chủ thể đó không tạo nên chính sách công. Chính sách công là biện pháp mà nhà nước thực hiện trên thực tế để tác động điều chỉnh hành vi của mọi đối tượng nhằm đạt mục tiêu mong muốn.

Thứ hai, chính sách công bao gồm sự lựa chọn cơ bản từ phía nhà nước theo hướng làm hoặc không làm gì. Quyết định này được cán bộ, công chức nhà nước và các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành. Nói một cách đơn giản hơn, chính sách công là sự lựa chọn tối ưu của nhà nước đối với một đường lối hành động. Quan niệm về “không làm gì” có nghĩa là nhà nước quyết định không tạo ra một chương trình mới, hoặc đơn giản chỉ là duy trì tình trạng hiện tại của một quá trình kinh tế - xã hội.

Mặc dù vậy, chúng ta phải coi đây là các quyết định có tính toán. Đến năm 1978, William Jenkins đưa ra định nghĩa mới, theo ông chính sách công “là một tập hợp các quyết định liên quan với nhau được ban hành bởi một hoặc một nhóm các nhà hoạt động chính trị cùng hướng đến lựa chọn mục tiêu và các phương thức để đạt mục tiêu trong một tình huống xác định thuộc phạm vi thẩm quyền“ [78, tr. Theo đó, chính sách được hiểu là cả một quá trình thực hiện một tập hợp các quyết định có liên quan với nhau. Vì trên thực tế, hiếm khi nhà nước giải quyết một vấn đề công bằng một quyết định đơn lẻ, mà hầu hết đều phải bao gồm hàng loạt các quyết định khác nhau.

Do đó, để hiểu một cách đầy đủ về chính sách 18 của nhà nước cần xem xét tất cả quyết định của các cá nhân, cơ quan nhà nước liên quan đến lĩnh vực công mà chính sách hướng tới thực hiện. Hơn nữa, định nghĩa chính sách công của W. Jenkins cũng cho rằng, chính sách chính là hành vi định hướng mục tiêu của nhà nước. Nhìn từ khía cạnh này, chính sách công được xem là hệ thống quyết định do nhà nước đề ra nhằm xác định mục tiêu, đưa ra giải pháp để đạt được mục tiêu đó.

Điều này cung cấp một số phương pháp đánh giá chính sách công về sự thích đáng của mục tiêu và mối quan hệ phù hợp giữa mục tiêu và phương tiện thực hiện. James Anderson vào năm 1984 đã đưa ra định nghĩa về chính sách công một cách khái quát hơn. Ông định nghĩa như sau: “Chính sách công là đường lối hành động có mục đích được ban hành bởi một hoặc một tập hợp các nhà hoạt động chính trị để giải quyết một vấn đề phát sinh hoặc vấn đề cần quan tâm” [78, tr. Định nghĩa này bổ sung thêm hai thành tố cho các định nghĩa của W.

Thứ nhất, định nghĩa này đã chỉ ra rằng các quyết định chính sách thường được ban hành bởi một tập thể các nhà hoạt động chính trị, thay vì một nhóm hoặc một nhà hoạt động duy nhất trong bộ máy nhà nước. Thông thường các chính sách là kết quả không chỉ của nhiều quyết định của một chủ thể, mà còn là kết quả của nhiều quyết định được ban hành bởi các chủ thể ở những cấp và bộ phận khác nhau trong bộ máy nhà nước. Thứ hai, định nghĩa này cũng làm sáng tỏ mối liên hệ giữa hành động của nhà nước và sự nhận thức, mối quan tâm của các chủ thể khác trong xã hội về sự tồn tại một vấn đề phát sinh hoặc đòi hỏi phải được giải quyết. Guy Peters lại đưa ra định nghĩa mới: “Chính sách công là toàn bộ các hoạt động của nhà nưóc có ảnh hưởng một cách trực tiếp hay gián tiếp đến cuộc sống của mọi người dân” [78, tr.

Quan niệm này của B. Guy Peters đã bổ sung thêm tác động của chính sách công đến đời sống của mọi người dân hay cộng đồng xã hội, đây được xem là một phần quan trọng của chính sách công. Hiểu một cách đơn giản, chính sách công nhằm giải quyết những vấn đề công và quá trình thực hiện sẽ ảnh hưởng đến một vài cá nhân, tổ chức trong xã hội. Điều này cũng đưa ra gợi ý về tiêu chuẩn đánh giá chính sách công là tác động có mang tính xã hội hay không.

19 Trong cuốn Từ điển Bách khoa Việt Nam, chính sách được giải thích như sau: “Chính sách là những chuẩn tắc cụ thể để thực hiện đường lối, nhiệm vụ. Chính sách được thực hiện trong một thời gian nhất định, trên những lĩnh vực cụ thể nào đó. Bản chất, nội dung và phương hướng của chính sách tùy thuộc vào tính chất của đường lối, nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hóa. Theo định nghĩa này, ta có thể thấy mục đích của chính sách công là đưa ra định hướng, lộ trình cụ thể để thúc đẩy xã hội phát triển.

Có thể nói, nhà nước sử dụng chính sách công như một công cụ để thực hiện mục tiêu chính trị. Thông qua các định nghĩa, cách hiểu trên đây trên đây về chính sách công, có thể đưa ra khái niệm về chính sách công như sau: Chính sách công là kết quả ý chí chính trị của nhà nước được thể hiện bằng một tập hợp các quyết định có liên quan với nhau, bao hàm trong đó định hướng mục tiêu và cách thức giải quyết những vấn đề công trong xã hội. Khái niệm trên thể hiện rõ đặc trưng của chính sách công là do nhà nước chủ động xây dựng để tác động trực tiếp lên các đối tượng quản lý. Đồng thời, khái niệm cho thấy bản chất của chính sách công là công cụ định hướng cho hành vi của các cá nhân, tổ chức nhằm phù hợp với định hướng của nhà nước trong việc giải quyết những vấn đề phát sinh trong đời sống xã hội.

Để đạt được mục tiêu đề ra, trước hết chính sách phải tồn tại trong thực tế, nghĩa là chính sách phải thể hiện được vai trò định hướng hành động theo những mục tiêu nhất định. Điều kiện tồn tại của chính sách công, bao gồm: những tác động tích cực của hệ thống thể chế do nhà nước thiết lập; tinh thần nghiêm túc thực hiện của các chủ thể tham gia giải quyết vấn đề; chính sách có hiệu lực trong một phạm vi không gian và thời gian nhất định. Điều kiện bảo đảm cho sự tồn tại được thể hiện bằng các nguồn lực con người, nguồn lực tài chính, môi trường chính trị, pháp lý, văn hóa xã hội và cả sự bảo đảm bằng nhà nước. Khái niệm chính sách bảo trợ trẻ em Khái niệm “trẻ em” theo Điều 1 Công ước Liên hiệp Quốc về Quyền trẻ em được quy định: “Trong phạm vi Công ước này, trẻ em có nghĩa là bất kỳ người nào dưới 18 tuổi, trừ trường hợp pháp luật có thể được áp dụng với trẻ em có quy định tuổi vị thành niên sớm hơn.