mở đầu – khởi động HĐKĐ là hoạt động đƣợc tổ chức ở đầu giờ học, HĐKĐ không chỉ nhằm ôn bài cũ hoặc giới thiệu bài mới mà là một việc làm nhằm kích não - mở não, kích tâm - mở tâm, tức là khởi động tâm não học sinh. Nó nhằm gây ấn tƣợng, thu hút học sinh, khơi dậy hứng thú và đam mê của học sinh về nội dung mà các em đƣợc học trong bài mới. Hứng thú, đam mê là hai chỉ số tạo nên sự thành công hơn cả chỉ số thông minh và đây là hai chỉ số mà ngƣời thầy có thể tạo ra đƣợc ở học sinh. Tuỳ vào nội dung bài mới, tuỳ vào điều kiện thiết bị dạy học mà giáo viên đã chuẩn bị, tuỳ vào khả năng của chính giáo viên và học sinh, giáo viên có thể lựa chọn các cách khởi động khác nhau.
Đối với những bài học tiếp nối các kiến thức hoặc kĩ năng của bài trƣớc đó, có thể khởi động bằng một trò chơi ôn bài cũ, hoặc có thể bắt đầu bằng một việc làm mà sản phẩm của việc làm đó bao gồm cả những kiến thức, kĩ năng của bài cũ và những kiến thức, kĩ 7 năng có trong bài mới để giáo viên từ sự phân tích sản phẩm mà nhắc lại kiến thức, kĩ năng cũ và giới thiệu kiến thức, kĩ năng mới. Hoạt động khởi động đƣợc thực hiện trong nhóm hoặc toàn lớp để mỗi cá nhân chia sẻ những điều mình biết về chủ điểm của bài đọc mới, về nội dung bức tranh minh hoạ cho bài tập đọc, cùng hát một bài hát, vẽ một bức tranh hoặc tham gia một trò chơi, đặt câu hỏi, đố vui, kể chuyện, đƣa ra một tình huống,. liên quan đến nội dung bài học. Hoạt động khởi động thực hiện tốt sẽ tạo đƣợc hứng thú học tập của học sinh đối với nội dung của bài học, tạo đƣợc cơ hội để học sinh bộc lộ, chia sẻ kiến thức hoặc kinh nghiệm liên quan đến kiến thức sắp học trong bài.
Khó khăn, hạn chế trong tổ chức hoạt động khởi động HĐKĐ có vai trò rất quan trọng, nó là yếu tố khách quan tác động vào tâm lý học sinh, kích thích và tạo hứng thú cho học sinh có một tâm thế sẵn sàng để thực hiện nhiệm vụ học tập trong bài học. Hiện nay đội ngũ giáo viên đã và đang sẵn sàn thực nhiện nhiệm vụ đổi phƣơng pháp dạy để phát phát triển năng lực của học sinh tuy nhiên trong quá trình dạy học vẫn còn tồn tạo một số hạn chế sau: Thực tế hiện nay cho thấy hầu hết giáo viên khi thiết kế hoạt động khởi động chỉ làm theo hình thức qua loa để vào bài mới ngay, nhƣ vậy sẽ tiết kiệm đƣợc nhiều thời gian cho hoạt động hình thành kiến thức. Thậm chí có thể bỏ qua luôn HĐKĐ bớt lo lắng về các vấn đề thiếu thời gian sợ không đủ thời gian cho kiến thức bài dạy, cháy giáo án,. Hoặc giáo viên có thực hiện hoạt động khởi động nhƣng chỉ tiến hành trong giờ thao giảng, dạy học minh hoạ… Vì thế tiết học tƣơng đối khô khan, học sinh chƣa có tâm thế hứng thú để tiếp nhận kiến thức mới.
Một số ít giáo viên có tổ chức HĐKĐ nhƣng còn mang tính hình thức, chƣa xuất phát và tạo đƣợc liên kết thực sự với bài học, giữa kiến thức bài cũ với kiến thức bài mới… chƣa kích thích đƣợc sự sáng tạo, chủ động học tập của học sinh. Giáo viên còn khó khăn trong việc lựa chọn hình thức tổ chức HĐKĐ trong các tiết dạy, bài dạy. Thậm chí còn chƣa nắm chắc yêu cầu của HĐKĐ cần đảm bảo ba yêu cầu: kiểm tra đƣợc hệ thống kiến thức cũ; tạo tâm thế cho học sinh; dẫn dắt vào bài mới. Hoặc giáo viên tổ chức HĐKĐ cho học sinh lại quá tập 8 trung vào việc tổ chức hoạt động mà quên đi việc đảm bảo đúng yêu cầu trong hoạt động khởi động.
Hay tổ chức HĐKĐ đơn thuần là những câu hỏi về kiểm tra kiến thức bài cũ (mang tính chất kiểm tra bài cũ hơn là khởi động tạo hứng thú cho học sinh), chƣa có sự liên kết giữa bài cũ và bài mới. Đối với học sinh Tiểu học, ở lứa tuổi còn e thẹn chƣa mạnh dạn trong học tập đó cũng chính là khó khăn đối với giáo viên làm sao để khơi gợi đƣợc niềm hứng thú, đam mê và kích thích đƣợc sự sáng tạo của học sinh. Yêu cầu khi tiến hành tổ chức hoạt động khởi động Để tổ chức dạy học HĐKĐ góp phần hiệu quả cho giờ dạy tiếng Việt, thì khi giáo viên tổ chức thực hiện cần đảm bảo những yêu cầu dƣới đây: - HĐKĐ phải gắn chặt và mô tả sơ giản về nội dung bài học để ngay từ đầu giúp học sinh định hƣớng vào nội dung bài học, tránh bị phân tán lan man những điều không cần thiết. - HĐKĐ phải phù hợp với trình độ nhận thức và đặc điểm tâm lý cũng nhƣ phù hợp với lứa tuổi của học sinh.
Bên cạnh đó HĐKĐ phải phù hợp với điều kiện dạy học của nhà trƣờng để nhằm giúp học sinh dễ dàng tham gia vào HĐKĐ và đạt đƣợc mục tiêu dạy học. - HĐKĐ phải có mục đích rõ ràng thể hiện ở yêu cầu mà sản phẩm sau khi học sinh tham gia HĐKĐ; sử dụng tình huống phù hợp với nội dung bài (đối với cách khởi động bằng video, hình ảnh); những câu hỏi kích thích tƣ duy của học sinh. - HĐKĐ phải bố trí cân đối thời gian thích hợp để học sinh bày tỏ quan điểm cũng nhƣ sản phẩm của HĐKĐ. - GV vận dụng linh hoạt các thiết bị điện tử hỗ trợ tổ chức HĐKĐ, GV cảm thấy thoải mái, tự tin trong việc thiết kế và tổ chức HĐKĐ.
- Tạo đƣợc sân chơi bổ ích, hiệu quả trong học tập cho học sinh đó không chỉ ôn lại kiến thức cũ và mang lại những kiến thức sơ giản về bài mới, bên cạnh đó còn phải mang lại không khí sôi nổi, vui tƣơi, thoải mái cho học sinh. Một số hình thức tổ chức dạy học hoạt động khởi động Đối với phƣơng pháp dạy học truyền thống thƣờng hoạt động khởi động chỉ bằng một câu dẫn nhập vào bài nên không mất nhiều thời gian tuy nhiên việc 9 đó sẽ không gây hứng thú, sẽ gây nhàm chán thậm chí đối với học sinh không chú ý sẽ không nắm đƣợc lời giới thiệu bài mới của cô. Chúng ta có thể thấy rằng việc tạo hứng thú khơi gợi tính tò mò của học sinh ở ngay đầu tiết học là điều rất cần thiết. Bởi thông qua HĐKĐ giáo viên có thể thiết lập mối quan hệ của bài mới với bài cũ mà không mang nặng sự căng th ng lo âu về việc kiểm tra bài cũ đối với học sinh.
Với phƣơng pháp dạy học theo hƣớng tích cực hoá và phát triển năng lực của học sinh, thì khởi động cần đƣợc tổ chức thành một hoạt động để học sinh đƣợc trực tiếp tham gia nên sẽ cần thời gian nhiều hơn và sẽ giúp học sinh ghi nhớ kiến thức hơn. Chính vì vậy trong quá trình lên kế hoạch và tổ chức giáo viên cầm tìm tòi các hình thức cũng nhƣ phƣơng pháp linh hoạt, sáng tạo và phải phù hợp với bài học và năng lực của học sinh cũng nhƣ điều kiện vật chất của lớp học và nhà trƣờng. Tránh tình trạng tổ chức đơn điệu qua loa cứng nhắc không đạt đƣợc mục đích của HĐKĐ. Dƣới đây là một số hình thức sử dụng tổ chức dạy học HĐKĐ: khởi động thông qua trò chơi; khởi động thông qua xem video, âm nhạc; khởi động qua kể chuyện; khởi động qua hoạt động trải nghiệm; khởi động thông qua hoạt động chia sẻ; khởi động qua kết hợp giữa các hình thức khởi động.
Một số lƣu ý khi tổ chức dạy học hoạt động khởi động Lưu ý về thời gian: Đối với việc tổ chức hoạt động khởi động, giáo viên nên tổ chức trong vòng 3-5 phút. Tránh tình trạng khởi động mất quá nhiều thời gian làm ảnh hƣởng đến hoạt động hình thành và chiếm lĩnh kiến thức. Hoặc khởi động quá nhàm chán không đạt đƣợc mục đích bài dạy hay tổ chức khởi động quá cầu kì nhƣng lại không ăn nhập gì với bài học. Lưu ý về xác định mục đích hoạt động khởi động: Để tổ chức thành công có hiệu quả HĐKĐ thì giáo viên phải xác định rõ mục tiêu cần đạt, phƣơng pháp và kĩ thuật tổ chức, phƣơng tiện hỗ trợ.
Nếu bỏ qua việc xác định mục đích hoạt động giáo viên sẽ không thấy hƣớng đi đúng và không gây đƣợc hứng thú cũng nhƣ cung cấp đƣợc kiến thức cho học sinh. Bên 10 cạnh đó giáo viên phải chuyển giao nhiệm vụ cho học sinh một cách rõ ràng, nhiệm vụ của học sinh thực hiện nhằm kiểm kê lại kiến thức cũ và tạo hứng thú dẫn dắt học sinh vào bài mới. Lưu ý về kĩ thuật thiết kế hoạt động khởi động: Trong quá trình xây dựng kịch bản cho HĐKĐ giáo viên phải thiết kế sao cho bao quát đƣợc nội dung bài học. Giáo viên phải lựa chọn kịch bản phù hợp trên một số vấn đề: loại kịch bản này phù hợp với tình huống kiến thức, là loại kịch bản giúp học sinh phân tích, lập luận, tìm tòi logic để giải quyết nhiệm vụ.
Bên cạnh đó, kịch bản sẽ giúp cho giáo viên nhận biết đƣợc học sinh đã có nền tảng kiến thức gì trong bài mới và chƣa biết gì để trong quá trình tìm hiểu bài sẽ đi khai thác sâu vào những nội dung học sinh chƣa biết về bài học. Lưu ý về cách tiến hành hoạt động: Để tổ chức HĐKĐ đạt mới mục đích đề ra thì giáo viên cần linh hoạt thực hiện bằng nhiều cách khác nhau. Do đó giáo viên cần lựa chọn cách phù hợp nhất với nội dung bài học, đối tƣợng học, điều kiện học. Trong các khâu tiến hành phổ biến giáo viên phải linh hoạt triển khai sao cho phù hợp đặc biệt là tránh trùng lặp sẽ dẫn đến sự nhàm chán, bên cạnh đó thần thái của giáo viên cũng rất quan trọng, bởi khi giáo viên vui vẻ, thân thiện, phấn khởi tổ chức thì mới tạo đƣợc không khi vui tƣơi, gần gũi với học sinh.
Lưu ý về thiết kế và sử dụng câu hỏi trong tình huống khởi động: Bên cạnh việc tổ chức HĐKĐ sôi động hấp dẫn cho học sinh thì việc đƣa ra câu hỏi hay tình huống cho học sinh rất cần thiết và quan trọng.