CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI PHÍ VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT. Đặc điểm của nền kinh tế thị trường ảnh hưởng đến kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm. Với sự thay đổi từ nền kinh tế tự cung tự cấp sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp sản xuất nói riêng cũng có sự thay đổi theo. Cơ chế thị trường đã làm thay đổi cơ cấu cũng như cách thức quản lý của các doanh nghiệp.
Hiện nay cơ cấu tổ chức của các doanh nghiệp gọn nhẹ hơn, hiệu quả hơn, cách thức tổ chức quản lý của đội ngũ cán bộ nhạy bén, sáng tạo hơn và đặc biệt trình độ của các cán bộ quản lý được nâng lên nhiều … Điều này giúp cho các doanh nghiệp hoạt động tích cực hơn, hiệu quả hơn trong một cơ chế hết sức năng động với các quy luật hết sức khắt khe. Trước đây việc sản xuất hàng hoá với số lượng bao nhiêu, giá cả hàng hoá như thế nào đều do nhà nước quy định. Nếu thua lỗ không bán được Nhà nước sẽ chịu thì nay lại khác, các doanh nghiệp phải tự định đoạt mọi hoạt động sản xuất kinh doanh, phải so sánh và đánh giá kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh với những khoản chi phí mà doanh nghiệp đã bỏ ra để làm sao đạt được hiệu quả kinh tế cao nhất. Muốn vậy doanh nghiệp phải tính đến yếu tố chi phí sản xuất, giảm tối thiểu chi phí sản xuất.
Trong nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp có quyền lựa chọn lĩnh vực hoạt động, mặt hàng, quy mô công nghệ và hình thức tổ chức kinh doanh nhằm đạt được hiệu quả cao nhất trong môi trường hợp tác và cạnh tranh. Với Nguyễn Thị Thu Hằng – KT9 – K53 3 Chuyên đề tốt nghiệp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội Khoa kinh tế khả năng đó, doanh nghiệp có thể đi đến quyết định đúng đắn bỏ ra một lượng chi phí để sản xuất ra một mặt hàng cần thiết cho xã hội phù hợp với nhu cầu của người tiêu dùng. Đối với một doanh nghiệp sản xuất, chức năng chính là sản xuất ra sản phẩm và tiêu thụ các sản phẩm do mình làm ra nhằm thu được lợi nhuận tối đa. Đồng thời doanh nghiệp phải dùng thu nhập để bù đắp chi phí, duy trì sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp mình.
Muốn vậy doanh nghiệp phải hạch toán đúng giá thành sản phẩm, hoàn thiện công tác hạch toán giá thành sản phẩm đảm bảo tính đúng tính đủ các chi phí liên quan tới hoạt động sản xuất kinh doanh. Việc xác định đúng nội dung chi phí sản xuất, hạch toán chính xác chi phí sản xuất vào giá thành sản phẩm có tác dụng quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển của doanh nghiệp. Hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp không chỉ chịu sự tác động của quy luật giá trị mà còn chịu tác động của quy luật cạnh tranh. Cạnh tranh buộc các nhà doanh nghiệp phải tối đa hoá lợi nhuận tức là phải giảm tối thiểu chi phí sản xuất.
Để có được lợi nhuận doanh nghiệp phải quan tâm đến các chỉ tiêu giá thành sản phẩm. Giá thành sản phẩm hợp lý là một căn cứ xác định giá bán sản phẩm nhằm đảm bảo doanh lợi cho sản xuất kinh doanh, đảm bảo cho lợi ích sản xuất kinh doanh, đảm bảo lợi ích cho người tiêu dùng. Sự cạnh tranh diễn ra bất kỳ nơi nào, thời gian nào giữa các nghành nghề, giữa các sản phẩm … Vì vậy lợi nhuận và cạnh tranh là hai mối quan tâm lớn nhất của các doanh nghiệp trong cơ chế thị trường hiện nay. Tóm lại việc chuyển hướng sang nền kinh tế thị trường đã đem lại những thay đổi tích cực trong nền kinh tế quốc dân.
Trong sự phát triển ngày càng nhanh chóng của khoa học kỹ thuật với mục đích lợi nhuận cao nhất, các doanh nghiệp trước khi tiến hành sản xuất phải tính toán giá cả nguyên vật liệu đầu vào, phải nghiên cứu về thị trường, về nhu cầu, về đối thủ cạnh tranh, chất lượng sản phẩm … để làm sao có thể sản xuất những sản phẩm thoả mãn Nguyễn Thị Thu Hằng – KT9 – K53 4 Chuyên đề tốt nghiệp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội Khoa kinh tế tất cả các yêu cầu của thị trường song chi phí là thấp nhất để đạt hiệu quả kinh tế cao nhất. Lý luận chung về chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp sản xuất. Chi phí sản xuất và phân loại chi phí sản xuất. Trong nền kinh tế thị trường hiện nay hoạt động trong các doanh nghiệp thường bao gồm nhiều khâu, nhiều lĩnh vực khác nhau như : hoạt động sản xuất, chế tạo sản phẩm, hoạt động bán hàng, hoạt động đầu tư tài chính.
Trong quá trình hoạt động doanh nghiệp phải huy động, sử dụng các nguồn lực như : lao động, vật tư, tiền vốn. Điều đó có nghĩa là doanh nghiệp phải bỏ ra các khoản hao phí về lao động sống và lao động vật hoá cho quá trình hoạt động của mình. Trong doanh nghiệp có khâu sản xuất thì chi phí bỏ ra cho khâu này được gọi là chi phí sản xuất. Nói cách khác :"Chi phí sản xuất trong doanh nghiệp là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động sống, lao động vật hoá và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp phải chi trong quá trình sản xuất, trong một thời kỳ nhất định." Chi phí sản xuất còn bao gồm một số khoản mục như : các khoản trích theo lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn, các loại thuế không được hoàn trả như thuế giá trị gia tăng không được khấu trừ, thuế tài nguyên, lãi vay ngân hàng.
Xét ở bình diện doanh nghiệp và loại trừ các quy luật thuế thu nhập, chi phí sản xuất luôn có tính cá biệt cao, nó bao gồm tất cả các chi phí mà doanh nghiệp phải chi ra để tiến hành các hoạt động sản xuất bất kể đó là chi phí cần thiết hay không cần thiết, khách quan hay chủ quan. Độ lớn của chi phí sản xuất là một đại lượng xác định và phụ thuộc vào hai nhân tố chủ yếu : Nguyễn Thị Thu Hằng – KT9 – K53 5 Chuyên đề tốt nghiệp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội Khoa kinh tế + Khối lượng lao động và tư liệu sản xuất đã tiêu hao vào sản xuất trong một thời kỳ nhất định. + Giá cả các tư liệu sản xuất đã tiêu dùng và tiền công (tiền lương) của một đơn vị đã hao phí. Phân loại chi phí sản xuất.
Chi phí sản xuất bao gồm nhiều khoản chi phí có nội dung, công dụng và mục đích sử dụng khác nhau. Vì vậy để phục vụ cho công tác quản lý nói chung và kế toán nói riêng, cần phân loại chi phí sản xuất theo tiêu thức nhất định, khoa học và hợp lý không những có ý nghĩa quan trọng đối với việc hạch toán mà còn là tiền đề của kế hoạch hoá, kiểm tra, phân tích chi phí sản xuất của toàn doanh nghiệp. Ta có các cách phân loại chi phí sau : Phân loại chi phí sản xuất kinh doanh theo hoạt động và công dụng kinh tế. Căn cứ vào mục đích của từng loại hoạt động trong doanh nghiệp và căn cứ vào công dụng kinh tế của chi phí thì chi phí sản xuất kinh doanh được chia thành : a.
Chi phí hoạt động chính phụ Chi phí hoạt động chính phụ bao gồm : Chi phí sản xuất và chi phí ngoài sản xuất. Chi phí sản xuất bao gồm : - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp : là toàn bộ chi phí nguyên vật liệu được sử dụng trực tiếp cho quá trình sản xuất chế tạo sản phẩm, lao vụ dịch vụ. - Chi phí nhân công trực tiếp : bao gồm tiền lương và các khoản phải trả trực tiếp cho công nhân sản xuất, các khoản trích theo tiền lương của công nhân sản xuất như : bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn. - Chi phí sản xuất chung : là các loại chi phí sản xuất liên quan đến việc phục vụ và quản lý sản xuất trong phạm vi các phân xưởng.
Chi phí sản xuất chung bao gồm : Nguyễn Thị Thu Hằng – KT9 – K53 6 Chuyên đề tốt nghiệp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội Khoa kinh tế + Chi phí nhân viên phân xưởng : bao gồm chi phí tiền lương,các khoản phải trả,các khoản trích theo lương của nhân viên phân xưởng. + Chi phí vật liệu : bao gồm chi phí vật liệu dùng chung cho phân xưởng sản xuất với mục đích là phục vụ và quản lý sản xuất. + Chi phí dụng cụ : bao gồm chi phí về dụng cụ, dụng cụ dùng ở phân xưởng để phục vụ sản xuất và quản lý sản xuất. + Chi phí khấu hao TSCĐ : bao gồm toàn bộ chi phí khấu hao của TSCĐ thuộc các phân xưởng sản xuất quản lý và sử dụng.
+ Chi phí dịch vụ mua ngoài : bao gồm các chi phí dịch vụ mua ngoài dùng cho hoạt động phục vụ và quản lý sản xuất của phân xưởng. + chi phí khác bằng tiền : là các khoản chi trực tiếp bằng tiền dùng cho việc phục vụ và quản lý sản xuất ở phân xưởng sản xuất. Chi phí ngoài sản xuất Chi phí ngoài sản xuất ở doanh nghiệp bao gồm : - Chi phí bán hàng : là chi phí lưu thông và chi phí tiếp thị phát sinh trong quá trình tiêu thụ sản phẩm hàng hoá, lao vụ, dịch vụ. - Chi phí quản lý doanh nghiệp : là các khoản chi phí liên quan đến việc phục vụ và quản lý sản xuất kinh doanh coa tính chất chung toàn doanh nghiệp.
Chi phí hoạt động khác. Chi phí hoạt động khác là các khoản chi phí có liên quan đến các hoạt động ngoài hoạt động sản xuất kinh doanh chức năng của doanh nghiệp, chi phí khác bao gồm : - Chi phí hoạt động tài chính : là những chi phí và các khoản lỗ liên quan đến các hoạt động về vốn.