Môn văn 2 3 Giáo dục Tiểu học ổn định và bảo đảm chất lượng thì toàn bộ nền giáo dục mới được ổn định, mỗi gia đình ổn định, cả xã hội cùng ổn định. CẨM NANG SƯ PHẠM – MÔN VĂN © Nhóm Cánh Buồm, 2013 Bản quyền tác phẩm đã được bảo hộ. Mọi hình thức xuất bản, sao chụp, phân phối dưới dạng in ấn hoặc văn bản điện tử mà không có sự cho phép của Nhóm Cánh Buồm là vi phạm bản quyền. Liên lạc: Chương trình Giáo Dục Hiện Đại – Nhóm Cánh Buồm Email: lienhe@hiendai.vn Website: www.vn ----- Chịu trách nhiệm bản thảo: PHẠM TOÀN, NGUYỄN THỊ THANH HẢI và ĐINH PHƯƠNG THẢO Minh họa: NGUYỄN PHƯƠNG HOA 4 Đôi lời với bạn dùng sách Bạn thân mến, đây là loại sách gì? Đây là sách sư phạm, hướng dẫn cách dùng bộ sách tiểu học của nhóm Cánh Buồm.
Đặt tên sách là Cẩm nang sư phạm vì nó thiết thực, dễ hiểu, giản dị, bạn sẽ tự đọc sách này và tự huấn luyện mình. Song song với bộ cẩm nang này ở dạng sách in trên giấy là những bài học sư phạm thực hành công bố trên trang mạng www.vn của chúng tôi. Sách này viết cho ai? Sách này viết cho tất cả những ai muốn trực tiếp tham gia vào công cuộc giáo dục nước ta. Cụ thể, đó là: 1.
Những giáo viên đang đứng lớp muốn dùng sách Cánh Buồm để tự mình nâng cao chất lượng cho học sinh của mình; 2. Những phụ huynh muốn nâng cao chất lượng cho con em mình; 3. Những giáo sinh sư phạm và những nhà nghiên cứu muốn thử nghiệm giải pháp cho một nền Giáo dục hiện đại. Bạn nên ghi nhớ lời dặn căn bản này: Sư phạm hiện đại tổ chức hoạt động tự học của trẻ em! 5 Bộ sách Cẩm nang sư phạm Cánh Buồm gồm 4 tập: 1.
Tập 1: Giải thích Giáo dục Hiện đại là gì? 2. Tập 2: Hướng dẫn dùng sách Tiếng Việt 3. Tập 3: Hướng dẫn dùng sách Văn 4. Tập 4: Hướng dẫn dùng sách Lối sống Tập 3 này hướng dẫn bạn tổ chức cho học sinh tự học môn Văn ở bậc tiểu học.
6 Ở bộ sách Cánh Buồm chương trình học in ngay ở bìa sách, nêu rõ mục tiêu – nhiệm vụ của năm học đối với từng bộ môn – Các em cần biết rõ nhiệm vụ học tập cả năm của mình. – Giáo viên cần biết rõ để tổ chức cho học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập cả năm của các em. – Phụ huynh cần biết rõ để theo dõi nhiệm vụ học tập cả năm của con em mình. 7 Cuốn sách cẩm nang này hướng dẫn bạn tổ chức cho học sinh tự học môn văn ở bậc tiểu học theo bộ sách Cánh Buồm Sách được chia làm hai phần • Phần một: Tổng quan về sư phạm và việc tổ chức học văn ở bậc tiểu học • Phần hai: Cách tổ chức hoạt động học văn Cánh Buồm từ lớp 1 đến lớp 5 Gồm hai nội dung chính: – Những yêu cầu sư phạm chung trong cách tổ chức việc học Văn – Một số bài thiết kế giờ học mẫu Chúc các bạn thành công! 8 Phần 1 Tổng quan về sư phạm và việc tổ chức hoạt động học môn văn ở bậc tiểu học I.
Hoạt động sư phạm theo quan điểm Giáo dục hiện đại Hoạt động dạy học theo truyền thống là sự truyền thụ kiến thức của người dạy cho người học. Sự truyền thụ đó là một chiều và hình thức chủ yếu là giảng giải. Thời phong kiến, các thầy đồ thể hiện rõ quyền uy tối thượng của mình đối với học trò từ chỗ ngồi đến cây roi và đặc biệt là kiến thức. Ngày nay, việc học ở nhà trường thoạt nhìn đã khác hoàn toàn so với ngày xưa, có trường lớp, phấn bảng, sách vở, đồ dùng học tập… Đặc biệt giáo viên nắm trong tay nhiều loại phương tiện dạy học hiện đại như máy tính, máy chiếu… nhưng cách dạy – cách học thì gần như không thay đổi, và hậu quả là sản phẩm giáo dục qua các thời kỳ cũng không mấy khác nhau.
9 Kê là gà, tước là. Các em ghi nhớ. Cô ơi đọc Kê là gà. chậm lại em chép không kịp ạ.
10 Giáo dục hiện đại thay đổi quan niệm dạy học, coi việc dạy học không còn là truyền thụ kiến thức mà là tổ chức hoạt động học cho người học tự tìm ra kiến thức. Từ đó, các em học được phương pháp học để có thể tự học suốt đời. Hoạt động học mà người dạy tổ chức ở nhà trường là một chuỗi hoạt động, trong đó, theo sự dẫn dắt, tổ chức của giáo viên, người học từng bước tự tạo lập ra khái niệm, tự luyện tập và tích lũy. Hoạt động đó diễn ra hai chiều tương tác bình đẳng giữa thầy – trò, trò – trò.
Thay cho lời giảng giải, các hoạt động học trong mỗi tiết học diễn ra bằng các việc làm sau: – Việc 1: giao nhiệm vụ. Giáo viên giao nhiệm vụ của tiết học cho học sinh thực hiện. Kết thúc công việc này là một sản phẩm do chính tay học sinh làm ra (tìm ra). – Việc 2: làm mẫu thao tác học.
Giáo viên làm mẫu cái thao tác học để nhờ đó mà hoàn thành nhiệm vụ (tạo ra sản phẩm) – ví dụ làm mẫu thao tác phát âm, thao tác phân tích… Tiếp đó, học sinh tiến hành các thao tác học, được chia ra như sau: • Thao tác với vật thật để học cách phân tích mẫu. • Thao tác vật chất, cụ thể, bằng cơ bắp với các vật liệu – có kèm theo lời nói mô tả thao tác mình đang tiến hành. • Thao tác thầm, nhắm mắt nghĩ trong đầu những việc đã làm, suy nghĩ về kết quả đã tìm ra. – Việc 3: thu hoạch.
Học sinh tự trình bày những điều đã tìm ra. Việc ghi lại các kết quả (sản phẩm) không nhất thiết phải bằng lời, hoặc bằng cách ghi bài, càng không 11 bao giờ bằng cách chép bài theo lời tóm tắt của giáo viên. Học sinh sẽ tự ghi lại sản phẩm của mình bằng vài cách, ví dụ: • Tự “ghi” bằng đóng kịch, kịch câm, kịch nói. • Tự “ghi” bằng vẽ, vẽ tranh, làm tranh truyện.
• Tự ghi bằng sưu tầm, điều tra. • Tự ghi bằng tổ chức tranh luận, thậm chí tự tổ chức diễn đàn Hội thảo khoa học (từ lớp 5). • Tự “ghi” nhận thức bằng lời nói và sau đó là bài tự viết. GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG Thầy Trò Truyền thụ kiến thức Đọc Chép lại Giảng giải Làm theo Chấm điểm Cho điểm đánh giá Ghi nhớ GIÁO DỤC HIỆN ĐẠI Thầy Trò Thiết kế Hướng dẫn – Trao đổi – Tự Hướng dẫn - Trao đổi - hoạt động Chia sẻ – Khích lệ thực hiện Chia sẻ - Khích lệ học đa hoạt động dạng 12 II.
Vấn đề dạy Văn trong nhà trường 1. Tại sao lại học môn văn? Hầu như ai cũng phát biểu được rằng “Học văn là học làm người” mà không thấy được việc “học làm người” của môn văn khác như thế nào so với việc “học làm người” của các môn khác. Xác định việc học văn để làm gì sẽ khiến người dạy văn quyết định dạy cái gì và dạy như thế nào. Môn văn từ xưa tới nay vốn rất được coi trọng ở đất nước ta.
Chế độ khoa cử thời phong kiến đào tạo và lựa chọn nhân tài chủ yếu chỉ dựa trên việc học và thi môn văn qua việc làm thơ, ứng đối… Trong bài thơ dạy trẻ con học chữ nho còn khẳng định rõ “Thiên tử trọng hiền hào – Văn chương giáo nhĩ tào” (Nhà vua trọng kẻ hiền – Lấy văn chương dạy chúng mày)… Trong nhà trường ngày nay, môn văn vẫn được xếp vào một trong những “môn chính” nhưng nội dung dạy học thì đã khác và cũng được gọi bằng một cái tên khác: Ngữ văn. Môn Ngữ văn xác định mục tiêu là “giúp học sinh cách thức tiếp nhận và tạo lập các văn bản; coi trọng không chỉ văn chương hình tượng mà còn các loại văn bản khác đa dạng và gần gũi hơn với cuộc sống đời thường”. Quan điểm này đã khiến người học lạc lối trong lãnh địa của từng môn và góp phần nảy sinh chán ghét văn chương do không xác định được mục tiêu môn học. Chương trình Giáo dục hiện đại của nhóm Cánh Buồm không nhập chung “văn” và “ngữ”.
Đó là hai lĩnh vực hoàn toàn khác nhau. “Ngữ” thuộc lĩnh vực khoa học (khoa học 13 ngôn ngữ), học sinh học ngôn ngữ với phương pháp chiếm lĩnh một môn khoa học, còn “Văn” thuộc lĩnh vực nghệ thuật (nghệ thuật ngôn từ) nơi học sinh tiếp cận theo con đường nghệ thuật. Học ngôn ngữ, người học phải chiếm lĩnh được phương pháp học ngôn ngữ, gửi trong hệ thống đối tượng của ngôn ngữ: âm, từ, câu, văn bản và các ứng dụng ngôn ngữ. Cái đọng lại cuối cùng của môn học này là tư duy khoa học ngôn ngữ (tư duy phân tích).
Đối tượng văn đích thực là cái tình cảm người được gửi gắm trong cách biểu đạt ngôn ngữ mang tính nghệ thuật. Học văn để có một tấm lòng đồng cảm trước cuộc đời và giúp các em chiếm lĩnh được phương pháp học văn gửi trong con đường làm ra một tác phẩm nghệ thuật của người nghệ sĩ (ngữ pháp nghệ thuật). Và cái đọng lại cuối cùng ở người học là một tâm hồn nhân văn và cách biểu đạt đầy tính nghệ thuật. Học văn, xét đến cùng, là để trẻ em biết cách làm ra cái Đẹp.
Làm ra cái đẹp nghệ thuật không phải chỉ là lãnh địa của riêng văn học, chúng ta chọn học môn văn như là cái mẫu để học tất cả các môn nghệ thuật khác. Văn sở dĩ có thể đem ra học như một cái mẫu về giáo dục nghệ thuật vì quá trình làm ra nó bao hàm toàn bộ các bước, các thao tác của người nghệ sĩ khi làm ra tác phẩm nghệ thuật với một chất liệu sẵn có (ngôn từ), dễ dàng lưu trữ, di chuyển… 14 Học Văn ở bậc tiểu học nhằm mục đích gì? Học Văn là học cái MẪU để Giáo dục Nghệ thuật nhằm – Tự tạo ra TÌNH CẢM nghệ thuật – Tự trang bị NGỮ PHÁP nghệ thuật – Để có TƯ DUY NGHỆ THUẬT – Để biết cách làm ra cái ĐẸP nghệ thuật 15 2. Chương trình học môn văn ở bậc tiểu học Chương trình hiện hành không có môn văn cho bậc tiểu học. Hiện nay, nhà trường tiểu học chỉ dạy học sinh môn Tiếng Việt với các phân môn: Tiếng Việt, Tập làm văn và Văn học, nhưng phần Văn học không có bài học riêng mà nhập chung vào vật liệu của Tiếng Việt.