Luận án về vai trò và nhiệm vụ của Viện Kiểm sát Nhân dân trong tố tụng hành chính

Chuyên khảo luật học phân tích Luận án hoàn thiện pháp luật về nhiệm vụ quyền hạn của viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Nguyễn Thị Thế
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Hồng Anh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Cải Tiến Pháp Luật Về Vai Trò Của Viện Kiểm Sát Nhân Dân Trong Tố Tụng Hành Chính
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ở trong nước liên quan đến luận án
• 1.2. Nhóm công trình nghiên cứu pháp luật về tổ chức bộ máy nhà nước, thực hiện quyền lực nhà nước và vị trí, vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tổ chức quyền lực nhà nước
• 1.3. Nhóm công trình nghiên cứu về chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát nhân dân
• 1.4. Nhóm công trình nghiên cứu về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính
• 1.5. Tình hình nghiên cứu trên thế giới liên quan đến luận án
• 1.6. Tóm lược các kết quả nghiên cứu
• 1.7. Đánh giá những kết quả nghiên cứu đã đạt được
• 1.8. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
• 1.9. Những vấn đề luận án cần tiếp tục hoàn thiện
• 1.9.1. Về mặt lý thuyết
• 1.9.2. Về mặt thực tiễn
• 1.10. Giả thuyết nghiên cứu
• 1.11. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ NHIỆM VỤ, QUYỀN HẠN CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG TỐ TỤNG HÀNH CHÍNH
• 2.1. Viện kiểm sát nhân dân và vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính
• 2.2. Viện kiểm sát nhân dân trong tổ chức quyền lực Nhà nước Việt Nam
• 2.3. Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính
• 2.4. Cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính ở Việt Nam
• 2.5. Khái niệm, đặc điểm và nội dung của pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính
• 2.5.1. Khái niệm pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính
• 2.5.2. Đặc điểm của pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính
• 2.5.3. Nội dung của pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính
• 2.6. Sự cần thiết và các tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện của pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính
• 2.6.1. Sự cần thiết phải hoàn thiện pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính
• 2.6.2. Tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện của pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của VKSND trong tố tụng hành chính
• 2.7. Các yếu tố tác động và điều kiện bảo đảm hoàn thiện của pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của VKSND trong tố tụng hành chính
• 2.7.1. Các yếu tố tác động đến pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của VKSND trong tố tụng hành chính
• 2.7.2. Các điều kiện bảo đảm hoàn thiện pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính
• 2.8. Pháp luật của một số quốc gia trên thế giới về sự tham gia của Viện kiểm sát/Viện công tố trong giám sát quyền tư pháp và những giá trị tham khảo cho Việt Nam
• 2.8.1. Pháp luật của một số quốc gia về giám sát quyền tư pháp của Viện kiểm sát/ Viện công tố
• 2.8.2. Giá trị tham khảo đối với Việt Nam trong việc hoàn thiện pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính
• 2.9. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ NHIỆM VỤ, QUYỀN HẠN CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG TỐ TỤNG HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM
• 3.1. Thực trạng quy định và thực hiện pháp luật về nội dung thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính
• 3.2. Thực trạng quy định pháp luật về nội dung thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính
• 3.3. Thực trạng thực hiện pháp luật về nội dung thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính
• 3.4. Thực trạng quy định và thực hiện pháp luật về phương thức thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính
• 3.5. Thực trạng quy định pháp luật về phương thức thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính
• 3.6. Thực trạng thực hiện pháp luật về phương thức thực hiện pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính
• 3.7. Đánh giá về thực trạng quy định và thực hiện pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính
• 3.7.1. Đánh giá thực trạng quy định pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính
• 3.7.2. Đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính
• 3.8. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ NHIỆM VỤ, QUYỀN HẠN CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG TỐ TỤNG HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM
• 4.1. Quan điểm hoàn thiện pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính
• 4.2. Hoàn thiện pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân góp phần thực hiện mục tiêu xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và chiến lược cải cách tư pháp ở Việt Nam
• 4.3. Hoàn thiện pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính nhằm tăng cường hiệu quả kiểm soát quyền lực nhà nước trong hoạt động tư pháp
• 4.4. Hoàn thiện pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính góp phần thực hiện hiệu quả cơ chế bảo vệ quyền con người, quyền công dân
• 4.5. Hoàn thiện pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chức năng của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính
• 4.6. Hoàn thiện pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính phù hợp với hệ thống pháp luật có liên quan và phù hợp với bối cảnh hội nhập quốc tế
• 4.7. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của VKSND trong tố tụng hành chính ở Việt Nam
• 4.7.1. Hoàn thiện pháp luật về nội dung thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính
• 4.7.2. Hoàn thiện pháp luật về phương thức thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính
• 4.7.3. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính
• 4.7.3.1. Về công tác quản lý chỉ đạo điều hành
• 4.7.3.2. Về công tác đào tạo, bồi dưỡng
• 4.7.3.3. Về công tác rút kinh nghiệm
• 4.7.3.4. Về công tác phối hợp. Tăng cường cơ sở vật chất, phương tiện phục vụ công tác
• 4.8. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Cải cách pháp luật về vai trò của Viện Kiểm sát Nhân dân

Cải cách pháp luật là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Viện Kiểm sát Nhân dân (VKSND) đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát quyền lực nhà nước, đặc biệt là trong tố tụng hành chính. Việc hoàn thiện pháp luật về nhiệm vụ và quyền hạn của VKSND không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan này mà còn bảo đảm sự công bằng và minh bạch trong quá trình giải quyết các vụ án hành chính. Theo Hiến pháp năm 2013, quyền lực nhà nước được phân công và kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước. Điều này nhấn mạnh vai trò của VKSND trong việc giám sát hoạt động tư pháp, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Cải cách pháp luật cần hướng tới việc xác định rõ ràng hơn vai trò của Viện Kiểm sát trong quy trình tố tụng, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện chức năng kiểm sát của VKSND.

1.1. Vai trò của Viện Kiểm sát Nhân dân trong tố tụng hành chính

VKSND có nhiệm vụ kiểm sát việc tuân thủ pháp luật trong hoạt động tố tụng hành chính. Điều này bao gồm việc giám sát các quyết định, hành vi của các cơ quan nhà nước và cá nhân liên quan đến việc giải quyết vụ án hành chính. Pháp luật hành chính quy định rõ ràng về quyền hạn của VKSND, từ việc khởi kiện đến việc tham gia vào các phiên tòa. Sự tham gia của VKSND không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của công dân mà còn góp phần nâng cao chất lượng giải quyết vụ án. Theo Nghị quyết số 08-NQ/TW, VKSND cần thực hiện tốt chức năng công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tư pháp. Điều này cho thấy sự cần thiết phải cải tiến và hoàn thiện pháp luật để VKSND có thể thực hiện tốt hơn vai trò của mình trong tố tụng hành chính.

II. Thực trạng pháp luật về nhiệm vụ quyền hạn của Viện Kiểm sát Nhân dân

Thực trạng pháp luật hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Các quy định về nhiệm vụ và quyền hạn của VKSND trong tố tụng hành chính vẫn còn thiếu sót. Một số quy định chưa rõ ràng, dẫn đến việc áp dụng không thống nhất giữa các cơ quan tiến hành tố tụng. Điều này ảnh hưởng đến hiệu quả thực hiện chức năng kiểm sát của VKSND. Nhiều vụ án hành chính vẫn gặp khó khăn trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân do thiếu cơ chế thực hiện nhiệm vụ của VKSND. Việc đánh giá thực trạng này là cần thiết để xác định những vướng mắc, bất cập trong quy định pháp luật hiện hành. Cần có những giải pháp cụ thể để hoàn thiện pháp luật, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của VKSND trong tố tụng hành chính.

2.1. Đánh giá thực trạng quy định pháp luật

Đánh giá thực trạng quy định pháp luật về nhiệm vụ và quyền hạn của VKSND cho thấy nhiều điểm cần cải thiện. Các quy định hiện hành chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Nhiều quy định còn thiếu tính khả thi, dẫn đến việc thực hiện nhiệm vụ của VKSND gặp khó khăn. Cần có sự điều chỉnh, bổ sung các quy định pháp luật để đảm bảo VKSND có đủ quyền hạn thực hiện chức năng kiểm sát trong tố tụng hành chính. Việc hoàn thiện pháp luật không chỉ giúp VKSND thực hiện tốt hơn vai trò của mình mà còn góp phần nâng cao chất lượng giải quyết vụ án hành chính, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

III. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về nhiệm vụ quyền hạn của Viện Kiểm sát Nhân dân

Để hoàn thiện pháp luật về nhiệm vụ và quyền hạn của VKSND, cần có những giải pháp cụ thể. Trước hết, cần xác định rõ ràng hơn vai trò của VKSND trong quy trình tố tụng hành chính. Các quy định pháp luật cần được điều chỉnh để đảm bảo VKSND có đủ quyền hạn thực hiện chức năng kiểm sát. Đồng thời, cần tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng cho cán bộ VKSND để nâng cao năng lực thực hiện nhiệm vụ. Việc phối hợp giữa VKSND và các cơ quan khác trong hệ thống tư pháp cũng cần được cải thiện để đảm bảo tính hiệu quả trong hoạt động kiểm sát. Các giải pháp này không chỉ giúp VKSND thực hiện tốt hơn vai trò của mình mà còn góp phần xây dựng nhà nước pháp quyền, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

3.1. Đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật

Đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật về nhiệm vụ và quyền hạn của VKSND cần được thực hiện một cách đồng bộ. Cần có sự tham gia của các cơ quan chức năng trong việc xây dựng và hoàn thiện các quy định pháp luật. Việc tổ chức các hội thảo, tọa đàm để thu thập ý kiến từ các chuyên gia, nhà nghiên cứu cũng rất cần thiết. Đồng thời, cần có sự giám sát chặt chẽ trong quá trình thực hiện các quy định pháp luật để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả. Các giải pháp này sẽ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của VKSND, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân trong tố tụng hành chính.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình nghiên cứu tiến sĩ chuyên ngành Lý luận và Lịch sử Nhà nước và Pháp luật (Mã số: 9380101.01) của tác giả Nguyễn Thị Thế, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Nguyễn Hoàng Anh tại Trường Đại học Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội (2023), mang tiêu đề: "Hoàn thiện pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính". Nghiên cứu được đặt trong bối cảnh đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN) và triển khai Chiến lược cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW, Nghị quyết số 27-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII, và nguyên tắc hiến định tại Điều 2 Khoản 3 Hiến pháp năm 2013: “quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp”.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ thực tiễn: mặc dù Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) giữ vị trí then chốt trong kiểm soát quyền tư pháp, nhưng các quy định pháp luật điều chỉnh thẩm quyền của VKSND trong tố tụng hành chính (TTHC) từ Luật TTHC năm 2010 đến Luật TTHC năm 2015 còn tồn tại nhiều điểm mâu thuẫn, thiếu cơ chế bảo đảm thi hành, dẫn đến sự suy giảm hiệu lực giám sát tính hợp pháp của các quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khởi kiện.

Nghiên cứu giải quyết 03 câu hỏi nghiên cứu và xác lập 03 giả thuyết khoa học:

• H1: Nhiệm vụ, quyền hạn của VKSND trong TTHC bị chi phối trực tiếp bởi tính chất thể chế và nguyên tắc tổ chức quyền lực nhà nước; cơ chế kiểm sát tư pháp hành chính là công cụ trọng yếu để bảo vệ quyền con người, quyền công dân trước sự lạm quyền hành chính.
• H2: Hệ thống pháp luật thực định giai đoạn 1996–2022 (trọng tâm 2016–2022) bộc lộ sự bất cập về phương thức kiểm sát, giới hạn quyền thu thập chứng cứ và sự thiếu hụt chế tài cưỡng chế thi hành án hành chính (THAHC).
• H3: Việc tái cấu trúc thẩm quyền VKSND theo hướng mở rộng quyền khởi kiện vụ án hành chính vì lợi ích công và nâng cao hiệu lực kháng nghị là điều kiện tiên quyết để đảm bảo tính tối thượng của pháp luật.

Khung lý thuyết tích hợp học thuyết Mác – Lênin về pháp chế XHCN, lý thuyết kiểm soát quyền lực nhà nước (Checks and Balances), lý thuyết quản trị hành chính công của Peter Cane (2011) và lý thuyết tư pháp hành chính bảo vệ quyền con người (Nguyễn Hoàng Anh, 2010, 2013). Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu thực tiễn 63 tỉnh, thành phố và 03 VKSND cấp cao tại Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh trong khung thời gian 27 năm (1996–2023), tạo nền tảng định lượng và định tính cho các cải cách lập pháp đột phá.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước phản ánh 03 dòng nghiên cứu chính:

Dòng thứ nhất tập trung vào cơ cấu quyền lực nhà nước và cơ chế kiểm soát quyền tư pháp. Các học giả như Đào Trí Úc và Võ Khánh Vinh (2008), Nguyễn Minh Đoan (2010, 2013), Trần Ngọc Đường (2012), Nguyễn Đăng Dung (2014) khẳng định kiểm sát tư pháp là mắt xích không thể tách rời của nhà nước pháp quyền. Tranh luận học thuật lớn tồn tại giữa hai trường phái:

• Trường phái thứ nhất ủng hộ duy trì mô hình VKSND với chức năng kép (công tố và kiểm sát tư pháp toàn diện) nhằm ngăn ngừa sự tha hóa quyền lực (Lê Hữu Thể, 2006; Lâm Quốc Tuấn, 2015).
• Trường phái thứ hai đề xuất chuyển dịch hoàn toàn sang mô hình Viện Công tố thuần túy theo chuẩn mực phương Tây, thu hẹp quyền can thiệp vào các tranh chấp dân sự, hành chính để bảo đảm triệt để nguyên tắc độc lập xét xử của Tòa án (Nguyễn Đăng Dung, Nguyễn Chu Dương, 2008).

Dòng thứ hai nghiên cứu kỹ năng, quyền hạn chuyên biệt của Kiểm sát viên trong tố tụng và thi hành án. Các công trình của Nguyễn Ngọc Duy (2012), Phùng Thanh Hà (2014), Đặng Minh Phượng (2013) phân tích chuyên sâu về mặt kỹ thuật lập pháp nhưng chưa xây dựng được hệ tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện pháp luật.

Dòng thứ ba là nghiên cứu so sánh quốc tế. Nghiên cứu của Chunyan Ding (2022) và Yueduan Wang & Ying Xia (2022) về "Procuratorate-initiated Administrative Public Interest Litigation in China" chỉ ra vai trò đột phá của Viện kiểm sát Trung Quốc trong việc đại diện cho lợi ích công để khởi kiện chính quyền địa phương trong lĩnh vực tài nguyên, môi trường. Ngược lại, báo cáo của Global Delivery Initiative (2015) về cải cách tư pháp tại ba nước Nam Caucasus (Georgia, Armenia, Azerbaijan 1999–2015) cho thấy xu hướng hạn chế quyền hạn Viện kiểm sát theo mô hình tư pháp hành chính châu Âu lục địa, phân tách rạch ròi thẩm quyền giữa cơ quan công tố và hệ thống Tòa án hành chính độc lập.

Vị trí nghiên cứu của luận án được định vị tại giao điểm then chốt: Luận án là công trình khoa học toàn diện đầu tiên giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu "tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước" với "bảo đảm nguyên tắc độc lập xét xử", định hình rõ nét thẩm quyền kiểm sát tư pháp hành chính tại Việt Nam trong mối tương quan với các chuẩn mực quốc tế.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án làm sáng tỏ và phát triển học thuyết V.I. Lênin về "Song trùng trực thuộc và pháp chế" trong điều kiện chuyển đổi số và cải cách tư pháp hiện đại. Nghiên cứu luận giải sâu sắc nhận định: “thiết chế VKSND ở nước ta có tính chất lưỡng tính: vừa là một thiết chế có chức năng giám sát quyền lực, vừa là cơ quan bảo vệ pháp luật...”.

Đóng góp lý thuyết của luận án thể hiện ở việc tái định nghĩa bản chất pháp lý của hoạt động kiểm sát TTHC: không phải là sự can thiệp hành chính vào hoạt động xét xử, mà là cơ chế bảo hiến và bảo vệ trật tự pháp luật công (public legal order). Nghiên cứu mở rộng lý thuyết quyền con người của PGS.TS Nguyễn Hoàng Anh (2013), chứng minh rằng mở rộng thẩm quyền thu thập chứng cứ và khởi kiện công ích của VKSND chính là công cụ cân bằng thế bất đối xứng quyền lực giữa người dân và cơ quan công quyền trong các vụ kiện hành chính.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích được xây dựng trên sự tích hợp đa chiều của 03 trường phái lý thuyết:

1. Lý thuyết Pháp chế XHCN: Khẳng định tính thống nhất và tối cao của pháp luật trong toàn bộ lãnh thổ.
2. Lý thuyết Quản trị Hành chính Công (Peter Cane, 2011): Tiếp cận luật hành chính dưới góc độ kiểm soát tính hợp pháp của các hành vi công vụ.
3. Lý thuyết Tư pháp Hành chính Hiện đại: Xem xét quyền tiếp cận công lý là quyền cơ bản của công dân.

Luận án xác lập hệ thống 05 tiêu chí khoa học đánh giá mức độ hoàn thiện của pháp luật về thẩm quyền VKSND trong TTHC:

• Tiêu chí 1 (Tính toàn diện): Mức độ bao quát của quy phạm pháp luật qua tất cả các giai đoạn (thụ lý, xét xử sơ thẩm, phúc thẩm, giám đốc thẩm/tái thẩm, và thi hành án).
• Tiêu chí 2 (Tính đồng bộ, thống nhất): Sự tương thích giữa Luật TTHC năm 2015, Luật Tổ chức VKSND năm 2014, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo và Bộ luật Tố tụng dân sự.
• Tiêu chí 3 (Tính khả thi và cơ chế bảo đảm): Sự rõ ràng của chế tài, thời hạn tố tụng và công cụ xác minh chứng cứ thực tế của Kiểm sát viên.
• Tiêu chí 4 (Tính hiệu quả trong kiểm soát quyền lực): Tỷ lệ phát hiện vi phạm, tỷ lệ kháng nghị được Tòa án chấp nhận và tác động chấn chỉnh vi phạm quản lý hành chính.
• Tiêu chí 5 (Tính hội nhập và tương thích quốc tế): Mức độ tiếp thu các chuẩn mực tố tụng tiến bộ về bảo vệ lợi ích công cộng và minh bạch tư pháp.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng lập trường bản thể luận hiện thực phản biện (Critical Realism) và nhận thức luận duy vật biện chứng, kết hợp phân tích chuẩn tắc pháp lý (Legal Positivism) với xã hội học pháp luật thực nghiệm. Thiết kế nghiên cứu đa tầng (Multi-level embedded design) tiếp cận từ cấp độ thể chế vĩ mô (chủ trương của Đảng, Hiến pháp 2013) đến cấp độ quy phạm trung mô (Luật TTHC, Thông tư liên tịch) và cấp độ vi mô (thực tiễn hồ sơ kiểm sát, hành vi tố tụng của Kiểm sát viên).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu trải qua 04 giai đoạn nghiêm ngặt:

• Giai đoạn 1 (Thu thập văn bản quy phạm): Lập danh mục và giải mã 48 văn bản quy phạm pháp luật từ năm 1996 đến năm 2022 (Pháp lệnh năm 1996, 1998, 2006; Luật TTHC năm 2010, 2015; các Chỉ thị của Viện trưởng VKSND tối cao).
• Giai đoạn 2 (Dữ liệu thống kê ngành): Trích xuất và chuẩn hóa bộ dữ liệu thống kê nghiệp vụ chính thức từ VKSND tối cao, Báo cáo công tác của Viện trưởng VKSND tối cao trước Quốc hội từ kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XIV đến kỳ họp thứ tư Quốc hội khóa XV.
• Giai đoạn 3 (Quan sát thực địa và phân tích án lệ): Trực tiếp theo dõi, phân tích chuyên sâu 120 hồ sơ vụ án hành chính điển hình (trọng tâm là tranh chấp đất đai, bồi thường giải phóng mặt bằng, thu hồi dự án) tại TAND và VKSND cấp tỉnh thuộc 03 miền.
• Giai đoạn 4 (Tam giác đạc dữ liệu - Triangulation): Kiểm định chéo giữa số liệu thống kê định lượng, ý kiến chuyên gia tư pháp và kết quả xét xử thực tế để loại trừ sai lệch chủ quan.

Data và phân tích

Dữ liệu định tính được phân tích thông qua mã hóa cấu trúc (Thematic Coding) bằng phần mềm chuyên dụng hỗ trợ xử lý dữ liệu khoa học xã hội MAXQDA, phân loại các nhóm lỗi vi phạm tố tụng của Tòa án và cơ quan hành chính.

Dữ liệu thống kê kiểm sát giai đoạn 2016–2022 phản ánh quy mô mẫu bao gồm hàng chục nghìn vụ án hành chính được thụ lý trên toàn quốc. Các chỉ số được kiểm định tính nhất quán và phân tích biến thiên giữa các năm, đặc biệt là tỷ lệ kháng nghị phúc thẩm, giám đốc thẩm của VKSND được Hội đồng xét xử tuyên chấp nhận (đạt tỷ lệ trung bình từ 72,5% đến 81,4% qua các năm), phản ánh vai trò của kiểm sát tư pháp trong việc phát hiện và khắc phục các sai sót nghiêm trọng của bản án sơ thẩm.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Thứ nhất, nhận diện điểm nghẽn nghiêm trọng về thẩm quyền thu thập chứng cứ của VKSND. Khoản 3 Điều 93 Luật TTHC năm 2015 quy định VKSND chỉ có quyền yêu cầu Tòa án hoặc đương sự cung cấp tài liệu, chứng cứ khi tiến hành kiểm sát giải quyết vụ án; VKSND chỉ trực tiếp xác minh, thu thập chứng cứ trong trường hợp kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm. Thực tế cho thấy có tới 38,6% các kiến nghị, yêu cầu chuyển hồ sơ của Kiểm sát viên bị kéo dài hoặc không được phản hồi kịp thời trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm, dẫn đến việc VKSND bị động khi tham gia đối tụng tại phiên tòa.

Thứ hai, khoảng trống pháp lý từ việc bãi bỏ quyền khởi kiện vụ án hành chính của VKSND. Kể từ khi Luật TTHC năm 2010 và Luật TTHC năm 2015 thay thế Pháp lệnh năm 1996, VKSND không còn quyền khởi tố vụ án hành chính để bảo vệ lợi ích công cộng và lợi ích của Nhà nước. Nghiên cứu thực nghiệm chứng minh điều này tạo ra "vùng trũng trách nhiệm" trong các vi phạm quản lý đất đai, môi trường và tài sản công nơi người dân không trực tiếp bị thiệt hại hoặc không dám khởi kiện người có thẩm quyền.

Thứ ba, sự thiếu hiệu lực mang tính hệ thống trong kiểm sát thi hành án hành chính. Mặc dù Điều 315 Luật TTHC năm 2015 quy định VKSND kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong THAHC, nhưng các biện pháp kiểm sát chỉ dừng lại ở quyền "kiến nghị" mà không có chế tài xử lý trực tiếp. Tỷ lệ bản án hành chính đã có hiệu lực pháp luật chưa được cơ quan hành chính thi hành dứt điểm còn tồn đọng hàng năm từ 15% đến 22%, làm xói mòn nghiêm trọng tính tôn nghiêm của phán quyết tư pháp. Đúng như nghiên cứu của Trường Đại học Luật - ĐHQGHN (2012) từng chỉ ra: “để giúp cho VKSND thuận tiện hơn trong việc kiểm sát việc thi hành án... theo kinh nghiệm của một số nước trên thế giới, VKSND cần được trao quyền xem xét, khởi tố những hành vi cố tình không chấp hành bản án của Tòa án theo quy định của Bộ luật hình sự”.

Thứ tư, bất cập trong thủ tục xử lý việc trả lại đơn khởi kiện. Thực tiễn áp dụng Điều 123 và Điều 124 Luật TTHC năm 2015 cho thấy cơ chế thông báo và chuyển đơn khiếu nại việc trả lại đơn khởi kiện sang VKSND còn thiếu quy định chặt chẽ về thời hạn giao nhận tài liệu, làm hạn chế quyền tiếp cận công lý của đương sự ngay từ giai đoạn tiền xét xử.

Implications đa chiều

• Hàm ý lập pháp: Đề xuất sửa đổi, bổ sung trực tiếp các điều khoản trong Luật TTHC năm 2015 (Điều 84, Điều 93, Điều 123, Điều 262, Điều 315) và Luật Tổ chức VKSND năm 2014 nhằm hoàn thiện khung pháp lý về nhiệm vụ, quyền hạn kiểm sát tư pháp hành chính.
• Hàm ý thể chế: Khôi phục thẩm quyền khởi kiện vụ án hành chính vì lợi ích công của VKSND, thiết lập mô hình tương thích với thực tiễn thành công của Viện kiểm sát Trung Quốc (Chunyan Ding, 2022), tạo công cụ kiểm soát quyền lực hữu hiệu đối với các quyết định hành chính quy chuẩn và cá biệt.
• Hàm ý thực thi công vụ: Thiết lập quy chế phối hợp bắt buộc giữa TAND, VKSND và Ủy ban nhân dân các cấp; chuẩn hóa quy trình số hóa hồ sơ kiểm sát và tăng cường đào tạo chuyên sâu kỹ năng tranh tụng hành chính cho đội ngũ Kiểm sát viên.

Limitations và Future Research

Nghiên cứu thẳng thắn nhìn nhận 03 giới hạn khoa học:

1. Giới hạn tiếp cận dữ liệu mật: Các số liệu về xử lý kỷ luật nội bộ cán bộ hành chính vi phạm pháp luật tố tụng chưa được công khai đầy đủ, dẫn đến việc phân tích định lượng nguyên nhân chủ quan còn mang tính ước lượng.
2. Ranh giới ngữ cảnh thể chế: Các đề xuất lập pháp được xây dựng dựa trên đặc thù mô hình tổ chức quyền lực của Việt Nam (tập quyền XHCN có phân công, phối hợp và kiểm soát), do đó khả năng ngoại suy sang các quốc gia áp dụng mô hình tam quyền phân lập tuyệt đối (Separation of Powers) có những hạn chế nhất định.
3. Độ trễ thời gian của dữ liệu thi hành án: Số liệu thống kê thi hành án hành chính giai đoạn 2021–2022 chịu sự tác động gián đoạn cục bộ bởi đại dịch COVID-19.

Chương trình nghiên cứu tiếp theo (Future Research Agenda) cần tập trung vào:

• Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và Big Data trong tự động phát hiện vi phạm tư pháp từ các bản án hành chính công khai.
• Đánh giá tác động kinh tế – xã hội của việc trao quyền khởi kiện công ích cho VKSND trong lĩnh vực bảo vệ dữ liệu cá nhân và an ninh mạng.
• Nghiên cứu mô hình Tòa án Hành chính độc lập theo khu vực kết hợp cơ chế kiểm sát tư pháp chuyên trách.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án mang lại giá trị tác động sâu rộng trên cả 03 phương diện:

• Học thuật: Cung cấp hệ thống luận cứ khoa học hoàn chỉnh và khung tiêu chí 05 điểm đánh giá mức độ hoàn thiện pháp luật về VKSND trong TTHC, làm giáo trình và tài liệu tham khảo cốt lõi tại các cơ sở đào tạo luật (Trường Đại học Luật – ĐHQGHN, Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội, Học viện Tư pháp). Ước tính công trình tạo nguồn trích dẫn quan trọng cho các nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành tư pháp.
• Chính sách và Lập pháp: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn trực tiếp cho Ban Chỉ đạo Cải cách Tư pháp Trung ương, Ủy ban Tư pháp của Quốc hội và VKSND tối cao trong quá trình sửa đổi Luật TTHC năm 2015 và Luật Tổ chức VKSND năm 2014.
• Xã hội: Góp phần củng cố niềm tin của nhân dân vào sự công minh của nền tư pháp, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của hàng triệu đương sự trong các khiếu kiện hành chính phức tạp.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận cơ sở dữ liệu thực chứng 27 năm, khung lý thuyết tích hợp và các khoảng trống nghiên cứu mới mở ra.
• Cơ quan Lập pháp (Quốc hội): Nhận được các dự thảo sửa đổi điều luật cụ thể kèm đánh giá tác động chi tiết (Regulatory Impact Assessment).
• Ngành Kiểm sát nhân dân: Đội ngũ Kiểm sát viên các cấp được cung cấp bộ công cụ kỹ năng, quy trình kiểm sát thực tiễn từ khâu thụ lý đến khâu thi hành án.
• Công dân và Doanh nghiệp: Hưởng lợi từ một cơ chế bảo vệ tư pháp minh bạch, nơi các hành vi hành chính trái pháp luật được phát hiện, kháng nghị và đình chỉ kịp thời.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Đó là việc luận giải thành công tính tương thích giữa học thuyết V.I. Lênin về Pháp chế XHCN với nguyên tắc kiểm soát quyền lực nhà nước hiện đại, giải quyết triệt để cuộc tranh luận về tính chất "lưỡng tính" của VKSND. Luận án khẳng định kiểm sát tư pháp hành chính là dạng giám sát quyền lực từ bên ngoài mang tính quyền lực nhà nước, vừa phối hợp vừa chế ước hoạt động xét xử của Tòa án nhằm bảo đảm tính thượng tôn của pháp luật.

2. Đột phá phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây? So với các nghiên cứu đơn tuyến trước đây (chỉ phân tích quy phạm hoặc khảo sát một địa phương hạn chế như Trần Thị Thu Hà 2014 tại Hải Phòng), luận án áp dụng phương pháp nghiên cứu đa tầng kết hợp phân tích chuẩn tắc pháp lý với phân tích dữ liệu thực chứng quy mô quốc gia (63 tỉnh, thành phố, 03 VKSND cấp cao) trong chuỗi thời gian 27 năm, sử dụng kỹ thuật tam giác đạc dữ liệu để bảo đảm độ tin cậy tuyệt đối.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất? Phát hiện về sự bất lực của chế tài kiểm sát THAHC: Mặc dù VKSND ban hành hàng trăm kiến nghị mỗi năm nhưng có tới gần 20% bản án hành chính bị cơ quan hành chính trì hoãn thi hành kéo dài nhiều năm mà không có bất kỳ cá nhân lãnh đạo nào bị xử lý hình sự theo Điều 380 Bộ luật Hình sự năm 2015 về tội "Không chấp hành án", bộc lộ sự thiếu vắng nghiêm trọng của cơ chế cưỡng chế tư pháp đối với chủ thể quyền lực công.

4. Luận án có cung cấp giao thức tái lập (Replication Protocol) không? Có. Toàn bộ khung 05 tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện pháp luật, cấu trúc mã hóa dữ liệu MAXQDA và các biểu mẫu phân tích hồ sơ kiểm sát vụ án hành chính được chuẩn hóa chi tiết trong phần phụ lục, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập tái lập và kiểm chứng trong các nghiên cứu tương lai.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm (2023–2033) được định hình ra sao? Tập trung vào 03 trọng tâm: (1) Thể chế hóa quyền khởi kiện công ích của VKSND trong bối cảnh phát triển bền vững; (2) Chuyển đổi số toàn diện quy trình kiểm sát hoạt động tư pháp; (3) Tích hợp các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA) vào chuẩn mực xét xử tranh chấp hành chính giữa nhà nước và nhà đầu tư.

Kết luận

Luận án của NCS Nguyễn Thị Thế đã thực hiện một bước tiến học thuật xuất sắc với các đóng góp cụ thể:

1. Xác lập hệ thống cơ sở lý luận vững chắc về vị trí, vai trò của VKSND trong kiểm soát quyền tư pháp hành chính tại Việt Nam.
2. Xây dựng bộ tiêu chí 05 điểm khoa học đánh giá mức độ hoàn thiện của pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của VKSND trong TTHC.
3. Đánh giá toàn diện thực trạng quy định và thực tiễn thi hành pháp luật giai đoạn 1996–2022, định lượng hóa các điểm nghẽn về thu thập chứng cứ và thi hành án.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp đồng bộ, bao gồm việc sửa đổi các điều khoản then chốt của Luật TTHC năm 2015 và Luật Tổ chức VKSND năm 2014.
5. Kiến nghị khôi phục thẩm quyền khởi kiện vụ án hành chính vì lợi ích công của VKSND, tạo bước đột phá trong kiểm soát quyền lực nhà nước và bảo vệ quyền con người.
6. Mở ra các hướng nghiên cứu liên ngành mới giữa tư pháp hành chính, công nghệ số và quản trị công hiện đại, đóng góp thiết thực vào công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu của luận án. Chương 2: Cơ sở lý luận hoàn thiện pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính. Chương 3: Thực trạng pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính. Chương 4: Quan điểm, giải pháp hoàn thiện pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính.

6 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu ở trong nƣớc liên quan đến luận án VKSND Việt Nam đƣợc thành lập từ năm 1960, cho đến nay đã trải qua gần 60 năm tồn tại, trƣởng thành và phát triển. Ngay từ khi đƣợc thành lập, VKSND các cấp đã tích cực triển khai thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình nhằm phục vụ thực hiện các mục tiêu: bảo đảm an ninh, chính trị và trật tự an toàn xã hội, bảo đảm các quyền tự do, dân chủ của nhân dân, bảo vệ thành quả của công cuộc cải tạo xã hội chủ nghĩa và hoàn thiện quan hệ sản xuất mới. Trong mỗi thời kỳ lịch sử, chức năng của VKSND có những thay đổi nhất định phù hợp tổ chức hoạt động của bộ máy nhà nƣớc nói chung.

Tuy nhiên, kiểm sát hoạt động tƣ pháp là chức năng xuyên suốt trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của VKSND. Nhiệm vụ, quyền hạn của VKSND trong tố tụng hành chính là vấn đề không chỉ đƣợc ngành Kiểm sát mà còn đƣợc cả xã hội quan tâm. Khi tham gia tố tụng hành chính, VKSND thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Cơ quan Tòa án, Thẩm phán, Hội đồng xét xử và các cá nhân, cơ quan, tổ chức khác nhằm đảm bảo việc giải quyết vụ án hành chính nhanh chóng, kịp thời, đúng căn cứ pháp luật. Việc giải quyết vụ án hành chính chất lƣợng, hiệu quả không chỉ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia quan hệ tố tụng hành chính mà còn là cơ sở đảm bảo hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính nhà nƣớc khi thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn trong quản lý hành chính nhà nƣớc.

Từ những yêu cầu và đòi hỏi khách quan nêu trên, trong quá trình tồn tại và phát triển đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến hoạt động của VKS nói chung, hoạt động của Viện kiểm sát trong tố tụng hành chính nói riêng. Mỗi công trình nghiên cứu tiếp cận ở khía cạnh, góc độ khác nhau để đƣa ra những luận điểm, đánh giá về các vấn đề khác nhau xung quanh việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của VKSND. Những công trình nghiên cứu trên đã góp phần làm sáng tỏ hơn vị trí, vai trò của VKSND trong bộ máy nhà nƣớc Việt Nam, 7 đồng thời làm rõ nội hàm của công tác kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hành chính và định hƣớng hoàn thiện cơ cấu, tổ chức, cơ chế hoạt động của ngành kiểm sát nhân dân đối trong thời gian tới. Nhóm công trình nghiên cứu pháp luật về tổ chức bộ máy nhà nước, thực hiện quyền lực nhà nước và vị trí, vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tổ chức quyền lực nhà nước Liên quan đến tổ chức quyền lực nhà nƣớc, có các công trình nghiên cứ nhƣ: Cuốn "Một số vấn đề về tổ chức thực hiện quyền lực nhà nƣớc" của Nguyễn Minh Đoan và các cộng sự [19] là công trình nghiên cứu tập trung những vấn đề lý luận về quản lý nhà nƣớc, tổ chức thực hiện quyền lực nhà nƣớc (nhƣ khái niệm, nguyên tắc .); tổ chức quyền lực nhà nƣớc ở Việt Nam (quyền lực nhà nƣớc thống nhất, có sự phân công, phối hợp; về vai trò lãnh đạo của Đảng); về nguy cơ và yêu cầu đối với tổ chức thực hiện quyền lực nhà nƣớc (tha hoá, tham nhũng, tham quyền, cố vị).

Kết quả nghiên cứu của tác giả là cơ sở lý thuyết để luận giải về vị trí, vai trò và chức năng của VKSND trong tổ chức thực hiện quyền lực nhà nƣớc ở Việt Nam. Cuốn "Giám sát và cơ chế giám sát việc thực hiện quyền lực nhà nƣớc ở nƣớc ta hiện nay” của Đào Trí Úc, Võ Khánh Vinh [58] gồm 4 phần lớn nghiên cứu những vấn đề chung về giám sát, cơ chế giám sát quyền lực nhà nƣớc; giám sát của bộ máy nhà nƣớc; giám sát của các tổ chức chính trị xã hội; và giới thiệu về giám sát việc thực hiện quyền lực nhà nƣớc ở một số nƣớc trên thế giới (Đức, Trung Quốc) cũng nhƣ ở nƣớc ta thời phong kiến. Trong đó, kết quả nghiên cứu về cơ chế giám sát quyền lực nhà nƣớc nói chung sẽ là cơ sở để xác định, phân tích, đánh giá vị trí, vai trò của VKSND trong bộ máy Nhà nƣớc ở Việt Nam. Cũng bàn về tổ chức và kiểm soát quyền lực nhà nƣớc còn có một số công trình của một số tác giả đã đƣợc công bô nhƣ: Đề tài khoa học cấp nhà nƣớc: “Phân công, phối hợp quyền lực và kiểm soát quyền lực trong xây dựng nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam" [23]; Cuốn “Phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực với việc sửa đổi Hiến pháp năm 1992” của Trần Ngọc Đƣờng [22]; cuốn "Cơ chế pháp lý kiểm soát quyền lực nhà nƣớc của các cơ quan nhà nƣớc ở Việt Nam hiện nay" của Nguyễn Minh Đoan [20] đề cập đến những vấn đề lý luận và thực tiễn về cơ chế pháp lý kiểm soát quyền lực nhà nƣớc của các cơ quan nhà nƣớc ở Việt Nam hiện nay.

Trong nội dung nghiên 8 cứu thực trạng cơ chế pháp lý, thực tiễn pháp luật và thực tiễn kiểm soát quyền lập pháp, hành pháp, tƣ pháp của các cơ quan nhà nƣớc ở Việt Nam, tác giả đã đề cập đến các quy định của pháp luật về VKSND. Đồng thời, đƣa ra quan điểm, giải pháp hoàn thiện cơ chế pháp lý kiểm soát quyền lực nhà nƣớc của các cơ quan nhà nƣớc ở Việt Nam … và một số bài viết nhƣ: “Nguyên tắc quyền lực nhà nƣớc thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa ba quyền theo tinh thần Hiến pháp năm 2013” của Nguyễn Đăng Dung [10]; "Nội dung Hiến pháp 2013 và Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc của Đảng CSVN lần thứ XII về kiểm soát quyền lực nhà nƣớc” của Nguyễn Văn Mạnh [36, tr. Ngoài ra có một số công trình của các tác giả Việt Nam nghiên cứu về chủ đề gần gũi ở nƣớc ngoài. Cuốn "Lƣợc giải tổ chức bộ máy nhà nƣớc của các quốc gia” của Nguyễn Đăng Dung, Nguyễn Chu Dƣơng [8] gồm 8 chƣơng cung cấp hiểu biết chung về tổ chức, đặc điểm của bộ máy nhà nƣớc của các quốc gia trên thế giới; đề tài “Tổ chức bộ máy nhà nƣớc trung ƣơng ở một số quốc gia Châu Âu (Pháp, Đức, Thụy Điển)” của Nguyễn Đức Minh [37] đã nghiên cứu lý luận và thực tiễn tổ chức, chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của các cơ quan trong bộ máy nhà nƣớc Trung ƣơng ở Pháp (cộng hoà lƣỡng tính), Đức (cộng hoà đại nghị), Thụy Điển (quân chủ lập hiến); đề xuất, khuyến nghị về tổ chức bộ máy nhà ƣớc trung ƣơng của Việt Nam.

Cuốn "Tƣ tƣởng phân chia quyền lực nhà nƣớc với việc tổ chức bộ máy nhà nƣớc ở một số nƣớc” của Nguyễn Thị Hồi [27] gồm 3 phần: nghiên cứu về mặt lịch sử của tƣ tƣởng phân chia quyền lực nhà nƣớc trên thế giới; sự thể hiện và áp dụng tƣ tƣởng phân quyền trong tổ chức bộ máy nhà nƣớc ở một số nƣớc tƣ bản và sự thể hiện tƣ tƣởng phân quyền trong tổ chức bộ máy nhà nƣớc Việt Nam qua các bản Hiến pháp; trong có có đề cập đến thiết chế VKSND. Pham Hong Quang (2010) với cuốn sách “Administrative Division Court in Vietnam: Model, Jurisdiction and Lesson from foreign experiences”. Cuốn sách đã phân tích, đánh giá ở các phƣơng diện lí luận, thực tiễn về mô hình tổ chức và thẩm quyền của Toà hành chính ở Việt Nam kết hợp với những kinh nghiệm tƣơng ứng của một số nƣớc (điển hình là Cộng hoà Pháp, Trung Quốc và Nhật Bản) nhằm khẳng định về sự cần thiết và đƣa ra một số kiến nghị hoàn thiện về mô hình tổ chức; mở rộng tối đa thẩm quyền của Toà hành chính trong điều kiện thành lập cơ quan tài phán hành chính trực thuộc chính phủ và các Toà hành chính khu vực ở Việt. 9 Liên quan đến xây dựng nhà nƣớc pháp quyền XHCN, có các công trình nghiên cứu nhƣ: Đề tài cấp Nhà nƣớc “Xây dựng nhà nƣớc pháp quyền của dân, do dân, vì dân dƣới sự lãnh đạo của Đảng” của Đào Trí Úc [71].

Công trình đã làm rõ nội dung và phƣơng hƣớng xây dựng nhà nƣớc pháp quyền ở nƣớc ta, đề ra các yêu cầu bảo đảm trên con đƣờng đó là phải bảo đảm quyền lực nhân dân (dân chủ), bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng, tôn trọng và tuân thủ nghiêm chỉnh pháp luật, xây dựng cơ chế thực hiện quyền lực nhà nƣớc có sự phân công, phối hợp rõ ràng trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tƣ pháp. Cuốn "Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về pháp luật, pháp chế và sự vận dụng trong xây dựng nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam” của Trịnh Đức Thảo [63] tập trung nghiên cứu nhà nƣớc pháp quyền dƣới góc độ chính trị - pháp lý; từ việc làm rõ tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về pháp luật và pháp chế đã chỉ ra những giá trị, việc vận dụng của Đảng trong xây dựng NNPL và một số đề xuất, kiến nghị. Cuốn "Đổi mới, hoàn thiện bộ máy nhà nƣớc pháp quyền Xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân ở Việt Nam hiện nay" của Lê Minh Thông [67]; … và các bài viết đăng trên các tạp chí chuyên ngành nhƣ: Lê Hữu Thể, “về vị trí của Viện kiểm sát nhân dân trong cải cách bộ máy nhà nƣớc ở nƣớc ta hiện nay” [70], bài viết nêu lên các luận điểm khẳng định vị trí, vai trò của VKSND trong bộ máy nhà nƣớc tại thời điểm có nhiều tranh luận gay gắt về vị trí cũng nhƣ chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật của VKSND.