Chương 1 : LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN DOANH THU, CHI PHÍ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP LỚN 1.1 Những vấn đề chung về doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp lớn. Sự cần thiết của công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp : Đối với mỗi doanh nghiệp tổ chức công tác bán hàng và xác định kết quả kinh doanh là nhân tố quyết định sự sống còn của doanh nghiệp. Trong nền kinh tế hiện nay, vấn đề mà các doanh nghiệp luôn băn hoăn lo lắng là : “Hoạt động kinh doanh có hiệu quả hay không ? Doanh thu có trang trải được toàn bộ chi phí bỏ ra hay không ? Làm thế nào để tối đa hóa lợi nhuận ?”. Bất cứ doanh nghiệp nào hi inh doanh cũng mong muốn lợi nhuận đạt được là tối đa, để có lợi nhuận thì doanh nghiệp phải có mức doanh thu và chi phí hợp lý.
Do đó việc thực hiện hệ thống kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh sẽ đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc xác định hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Thông qua số liệu mà ế toán bán hàng và xác định ết quả bán hàng cung cấp, các bạn hàng của doanh nghiệp biết được hả năng mua - dự trữ - bán các mặt hàng của doanh nghiệp để từ đó có quyết định đầu tư, cho vay vốn hoặc có quan hệ làm ăn với doanh nghiệp. Ngoài ra, từ các số liệu trên báo cáo tài chính mà ế toán xác định ết quả inh doanh cung cấp, nhà nước nắm được tình hình inh doanh và tình hình tài chính của doanh nghiệp, từ đó thực hiện chức năng quản lý iểm soát vĩ mô nền inh tế, đồng thời nhà nước có thể iểm tra việc chấp hành về inh tế tài chính và thực hiện nghĩa vụ đối với nhà nước. Một số khái niệm về doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh: 1.
Khái niệm : Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích inh tế doanh nghiệp thu được trong ỳ ế toán, phát sinh từ các hoạt động SXKD thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu. Đặng Thị Ngọc Thúy - Lớp: QT1807K 2 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Doanh thu chỉ bao gồm tổng giá trị của các lợi ích inh tế doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được. Các hoản thu hộ bên thứ ba hông phải là nguồn lợi ích inh tế, hông làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp sẽ hông được coi là doanh thu. Các hoản góp vốn của cổ đông hoặc chủ sở hữu làm tăng vốn chủ sở hữu nhưng hông là doanh thu.
Doanh thu được xác định theo giá trị hợp lý của các hoản đã thu hoặc sẽ thu được. Doanh thu phát sinh từ giao dịch được xác định bởi thỏa thuận giữa doanh nghiệp với bên mua hoặc bên sử dụng tài sản. Nó được xác định bằng giá trị hợp lý của các hoản đã thu được hoặc sẽ thu được sau hi trừ (-) các hoản chiết hấu thương mại, chiết hấu thanh toán, giảm giá hàng bán và giá trị hàng bán bị trả lại. Đối với các hoản tiền hoặc tương đương tiền hông được nhận ngay thì doanh thu được xác định bằng cách quy đổi giá trị danh nghĩa của các hoản sẽ thu được trong tương lai về giá trị thực tế tại thời điểm ghi nhận doanh thu theo tỷ lệ lãi suất hiện hành.
Giá trị thực tế tại thời điểm ghi nhận doanh thu có thể nhỏ hơn giá trị danh nghĩa sẽ thu được trong tương lai. Khi hàng hóa hoặc dịch vụ được trao đổi để lấy hàng hóa hoặc dịch vụ tương tự về bản chất và giá trị thì việc trao đổi đó hông được coi là một giao dịch tạo ra doanh thu. Khi hàng hóa hoặc dịch vụ được trao đổi để lấy hàng hóa hoặc dịch vụ hác hông tương tự thì việc trao đổi đó được coi là một giao dịch tạo ra doanh thu. Trường hợp này doanh thu được xác định bằng giá trị hợp lý của hàng hóa hoặc dịch vụ nhận về, sau hi điều chỉnh các hoản tiền hoặc tương đương tiền trả thêm hoặc thu thêm.
Khi hông xác định được giá trị hợp lý của hàng hóa hoặc dịch vụ nhận về thì doanh thu được xác định bằng giá trị hợp lý của hàng hóa hoặc dịch vụ đem trao đổi, sau hi điều chỉnh các hoản tiền hoặc tương đương tiền trả thêm hoặc thu thêm. Các loại doanh thu : Doanh thu của các doanh nghiệp bao gồm doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, doanh thu từ hoạt động tài chính và các thu nhập khác. ❖ Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ : Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là toàn bộ số tiền thu được hoặc sẽ thu được từ các giao dịch và nghiệp vụ phát sinh doanh thu như : bán sản phẩm, Đặng Thị Ngọc Thúy - Lớp: QT1807K 3 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP hàng hoá, cung cấp dịch vụ cho hách hàng bao gồm cả các hoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán (nếu có). Doanh thu bán hàng : Chỉ được ghi nhận hi đồng thời thoả mãn tất cả 5 điều iện sau: • Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm hoặc hàng hoá cho người mua.
• Doanh nghiệp hông còn nắm giữ quyền quản lý hàng hoá như người sở hữu hàng hoá hoặc iểm soát hàng hoá. • Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn. • Doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích inh tế từ giao dịch bán hàng. • Xác định được chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng.
Doanh thu bán hàng gồm doanh thu bán hàng ra ngoài và doanh thu bán hàng nội bộ. Doanh nghiệp phải xác định thời điểm chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu hàng hóa cho người mua trong từng trường hợp cụ thể. Trong hầu hết các trường hợp, thời điểm chuyển giao phần lớn rủi ro trùng với thời điểm chuyển giao lợi ích gắn liền với quyền sở hữu hợp pháp hoặc quyền iểm soát hàng hóa cho người mua. Trường hợp doanh nghiệp vẫn còn chịu phần lớn rủi ro gắn liền với quyền sở hữu hàng hóa thì giao dịch hông được coi là hoạt động bán hàng và doanh thu hông được ghi nhận.
Doanh nghiệp còn phải chịu rủi ro gắn liền với quyền sở hữu hàng hóa dưới nhiều hình thức hác nhau, như: (a) Doanh nghiệp còn phải chịu trách nhiệm để đảm bảo cho tài sản được hoạt động bình thường mà việc này hông nằm trong các điều hoản bảo hành thông thường; (b) Khi việc thanh toán tiền bán hàng còn chưa chắc chắn vì phụ thuộc vào người mua hàng hóa đó; (c) Khi hàng hóa được giao còn chờ lắp đặt và việc lắp đặt đó là một phần quan trọng của hợp đồng mà doanh nghiệp chưa hoàn thành; (d) Khi người mua có quyền huỷ bỏ việc mua hàng vì một lý do nào đó được nêu trong hợp đồng mua bán và doanh nghiệp chưa chắc chắn về hả năng hàng bán có bị trả lại hay hông. Đặng Thị Ngọc Thúy - Lớp: QT1807K 4 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Nếu doanh nghiệp chỉ còn phải chịu một phần nhỏ rủi ro gắn liền với quyền sở hữu hàng hóa thì việc bán hàng được xác định và doanh thu được ghi nhận. í dụ doanh nghiệp còn nắm giữ giấy tờ về quyền sở hữu hàng hóa chỉ để đảm bảo sẽ nhận được đủ các hoản thanh toán. Doanh thu bán hàng được ghi nhận chỉ hi đảm bảo là doanh nghiệp nhận được lợi ích inh tế từ giao dịch.
Trường hợp lợi ích inh tế từ giao dịch bán hàng còn phụ thuộc yếu tố hông chắc chắn thì chỉ ghi nhận doanh thu hi yếu tố hông chắc chắn này đã xử lý xong (ví dụ, hi doanh nghiệp hông chắc chắn là Chính phủ nước sở tại có chấp nhận chuyển tiền bán hàng ở nước ngoài về hay hông). Nếu doanh thu đã được ghi nhận trong trường hợp chưa thu được tiền thì hi xác định hoản tiền nợ phải thu này là hông thu được thì phải hạch toán vào chi phí sản xuất, inh doanh trong ỳ mà hông được ghi giảm doanh thu. Khi xác định hoản phải thu là hông chắc chắn thu được (Nợ phải thu hó đòi) thì phải lập dự phòng nợ phải thu hó đòi mà hông ghi giảm doanh thu. Các hoản nợ phải thu hó đòi hi xác định thực sự là hông đòi được thì được bù đắp bằng nguồn dự phòng nợ phải thu hó đòi.
Doanh thu và chi phí liên quan tới cùng một giao dịch phải được ghi nhận đồng thời theo nguyên tắc phù hợp. Các chi phí, bao gồm cả chi phí phát sinh sau ngày giao hàng (như chi phí bảo hành và chi phí hác), thường được xác định chắc chắn hi các điều iện ghi nhận doanh thu được thỏa mãn. Các hoản tiền nhận trước của hách hàng hông được ghi nhận là doanh thu mà được ghi nhận là một hoản nợ phải trả tại thời điểm nhận tiền trước của hách hàng. Khoản nợ phải trả về số tiền nhận trước của hách hàng chỉ được ghi nhận là doanh thu hi đồng thời thỏa mãn năm 5 điều iện.
Thời điểm ghi nhận doanh thu bán hàng theo các phương thức bán hàng: • Tiêu thụ theo phương thức trực tiếp: Theo phương thức này người bán giao hàng cho người mua tại kho, tại quầy hoặc tại phân xưởng sản xuất. Khi người mua đã nhận đủ hàng và ký vào hóa đơn thì hàng chính thức được tiêu thụ, người bán có quyền ghi nhận doanh thu. • Tiêu thụ theo phương thức ký gửi đại lý: Thời điểm ghi nhận doanh thu là khi nhận được báo cáo bán hàng do đại lý gửi. Đặng Thị Ngọc Thúy - Lớp: QT1807K 5 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP • Tiêu thụ theo phương thức chuyển hàng: Thời điểm ghi nhận doanh thu là hi bên bán đã chuyển hàng tới địa điểm của bên mua và bên bán đã thu được tiền hàng hoặc đã được bên mua chấp nhận thanh toán.
• Tiêu thụ theo phương thức trả chậm, trả góp: Theo tiêu thức này, doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là giá trả một lần ngay từ đầu không bao gồm lãi trả chậm, trả góp. Doanh thu của giao dịch về cung cấp dịch vụ : Được ghi nhận hi ết quả của giao dịch đó được xác định một cách đáng tin cậy.