phần mở đầu trong đó tầm quan trọng của du lịch bền vững, chỉ số du lịch bền vững được thảo luận, tiếp theo là cơ sở của nghiên cứu, phát biểu vấn đề, mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu. Chương 2 Cung cấp một cái nhìn tổng quan về các tài liệu liên quan đến du lịch bền vững. Theo hướng này, du lịch và tính bền vững, và các chỉ tiêu về du lịch bền vững được xây dựng và đề xuất trong các tài liệu đã được thảo luận từ đó hình thành khung nghiên cứu chung cho đề tài. Chương 3 Phương pháp luận của thiết kế nghiên cứu đưa ra thảo luận về các công cụ và cách tiếp cận phương pháp luận nên được sử dụng trong đề tài.
Cách thức thực hiện nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng được mô tả trong phần này. Chương 4 Phân tích chi tiết dữ liệu định lượng. Kết quả nghiên cứu thử nghiệm và nghiên cứu chính thức được tổng hợp và phân tích. Xây dựng các chỉ số từng khía cạnh, xây dựng chỉ số tổng hợp phát triển du lịch bền vững, đo lường các chỉ tiêu ở một số điểm đến của Việt Nam.
Chương 5 Trình bày kết luận và hàm ý nghiên cứu những đóng góp về lý thuyết và thực tiễn của đề tài. 12 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC 2.1 Tính bền vững Theo định nghĩa do Ủy ban thế giới về môi trường và phát triển (World Commission on Environment and Development - WCED) đề xuất, có hai vấn đề chính quan trọng: thứ nhất, nhu cầu của con người luôn muốn được thỏa mãn và thứ hai, sự khan hiếm tài nguyên và môi trường. Việc lạm dụng các nguồn lực khan hiếm trong đáp ứng nhu cầu, chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến khả năng tồn tại của con người ở hiện tại và trong tương lai. Trong bối cảnh đó, phát triển bền vững có thể được hiểu là quá trình xem xét sự phát triển cân bằng giữa các khía cạnh kinh tế, môi trường và xã hội.
Ba khía cạnh then chốt này luôn không thể tách rời khi nghiên cứu tính bền vững. Bền vững kinh tế có thể được hiểu là một hệ thống kinh tế cần có về năng lực sản xuất hàng hóa và dịch vụ liên tục, để duy trì mức độ có thể quản lý của chính phủ và nợ nước ngoài cũng như đảm bảo chống lại sự phá hoại của những mất cân bằng nghiêm trọng trong các lĩnh vực sản xuất (Goodwin & Harris, 2001). (Goodwin & Harris, 2001) đã định nghĩa bền vững xã hội là một hệ thống bền vững về mặt xã hội phải đạt được sự phân phối công bằng và cung cấp đầy đủ các dịch vụ xã hội, như y tế, giáo dục, bình đẳng giới, trách nhiệm chính trị và sự tham gia của các bên liên quan. Đối với tính bền vững về môi trường, đó là một hệ thống phải đảm bảo tránh khai thác quá mức các nguồn tài nguyên tái tạo, đồng thời ngăn chặn việc cạn kiệt các nguồn tài nguyên không thể tái tạo.
Điều này có nghĩa là duy trì đa dạng sinh học, môi trường ổn định và các chức năng khác của hệ sinh thái (Goodwin & Harris, 2001). Do đó, từ nửa sau thế kỷ 20, định nghĩa về tính bền vững bắt đầu dựa trên ba khía cạnh lớn này.2 Du lịch và tính bền vững Hiện nay, có rất nhiều khái niệm khác nhau về du lịch bền vững. Tại Hội nghị về môi trường và phát triển của Liên Hợp Quốc tại Rio de Janeiro năm 1992, Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO) đã đưa ra định nghĩa: “Du lịch bền vững là việc phát 13 triển các hoạt động du lịch nhằm đáp ứng nhu cầu hiện tại của du khách và người dân địa phương trong khi vẫn quan tâm đến việc bảo tồn và tái tạo các nguồn tài nguyên cho việc phát triển hoạt động du lịch trong tương lai. Du lịch bền vững nhằm thoả mãn các nhu cầu về kinh tế, xã hội, thẩm mỹ của con người trong khi đó vẫn duy trì được sự toàn vẹn về văn hoá, đa dạng sinh học, sự phát triển của các hệ sinh thái và các hệ thống hỗ trợ cho cuộc sống con người”.
Machado đã định nghĩa du lịch bền vững là: “Các hình thức du lịch đáp ứng nhu cầu hiện tại của khách du lịch, ngành du lịch, và cộng đồng địa phương nhưng không ảnh hưởng tới khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ mai sau. Du lịch khả thi về kinh tế nhưng không phá huỷ tài nguyên mà tương lai của du lịch phụ thuộc vào đó, đặc biệt là môi trường tự nhiên và kết cấu xã hội của cộng đồng địa phương” (Machado, 2003). Định nghĩa này tập trung vào tính bền vững của các hình thức du lịch (sản phẩm du lịch) chứ chưa đề cập một cách tổng quát tính bền vững cho toàn ngành du lịch. Mối liên hệ giữa du lịch và phát triển bền vững còn rõ ràng hơn bởi hai thực tế sau: du lịch là một trong những ngành công nghiệp mạnh nhất trên thế giới và “tài nguyên” chính mà du lịch sử dụng để phát triển là những di sản thiên nhiên, văn hóa và lịch sử trên thế giới (Jovanović Tončev, 2014).
Tính bền vững của du lịch có thể được giải quyết theo định nghĩa rộng hơn: các hướng dẫn và quản lý thực hành phát triển du lịch bền vững được áp dụng cho tất cả các hình thức du lịch ở tất cả các loại hình điểm đến, bao gồm cả du lịch đại trà và các phân khúc du lịch khác. Các nguyên tắc bền vững đề cập đến các khía cạnh môi trường, kinh tế và văn hóa xã hội của phát triển du lịch và sự cân bằng hài hòa phải được thiết lập giữa ba khía cạnh này để đảm bảo tính bền vững lâu dài của nó (UNEP, 2004; UNEP & UNWTO, 2005; UNWTO, 2004). Do đó, du lịch bền vững cần: Đảm bảo các hoạt động kinh tế hiệu quả, lâu dài, mang lại lợi ích kinh tế - xã hội được phân bổ công bằng cho tất cả các bên liên quan, bao gồm, việc làm ổn định, cơ hội kiếm thu nhập, các dịch vụ xã hội cho cộng đồng sở tại và góp phần xóa đói giảm nghèo; Bảo tồn di sản văn hóa và các giá trị truyền thống của cộng đồng chủ nhà, góp phần vào sự hiểu biết và dung hòa giữa các nền văn hóa; 14 Sử dụng tối ưu tài nguyên môi trường là yếu tố then chốt trong phát triển du lịch, duy trì các quá trình sinh thái thiết yếu và giúp bảo tồn di sản thiên nhiên và đa dạng sinh học (UNEP & UNWTO, 2005). Ở Việt Nam, Luật Du lịch năm 2017 đưa ra định nghĩa: “Phát triển du lịch bền vững là sự phát triển du lịch đáp ứng đồng thời các yêu cầu về kinh tế - xã hội và môi trường, bảo đảm hài hòa lợi ích của các chủ thể tham gia hoạt động du lịch, không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu về du lịch trong tương lai”.
Xây dựng và phát triển du lịch bền vững được xem là mục tiêu quốc gia, đặc biệt là tại các nước phát triển như Việt Nam. Việc phát triển du lịch bền vững là phù hợp với xu thế chung, tất yếu của thế giới, đảm bảo sự phát triển chung, cũng như cho sự phát triển của ngành Du lịch. Theo tác giả phát triển du lịch bền vững là phát triển du lịch nhằm tối thiểu hóa thiệt hại và tối đa hóa lợi ích của du lịch đối với môi trường tự nhiên, du khách và cộng đồng địa phương ở hiện tại đồng thời đảm bảo nhu cầu cho các thế hệ sau.3 Các mục tiêu của du lịch bền vững Theo sách “Làm cho Du lịch bền vững hơn” do UNEP và UNWTO xuất bản, có một chương trình nghị sự giúp đạt được du lịch bền vững hơn. Có hai bộ phận cấu thành thiết yếu và không thể thiếu ở đó (UNEP & UNWTO, 2005): Khả năng tiếp tục hoạt động du lịch trong tương lai, đảm bảo rằng các điều kiện phù hợp cho việc này; Khả năng xã hội và môi trường hấp thụ và hưởng lợi từ các tác động của du lịch một cách bền vững.
Được xây dựng dựa trên hai điểm này, 12 mục tiêu được xác định sử dụng nhằm đảm bảo đạt được tiến bộ cho du lịch bền vững hơn. Mười hai mục tiêu cho du lịch bền vững được trình bày trong Bảng 2. Không có ưu tiên trong danh sách, mỗi mục tiêu đều quan trọng như nhau (UNEP & UNWTO, 2005): 15 Bảng 2.1: Mười hai mục tiêu phát triển du lịch bền vững Mục tiêu Mô tả, giải thích và các lĩnh vực chính 1. Khả năng Đảm bảo khả năng tồn tại và khả năng cạnh tranh của các điểm đến và phát triển kinh doanh nghiệp du lịch để họ có thể tiếp tục phát triển thịnh vượng và mang tế lại lợi ích trong dài hạn (Tìm hiểu thị trường, mang lại sự hài lòng của du khách, môi trường kinh doanh ổn định, xúc tiến thị trường, cung ứng lao động, khả năng tiếp cận tốt, an toàn và an ninh, chất lượng môi trường tổng thể, cung cấp hỗ trợ kinh doanh).
Sự thịnh Để tối đa hóa sự đóng góp của du lịch vào sự thịnh vượng kinh tế của điểm vượng của địa đến, bao gồm tỷ lệ chi tiêu của du khách được giữ lại tại địa phương (Hỗ phương trợ các doanh nghiệp địa phương, khuyến khích sử dụng lao động địa phương, khuyến khích và tạo điều kiện cho địa phương tìm nguồn cung ứng, tăng thời gian lưu trú cũng như sự sẵn có của các cơ hội chi tiêu, thúc đẩy việc mua các sản phẩm địa phương). Chất lượng Tăng cường số lượng và chất lượng việc làm địa phương do du lịch tạo ra việc làm và hỗ trợ, bao gồm mức lương, điều kiện dịch vụ và sự sẵn có cho tất cả mọi người mà không bị phân biệt đối xử theo giới tính, chủng tộc, khuyết tật hoặc theo những cách khác (Tăng cơ hội việc làm, việc làm toàn thời gian, đảm bảo và thực thi nội quy lao động, khuyến khích các doanh nghiệp cung cấp các chương trình đào tạo kỹ năng và thăng tiến nghề nghiệp, quan tâm đến đời sống của người lao động bị mất việc làm). Công bằng xã Tìm kiếm sự phân phối rộng rãi và công bằng các lợi ích kinh tế và xã hội hội từ du lịch trong cộng đồng đia phương, bao gồm cải thiện cơ hội, thu nhập và dịch vụ sẵn có cho người nghèo (Phát triển cơ hội kiếm thu nhập cho những người có hoàn cảnh khó khăn, tận dụng thu nhập từ du lịch để hỗ trợ các chương trình xã hội).