Chương 1: Một số lý luận cơ bản về nâng cao năng lực canh tranh của doanh nghiệp Chương 2: Thực trạng năng lực cạnh tranh của Tổng Công ty Cổ phần Bia – Rượu – Nước giải khát Hà Nội trên thị trường nội địa Chương 3: Các đề xuất giải pháp và kiến nghị nâng cao năng lực cạnh tranh của Tổng Công ty Cổ phần Bia – Rượu – Nước giải khát Hà Nội trên thị trường nội địa 6 CHƢƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm liên quan đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp 1. Cạnh tranh Khái niệm cạnh tranh có thể được hiểu theo nhiều cách khác nhau. Cạnh tranh trong tự nhiên được hiểu là sự đấu tranh sinh tồn.
Mọi sinh vật từ khi sinh ra đều phải cạnh tranh với các sinh vật khác để tồn tại và phát triển trong thế giới của mình. Sinh vật nào có đủ bản lĩnh sẽ sinh tồn và ngược lại. Cuộc sống con người cũng bắt đầu và phát triển như vậy. Cạnh tranh như một quy luật khách quan không thể tách khỏi hoạt động sống của con người từ xã hội cộng sản nguyên thuỷ cho đến chủ nghĩa tư bản.
Từ hoạt động cạnh tranh với tự nhiên để sinh tồn, con người cũng cạnh tranh với nhau để phát triển. Trong hoạt động kinh tế, cạnh tranh là sự ganh đua giữa các chủ thể kinh tế nhằm giành lấy những vị thế lợi hơn trong sản xuất, tiêu thụ hay tiêu dùng hàng hóa để thu được nhiều lợi ích nhất cho mình Theo K. Marx: “Cạnh tranh là sự ganh đua, đấu tranh gay gắt giữa các nhà tư bản nhằm dành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu dùng hàng hóa để thu được lợi nhuận siêu ngạch”. Theo Từ điển Bách khoa Việt nam (tập 1): Cạnh tranh (trong kinh doanh) là hoạt động tranh đua giữa những người sản xuất hàng hoá, giữa các thương nhân, các nhà kinh doanh trong nền kinh tế thị trường, chi phối quan hệ cung cầu, nhằm dành các điều kiện sản xuất, tiêu thụ thị trường có lợi nhất.
Hai nhà kinh tế học Mỹ P.Nordhaus trong cuốn kinh tế học: Cạnh tranh (Competition) là sự kình địch giữa các doanh nghiệp cạnh tranh với nhau để dành khách hàng hoặc thị trường. Hai tác giả này cho rằng cạnh tranh đồng nghĩa với cạnh tranh hoàn hảo (Perfect Competition). Vậy, theo hướng cổ điển, cạnh tranh là sự tranh đua giữa những chủ thể kinh tế có chức năng như nhau thông qua các hành động, nỗ lực và các biện pháp để giành phần thắng trong cuộc đua, để thỏa mãn các mục tiêu của mình. Các mục tiêu này có thể là thị phần, lợi nhuận, hiệu quả, an toàn, danh tiếng… Với sự phát triển của thị trường, các hình thái kinh tế dần thay đổi và bản chất của cạnh tranh cũng thay đổi.
Đầu thế kỉ XX, cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật diễn ra và quan điểm cạnh tranh hiện đại xuất hiện. Quan điểm này làm thay đổi quá trình sản xuất, số lượng và chất lượng sản phẩm ngày càng được nâng cao, khách hàng cũng khắt khe hơn trong việc lựa chọn sản phẩm. Theo Michael Porter trong cuốn “Chiến 7 lược cạnh tranh”: “Yếu tố giá cả là hình thức cạnh tranh thường được các bên tham gia áp dụng, khi một doanh nghiệp hạ giá, các đối thủ sẽ bắt chước, tính dị biệt của sản phẩm là yếu tố tạo năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp, doanh nghiệp tạo ra được sự độc đáo bằng khác biệt hóa sản phẩm, dịch vụ làm tăng giá trị, nên khách hàng chấp nhận một mức giá cao hơn và vượt trội hơn so với chi phí tăng thêm”. Điều này cũng có nghĩa rằng giá cả không phải là yếu tố quan trọng nhất trong quyết định mua sắm một sản phẩm hay dịch vụ mà còn phụ thuộc vào chất lượng sản phẩm, thói quen mua sắm, uy tín của thương hiệu.
Bên cạnh đó, xu hướng toàn cầu hóa khiến cho các quốc gia phải thay đổi phương thức sản xuất, chuyển từ nền kinh tế công nghiệp sang nền kinh tế tri thức. Trong nền kinh tế tri thức, các quan niệm về cạnh tranh có thể thay đổi, thậm chí theo hướng ngược lại, từ cạnh tranh đối đầu sang cạnh tranh hợp tác, cùng phát triển. Toàn cầu hóa kinh tế xóa mờ ranh giới giữa các quốc gia, tạo cơ hội để các doanh nghiệp hợp tác đưa sản phẩm dịch vụ của mình ra ngoài phạm vi lãnh thổ, chiếm lĩnh thị trường nước ngoài thay vì đối đầu với các ĐTCT. Vậy cạnh tranh trong thời đại mới được hiểu: Các doanh nghiệp không nên giữ quan điểm đối đầu để giành giật lợi ích và thị phần của nhau mà thay vào đó, nên phát huy tính sáng tạo, tìm một hướng đi riêng, khác biệt trong sản phẩm, dịch vụ để tạo cho mình một thị trường riêng, không cần tranh đấu mà các doanh nghiệp vẫn đạt được mục tiêu tăng trưởng và lợi nhuận cao.
Lợi thế cạnh tranh Dựa trên chuỗi giá trị Theo Michael Porter, doanh nghiệp có thể xem như một chuỗi các hoạt động chuyển hoá các yếu tố đầu vào thành đầu ra. Khách hàng sẽ đánh giá, giá trị các sản phẩm theo quan điểm của họ. Nếu thoả mãn thì họ sẵn sàng trả với giá cao và nếu ngược lại, họ sẽ trả giá thấp hơn. Chuỗi giá trị cho thấy khả năng tạo ra giá trị cho khách hàng của doanh nghiệp qua các hoạt động của nó.
Bao gồm năm hoạt động cơ bản là: các hoạt động đầu vào, các hoạt động sản xuất, hoạt động đầu ra, tiếp thị và bán hàng, hoạt động dịch vụ. Và bốn hoạt động hỗ trợ gồm: cấu trúc hạ tầng của doanh nghiệp, hoạt động mua sắm, phát triển công nghệ và quản trị nguồn nhân lực Chuỗi giá trị là một công cụ hữu ích trong việc xác định các năng lực cốt lõi của doanh nghiệp và các hoạt động chính của doanh nghiệp. Chuỗi giá trị thích hợp và tích hợp cao sẽ tạo lợi thế cạnh tranh (mà đối thủ cạnh tranh khó có thể bắt chước) cho doanh nghiệp 8 (Nguồn: https://chienluocsong.com/wp-content/uploads/Quan-tri-chien-luoc-p12- chuoi-gia-tri. 1: Chuỗi giá trị của M.Porter Doanh nghiệp muốn có lợi thế cạnh tranh thì phải hoạt động tạo ra giá trị với chi phí thấp hơn so với các ĐTCT hoặc tạo sự khác biệt trong sản phẩm để tăng giá trị cho khách hàng.
Lợi thế chi phí được hiểu là doanh nghiệp có thể mang lại cho người tiêu dùng những lợi ích tương tự với ĐTCT nhưng ở mức chi phí thấp hơn, vì vậy, giá sản phẩm có xu hướng rẻ hơn và thu hút được những khách hàng quan tâm đến giá cả. Nhưng nếu doanh nghiệp chỉ tập trung cải thiện hiệu quả hoạt động nội bộ, tức là thực hiện các hoạt động tạo chi phí thấp hơn thì chưa đủ tạo ra lợi thế cạnh tranh trong dài hạn. Các đối thủ có thể bắt chước và khi đó doanh nghiệp sẽ mất đi lợi thế về chi phí thấp. Trong khi đó, sự khác biệt trong sản phẩm là công ty sản xuất ra những sản phẩm có tính độc đáo, vượt trội hơn so với các ĐTCT và có thể đặt mức giá cao hơn để kh ng định vị thế của mình.
Lợi thế cạnh tranh không xuất phát từ một vài hoạt động riêng lẻ mà là kết quả của sự tương tác, phối hợp của các hoạt động trong chuỗi giá trị. Dựa trên các nguồn lực của doanh nghiệp Với cách tiếp cận này thì lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp được đánh giá qua những nguồn lực mang tính độc đáo, khó bị sao chép và có giá trị của doanh nghiệp. Doanh nghiệp có thể chỉ có nguồn lực thông thường nhưng lại có khả năng đặc biệt mà các đối thủ khác không có thì những nguồn lực này cũng được đánh giá là nguồn lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp. Trong khi đó, có những nguồn lực độc đáo nhưng chỉ có khả năng thông thường thì lợi thế cạnh tranh của nguồn lực đó cũng không được đánh giá cao và kém bền vững.
Lợi thế cạnh tranh mạnh nhất nếu doanh nghiệp vừa có các nguồn lực độc đáo, khó sao chép, có giá trị, vừa có khả năng đặc biệt để khai thác nhằm tạo ra các dịch vụ có chất lượng tốt đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Doanh nghiệp có nguồn lực hữu hình dễ sao chép thì lợi thế đó chỉ là nhất thời vì các doanh nghiệp khác có thể bắt chước được. Nếu doanh nghiệp xây dựng lợi thế cạnh tranh dựa vào những nguồn lực vô hình và các yếu tố độc đáo, lợi thế có xu hướng lâu bền hơn vì đối thủ khó sao chép. Năng lực cạnh tranh Khái niệm NLCT đã xuất hiện từ những năm 1980 qua các công trình nghiên cứu của Shealbach (1989), Porter (1990), Ramasamy (1995)…, NLCT của doanh nghiệp có thể hiểu là khả năng của doanh nghiệp trong việc duy trì và mở rộng thị trường, làm cho sản phẩm của doanh nghiệp vượt trội hơn các sản phẩm khác và từ đó thu lợi nhuận cao cho doanh nghiệp.
Theo Aldington Report (1985): “Doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh là doanh nghiệp có thể sản xuất sản phẩm và dịch vụ với chất lượng vượt trội và giá cả thấp hơn các đối thủ khác trong nước và quốc tế. Khả năng cạnh tranh đồng nghĩa với việc đạt được lợi ích lâu dài của doanh nghiệp và khả năng bảo đảm thu nhập cho người lao động và chủ doanh nghiệp”. Bộ thương mại và Công nghiệp Anh đưa ra định nghĩa “Đối với doanh nghiệp, năng lực cạnh tranh là khả năng sản xuất đúng sản phẩm, xác định đúng giá cả và vào đúng thời điểm. Điều đó có nghĩa là đáp ứng nhu cầu khách hàng với hiệu suất và hiệu quả hơn các doanh nghiệp khác”.
Quan niệm truyền thống thường gắn NLCT với năng suất lao động, điều này có thể được thấy qua nghiên cứu của M.Porter, ông cho rằng năng suất lao động là thước đo duy nhất về năng lực cạnh tranh. Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là sức sản xuất ra thu nhập tương đối cao trên cơ sở sử dụng các yếu tố sản xuất có hiệu quả làm cho các doanh nghiệp phát triển bền vững trong điều kiện cạnh tranh quốc tế. NLCT dựa trên nguồn lực là một quan điểm phổ biến và được các nhà nghiên cứu đề cập tới khi nghiên cứu về NLCT.B (1984), nguồn lực của doanh nghiệp chính là yếu tố quyết định đến lợi thế cạnh tranh và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Theo Man, Lau và Chan (2002), nguồn lực của doanh nghiệp có thể xét theo nguồn lực hữu hình và nguồn lực vô hình.