Luận văn thạc sĩ vnua đánh giá hiện trạng và đề xuất cải tiến hệ thống cây trồng phù hợp với điều kiện thiếu nước ở tỉnh kon tum

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnua đánh giá hiện trạng và đề xuất cải tiến hệ thống cây trồng phù hợp với điều kiện thiếu nước ở, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Dung
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Huy Cường
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Đánh Giá Hiện Trạng Và Đề Xuất Cải Tiến Hệ Thống Cây Trồng Phù Hợp Với Điều Kiện Thiếu Nước Ở Tỉnh Kon Tum
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục hình
• 1.6. Trích yếu luận văn
• 1.7. Thesis abstract
• 1.8. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.9. Giả thiết khoa học
• 1.10. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.11. Phạm vi nghiên cứu
• 1.12. Địa điểm nghiên cứu
• 1.13. Thời gian nghiên cứu
• 1.14. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học hoặc thực tiễn của đề tài
• 1.15. Tổng quan tài liệu
• 1.15.1. Một số khái nhiệm cơ bản
• 1.15.1.1. Khái niệm Hệ thống cây trồng
• 1.15.1.2. Cơ sở khoa học của việc xác định hệ thống cây trồng
• 1.15.1.3. Những yếu tố cơ bản ảnh hưởng tới hệ thống cây trồng
• 1.15.2. Tình hình nghiên cứu về kỹ thuật trồng trọt trong điều kiện hạn hán
• 1.15.2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.15.2.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.16. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu
• 1.16.1. Địa điểm nghiên cứu
• 1.16.2. Thời gian nghiên cứu
• 1.16.3. Đối tượng nghiên cứu
• 1.16.4. Nội dung nghiên cứu
• 1.17. Đánh giá điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của vùng nghiên cứu
• 1.17.1. Hiện trạng hệ thống cây trồng hàng năm tại huyện Sa Thầy, Đăk Hà và thành phố Kon Tum
• 1.17.2. Đánh giá một số mô hình thực nghiệm trong hệ thống cây trồng hàng năm tại huyện Sa Thầy, huyện Đắc Hà và thành phố Kon Tum
• 1.18. Đề xuất và giải pháp hệ thống cây trồng phù hợp với vùng
• 1.18.1. Phương pháp nghiên cứu
• 1.18.2. Thu thập thông tin thứ cấp
• 1.18.3. Điều tra nông hộ
• 1.18.4. Các mô hình thử nghiệm
• 1.18.5. Phương pháp phân tích số liệu thống kê
• 1.18.6. Kỹ thuật áp dụng
• 1.19. Kết quả và thảo luận
• 1.19.1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế- xã hội của vùng nghiên cứu
• 1.19.1.1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của thành phố Kon Tum
• 1.19.1.2. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của huyện Sa Thầy
• 1.19.1.3. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của huyện Đăk Hà
• 1.19.2. Hiện trạng hệ thống cây trồng hàng năm tại vùng nghiên cứu
• 1.19.2.1. Hiện trạng sản xuất cây hàng năm tại vùng nghiên cứu
• 1.19.2.2. Hiện trạng về cơ cấu và mùa vụ gieo trồng cây hàng năm chính tại vùng nghiên cứu
• 1.19.3. Kết quả thực hiện mô hình
• 1.19.3.1. Kết quả thử nghiệm mô hình trồng cây đậu xanh, đậu đen và cây ngô trên chân đất đồi gò
• 1.19.3.2. Kết quả thử nghiệm mô hình trồng lúa, đậu xanh, đậu đen, vừng và cây ngô trong vụ xuân hè trên chân đất bằng canh tác 2 vụ lúa
• 1.20. Đề xuất và giải pháp chọn hệ thống cây trồng phù hợp với điều kiện thiếu nước tại Kon Tum
• 1.20.1. Đề xuất hệ thống cây trồng phù hợp
• 1.20.2. Giải pháp chọn hệ thống cây trồng phù hợp với điều kiện thiếu nước của tỉnh Kon Tum
• 1.21. Kết luận và kiến nghị
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Cải Tiến Hệ Thống Cây Trồng Ở Kon Tum

Hệ thống cây trồng ở tỉnh Kon Tum đang đối mặt với nhiều thách thức do điều kiện khí hậu khắc nghiệt, đặc biệt là tình trạng thiếu nước. Việc cải tiến hệ thống cây trồng không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn đảm bảo an ninh lương thực cho người dân địa phương. Nghiên cứu này sẽ đánh giá hiện trạng và đề xuất các giải pháp cải tiến phù hợp.

1.1. Đặc Điểm Tự Nhiên Và Kinh Tế Xã Hội Tại Kon Tum

Kon Tum có địa hình đa dạng với khí hậu chia thành hai mùa rõ rệt. Mùa khô kéo dài từ tháng 11 đến tháng 4, trong khi mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10. Điều này ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là trong bối cảnh hạn hán ngày càng gia tăng.

1.2. Tình Hình Hiện Tại Của Hệ Thống Cây Trồng

Hệ thống cây trồng hiện tại chủ yếu bao gồm cây sắn, lúa, mía và ngô lai. Tuy nhiên, do thiếu nước tưới, hiệu quả sản xuất chưa cao, dẫn đến tình trạng tự cung tự cấp và không ổn định.

II. Thách Thức Trong Sản Xuất Nông Nghiệp Ở Kon Tum

Thiếu nước là một trong những thách thức lớn nhất đối với sản xuất nông nghiệp ở Kon Tum. Biến đổi khí hậu đã làm gia tăng tần suất và mức độ nghiêm trọng của hạn hán, ảnh hưởng đến năng suất cây trồng và thu nhập của nông dân.

2.1. Ảnh Hưởng Của Biến Đổi Khí Hậu

Biến đổi khí hậu đã dẫn đến sự thay đổi trong lượng mưa và nhiệt độ, gây khó khăn cho việc canh tác. Nông dân phải đối mặt với tình trạng khô hạn kéo dài, ảnh hưởng đến mùa vụ và năng suất.

2.2. Khó Khăn Trong Quản Lý Nguồn Nước

Quản lý nguồn nước là một thách thức lớn, đặc biệt là trong mùa khô. Hệ thống tưới tiêu hiện tại chưa đáp ứng đủ nhu cầu, dẫn đến tình trạng thiếu nước cho cây trồng.

III. Phương Pháp Cải Tiến Hệ Thống Cây Trồng Ở Kon Tum

Để cải tiến hệ thống cây trồng, cần áp dụng các phương pháp canh tác bền vững và hiệu quả. Việc lựa chọn giống cây trồng phù hợp với điều kiện khí hậu và đất đai là rất quan trọng.

3.1. Lựa Chọn Giống Cây Trồng Chịu Hạn

Các giống cây trồng như đậu xanh, đậu đen và ngô nếp đã được thử nghiệm và cho thấy khả năng chịu hạn tốt. Việc áp dụng các giống này có thể giúp tăng năng suất và thu nhập cho nông dân.

3.2. Kỹ Thuật Canh Tác Tiết Kiệm Nước

Áp dụng các kỹ thuật canh tác như tưới nhỏ giọt và sử dụng vật liệu che phủ đất có thể giúp tiết kiệm nước và cải thiện độ ẩm cho cây trồng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Các Mô Hình Cải Tiến

Các mô hình cải tiến hệ thống cây trồng đã được triển khai tại một số địa phương ở Kon Tum, cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc nâng cao năng suất và thu nhập cho nông dân.

4.1. Mô Hình Trồng Đậu Xanh Trên Đất Đồi

Mô hình trồng đậu xanh trên đất đồi đã đạt năng suất cao, với 14,2 tạ/ha trong vụ hè thu. Điều này cho thấy khả năng thích ứng tốt với điều kiện hạn hán.

4.2. Mô Hình Luân Canh Ngô Nếp

Mô hình luân canh ngô nếp đã cho thấy tỷ suất lợi nhuận cao hơn so với các mô hình truyền thống, giúp nông dân cải thiện thu nhập và ổn định sản xuất.

V. Kết Luận Và Đề Xuất Tương Lai Cho Hệ Thống Cây Trồng

Cải tiến hệ thống cây trồng ở Kon Tum là một nhiệm vụ cấp bách nhằm đối phó với tình trạng thiếu nước và biến đổi khí hậu. Cần có các chính sách hỗ trợ nông dân trong việc áp dụng các kỹ thuật canh tác mới và giống cây trồng phù hợp.

5.1. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ Nông Dân

Cần có các chính sách hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho nông dân để họ có thể tiếp cận các giống cây trồng mới và công nghệ tưới tiêu hiện đại.

5.2. Tương Lai Của Nông Nghiệp Kon Tum

Với sự hỗ trợ đúng mức, nông nghiệp Kon Tum có thể phát triển bền vững, nâng cao năng suất và thu nhập cho người dân, đồng thời bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu toàn cầu đang tác động sâu sắc đến sản xuất nông nghiệp tại khu vực Tây Nguyên, trong đó tỉnh Kon Tum là một trong những địa phương chịu ảnh hưởng khô hạn nặng nề nhất. Trong giai đoạn 2012 - 2016, hiện tượng hạn hán diễn ra trên diện rộng đã làm suy giảm nghiêm trọng năng suất cây trồng và thu hẹp quỹ đất canh tác. Theo các số liệu khí tượng, tổng lượng mưa trung bình năm tại Kon Tum dao động từ 1.000 mm đến 1.996 mm, nhưng có sự phân hóa mùa vụ sâu sắc khi mùa khô kéo dài từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau chỉ chiếm 10% đến 13% tổng lượng mưa cả năm (tương đương dưới 190 - 220 mm), khiến các tháng 1, 2 và 3 hầu như không có mưa. Tình trạng thiếu nước tưới làm cho diện tích đất bằng trồng lúa vụ xuân hè bị bỏ hoang gia tăng, trong khi cây trồng trên đất đồi gò đối mặt nguy cơ mất mùa ở cả đầu vụ hè thu và cuối vụ thu đông.

Trước thực trạng đó, công trình nghiên cứu được triển khai nhằm đánh giá toàn diện điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và hiện trạng các công thức luân canh cây trồng hàng năm tại 3 địa bàn trọng điểm: thành phố Kon Tum, huyện Đăk Hà và huyện Sa Thầy. Mục tiêu cốt lõi của đề tài là xây dựng các mô hình thử nghiệm giống cây trồng ngắn ngày chịu hạn, từ đó đề xuất hệ thống luân canh cải tiến giúp nâng cao hiệu quả kinh tế và thích ứng bền vững với điều kiện thiếu nước. Nghiên cứu thực nghiệm được thực hiện liên tục từ tháng 12/2016 đến tháng 6/2018. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi chứng minh các công thức luân canh mới giúp tăng tỷ suất lợi nhuận từ 1,3 lần đến 2,9 lần so với tập quán canh tác truyền thống, đồng thời tiết kiệm 40% đến 50% lượng nước tưới phục vụ sản xuất.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết hệ thống nông nghiệp và hệ thống cây trồng trong nông thái học. Hệ thống cây trồng được định nghĩa là tập hợp các thành phần giống, loài cây trồng được bố trí hợp lý trong không gian và thời gian nhằm khai thác tối ưu các nguồn lực tự nhiên, kinh tế và xã hội của một vùng sinh thái. Đề tài vận dụng lý thuyết hệ thống cây trồng tiến bộ thông qua việc kế thừa kinh nghiệm canh tác bản địa và tích hợp các tiến bộ kỹ thuật mới nhằm khai thông các "điểm nghẽn" về nguồn nước.

Đồng thời, nghiên cứu tích hợp lý thuyết thích ứng hạn hán trong nông nghiệp nhiệt đới được khuyến nghị bởi Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc. Khung phân tích tập trung vào 4 khái niệm cốt lõi:

• Khái niệm cơ cấu cây trồng hợp lý: Sự định hình tỷ lệ và chủng loại cây trồng nhằm tạo ra sự cộng hưởng sinh thái và đạt năng suất sinh học cao nhất trên một đơn vị diện tích.
• Khái niệm hệ số tiêu thụ nước: Chỉ số phản ánh lượng nước cần thiết để tạo ra một đơn vị chất khô (ở lúa nước là 500 - 800 m³/tấn, trong khi ở cây ngô chỉ từ 250 - 400 m³/tấn và cây họ đậu thấp hơn đáng kể).
• Khái niệm né tránh hạn: Chiến lược sử dụng các giống cây trồng có thời gian sinh trưởng ngắn dưới 85 - 90 ngày để hoàn thành chu kỳ sống trước khi đỉnh hạn xuất hiện.
• Khái niệm hiệu quả kinh tế biên trong nông hộ: Đánh giá mối quan hệ giữa tổng giá trị thu nhập, chi phí lưu động và tỷ suất lãi trên vốn đầu tư.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đồng bộ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thực địa trong suốt timeline từ cuối năm 2016 đến giữa năm 2018:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Kế thừa chuỗi số liệu khí tượng thủy văn, bản đồ thổ nhưỡng, số liệu thống kê diện tích và năng suất cây trồng giai đoạn 2012 - 2016 từ các cơ quan chuyên môn tại tỉnh Kon Tum.
• Điều tra nông hộ: Sử dụng phương pháp điều tra nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân và nhóm cung cấp thông tin chủ lực. Cỡ mẫu điều tra gồm 240 nông hộ (quy mô 40 phiếu/xã, thực hiện tại 2 xã/huyện trên địa bàn 3 huyện/thành phố gồm thành phố Kon Tum, huyện Đăk Hà và huyện Sa Thầy). Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên theo địa hình đất dốc và đất bằng được áp dụng nhằm phản ánh chính xác tập quán canh tác, khó khăn kỹ thuật và nhu cầu chuyển đổi thực tế của người dân.
• Bố trí thực nghiệm đồng ruộng: Các mô hình thử nghiệm được triển khai tại 3 điểm nghiên cứu đại diện cho 3 tiểu vùng hạn, diện tích mỗi ô thí nghiệm là 100 m² không lặp lại. Bộ giống thử nghiệm gồm giống lúa HT1, ngô nếp VN2, đậu xanh ĐX 208, đậu đen Bình Định và vừng đen Bình Định. Các chỉ tiêu sinh trưởng và năng suất được thu thập nghiêm ngặt theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-55:2011/BNNPTNT, QCVN 01-56:2011/BNNPTNT và QCVN 01-62:2011/BNNPTNT.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm chuyên dụng để xử lý thống kê sinh học và tính toán hạch toán kinh tế nông nghiệp theo các chỉ tiêu: Tổng giá trị thu nhập, Tổng chi phí lưu động, Lãi thuần, Tỷ suất lợi nhuận và Tỷ suất lãi của mô hình mới so với mô hình cũ. Phương pháp phân tích chi phí - lợi ích được lựa chọn vì phản ánh trung thực khả năng tiếp cận vốn và mức độ chấp nhận rủi ro của nông hộ miền núi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra hiện trạng và theo dõi thực nghiệm đồng ruộng đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, điều kiện khí hậu phân hóa cực đoan là nguyên nhân chính gây tổn thương hệ thống cây trồng. Mùa mưa chỉ tập trung từ tháng 6 đến tháng 9 (chiếm 75% đến 80% tổng lượng mưa), trong khi mùa khô kéo dài 6 tháng làm cạn kiệt nguồn nước tưới. Hệ thống cây trồng cũ chuyên canh sắn, mía hoặc luân canh 2 vụ ngô lai trên đất dồi gò và 2 vụ lúa trên đất bằng thường xuyên bị hạn cục bộ vào đầu và cuối vụ.

Thứ hai, trên chân đất đồi gò, các giống cây ngắn ngày thể hiện khả năng thích ứng sinh học vượt trội. Trong vụ hè thu, giống đậu đen Bình Định đạt năng suất 10,4 tạ/ha, đậu xanh ĐX 208 đạt 14,2 tạ/ha và ngô nếp VN2 đạt 51.400 bắp/ha. Bước sang vụ thu đông, năng suất đậu đen tăng lên 12,5 tạ/ha, đậu xanh đạt 19,1 tạ/ha và ngô nếp đạt 51.030 bắp/ha.

Thứ ba, hiệu quả kinh tế trên đất đồi gò tăng trưởng ấn tượng khi thay thế ngô lai. Thay thế ngô lai hè thu bằng ngô nếp VN2 giúp tỷ suất lợi nhuận tăng 2,5 lần (tương đương mức tăng 250%), trong khi thay bằng đậu xanh ĐX 208 tăng 1,4 lần (tăng 140%). Khi thay thế vụ ngô lai thu đông bằng đậu xanh hoặc ngô nếp, tỷ suất lợi nhuận của công thức mới cao gấp 2,2 đến 2,3 lần so với công thức truyền thống ngô lai - ngô lai.

Thứ tư, trên chân đất bằng canh tác lúa, việc chuyển đổi vụ xuân hè mang lại giá trị gia tăng rõ rệt. Năng suất mô hình vụ xuân hè đạt 55,2 tạ/ha đối với lúa HT1, 16,5 tạ/ha đối với đậu đen, 11,2 tạ/ha đối với đậu xanh và 52.000 bắp/ha đối với ngô nếp. Chuyển đổi từ lúa xuân hè sang ngô nếp xuân hè giúp tỷ suất lợi nhuận tăng gấp 2,9 lần (tăng 290%), và khi chuyển sang đậu đen xuân hè tỷ suất lợi nhuận tăng gấp 1,3 lần (tăng 130%) so với công thức 2 vụ lúa truyền thống.

Thảo luận kết quả

Khả năng thích ứng vượt trội của mô hình mới bắt nguồn từ đặc tính sinh học của các loại cây trồng được tuyển chọn. Cây họ đậu (đậu xanh ĐX 208, đậu đen Bình Định) có thời gian sinh trưởng ngắn (khoảng 70 - 80 ngày), bộ rễ có nốt sần cố định đạm khí quyển, nhu cầu nước thấp và khả năng che phủ đất tốt giúp hạn chế bốc thoát hơi nước. Giống ngô nếp VN2 cho phép thu hoạch bắp tươi sớm sau 70 - 75 ngày gieo trồng, giúp né tránh hoàn toàn thời điểm khô hạn gay gắt nhất vào tháng 3 - 4 trên đất bằng và tháng 10 - 11 trên đất dốc.

Kết quả này hoàn toàn đồng nhất với các nghiên cứu thích ứng hạn tại vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, nơi các mô hình chuyển đổi từ đất lúa thiếu nước sang cây màu ngắn ngày giúp tiết kiệm từ 40% đến 50% nước tưới và tăng thu nhập thuần từ 1,2 đến 2 lần. Toàn bộ các chỉ tiêu sinh trưởng, cấu thành năng suất và chỉ số tài chính được hệ thống hóa trực quan thông qua hệ thống bảng hạch toán chi phí - doanh thu chi tiết và các biểu đồ cột so sánh trực quan, minh chứng rõ nét cho tiềm năng nhân rộng của các công thức luân canh cải tiến.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện và mở rộng hệ thống cây trồng thích ứng với điều kiện thiếu nước tại Kon Tum, đề tài đưa ra 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

Thứ nhất, tái cơ cấu hệ thống luân canh trên chân đất đồi gò. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Kon Tum phối hợp cùng Ủy ban nhân dân huyện Sa Thầy và huyện Đăk Hà chỉ đạo chuyển đổi công thức ngô lai (hè thu) - ngô lai (thu đông) sang mô hình mới: thay thế một vụ ngô lai bằng cây đậu xanh ĐX 208 và bố trí từ 20% đến 25% diện tích trồng ngô nếp VN2 thu bắp tươi. Mục tiêu đặt ra là gia tăng tỷ suất lợi nhuận cho các nông hộ vùng cao thêm 140% đến 250% trong giai đoạn 2019 - 2023.

Thứ hai, chuyển đổi linh hoạt cơ cấu cây trồng vụ xuân hè trên chân đất bằng. Trung tâm Khuyến nông tỉnh phối hợp với các hợp tác xã nông nghiệp vận động chuyển đổi diện tích lúa vụ xuân hè (thường xuyên thiếu nước) sang trồng đậu đen Bình Định và dành 15% đến 20% diện tích đất chủ động nước nhẹ sang trồng ngô nếp VN2 bán bắp tươi. Giải pháp này hướng tới mục tiêu giảm 50% lượng nước tưới tiêu trong mùa khô và nâng tỷ suất lợi nhuận lên 2,9 lần bắt đầu ngay từ vụ xuân hè năm 2019.

Thứ ba, ban hành gói kỹ thuật canh tác tiết kiệm nước và cải tạo đất. Phòng Nông nghiệp các địa phương tổ chức tập huấn kỹ thuật cho trên 240 nông hộ nòng cốt, áp dụng đồng bộ biện pháp làm đất tối thiểu, giữ ẩm bằng tàn dư thực vật, mật độ gieo trồng chuẩn (ngô 55.000 cây/ha, đậu xanh 330.000 cây/ha, đậu đen 250.000 cây/ha) kết hợp bón lót cân đối 5 tấn phân chuồng và 300 kg vôi bột/ha nhằm nâng cao độ phì nhiêu đất dốc.

Thứ tư, thiết lập chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm ngô nếp và đậu đỗ. Sở Công Thương tỉnh chủ trì kết nối các doanh nghiệp chế biến nông sản và hệ thống thương lái ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm ngô nếp tươi và hạt họ đậu với các hợp tác xã, bảo đảm tiêu thụ ổn định cho 100% diện tích chuyển đổi trước năm 2022.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

Nhóm thứ nhất là các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước (Sở Nông nghiệp và PTNT, Chi cục Trồng trọt, Phòng Nông nghiệp cấp huyện). Luận văn cung cấp cơ sở khoa học xác thực và chuỗi số liệu thực nghiệm tin cậy để xây dựng quy hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng thích ứng với biến đổi khí hậu trên địa bàn tỉnh Kon Tum và toàn vùng Tây Nguyên.

Nhóm thứ hai là cán bộ khuyến nông và kỹ sư nông học tại địa phương. Đây là tài liệu hướng dẫn kỹ thuật chi tiết với đầy đủ thông số định lượng về mật độ gieo trồng, lượng phân bón nguyên chất, lịch thời vụ né hạn và quy trình phòng trừ dịch hại tổng hợp cho từng đối tượng cây trồng cụ thể.

Nhóm thứ ba là các hợp tác xã nông nghiệp và hộ nông dân canh tác tại các vùng đất bán ngập, đất đồi dốc hoặc đất lúa thiếu nước tưới. Nông hộ có thể trực tiếp áp dụng công thức luân canh cây họ đậu và ngô nếp để né hạn, tối ưu hóa chi phí đầu tư và nâng cao thu nhập thuần từ 1,3 đến 2,9 lần trên mỗi hecta đất canh tác.

Nhóm thứ tư là giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Khoa học cây trồng, Nông học, Quản lý tài nguyên nông nghiệp. Luận văn đóng vai trò là tài liệu tham khảo mẫu mực về phương pháp luận đánh giá nông thôn có sự tham gia kết hợp với thiết kế thí nghiệm đồng ruộng và phân tích hiệu quả kinh tế nông hộ.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân vì sao cần chuyển đổi đất lúa vụ xuân hè sang cây trồng cạn tại Kon Tum? Vụ xuân hè kéo dài từ tháng 1 đến tháng 4 trùng với đỉnh điểm mùa khô hạn tại Kon Tum khi lượng mưa chỉ chiếm 10% đến 12% cả năm. Việc duy trì trồng lúa nước tiêu tốn lượng nước rất lớn (500 - 800 m³/tấn sản phẩm), dẫn đến tình trạng nhiều diện tích thiếu nước bị giảm năng suất nghiêm trọng hoặc phải bỏ hoang. Chuyển sang cây trồng cạn giúp tiết kiệm hơn 40% lượng nước tưới.

Giống ngô nếp VN2 có ưu điểm gì vượt trội so với ngô lai thương phẩm truyền thống? Ngô nếp VN2 có thời gian sinh trưởng ngắn chỉ từ 70 đến 75 ngày, cho phép thu hoạch bắp tươi sớm để né tránh các đợt hạn gay gắt ở đầu hoặc cuối vụ. Bên cạnh việc giảm thiểu rủi ro thời tiết, mô hình trồng ngô nếp bán bắp tươi đạt năng suất trên 51.000 - 52.000 bắp/ha, mang lại tỷ suất lợi nhuận cao gấp 2,5 đến 2,9 lần so với trồng ngô lai lấy hạt.

Cây đậu xanh và đậu đen đóng vai trò gì trong việc cải tạo đất đồi gò tại vùng nghiên cứu? Các giống đậu đỗ ngắn ngày có khả năng cộng sinh với vi khuẩn nốt sần để cố định đạm tự nhiên, giúp bổ sung dinh dưỡng hữu cơ cho đất. Ngoài ra, mật độ phủ tán dày của đậu xanh và đậu đen giúp giảm thiểu rửa trôi tầng đất mặt trong mùa mưa, hạn chế bốc thoát hơi nước trong mùa khô, đồng thời đạt năng suất hạt từ 10,4 đến 19,1 tạ/ha.

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu nào để bảo đảm tính đại diện của dữ liệu nông hộ? Đề tài sử dụng phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia với quy mô 240 hộ dân, phân bổ đều 40 phiếu tại mỗi xã trên 6 xã thuộc 3 tiểu vùng hạn hán điển hình. Việc chọn mẫu phân tầng theo địa hình đất bằng và đất dốc giúp phản ánh khách quan toàn bộ hiện trạng kỹ thuật, hiệu quả kinh tế và rào cản tập quán của cộng đồng dân cư địa phương.

Tại sao luận văn chỉ khuyến nghị chuyển đổi từ 15% đến 25% diện tích sang trồng ngô nếp bán bắp tươi? Ngô nếp tươi là nông sản tiêu thụ nhanh và phụ thuộc lớn vào dung lượng thị trường địa phương. Khuyến nghị khống chế tỷ lệ diện tích ngô nếp từ 15% đến 20% trên đất bằng và 20% đến 25% trên đất đồi gò nhằm bảo đảm cân bằng cung cầu, tránh tình trạng dư thừa nông sản rớt giá, kết hợp hài hòa với cây họ đậu để giữ vững an ninh lương thực và bảo vệ đất.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập bức tranh tổng thể về khí hậu và tài nguyên đất đai tại Kon Tum, chỉ rõ mùa khô 6 tháng với lượng mưa dưới 220 mm là nguyên nhân cốt lõi gây thiếu nước tưới trong sản xuất.
• Đánh giá thực trạng canh tác của 240 nông hộ tại 3 địa bàn trọng điểm, làm rõ các hạn chế của tập quán độc canh lúa nước và ngô lai truyền thống.
• Thực nghiệm thành công các giống cây ngắn ngày chịu hạn gồm ngô nếp VN2, đậu xanh ĐX 208 và đậu đen Bình Định trên cả 2 chân đất dốc và đất bằng.
• Chứng minh tính ưu việt về mặt kinh tế khi các mô hình cải tiến giúp gia tăng tỷ suất lợi nhuận từ 1,3 lần đến 2,9 lần so với công thức canh tác cũ.
• Đề xuất hoàn chỉnh hệ thống luân canh cải tiến kết hợp gói kỹ thuật làm đất tối thiểu, khuyến nghị lộ trình nhân rộng chi tiết cho các cơ quan quản lý nông nghiệp địa phương giai đoạn 2019 - 2025.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp giải pháp chuyển đổi cơ cấu cây trồng mang tính đồng bộ giữa sinh thái học và kinh tế nông hộ, mở ra hướng đi bền vững cho nông nghiệp vùng hạn Kon Tum. Các địa phương và nhà nghiên cứu quan tâm có thể tiếp tục ứng dụng các gói kỹ thuật của đề tài để triển khai thực tế trên diện rộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ DUNG ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT CẢI TIẾN HỆ THỐNG CÂY TRỒNG PHÙ HỢP VỚI ĐIỀU KIỆN THIẾU NƯỚC Ở TỈNH KON TUM Ngành: Khoa học cây trồng Mã số: 8620110 Người hướng dẫn khoa học: TS. Hồ Huy Cường TS. Chu Anh Tiệp NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày 05 tháng 10 năm 2018 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Dung i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc thầy hướng dẫn khoa học là TS. Hồ Huy Cường và TS. Chu Anh Tiệp đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Đào tạo sau đại học - Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Canh Tác, Khoa Nông học - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Duyên hải Nam Trung Bộ đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày 05 tháng 10 năm 2018 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Dung ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan.

ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. v Danh mục bảng. vi Danh mục hình .vii Trích yếu luận văn .viii Thesis abstract.

Tính cấp thiết của đề tài. Giả thiết khoa học. Mục tiêu nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học hoặc thực tiễn của đề tài. Tổng quan tài liệu.

Một số khái nhiệm cơ bản. Khái niệm Hệ thống cây trồng. Cơ sở khoa học của việc xác định hệ thống cây trồng. Những yếu tố cơ bản ảnh hưởng tới hệ thống cây trồng.

Tình hình nghiên cứu về kỹ thuật trồng trọt trong điều kiện hạn hán. Tình hình nghiên cứu trên thế giới. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu.

Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Đánh giá điều kiện tự nhiên và kinh tế -xã hội của vùng nghiên cứu. Hiện trạng hệ thống cây trồng hàng năm tại huyện Sa Thầy, Đăk Hà và thành phố Kon Tum. 25 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đánh giá một số mô hình thực nghiệm trong hệ thống cây trồng hàng năm tại huyện Sa Thầy, huyện Đắc Hà và thành phố Kon Tum.

Đề xuất và giải pháp hệ thống cây trồng phù hợp với vùng. Phương pháp nghiên cứu. Thu thập thông tin thứ cấp. Điều tra nông hộ.

Các mô hình thử nghiệm. Phương pháp phân tích số liệu thống kê. Kỹ thuật áp dụng. Kết quả và thảo luận.

Điều kiện tự nhiên và kinh tế- xã hội của vùng nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của thành phố Kon Tum. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của huyện Sa Thầy. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của thành huyện Đăk Hà.

Hiện trạng hệ thống cây trồng hàng năm tại vùng nghiên cứu. Hiện trạng sản xuất cây hàng năm tại vùng nghiên cứu. Hiện trạng về cơ cấu và mùa vụ gieo trồng cây hàng năm chính tại vùng nghiên cứu. Kết quả thực hiện mô hình.

Kết quả thử nghiệm mô hình trồng cây đậu xanh, đậu đen và cây ngô trên chân đất đồi gò. Kết quả thử nghiệm mô hình trồng lúa, đậu xanh, đậu đen, vừng và cây ngô trong vụ xuân hè trên chân đất bằng canh tác 2 vụ lúa. Đề xuất và giải pháp chọn hệ thống cây trồng phù hợp với điều kiện thiếu nước tại Kon Tum. Đề xuất hệ thống cây trồng phù hợp.

Giải pháp chọn hệ thống cây trồng phù hợp với điều kiện thiếu nước của tỉnh Kon Tum. Kết luận và kiến nghị. 77 Tài liệu tham khảo. 78 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt FAO Tổ chức nông lương thế giới KL hạt Khối lượng hạt P.1000 hạt Khối lượng 1000 hạt TGST Thời gian sinh trưởng v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 4.

Một số chỉ tiểu về xã hội tại thành phố Kon Tum. Hiện trạng sử dụng đất tại thành phố Kon Tum năm 2016. Một số chỉ tiểu về xã hội tại huyện Sa Thầy. Hiện trạng sử dụng đất của huyện Sa Thầy.

Một số chỉ tiểu về xã hội tại huyện Đăk Hà. Hiện trạng sử dụng đất của huyện Đăk Hà. Tình hình sản suất cây trồng hàng năm ở TP. Tình hình sản suất cây trồng hàng năm ở H.

Tình hình sản suất cây trồng hàng năm ở H. Cơ cấu cây trồng hàng năm chủ yếu trên đất bằng. Thời vụ cây trồng hàng năm chủ yếu trên đất bằng. Cơ cấu và mùa vụ gieo trồng cây hàng năm chủ yếu trên đất đồi gò.

Tình hình sinh trưởng của cây trồng trong mô hình trên đất đồi gò. Yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của cây trồng tham gia mô hình trên đất đồi gò. Hiệu quả kinh tế của mô hình trong vụ hè thu và thu đông trên đất đòi gò tại vùng nghiên cứu. Tình hình sinh trưởng của một số loại cây trồng trong vụ xuân hè trên đất bằng sản xuất lúa.

Các yếu tố cấu thành năng suất của một số loại cây trồng ở vụ xuân trên đất bằng sản xuất lúa. Hiệu quả kinh tế của các mô hình trong vụ xuân hè trên đất bằng canh tác lúa .72 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 4. Biểu đồ các đặc trưng khí hậu cơ bản tại thành phố Kon Tum. Biểu đồ các đặc trưng khí hậu cơ bản tại huyện Sa Thầy.

Biểu đồ các đặc trưng khí hậu cơ bản tại huyện Đăk Hà. Biểu đồ cơ cấu các nhóm cây trồng hàng năm tại vùng nghiên cứu. Biểu đồ hiệu quả kinh tế của một số cây trồng hàng năm trên đât bằng tại vùng nghiên cứu. Biểu đồ hiệu quả kinh tế của một số cây trồng hàng năm trên đât đồi gò tại vùng nghiên cứu.

Năng suất mô hình ngô nếp trên đất đồi gò tại vùng nghiên cứu. Biểu đồ hiệu quả kinh tế của các mô hình thực nghiệm trên đất đồi gò tại vùng nghiên cứu. Biểu đồ năng suất mô hình ngô nếp (xuân hè) trên đất bằng canh tác 2 vụ lúa tại vùng nghiên cứu. Hiệu quả kinh tế của mô hình thực nghiệm trên đất bằng sản xuất lúa tại vùng nghiên cứu.

73 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Thị Dung Tên luận văn: Đánh giá hiện trạng và đề xuất cải tiến hệ thống cây trồng phù hợp với điều kiện thiếu nước ở tỉnh Kon Tum. Ngành: Khoa học cây trồng Mã số: 8620110 Tên cơ sở đào tạo: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Qua việc xác định những thuận lợi, khó khăn của điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và hiện trạng về các công thức luân canh cây trồng hàng năm, từ đó thử nghiệm và đưa ra được một số giải pháp chuyển đổi hệ thống cây trồng nhằm ổn định sản xuất nông nghiệp và nâng cao thu nhập cho người dân. Phương pháp nghiên cứu * Nội dung nghiên cứu Nội dung 1: Đánh giá điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của vùng nghiên cứu; Nội dung 2: Hiện trạng hệ thống cây trồng hàng năm tại huyện Sa Thầy, Đăk Hà và thành phố Kon Tum; Nội dung 3: Đánh giá một số mô hình thực nghiệm trong hệ thống cây trồng hàng năm tại huyện Sa Thầy, Đăk Hà và thành phố Kon Tum; - Trên đất dốc: Đánh giá một số mô hình trồng ngô nếp VN2, đậu đen Bình Định, đậu xanh ĐX 208; - Trên đất bằng: Đánh giá mô hình trồng lúa HT1, đậu đen Bình Định, đậu xanh ĐX 208, vừng đen, ngô VN2 trong vụ xuân hè. Nội dung 4: Đề xuất và giải pháp hệ thống cây trồng hàng năm phù hơp với vùng.

* Phương pháp nghiên cứu - Thu thập thông tin thứ cấp - Thu thập thông tin sơ cấp - Phương pháp bố trí thí nghiệm: Mỗi một mô hình được bố tại 3 điểm triển khai đề tài và diện tích ô thí nghiệm là 100 m2 không lặp lại. - Sử dụng phương pháp thống kê sinh học để phân tích số liệu thực nghiệm thông qua chương trình máy tính Excel và phân tích hiệu quả kinh tế của mô hình thử nghiệm. Kết quả chính và thảo luận Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của vùng có nguy cơ thiếu nước của tỉnh Kon viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tum như sau: - Là vùng có địa hình đặc trưng của khu vực Tây nguyên, có nhiều dạng như thung lũng, địa hình đồi núi bị chia cắt bởi các sông suối. - Khí hậu được phân ra thành hai mùa rõ rệt: + Mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4: các tháng 1, 2 và tháng 3 hầu như không có mưa.

+ Mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10, lượng mua tập trung chủ yếu từ tháng 6 đến tháng 9, lượng mưa chiếm từ 75% -80% lượng mưa cả năm.