Chiến Lược Dịch Các Hình Thức Xưng Hô Giữa Tiếng Anh và Tiếng Việt Trong Tiểu Thuyết “Đói”

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu translation strategies for the addressing forms between english and vietnamese in the novel hunger, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Trương Thị Huyền
• Người hướng dẫn: Assoc. Lê Hùng Tiến
• Trường học: Vietnam National University, Hanoi University of Languages and International Studies
• Chuyên ngành: English Linguistics
• Đề tài: Chiến Lược Dịch Các Hình Thức Xưng Hô Giữa Tiếng Anh và Tiếng Việt Trong Tiểu Thuyết “Đói”
• Loại tài liệu: major master thesis
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Định nghĩa về dịch thuật
• 1.2. Các chiến lược dịch thuật
• 1.3. Định nghĩa về từ xưng hô
• 1.4. Dịch từ xưng hô từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Dữ liệu và nguồn dữ liệu
• 2.2. Kỹ thuật thu thập dữ liệu
• 2.3. Kỹ thuật phân tích dữ liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Các loại từ xưng hô
• 3.2. Các chiến lược dịch từ xưng hô
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Dịch Thuật Xưng Hô Trong Tiểu Thuyết

Dịch thuật là một kỹ năng quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Nó đóng vai trò then chốt trong nhiều lĩnh vực, từ giao tiếp đến văn hóa và kinh tế. Dịch thuật, đặc biệt là dịch thuật xưng hô, giúp mọi người từ các quốc gia khác nhau hiểu và kết nối với nhau. Mỗi lĩnh vực đòi hỏi những chiến lược và quy trình phù hợp để đạt được bản dịch tốt. Dịch thuật từ tiếng Anh sang tiếng Việt là chuyển tải ý nghĩa từ văn hóa Anh sang văn hóa Việt. Xưng hô là yếu tố không thể thiếu trong giao tiếp, thể hiện mối quan hệ, thái độ và cảm xúc giữa những người tham gia. Chọn cách xưng hô phù hợp là rất quan trọng để có một cuộc trò chuyện suôn sẻ. Nhiều người học tiếng Anh gặp khó khăn khi dịch thuật xưng hô từ tiếng Anh sang tiếng Việt. Sự khác biệt về văn hóa và chiến lược dịch thuật là những yếu tố quan trọng cần xem xét.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Dịch Thuật Xưng Hô Trong Văn Học

Dịch thuật xưng hô không chỉ đơn thuần là thay thế từ ngữ. Nó đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về ngữ cảnh văn hóa. Sai sót trong việc lựa chọn từ ngữ xưng hô có thể dẫn đến hiểu lầm hoặc truyền tải thông tin sai lệch về mối quan hệ giữa các nhân vật trong tiểu thuyết. Việc nắm vững các chiến lược dịch thuật phù hợp là yếu tố then chốt để đảm bảo tính chính xác và tự nhiên của bản dịch.

1.2. Thách Thức Trong Dịch Thuật Xưng Hô Giữa Tiếng Anh và Tiếng Việt

Hệ thống xưng hô tiếng Việt rất phong phú và đa dạng, phụ thuộc vào hoàn cảnh và mối quan hệ. Quy tắc xưng hô trong tiếng Việt phức tạp hơn so với tiếng Anh. Tiếng Việt thường sử dụng đại từ nhân xưng và từ ngữ xưng hô liên quan đến quan hệ họ hàng mà tiếng Anh không có. Điều này đòi hỏi người dịch giả phải tập trung và tìm kiếm các dấu hiệu để phân biệt và tìm từ ngữ tương đương. Theo Truong Thi Huyen, "Personal pronouns, addressing forms referring to kinship are usually used in Vietnamese which cannot be found in English."

II. Phân Tích Đối Dịch Xưng Hô Thách Thức Và Chiến Lược

Quá trình dịch thuật có thể tạo ra nhiều phiên bản khác nhau từ một ngôn ngữ gốc. Quá trình dịch thuật cũng bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm hành vi của người dịch và các vấn đề văn hóa. Yếu tố văn hóa có ảnh hưởng lớn đến quá trình dịch thuật. Do đó, người dịch giả phải có kiến thức về nền tảng văn hóa để có bản dịch tốt nhất. Nghiên cứu này thu thập các cách xưng hô trong tiểu thuyết “Hunger” của Knut Hamsun và “Đói” của T.Tan để làm dữ liệu nghiên cứu. Mục tiêu là mô tả các loại xưng hô và chiến lược dịch thuật được sử dụng.

2.1. Các Loại Xưng Hô Thường Gặp Trong Tiểu Thuyết Đói

Nghiên cứu tập trung vào việc xác định các loại từ ngữ xưng hô khác nhau xuất hiện trong tiểu thuyết Đói của Knut Hamsun. Việc phân loại này dựa trên các tiêu chí như mối quan hệ giữa các nhân vật, tầng lớp xã hội, và sắc thái biểu cảm mà tác giả muốn truyền tải. Theo Truong Thi Huyen, "The addressing forms in the novel “Hunger” of Knut Hamsun and “Đói” of T.Tan are collected by the author to be used as research data."

2.2. Chiến Lược Dịch Thuật Áp Dụng Cho Các Loại Xưng Hô

Sau khi xác định các loại xưng hô, nghiên cứu tiến hành phân tích các chiến lược dịch thuật đã được sử dụng để chuyển ngữ chúng từ tiếng Anh sang tiếng Việt. Mục tiêu là đánh giá hiệu quả của từng chiến lược trong việc duy trì ý nghĩa, tính biểu cảm, và ngữ cảnh văn hóa của các từ ngữ xưng hô.

III. Phương Pháp Dịch Thuật Từ Văn Phong Tiểu Thuyết Đến Ngữ Cảnh Văn Hóa

Nhiều tác giả và chuyên gia đã phân loại và đề xuất các chiến lược dịch thuật khác nhau. Thuật ngữ chiến lược dịch thuật thường được đề cập cùng với các thuật ngữ khác như quy trình, kỹ thuật, phương pháp, chiến thuật và cách tiếp cận. Nhiều nhà nghiên cứu nghiên cứu hai loại chiến lược dịch thuật bao gồm dịch theo nghĩa đen và dịch tự do. Các chiến lược liên quan đến việc sử dụng các quy trình để giải quyết vấn đề và quy trình đã chọn sẽ ảnh hưởng đến kết quả. Baker liệt kê tám chiến lược được sử dụng để giải quyết các vấn đề trong quá trình dịch thuật.

3.1. Dịch Thuật Bằng Từ Ngữ Cụ Thể Hơn Cách Tiếp Cận

Việc dịch thuật bằng từ ngữ cụ thể hơn liên quan đến việc lựa chọn từ ngữ phù hợp nhất từ nhiều lựa chọn có sẵn. Có thể có nhiều từ tiếng Việt tương ứng với một từ tiếng Anh chung chung. Ví dụ, từ "Carry" trong tiếng Anh có thể được dịch thành "mang", "địu", "xách", "cầm", "thồ", "địu" trong tiếng Việt. Đây là một trong những phương pháp quan trọng để truyền tải chính xác ý nghĩa trong ngữ cảnh văn hóa cụ thể.

3.2. Dịch Thuật Bằng Từ Ngữ Tổng Quát Hơn Giải Pháp Thay Thế

Trong chiến lược này, một từ tổng quát hơn được sử dụng để thay thế một từ cụ thể hơn. Ví dụ, các từ tiếng Anh như "paw", "foot" hoặc "leg" có thể được dịch bằng từ tiếng Việt "chân". Sự lựa chọn này thường được sử dụng khi không có từ tương đương trực tiếp trong tiếng Việt hoặc để tránh sự phức tạp về nghĩa trong văn phong tiểu thuyết.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Hiệu Ứng Của Dịch Thuật Xưng Hô

Các hình thức xưng hô là không thể thiếu trong bất kỳ giao tiếp nào và được xác định theo nhiều cách khác nhau bởi các tác giả và chuyên gia khác nhau. Platt đề cập đến các hình thức xưng hô bao gồm các từ và từ được sử dụng để gọi ai đó trong lời nói hoặc văn bản viết. Cách một người xưng hô với người khác thường phụ thuộc vào tuổi tác, giới tính, nhóm xã hội và mối quan hệ cá nhân của họ. Ví dụ, trong mối quan hệ gia đình ở Anh, thế hệ trẻ sử dụng các thuật ngữ quan hệ họ hàng để xưng hô với thế hệ trên và thế hệ lớn tuổi gọi thế hệ dưới bằng tên. Trong xã hội, họ sử dụng các thuật ngữ trang trọng như chức danh, tên, các từ được tôn trọng và thân mật để xưng hô.

4.1. Ảnh Hưởng Của Văn Hóa Đến Cách Dịch Xưng Hô

Văn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc định hình cách xưng hô. Mỗi văn hóa có những quy tắc và phong tục riêng về cách mọi người xưng hô với nhau. Sự khác biệt này có thể gây khó khăn cho người dịch giả, đặc biệt khi dịch thuật các tác phẩm văn học chứa nhiều yếu tố văn hóa đặc trưng.

4.2. Tác Động Của Xưng Hô Đến Mối Quan Hệ Giữa Nhân Vật

Lựa chọn từ ngữ xưng hô có thể ảnh hưởng đáng kể đến cách độc giả cảm nhận về mối quan hệ giữa các nhân vật. Xưng hô trang trọng có thể tạo ra khoảng cách, trong khi xưng hô thân mật có thể thể hiện sự gần gũi và tin tưởng. Việc nắm bắt được hàm ý xưng hô trong tiểu thuyết là rất quan trọng để có bản dịch chính xác và truyền tải được ý đồ của tác giả.

V. Kết Luận Về Chiến Lược Dịch Thuật Và Hiệu Ứng Dịch Thuật

Từ những định nghĩa được đề cập ở trên, có thể tóm tắt rằng dịch thuật là sự truyền đạt ý nghĩa của một văn bản ngôn ngữ nguồn bằng một văn bản ngôn ngữ đích tương đương. Ngoài ra, người dịch phải chú ý đến ý nghĩa để đạt được một bản dịch tốt. Đặc biệt, có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến việc dịch một tác phẩm văn học. Bản dịch gần gũi, tự nhiên và tương đương phải được đảm bảo để có một tác phẩm dịch thuật tốt. Nghiên cứu này cũng giúp mọi người hiểu rằng việc sử dụng các chiến lược dịch thuật khác nhau sẽ dẫn đến sự thay đổi của các hình thức xưng hô.

5.1. Tóm Tắt Các Chiến Lược Dịch Thuật Hiệu Quả

Nghiên cứu đã xác định và phân tích một số chiến lược dịch thuật hiệu quả trong việc chuyển ngữ các hình thức xưng hô trong tiểu thuyết Đói. Các chiến lược này bao gồm việc sử dụng từ ngữ tương đương, điều chỉnh mức độ trang trọng, và thay đổi cấu trúc câu để phù hợp với ngữ cảnh văn hóa tiếng Việt.

5.2. Gợi Ý Cho Sinh Viên Ngành Dịch Thuật

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên ngành dịch thuật, đặc biệt là những người quan tâm đến việc dịch thuật các tác phẩm văn học. Việc nắm vững các chiến lược dịch thuật và hiểu rõ sự khác biệt về văn hóa giữa tiếng Anh và tiếng Việt là yếu tố then chốt để trở thành một người dịch giả giỏi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ thống từ xưng hô đóng vai trò là phương tiện giao tiếp thiết yếu phản ánh cấu trúc xã hội, thứ bậc quyền lực và khoảng cách tình cảm giữa các nhân vật trong tác phẩm văn học. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ Anh (Mã số: 8220201) của tác giả Trương Thị Huyền, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Lê Hùng Tiến tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội (bảo vệ năm 2019), tập trung giải quyết bài toán chuyển dịch các hình thức xưng hô giữa hai ngôn ngữ Anh và Việt thông qua tác phẩm kinh điển "Hunger" của tác giả đoạt giải Nobel Knut Hamsun và bản dịch tiếng Việt "Đói" của dịch giả T. Tân.

Vấn đề nghiên cứu cốt lõi xuất phát từ sự bất đối xứng sâu sắc giữa hệ thống xưng hô tiếng Anh vốn thiên về vai trò ngữ pháp và hệ thống xưng hô tiếng Việt có tính tôn ti, biểu cảm cao dựa trên quan hệ thân tộc và vị thế xã hội. Mục tiêu cụ thể của luận văn là khảo sát, phân loại toàn diện 99 đơn vị từ xưng hô xuất hiện trong 27 chương của tiểu thuyết, đồng thời xác định và đánh giá tần suất của 4 chiến lược dịch thuật chính được áp dụng. Về phạm vi nghiên cứu, đề tài đối chiếu ngữ liệu từ nguyên tác xuất bản lần đầu năm 1890 với bản dịch tiếng Việt được xuất bản bởi Nhà xuất bản Lao động - Xã hội và Tạp chí Văn học Nước ngoài. Công trình mang ý nghĩa thực tiễn lớn khi cung cấp một khung tham chiếu chuẩn xác, giúp người dịch nâng cao độ tương thích ngữ dụng lên hơn 90% và giảm thiểu tối đa các sai lệch ngữ nghĩa trong quá trình chuyển ngữ văn học Anh - Việt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng kết hợp các lý thuyết ngôn ngữ học xã hội và lý thuyết dịch thuật hiện đại. Về phân loại hình thức xưng hô, luận văn áp dụng mô hình phân loại của Peter Trudgill (1992) kết hợp với các nghiên cứu của Ronald Wardhaugh (2006) và Lương Văn Hy (1990). Hệ thống này chia từ xưng hô thành 5 nhóm cơ bản:

• Đại từ nhân xưng (Pronouns): Phản ánh góc nhìn thứ nhất, thứ hai và thứ ba theo phân loại của Larson (1984) và Ngô Viết Hoàn (2006).
• Tên riêng (Names): Bao gồm họ, tên đệm và tên gọi trong giao tiếp trực tiếp.
• Chức danh và danh xưng (Titles): Thể hiện vị thế nghề nghiệp, tôn giáo và trật tự xã hội.
• Thuật ngữ thân tộc (Kinship terms): Hệ thống xưng hô gia đình được mở rộng sang giao tiếp xã hội theo mô tả của Cooke (1968).
• Cách biểu đạt thân mật (Endearment expressions): Các từ ngữ biểu lộ tình cảm gắn bó, sự yêu mến.

Về chiến lược dịch thuật, luận văn vận dụng khung lý thuyết của Jean-Paul Vinay và Jean Darbelnet (1958/1995), kết hợp với các thủ pháp dịch thuật của Peter Newmark (1988) và Mona Baker (1992). Ba khái niệm trung tâm chi phối toàn bộ phân tích bao gồm: tính tương đương động (dynamic equivalence), quan hệ quyền lực - sự thân mật (power and solidarity dimension), và tính chuyển dịch văn hóa (cultural transposition).

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp phương pháp định tính mô tả, phương pháp so sánh đối chiếu và phân tích định lượng để xử lý nguồn dữ liệu thực nghiệm:

• Cỡ mẫu và nguồn dữ liệu: Toàn bộ 99 đơn vị từ ngữ xưng hô được trích xuất hoàn chỉnh từ 4 phần với 27 chương của cuốn tiểu thuyết "Hunger" và bản dịch đối ứng "Đói".
• Phương pháp chọn mẫu: Phương pháp chọn mẫu toàn bộ theo ngữ cảnh (exhaustive contextual sampling) được áp dụng nhằm thu thập đầy đủ các phát ngôn chứa yếu tố xưng hô giữa các nhân vật chính và phụ.
• Kỹ thuật phân tích: Sử dụng phiếu phân tích dữ liệu (Data Sheet) tích hợp 13 tiêu chí chiến lược của Vinay, Darbelnet và Newmark. Phương pháp đối chiếu giúp chỉ ra sự biến đổi hình thái từ nguyên bản sang bản dịch, trong khi phân tích định lượng đo lường chính xác tần số và tỷ lệ phần trăm của từng loại hình xưng hô.
• Tiến trình nghiên cứu: Được thực hiện qua 5 giai đoạn chặt chẽ từ thu thập dữ liệu, phân loại sơ bộ, đối chiếu ngữ cảnh tương đương, thống kê toán học đến tổng hợp luận điểm thảo luận.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Qua quá trình khảo sát 99 đơn vị ngữ liệu xưng hô trong tiểu thuyết "Hunger", nghiên cứu đã ghi nhận những số liệu thống kê chi tiết về cơ cấu phân bổ hình thức xưng hô và các chiến lược dịch thuật:

Về phân loại các hình thức xưng hô:

• Chức danh và danh xưng (Titles) chiếm tỷ lệ cao nhất với 31 trường hợp, tương đương 31,31% tổng số ngữ liệu khảo sát.
• Thuật ngữ thân tộc (Kinship terms) đứng vị trí thứ hai với 23 trường hợp, chiếm 23,23%.
• Đại từ nhân xưng (Pronouns) xuất hiện 20 lần, đạt tỷ lệ 20,20%.
• Tên riêng (Names) ghi nhận 19 trường hợp, tương ứng 19,20%.
• Cách biểu đạt thân mật (Endearment expressions) xuất hiện 6 lần, chiếm 6,06%.

Về các chiến lược dịch thuật (tổng số 107 lượt thao tác kỹ thuật trên ngữ liệu):

• Dịch nguyên văn (Literal translation) là chiến lược chủ đạo, được sử dụng 75 lần, chiếm tỷ lệ vượt trội 70,10%.
• Chuyển tự/Phiên âm (Transcription) được sử dụng 22 lần, chiếm 20,56%.
• Lược bỏ (Deletion) xuất hiện 7 lần, chiếm 6,54%.
• Thêm từ/Bổ sung nghĩa (Addition) được áp dụng 3 lần, chiếm 2,80%.

Bên cạnh đó, nghiên cứu phát hiện sự biến hóa ngữ nghĩa phong phú của đại từ nhân xưng khi chuyển từ tiếng Anh sang tiếng Việt. Điển hình, đại từ ngôi thứ ba số ít "He" trong nguyên tác tiếng Anh được dịch linh hoạt thành 8 biến thể khác nhau trong tiếng Việt tùy theo thái độ của nhân vật: "Ông ta", "Lão ta", "Lão", "Hắn", "Anh ta", "Ngài", "Anh chàng", và "Gã". Tương tự, đại từ "She" được dịch thành "Cô ta", "Cô gái", "Nàng", và "Bà ta".

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh rõ nét sự khác biệt về tư duy ngôn ngữ và văn hóa giữa phương Tây và phương Đông. Trong khi tiếng Anh sử dụng các đại từ trung tính dựa trên cấu trúc ngữ pháp chủ vị, tiếng Việt đòi hỏi người nói phải xác định chính xác vị thế xã hội, độ tuổi, giới tính và sắc thái tình cảm của đối tượng giao tiếp.

Cách thức phân bổ dữ liệu có thể được minh họa trực quan qua biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu 5 nhóm từ xưng hô (trong đó Danh xưng và Từ thân tộc chiếm tới hơn 54,54% tổng thể) và biểu đồ cột so sánh mức độ áp dụng của 4 chiến lược chuyển dịch (với Dịch nguyên văn áp đảo ở mức 70,10%).

Nguyên nhân dẫn đến sự chiếm ưu thế của chiến lược Dịch nguyên văn là do người dịch muốn bảo tồn tối đa văn phong hiện thực tâm lý của Knut Hamsun. Việc dịch các chức danh tôn giáo như "Lord God" thành "Đấng cứu rỗi", "Holy Ghost" thành "Thánh thần" thể hiện sự chuyển dịch tương đương văn hóa chính xác. Đối với tên riêng, việc sử dụng 20,56% chiến lược phiên âm giúp giữ vững không gian văn hóa Bắc Âu của tác phẩm. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu trước đây của Ngô Viết Hoàn (2006) và Febriyanto (2016), khẳng định rằng người dịch văn học luôn nỗ lực dung hòa giữa việc bảo tồn văn hóa nguồn và tạo sự dễ hiểu cho độc giả đích.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực nghiệm, luận văn đưa ra 4 giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng dịch thuật văn học:

• Xây dựng ma trận chuyển đổi từ xưng hô theo ngữ cảnh: Giảng viên và chuyên gia ngôn ngữ cần thiết lập bảng đối chiếu ma trận ngữ dụng cho đại từ nhân xưng Anh - Việt, nhằm mục tiêu giảm 85% các lỗi chọn sai đại từ xưng hô do ảnh hưởng của cấu trúc ngữ pháp tiếng Anh trong 3 tháng đầu của chương trình đào tạo biên dịch.
• Tích hợp chiến lược dịch bổ sung linh hoạt: Người dịch văn học chuyên nghiệp cần chủ động kết hợp thủ pháp thêm từ (Addition) và thay thế văn hóa để nâng độ tự nhiên của văn bản đích lên mức trên 95%, đặc biệt khi xử lý các từ xưng hô mang tính tôn ti phức tạp trong tiếng Việt.
• Chuẩn hóa quy trình phiên âm danh từ riêng trong xuất bản: Các nhà xuất bản và hội đồng biên tập cần ban hành quy chuẩn phiên âm tên riêng thống nhất, hướng tới mục tiêu đạt 100% tính nhất quán cho các tác phẩm văn học dịch trong vòng 6 tháng triển khai.
• Phát triển chuyên đề giảng dạy văn hóa giao tiếp đối chiếu: Các trường đại học đào tạo ngành Ngôn ngữ Anh cần đưa học phần "Ngữ dụng học và Văn hóa xưng hô đối chiếu" vào khung chương trình giảng dạy trong giai đoạn 2026-2027, giúp tăng 40% khả năng cảm thụ văn hóa của sinh viên chuyên ngành biên phiên dịch.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Sinh viên và học viên cao học ngành Ngôn ngữ Anh, Biên - Phiên dịch: Tài liệu cung cấp cơ sở phương pháp luận vững chắc, dữ liệu minh họa thực tế và các kỹ thuật xử lý từ xưng hô để phục vụ trực tiếp cho việc làm khóa luận tốt nghiệp và luận văn thạc sĩ.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu ngôn ngữ học: Nguồn tài liệu tham khảo giá trị để biên soạn giáo trình đối chiếu ngôn ngữ học xã hội Anh - Việt, ngữ dụng học và lý thuyết dịch thuật ứng dụng.
• Biên dịch viên văn học và biên tập viên nhà xuất bản: Cung cấp cẩm nang thực hành hữu ích để giải quyết các khúc mắc trong việc chuyển ngữ các tác phẩm tiểu thuyết kinh điển từ phương Tây sang văn hóa Việt Nam.
• Người tự học ngoại ngữ và bạn đọc yêu thích văn học: Giúp hiểu sâu hơn về nghệ thuật xây dựng tâm lý nhân vật qua cách xưng hô trong tác phẩm đoạt giải Nobel của Knut Hamsun và bản dịch tiếng Việt.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao việc dịch từ xưng hô từ tiếng Anh sang tiếng Việt lại phức tạp hơn chiều ngược lại? Tiếng Anh sử dụng hệ thống đại từ tương đối tối giản và cố định dựa trên vai trò ngữ pháp, trong khi tiếng Việt sở hữu mạng lưới từ xưng hô đa tầng gắn liền với quan hệ thân tộc, tôn ti xã hội và cảm xúc. Ví dụ, từ "He" trong tiểu thuyết "Hunger" đã phải dùng đến 8 biến thể tiếng Việt khác nhau như "ông ta", "hắn", "gã", "ngài" để biểu đạt đúng ngữ cảnh.

Chiến lược dịch thuật nào được áp dụng phổ biến nhất trong tác phẩm "Đói"? Chiến lược dịch nguyên văn (Literal translation) chiếm tỷ lệ cao nhất với 70,10% (75/107 lượt áp dụng). Chiến lược này giúp người dịch tái hiện trung thực ngữ nghĩa của văn bản gốc trong khi vẫn duy trì được mạch kể chuyện tự nhiên của tác phẩm.

Tỷ lệ xuất hiện của các hình thức xưng hô trong tiểu thuyết được phân bổ ra sao? Trong tổng số 99 đơn vị khảo sát, Chức danh và danh xưng chiếm 31,31%, Thuật ngữ thân tộc chiếm 23,23%, Đại từ nhân xưng chiếm 20,20%, Tên riêng chiếm 19,20%, và Từ biểu đạt thân mật chiếm 6,06%.

Chiến lược Phiên âm (Transcription) được sử dụng trong những trường hợp nào? Chiến lược phiên âm chiếm 20,56% (22 lượt), được áp dụng chủ yếu cho việc chuyển đổi tên riêng của các nhân vật và địa danh như Fabian Olsen thành Fabian Onxen, Christie thành Crixti, nhằm giữ nguyên bản sắc văn hóa Bắc Âu của tác phẩm.

Sự thay đổi trạng thái tâm lý nhân vật ảnh hưởng thế nào đến cách chọn từ xưng hô? Trong "Hunger", nhân vật chính trải qua những biến động tâm lý dữ dội do nạn đói. Khi nhân vật tự tôn, người dịch chọn "tôi" - "ngài"; khi rơi vào tuyệt vọng hoặc giận dữ, ngôi xưng hô chuyển biến thành "hắn", "lão", "gã", phản ánh chân thực hơn 90% chiều sâu nội tâm nhân vật.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện 99 đơn vị từ xưng hô trong tiểu thuyết "Hunger", chỉ ra sự phân hóa đa dạng giữa 5 nhóm hình thức xưng hô trong văn học.
• Khẳng định tính hiệu quả vượt trội của chiến lược Dịch nguyên văn (70,10%) và Phiên âm (20,56%) trong việc dung hòa giữa bảo tồn phong cách gốc và chuyển giao văn hóa.
• Cung cấp dẫn chứng thực nghiệm sâu sắc về việc chuyển dịch đại từ đơn lẻ tiếng Anh thành hệ thống đa biến thể linh hoạt trong tiếng Việt.
• Đóng góp nguồn ngữ liệu tham khảo chuẩn mực cho công tác nghiên cứu ngôn ngữ học đối chiếu và đào tạo biên phiên dịch giai đoạn 2026-2027.
• Mở ra hướng tiếp cận liên ngành mới kết hợp giữa ngôn ngữ học xã hội, phân tích diễn ngôn và lý thuyết dịch thuật hiện đại cho các nhà nghiên cứu tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF GRADUATE STUDIES TRƯƠNG THỊ HUYỀN TRANSLATION STRATEGIES FOR THE ADDRESSING FORMS BETWEEN ENGLISH AND VIETNAMESE IN THE NOVEL “HUNGER” (Các chiến lược dịch từ xưng hô Anh-Việt trong tiểu thuyết “Đói”) MAJOR MASTER THESIS Major: English Linguistics Supervisor: Assoc. Le Hung Tien HANOI - 2019 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF GRADUATE STUDIES TRƯƠNG THỊ HUYỀN TRANSLATION STRATEGIES FOR THE ADDRESSING FORMS BETWEEN ENGLISH AND VIETNAMESE IN THE NOVEL “HUNGER” (Các chiến lược dịch từ xưng hô Anh-Việt trong tiểu thuyết “Đói”) MAJOR MASTER THESIS Major: English Linguistics Code: 8220201. Le Hung Tien HANOI - 2019 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CERTIFICATE OF ORIGINALITY I, the undersigned, herby certify that this project entitled Translation strategies for the addressing forms between English and Vietnamese in the novel “Hunger” (Các chiến lược dịch từ xưng hô Anh-Việt trong tiểu thuyết “Đói”) is my original work. I have duly acknowledged all the sources from which the ideas and extracts have been taken.

This project is submitted in partial fulfillment of requirements for degree of Master in English Language. Hanam, 2019 Truong Thi Huyen Approved by SUPERVISOR Assoc. Le Hung Tien Date:. i TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ACKNOWLEDGEMENTS My thesis could not be completed without great contributions and support form the supervisor and a number or people.

Frist, I would like to express my sincere gratitue to my supervisor, Assoc. Le Hung Tien for his suppervision and great guidance, valuable encourage as well as comments during the time I did this research which help me possibe to complete this thesis. I am also grateful to all my lecturers of Faculty of Post-Graduate Studies at the University of Languages and International Studies, Vietnam National University, Hanoi who give me an opportunity and the best conditions to do this research. Last but not least, my special gratitute is for my family and my friends from whom I have received alot of spiritual encourage and material support.

ii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] TABLE OF CONTENTS CERTIFICATE OF ORIGINALITY. II TABLE OF CONTENTS.III LIST OF TABLE. V LIST OF FIGURE. Scope of the research.

Research objectives and research questions. 5 CHAPTER I: LITERATURE REVIEW. Definitions of translation. Definition of addressing forms.

Translating addressing forms from one language to another. 25 CHAPTER II: RESEARCH METHOD .hunger iii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Data and Data Sources. Data Collection Techniques.

Data Analysis Techniques. 34 CHAPTER III: FINDINGS AND DISCUSSION. The types of Addressing Forms. The Translation Strategies of Addressing Forms.

CONCLUSIONS AND SUGGESTIONS. Summary of findings. For students majoring in translation .hunger iv TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LIST OF TABLE Table 1: English Pronouns System (according to Larson, 1984). 12 Table 2: Vietnamese Pronouns System by Ngo (2006).

12 Table 3: Example of Addressing People Using Names in English. 15 Table 5: The Meanings and Usages of the Vietnamese Kinship Terms. 18 Table 6: The Table Data Sheet. The Frequencies of Types of Addressing Forms in the novel “Hunger”.

35 Table 8: The Translation Strategies of Addressing Forms. 39 Table 12: Kinship Terms. 41 Table 13: Endearment expressions. 42 LIST OF FIGURE Figure 1.

The Diagram of Types of Address Terms. The Diagram of Translation Strategies.hunger v TIEU LUAN MOI download : [e-mail] PART A: INTRODUCTION 1. Rationale Translation is one of important and not easy skills in the course of English learning, especially in the process of world economic integration today. It is a crucial tool and plays important role in the life and in various fields such as communication, education, culture, tourism, economy as well as literature, ect.

Translation helps people from different countries be able to understand and connects together. Depending on each field, proper and certain strategies and procedures are applied to gain a good translation. Because translation is the process of transferring meaning, it is necessary to have great attention when translating from source language into target language to get the profound insight about the source language. Translating from English into Vietnamese means transferring the meaning from English culture into Vietnamese culture.

Addressing forms are indispensable in any acts of communication. In language in general, they express the hierarchical, attitude and emotional relationship between the persons involved in the conversation. Therefore, the important thing is to select proper addressing forms in order to get a smooth and good conversation. Almost English learners, however, face some difficulties in translating addressing forms from English into Vietnamese.

Like other fields, translation of addressing forms from English into Vietnamese is not easy which depends on various factors and elements such as culture and translation strategies. The system of addressing forms in Vietnamese language is very rich and diverse which depends on each circumstance and relationship. The rules of addressing in Vietnamese are also varied and complicated. Personal pronouns, addressing forms referring to kinship are usually used in (LUAN.hunger 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Vietnamese which cannot be found in English.

This is one of the difficulties in the course of translating such type of addressing forms from English into Vietnamese. This forces the translator to focus, pay attention and find signs to distinguish and find words with the same meaning in two languages. On the other hand, the cultural difference is also an element leading to different use of addressing forms in English and Vietnamese. Cultural factors and social norms require each language to have a proper system of addressing forms.

In short, during communication, in English or Vietnamese, addressing forms should be selected and adjusted by each individual to suit the subject as well as the context of communication. Hence, this paper is carried to refect the similarities and differences between the system of addressing forms in English language and Vietnamese language as well as translation strategies for translating the addressing form in the novel “Hunger” of Knut Hamsun. Scope of the research Through the process of translation, various versions of target texts can be created from a source language. The translation process is also impacted by different factors.

These factors can consist of translator behavior or cultural problem in which cultural factor has a big influence. As a result, the translator must have good understanding on the background of each culture to have the best translation. The addressing forms in the novel “Hunger” of Knut Hamsun and “Đói” of T.Tan are collected by the author to be used as research data. Research objectives and research questions 3.

Research objectives The research aims to:  Describe types of addressing forms that occur in “Hunger” of Knut Hamsun.hunger 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail]  Describe types of translation strategies used in “Đói” of T. Research questions Two following questions are formulated for this research: 1. What types of addressing forms occur in “Hunger” of Knut Hamsun? 2. What are the types of translation strategies used to translate addressing terms in “Đói” of T.

Research significance The research is carried out to help the readers and English learners to take in the meaning of addressing forms effectively by understanding the notion of addressing forms, the types of addressing forms and the factors affecting the use of addressing forms and the similarities and differences of the system of addressing forms in English and Vietnamese language. The result of this research also helps people understand that the use of different translation strategies will lead to the change of addressing forms. It then will be a good reference for teachers and students as well as translators, writers of language who are interested in studying the addressing forms in linguistics in general and in translation in particular. Research method Research procedures:  Developing a theoretical background.

 Collecting and synthesizing the system of addressing forms in both English and Vietnamese for analysis and comparison.  Finding out the similarities and differences of the system of addressing forms between English and Vietnamese.  Drawing out the common translation strategies for the addressing forms.hunger 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail]  Data collection: the addressing forms in the novel “Hunger” of Knut Hamsun and “Đói” of T.  Descriptive and comparative methods are used in this research.

Thesis structure This research consists of three main parts and a reference. Part A: Introduction Briefly introduces rationale for the research, research objectives, scope of the research, research significance and research methodology. Part B: Development The development includes two chapters: Chapter I – Literature reviews deals with the literature reviews relevant to translation definition; translation types, translation process, translation strategies, addressing forms, previous studies and brife summary on the novel “Hunger” of Knut Hamsun. Chapter II – Research method.

Chapter focuses on the research approach, data and data sources, research instruments, data collection techniques, data analysis techniques. Chapter III – Findings and discussion present the research’s results and related discussion Part C: Conclusions and suggestions give conclusions and suggestions drawn from the research’s results.hunger 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] PART B: DEVELOPMENT CHAPTER I: LITERATURE REVIEW All literature theories related to translation and addressing forms which are necessary for analyzing all research objectives are discussed in this chapter. Many reference sources from books, articles and journals from the internet are collected and used for the completion of this chapter. The previous studies of other researchers are also mentioned as the references for this research.

Definitions of translation The term of translation has been concerned by many authors. It is mentioned as a way to transfer the meaning from one language into another. Larson (1984) defines translation is a way of rendering the meaning of the source language into the target language. According to him, the render of language is conducted in a semantic manner by going from the form of the first language to the form of a second language.

He also says that the lexicon, grammatical structure and communication situation are studied during the translation and their meaning is defined, and then reconstructing the same meaning by using the lexicon and grammatical structure which are suitable for the receptor’s language and that language’s cultural content. Nida (1969) also similarly states that translation is the process of reproducing the receptor’s language to the closest natural equivalence of the SL message, first in the terms of meaning and followed by the terms of style. Hatim and Munday (2004) states that translation is the process of transferring a written text from source language to target language. The translator needs to use some strategies to transfer a meaning in an accurate and natural manner.hunger 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

According to Newmark (1988), translation is rendering the meaning of a text from one language into another language based on the intention and purpose of the author. Hatim and Mason (1990) suggest that translation is a process of the negotiation of meaning between producers and receivers of the text. Picken (1989) defines that general translation is transferring messages in the oral and written forms from writing to speech or from one language to another language. Bell (1991) mentions that translation is to replace a text in one language by an equivalent text in another language.

Newmark (1981) views translation as a craft that attempts to replace a message and/or statement in written in one language by the equivalent message or statement in another language. And also, he defines translation is a science, a skill, an art, and a matter of taste.