Dự đoán tác động của Hiệp định CEPA Việt Nam - UAE đến xuất khẩu nông sản

Nghiên cứu dự báo tác động của Hiệp định CEPA Việt Nam - UAE đến xuất khẩu nông sản Việt Nam, phân tích các cơ hội và thách thức cho doanh nghiệp.

• Tác giả: Ngô Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: Nguyễn Thùy Dương
• Trường học: Đại học Thương mại
• Chuyên ngành: Kinh tế và Kinh doanh quốc tế
• Đề tài: Dự đoán tác động của Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện (CEPA) Việt Nam – UAE đối với xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang UAE
• Loại tài liệu: Báo cáo tổng kết đề tài nghiên cứu khoa học
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Hiệp định CEPA Việt Nam UAE Khái niệm và ý nghĩa

Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện (CEPA) giữa Việt Nam và Các Tiểu vương quốc Ả-rập Thống nhất (UAE) là một bước tiến quan trọng trong quan hệ thương mại song phương. Đây là hiệp định thương mại tự do giúp loại bỏ hoặc giảm đáng kể các rào cản thuế quan và phi thuế quan giữa hai quốc gia. UAE, với vị trí địa lý chiến lược tại cửa ngõ giao thương giữa ba châu lục Á-Âu-Phi, là một trung tâm thương mại-tài chính hàng đầu thế giới. Việc ký kết CEPA Việt Nam-UAE mở ra cơ hội hợp tác kinh tế sâu rộng, đặc biệt trong lĩnh vực xuất khẩu nông sản Việt Nam. Hiệp định này không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp xuất khẩu mà còn giúp Việt Nam tiếp cận thị trường lớn tại Trung Đông và các vùng lân cận thông qua UAE.

1.1. Khái niệm và nội dung chính của CEPA

CEPA (Comprehensive Economic Partnership Agreement) là hiệp định đối tác kinh tế toàn diện nhằm tự do hóa thương mại hàng hóa, dịch vụ và đầu tư. Hiệp định này bao gồm các cam kết giảm tariff, mở cửa thị trường dịch vụ và tạo môi trường đầu tư thuận lợi. Nội dung chính của CEPA Việt Nam-UAE tập trung vào giảm rào cách thuế quan đối với nông sản Việt Nam như gạo, cà phê, hạt tiêu, rau quả tươi và các sản phẩm nông nghiệp chế biến khác, giúp nâng cao sức cạnh tranh của hàng Việt trên thị trường UAE.

1.2. Bối cảnh và lý do ký kết hiệp định

Quan hệ giữa Việt Nam và UAE đã phát triển tích cực trong lĩnh vực kinh tế, đầu tư và năng lượng. Hiệp định CEPA Việt Nam-UAE ra đời nhằm thúc đẩy hợp tác chặt chẽ, mở rộng cơ hội thương mại song phương. UAE là điểm đến lý tưởng để xuất khẩu nông sản Việt Nam vào thị trường Trung Đông và các khu vực khác. Sự phát triển kinh tế nhanh chóng của UAE tạo nhu cầu cao đối với các sản phẩm nông sản chất lượng, là cơ hội vàng cho nông sản Việt Nam.

II. Hiện trạng xuất khẩu nông sản Việt Nam sang UAE

Xuất khẩu nông sản Việt Nam sang UAE hiện nay đạt giá trị đáng kể nhưng vẫn có tiềm năng phát triển lớn. Theo dữ liệu từ 2018-2021, kim ngạch xuất khẩu hàng nông sản của Việt Nam sang UAE có xu hướng tăng trưởng ổn định. Các sản phẩm chủ yếu bao gồm gạo, cà phê, hạt tiêu, rau quả tươi và các sản phẩm thủy sản chế biến. Tuy nhiên, tỷ lệ thương mại này vẫn nhỏ so với tổng xuất khẩu nông sản Việt Nam toàn cầu. Thị trường nông sản UAE cho thấy nhu cầu nhập khẩu cao nhưng sản lượng nội địa hạn chế do điều kiện khí hậu sa mạc. Điều này tạo cơ hội tuyệt vời cho nông sản Việt Nam cạnh tranh nếu vượt qua các rào cản kỹ thuật và thuế quan.

2.1. Cơ cấu các sản phẩm nông sản xuất khẩu chính

Nông sản Việt Nam xuất sang UAE chủ yếu bao gồm: gạo (chiếm tỷ lệ cao nhất), cà phê (hạt cà phê Robusta chất lượng cao), hạt tiêu đen (sản phẩm truyền thống), rau quả tươi và thủy sản chế biến. Các sản phẩm này có giá trị cao trên thị trường Trung Đông. Hiệp định CEPA dự kiến sẽ tập trung hỗ trợ xuất khẩu các nhóm hàng này, mở rộng danh mục nông sản Việt được ưu đãi thuế quan.

2.2. Xu hướng tăng trưởng và thách thức hiện tại

Xuất khẩu nông sản Việt Nam sang UAE giai đoạn 2018-2021 tăng trưởng từ 30-40 triệu USD hàng năm. Tuy nhiên, thị trường nông sản UAE vẫn bị hạn chế bởi các yêu cầu về chất lượng, tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm cao. Rào cách thuế quan hiện nay làm giảm sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam. Thiếu thỏa thuận thương mại ưu đãi cũng khiến xuất khẩu nông sản khó cạnh tranh với các nước khác như Thái Lan, Ấn Độ.

III. Tác động kinh tế dự kiến của CEPA đến xuất khẩu nông sản

Hiệp định CEPA Việt Nam-UAE dự kiến sẽ tạo tác động tích cực đáng kể đến xuất khẩu nông sản Việt Nam. Theo mô hình dự báo SMART (Spatial Modeling of Agricultural Resources and Trade), hiệp định có thể làm tăng kim ngạch xuất khẩu nông sản từ 15-25% trong 3-5 năm đầu thực hiện. Giảm tariff sẽ làm hàng nông sản Việt trở nên cạnh tranh hơn về giá so với các nước khác. Hiệu ứng tạo lập thương mại (trade creation) sẽ làm tăng khối lượng nông sản Việt Nam nhập vào UAE từ các nhà cung cấp khác. Hiệu ứng chuyển hướng thương mại (trade diversion) có thể giảm nhập khẩu từ các nước không tham gia CEPA. Tổng cộng, CEPA Việt Nam-UAE dự kiến tăng giá trị xuất khẩu nông sản sang UAE lên 50-70 triệu USD hàng năm.

3.1. Hiệu ứng tạo lập và chuyển hướng thương mại

Hiệp định CEPA tạo ra hai hiệu ứng chính: Hiệu ứng tạo lập thương mại (trade creation) làm tăng tổng khối lượng thương mại vì giá cả giảm, kích thích tiêu dùng nông sản Việt Nam. Hiệu ứng chuyển hướng thương mại (trade diversion) chuyển nguồn cung từ các nước ngoài CEPA sang Việt Nam nhờ lợi thế tariff. Ví dụ, xuất khẩu gạo Việt có thể thay thế gạo từ Thái Lan hay Ấn Độ nhờ giảm thuế. Tác động net dương vì UAE mở rộng nhập khẩu tổng thể.

3.2. Dự báo tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu theo kịch bản

Theo phân tích kịch bản, CEPA Việt Nam-UAE sẽ làm tăng xuất khẩu nông sản Việt Nam sang UAE: Kịch bản lạc quan: tăng 25-30% năm thứ nhất, lên 60-70 triệu USD/năm. Kịch bản trung bình: tăng 15-20%, lên 45-55 triệu USD/năm. Nông sản chủ chốt như gạo, cà phê, hạt tiêu hưởng lợi lớn nhất nhờ giảm tariff từ 5-15% xuống còn 0-2%.

IV. Kiến nghị và hướng phát triển bền vững

Để hiệp định CEPA Việt Nam-UAE phát huy tác động tích cực tối đa đến xuất khẩu nông sản Việt Nam, cần có các biện pháp hỗ trợ toàn diện. Chính phủ Việt Nam cần nâng cao chất lượng nông sản thông qua đầu tư vào nghiên cứu, áp dụng công nghệ nông nghiệp hiện đại, đảm bảo tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế. Doanh nghiệp xuất khẩu nông sản cần mở rộng sản xuất, chuẩn bị logistics để đáp ứng nhu cầu tăng của thị trường UAE. Xúc tiến thương mại qua các hội chợ triển lãm quốc tế, xây dựng thương hiệu nông sản Việt Nam là ưu tiên. Cần thực hiện kiểm soát chất lượng chặt chẽ để nông sản xuất khẩu đáp ứng yêu cầu vệ sinh an toàn thực phẩm của UAE. Xây dựng quan hệ hợp tác dài hạn với các nhà nhập khẩu UAE sẽ giúp ổn định thị trường.

4.1. Nâng cao chất lượng và chứng nhận tiêu chuẩn

Nông sản Việt Nam cần đạt tiêu chuẩn quốc tế cao như GlobalGAP, organic certification, BRC, HACCP. Chính phủ Việt Nam nên hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp sản xuất đạt chuẩn. Kiểm soát chất lượng từ trồng trồt đến xuất khẩu là thiết yếu. Nông sản chế biến cần đóng gói hiện đại, dễ bảo quản, phù hợp thị hiếu UAE. Đầu tư vào phòng thí nghiệm kiểm định để đảm bảo nông sản xuất khẩu không chứa thuốc bảo vệ thực vật tồn dư, kim loại nặng.

4.2. Xúc tiến thương mại và xây dựng thương hiệu

Doanh nghiệp xuất khẩu nông sản cần tham gia các hội chợ quốc tế tại UAE, xây dựng hình ảnh nông sản Việt Nam chất lượng cao. Tổ chức các chương trình quảng bá nông sản Việt tại các siêu thị, nhà hàng UAE. Chính phủ Việt Nam nên thiết lập các trung tâm thương mại Việt tại Dubai, Abu Dhabi. Tiếp thị điện tử cũng là kênh quan trọng để kết nối nông sản Việt Nam với nhà nhập khẩu UAE. Xây dựng thương hiệu quốc gia cho nông sản Việt giúp tăng giá trị gia tăng, phân biệt với hàng cạnh tranh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA VIỆT NAM - UAE CEPA ĐẾN XUẤT KHẨU NÔNG SẢN CỦA VIỆT NAM SANG UAE 1. Cơ sở lý luận về nông sản *Khái niệm nông sản: Nông sản là những sản phẩm thu hoạch từ lĩnh vực nông nghiệp, bao gồm các loại cây trồng, động vật nuôi và thủy sản, cùng với các sản phẩm chế biến từ chúng. Đây là những nguồn tài nguyên quý giá được sản xuất từ hoạt động nông nghiệp và có vai trò quan trọng trong cung ứng thực phẩm, nguyên liệu công nghiệp, xuất khẩu và đáp ứng nhu cầu của con người.

Đặc biệt, đối với nền kinh tế quốc gia, nông sản có vai trò quan trọng trong việc đóng góp lớn vào kim ngạch xuất khẩu, góp phần tăng trưởng kinh tế và cải thiện điều kiện sống của người dân. Các loại nông sản bao gồm các loại cây trồng như lúa, ngô, lúa mạch, cà phê, cao su, cacao, hạt điều, hạt tiêu; cây ăn trái như cam, bưởi, dừa, xoài; các loại thủy sản như cá, tôm, mực, và các loại gia súc, gia cầm như bò, lợn, gà, vịt, cùng với các sản phẩm chế biến từ chúng như gạo, bột mì, cà phê rang xay, hạt điều rang muối, thịt đông lạnh, cá nguội, và nhiều sản phẩm nông sản khác. *Đặc điểm của nông sản Nông sản có những đặc điểm riêng biệt và đa dạng, bắt nguồn từ hoạt động nông nghiệp và đóng góp quan trọng cho nền kinh tế và đời sống con người. Dưới đây là một số đặc điểm quan trọng của nông sản: ● Sự phụ thuộc vào yếu tố thời tiết và môi trường: Các sản phẩm nông nghiệp luôn bị ảnh hưởng và chi phối bởi môi trường xung quanh và điều kiện thời tiết.

Khí hậu và môi trường sống không thuận lợi có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng của nông sản và ngược lại. Nếu điều kiện sinh trưởng thuận lợi thì nông sản sẽ đạt chất lượng và hiệu quả cao. ● Thời gian sinh trưởng theo chu kỳ: Mỗi loại nông sản có thời gian sinh trưởng đặc thù, theo từng chu kì từ giai đoạn trồng, chăm sóc cho đến thu hoạch và sơ chế. Đây là một yếu tố quan trọng trong việc lập kế hoạch sản xuất và tiêu thụ.

● Quy trình chế biến phức tạp: Nông sản thường cần trải qua nhiều giai đoạn sơ chế và chế biến trước khi đến tay người tiêu dùng. Quy trình chế biến phức tạp này đảm bảo sản phẩm nông sản đạt chuẩn vệ sinh, an toàn và phù hợp với nhu cầu thị trường. Phân loại nông sản: Nông sản có thể được phân loại dựa trên nhiều tiêu chí khác nhau, dưới đây là một số cách phân loại chính: ● Theo nguồn gốc: Nông sản được chia thành các nhóm chính bao gồm: cây trồng, thủy sản, động vật nuôi và các sản phẩm chế biến từ chúng. Các cây trồng bao 20 gồm cây lương thực như các loại lúa, ngô,.;cây ăn trái như cam, bưởi,.;cây công nghiệp như cao su, cacao, cà phê,.

Thủy sản bao gồm cá, tôm, mực,. Động vật nuôi bao gồm gia súc, gia cầm, lợn, gà,. ● Theo mục đích sử dụng: Nông sản có thể được chia thành các nhóm như:thực phẩm; nguyên liệu công nghiệp, dược phẩm;thức ăn chăn nuôi và xuất khẩu. Các sản phẩm thực phẩm được sử dụng trực tiếp trong chế biến thực phẩm và dinh dưỡng.

Nguyên liệu công nghiệp được sử dụng trong các ngành công nghiệp chế biến và sản xuất. Thức ăn chăn nuôi được dùng để nuôi dưỡng động vật nuôi. ● Theo đặc điểm kỹ thuật: Nông sản có thể được phân loại dựa trên đặc điểm kỹ thuật như: kích thước, hình dạng, màu sắc,nguồn gốc, thành phần chất lượng. Ví dụ, lúa có thể được chia thành lúa nếp, lúa gạo, lúa mạch,.;và thịt có thể được chia thành thịt bò, thịt heo, thịt gia cầm,.

Cơ sở lý luận về xuất khẩu *Khái niệm Xuất khẩu là hoạt động bán hàng hóa ra nước ngoài, nó không phải là hành vi bán hàng riêng lẻ mà là hệ thống bán hàng có tổ chức cả bên trong lẫn bên ngoài nhằm mục tiêu lợi nhuận, thúc đẩy sản xuất hàng hóa phát triển, chuyển đổi cơ cấu kinh tế, ổn định và từng bước nâng cao mức sống của nhân dân. Theo quy định tại Điều 28 Luật Thương mại 2005, xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hóa được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật. *Các hình thức xuất khẩu : Xuất khẩu trực tiếp Trong hình thức xuất khẩu trực tiếp, hai bên mua bán hàng sẽ trực tiếp ký kết hợp đồng ngoại thương. Hợp đồng ký kết giữa hai bên phải phù hợp với luật lệ của quốc gia cũng như thông lệ mua bán quốc tế.

Hình thức xuất khẩu trực tiếp thích hợp đối với gần như mọi loại hình doanh nghiệp, giúp họ chủ động được hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mình. Loại hình này cũng là sự lựa chọn của các doanh nghiệp đang muốn khẳng định thương hiệu của mình trên thị trường quốc tế. Trong hình thức này, người xuất khẩu sẽ tự đứng tên, đàm phán, bán hàng… Xuất khẩu gián tiếp (Ủy thác) Xuất khẩu gián tiếp hay còn gọi là xuất khẩu ủy thác. Với hình thức này, bên có hàng sẽ ủy thác cho một đơn vị khác gọi là bên nhận ủy thác để tiến hành xuất khẩu trên danh nghĩa của bên nhận ủy thác.

Để thực hiện hình thức này, doanh nghiệp nhận ủy thác cần ký kết hợp đồng xuất khẩu ủy thác với đơn vị trong nước. Bên nhận ủy thác sẽ 21 ký kết hợp đồng xuất khẩu, giao hàng và thanh toán đối với đơn vị nước ngoài và cuối cùng là nhận phí ủy thác xuất khẩu từ chủ hàng đã ủy thác xuất khẩu. Thông thường, các doanh nghiệp chưa có đủ thông tin cần thiết về thị trường nước ngoài, hay có quy mô kinh doanh còn nhỏ, nguồn lực hạn chế hoặc chịu nhiều rào cản từ phía nhà nước sẽ áp dụng hình thức xuất khẩu này. Các doanh nghiệp có thể xuất khẩu gián tiếp (ủy thác) thông qua công ty thương mại xuất khẩu, nhà xuất khẩu chuyên nghiệp, tổ chức gom hàng và xuất khẩu, hay qua một hãng khác xuất khẩu theo kênh Marketing của họ… Gia công hàng xuất khẩu Gia công xuất khẩu là hình thức mà công ty trong nước nhận tư liệu sản xuất (chủ yếu là máy móc, nguyên vật liệu) từ công ty nước ngoài về để sản xuất hàng hóa dựa trên yêu cầu của bên đặt hàng.

Hàng hóa làm ra sẽ được xuất khẩu ra nước ngoài theo chỉ định của công ty đặt hàng. Hình thức gia công xuất khẩu này đang ngày càng phát triển mạnh mẽ, được các quốc gia có nguồn lao động dồi dào giá rẻ như Việt Nam áp dụng. Điều này không những tạo điều kiện tiếp cận công nghệ mới mà còn mang lại việc làm cho người lao động. Việt Nam cũng là một trong số những nước gia công hàng xuất khẩu với nhiều mặt hàng đa dạng như dệt may, da giầy, điện tử… Ngoài những hình thức phổ biến như trên, hiện nay, với mục tiêu kinh doanh xuất khẩu nhằm phân tán và chia sẻ rủi ro thì các doanh nghiệp ngoại thương còn có thể lựa chọn các hình thức xuất khẩu khác như sau: ● Xuất khẩu tại chỗ: người xuất khẩu Việt Nam bán hàng cho thương nhân nước ngoài, và được nhà nhập khẩu chỉ định giao hàng cho một đơn vị khác trên lãnh thổ Việt Nam ● Tạm xuất tái nhập, tạm nhập tái xuất: là hình thức mà hàng hóa chỉ tạm thời đưa vào lãnh thổ Việt Nam rồi sau đó lại được xuất sang nước khác (tạm nhập tái xuất), hoặc hàng trong nước được tạm xuất ra nước ngoài và sau một thời gian nhất định lại được nhập về (tạm xuất tái nhập).

● Buôn bán đối lưu: người mua đồng thời là người bán và ngược lại, với lượng hàng xuất và nhập khẩu có giá trị tương đương. Hình thức này còn gọi là xuất nhập khẩu liên kết, hay hàng đổi hàng. ● Xuất khẩu theo nghị định thư ký kết giữa các Chính phủ: các doanh nghiệp tiến hành xuất khẩu theo chỉ định và hướng dẫn trong văn bản đã ký kết của Chính phủ, thường giữa các quốc gia có quan hệ mật thiết. *Vai trò của xuất khẩu Xuất khẩu đã được xuất hiện từ rất lâu trước đây thông qua hình thức sơ khai chỉ là hoạt động trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia hay vùng lãnh thổ.

Theo thời gian, 22 cùng sự phát triển của nền kinh tế, cũng như khoa học, kỹ thuật, hoạt động xuất khẩu đã và đang ngày càng mở rộng mạnh mẽ với nhiều hình thức đa dạng khác nhau. Hoạt động này diễn ra trên nhiều lĩnh vực, ngành nghề của nền kinh tế cả với hàng tiêu dùng cũng như với tư liệu sản xuất. Tuy nhiên, chung quy lại tất cả những hoạt động này đều nhằm mục đích đem lại lợi ích doanh nghiệp và quốc gia xuất nhập khẩu. Có thể tóm tắt vai trò của xuất khẩu bao gồm: ● Đem lại doanh thu cho doanh nghiệp.

Việc bán hàng cho khách hàng nước ngoài chính là cách mở rộng thị trường vượt ra khỏi biên giới quốc gia, góp phần nâng tầm của doanh nghiệp nội địa. Đây cũng là một trong những lợi ích chính yếu mà buôn bán quốc tế đem lại. ● Quảng bá thương hiệu doanh nghiệp, thương hiệu quốc gia trên trường quốc tế. Các công ty lớn mạnh xuất khẩu nhiều mặt hàng có giá trị ra thị trường quốc tế ngoài việc chiếm lĩnh thị trường, còn giúp khẳng định tên tuổi công ty.

Quốc gia có nhiều thương hiệu mạnh thì cũng được khẳng định thương hiệu của chính quốc gia đó. ● Đem lại nguồn ngoại tệ cho đất nước. Lợi ích này mang tính vĩ mô, và cũng là yếu tố then chốt mà các quốc gia khuyến khích hoạt động xuất khẩu để đảm bảo cán cân thanh toán và tăng tích lũy và dự trữ ngoại tệ. ● Góp phần thúc đẩy nền kinh tế toàn cầu thông qua đáp ứng lợi ích của các doanh nghiệp và các quốc gia.

Xuất khẩu thúc đẩy sản xuất trong nước thông qua khuyến khích việc tận dụng lợi thế tuyệt đối cũng như lợi thế so sánh của các nước. *Các nhân tố ảnh hưởng đến xuất khẩu của Việt Nam ● Nhân tố bên trong Trong một doanh nghiệp, các nhân tố ảnh hưởng đến chiến lược tiếp thị xuất khẩu bao gồm sự tự do hóa thương mại, sức cạnh tranh ngày càng lớn trong các nền kinh tế trên thế giới.