CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG CHO VAY MUA SẮM HÀNG TIÊU DÙNG VẬT DỤNG GIA ĐÌNH TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về hoạt động cho vay mua sắm hàng tiêu dùng vật dụng gia đình tại ngân hàng thương mại 1. Khái niệm về Ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại (NHTM) đã hình thành, tồn tại và phát triển hàng trăm năm gắn liền với sự phát triển của kinh tế hàng hoá. Sự phát triển hệ thống NHTM đã có tác động rất lớn và quan trọng đến quá trình phát triển của nền kinh tế hàng hoá, ngược lại kinh tế hàng hoá phát triển mạnh mẽ đến giai đoạn cao nhất là nền kinh tế thị trường thì NHTM cũng ngày càng được hoàn thiện và trở thành những định chế tài chính không thể thiếu được.
Cho đến thời điểm hiện nay có rất nhiều khái niệm về NHTM. Ở Mỹ: NHTM là một công ty kinh doanh chuyên cung cấp dịch vụ tài chính và hoạt động trong ngành dịch vụ tài chính. Ở Pháp: theo đạo luật Ngân hàng (1941), NHTM là những xí nghiệp thường xuyên nhận của công chúng dưới hình thức tiền gửi hay hình thức khác và họ dùng vào nghiệp vụ chiết khấu, tín dụng hay nghiệp vụ tài chính. Ở Ấn Độ: NHTM là cơ sở xác nhận các khoản tiền gửi để cho vay, tài trợ và đầu tư.
Nhà kinh tế học David Begg định nghĩa: NHTM là trung gian tài chính có giấy phép kinh doanh của Chính phủ để cho vay tiền và mở các tài khoản tiền gửi. Ở Việt Nam, Luật các tổ chức tín dụng (2010) định nghĩa: “Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận”. “Hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên một hoặc một số các nghiệp vụ sau đây: nhận tiền gửi; cấp tín dụng; cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản” (Theo Luật các tổ chức tín dụng năm 2010). Tuy các định nghĩa có khác nhau về ngôn từ, diễn đạt và một số nội dung song về cơ bản đều phản ánh hoạt động của NHTM là kinh doanh tiền tệ - tín dụng và các dịch vụ ngân hàng khác.
Như vậy, mặc dù có nhiều cách thể hiện khác nhau về định nghĩa NHTM, tuỳ thuộc vào tập quán, pháp luật của từng quốc gia, từng vùng lãnh thổ nhưng khi đi sâu phân tích, khai thác nội dung của từng định nghĩa đó, người ta dễ dàng nhận thấy t ất cả các định nghĩa trên đều thống nhất ở một số điểm như: NHTM là loại hình doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực tài chính – tiền tệ, được thành lập theo quy định của pháp luật. NHTM nhận tiền ký thác – tiền gửi không kỳ hạn và có 1 kỳ hạn, để sử dụng vào các nghiệp vụ cho vay, chiết khấu và các dịch vụ kinh doanh khác của chính ngân hàng nhằm mục tiêu lợi nhuận. Khái niệm cho vay mua sắm hàng tiêu dùng vật dụng gia đình Theo Luật các tổ chức tín dụng năm 2010 định nghĩa: Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Trong kinh tế, hàng dân dụng hay hàng tiêu dùng cuối cùng là hàng hóa tiêu thụ cuối cùng, được dùng cho cá nhân sử dụng hay giao dịch, chứ không phải được dùng trong việc sản xuất hàng hóa khác.
Hàng tiêu dùng vật dụng gia đình là hàng hóa nhằm phục vụ cho nhu cầu sử dụng các thiết bị trong gia đình của các cá nhân, hộ gia đình nhỏ lẻ, ví dụ như: điện tử - điện lạnh, thiết bị số, âm thanh,… Như vậy ta có thể hiểu: Cho vay mua sắm hàng tiêu dùng vật dụng gia đình là các khoản cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu chi tiêu mua sắm hàng tiêu dùng vật dụng gia đình, phục vụ đời sống của các cá nhân và hộ gia đình. Đối tượng của cho vay mua sắm hàng tiêu dùng vật dụng gia đình: Có nhiều cách phân loại đối tượng khác nhau, trong cho vay tiêu dùng nói chung thì cách phổ biến nhất là chia nhóm dựa trên khả năng tài chính của khách hàng như sau: Nhóm đối tượng khách hàng có thu nhập thấp: Nhu cầu thường không cao, việc vay vốn chỉ để cân bằng giữa thu nhập và chi tiêu. Nhóm đối tượng có thu nhập trung bình: Nhu cầu vay tiêu dùng có xu hướng tăng mạnh, khách hàng thuộc nhóm đối tượng này muốn vay để tiêu dùng hơn là bỏ ra khoản tiết kiệm dự phòng của mình. Nhóm đối tượng có thu nhập cao: Nhu cầu vay tiêu dùng nảy sinh nhằm làm tăng khả năng thanh toán và coi như một khoản phụ trợ linh hoạt để chi tiêu khi tiền vốn tích luỹ của hộ đang được đầu tư trung và dài hạn.
Hay nói cách khác, các khoản vay tiêu dùng này được coi là nguồn ứng trước của lợi nhuận do đầu tư mang lại. Những người thuộc nhóm này thường xuyên cần chi tiêu trong mục đích tiêu dùng với số tiền lớn. Đối với cho vay mua sắm hàng tiêu dùng vật dụng gia đình thì đối tượng khách hàng chủ yếu là nhóm đối tượng có thu nhập thấp và thu nhập trung bình do khả năng kinh tế của các nhóm khách hàng này còn hạn chế, trong khi nhu cầu đối với các vật dụng gia đình là không thể thiếu. Hơn nữa, khi mặt bằng đời sống của xã hội ngày càng được nâng cao thì mong muốn có một cuộc sống tiện nghi đầy đủ trong gia đình là nhu cầu tất yếu đối với mỗi cá nhân và hộ gia đình.
Nắm bắt được điều đó, các 2 ngân hàng cũng ngày một chú trọng vào nhóm khách hàng này, một mặt giúp tăng trưởng tín dụng, mặt khác giữ chân các khách hàng hiện tại và khai thác các khách hàng tiềm năng trong tương lai. Đặc điểm của cho vay mua sắm hàng tiêu dùng vật dụng gia đình Cho vay mua sắm hàng tiêu dùng vật dụng gia đình có đầy đủ các đặc điểm cơ bản của cho vay tiêu dùng, đó là: Quy mô của từng hợp đồng vay thường nhỏ, dẫn đến chi phí tổ chức cho vay cao, vì vậy lãi suất cho vay tiêu dùng thường cao hơn so với lãi suất của các loại cho vay trong lĩnh vực thương mại và công nghiệp. Nhu cầu vay tiêu dùng của khách hàng thường phụ thuộc vào chu kỳ kinh tế. Kinh tế phát triển, đời sống của người dân được nâng cao thì nhu cầu vay tiêu dùng thường tăng lên và ngược lại, kinh tế suy thoái, người dân có xu hướng tiết kiệm, hạn chế chi tiêu, từ đó dẫn đến việc nhu cầu vay tiêu dùng giảm xuống.
Nhu cầu vay tiêu dùng của khách hàng hầu như ít co dãn với lãi suất mà thông thường người đi vay quan tâm tới số tiền phải thanh toán hàng tháng (một phần gốc + lãi hàng tháng) hơn là lãi suất mà họ phải chịu do trong cho vay tiêu dùng, đa số các khoản cho vay được trả bằng thu nhập hàng tháng của người đi vay, chính vì vậy tâm lý khách hàng thường để ý tới việc hàng tháng tiền lương của mình sẽ bị trừ đi bao nhiêu để có thể trả nợ ngân hàng mà vẫn đảm bảo chi tiêu cho gia đình một cách hợp lý. Mức thu nhập và trình độ học vấn là hai biến số có quan hệ rất mật thiết tới nhu cầu vay tiêu dùng của khách hàng. Những khách hàng có mức thu nhập cao thường có xu hướng chi tiêu nhiều hơn các khách hàng có thu nhập thấp. Chất lượng các thông tin tài chính của khách hàng vay thường không cao do đối tượng khách hàng của cho vay tiêu dùng là tất cả thành phần cá nhân trong xã hội, vì vậy ngân hàng rất khó có thể kiểm tra được chính xác mọi thông tin khách hàng cung cấp.
Nguồn trả nợ chủ yếu của người đi vay có thể biến động lớn, phụ thuộc vào quá trình làm việc, kỹ năng và kinh nghiệm đối với công việc của những người này. Những cá nhân làm việc tốt, đảm bảo thu nhập hàng tháng được ổn định, trong nhiều trường hợp được thăng tiến thì thu nhập sẽ còn tăng lên và ngược lại, những cá nhân thường xuyên thay đổi công việc, quá trình làm việc kém hiệu quả, thu nhập thất thường thì khả năng trả nợ cho ngân hàng đúng hạn sẽ bị giảm xuống. Tư cách của khách hàng là yếu tố khó xác định song lại rất quan trọng, quyết định sự hoàn trả của khoản vay. Khách hàng có tư cách đạo đức tốt sẽ nghiêm túc trong việc thực hiện các điều khoản trong hợp đồng cho vay và tiến hành trả nợ đúng hạn, đầy đủ.
Điều này đặt ra yêu cầu phải tiến hành thẩm định tư cách khách hàng một cách 3 chính xác, khách quan để tránh rủi ro cho ngân hàng trong việc cho vay sai đối tượng, sai mục đích. Bên cạnh đó, cho vay mua sắm hàng tiêu dùng vật dụng gia đình còn có một số đặc điểm riêng biệt như sau: Các khoản cho vay mua sắm hàng tiêu dùng vật dụng gia đình thường có giá trị nhỏ hơn so với các khoản cho vay tiêu dùng khác như cho vay mua phương tiện đi lại hay cho vay xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo, nâng cấp, mua nhà ở đối với dân cư. Do vậy, thời gian cho vay thường ngắn, chủ yếu là cho vay trong ngắn và trung hạn. Đối tượng khách hàng chủ yếu là có thu nhập thấp và trung bình, trong một số trường hợp khả năng tài chính không cho phép nên đi vay để đáp ứng như cầu tiêu dùng gia đình của mình.
Đây cũng là đối tượng khách hàng đông đảo, phạm vi khách hàng rộng nên khó có thể kiểm soát được thông tin về thu nhập cũng như khả năng tài chính một cách chính xác, cũng như đảm bảo được khả năng trả nợ của họ. Trong trường hợp giá trị các khoản vay là nhỏ, các ngân hàng có thể không yêu cầu khách hàng phải có tài sản đảm bảo, điều này cũng tạo rủi ro tiềm tàng cho ngân hàng trong trường hợp bất ngờ khách hàng vay mất khả năng thanh toán. Lợi ích của cho vay mua sắm hàng tiêu dùng vật dụng gia đình Một hình thức cho vay muốn tồn tại và phát triển trong hoạt động của ngân hàng thì bản thân nó phải đem lại những lợi ích thiết thực cho những người đã tạo ra và sử dụng nó.