Các Yếu Tố Tác Động Đến Hành Vi Du Lịch Có Trách Nhiệm Của Doanh Nghiệp Lữ Hành Quốc Tế Ở Việt Nam

Hành vi du lịch có trách nhiệm (DLTN) của các doanh nghiệp lữ hành quốc tế tại Việt Nam đang trở thành một… 74 trang · Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân · 2021.

• Tác giả: Bùi Nhật Quỳnh
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Trương Hoàng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Các Yếu Tố Tác Động Đến Hành Vi Du Lịch Có Trách Nhiệm Của Các Doanh Nghiệp Lữ Hành Quốc Tế Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lí do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Khái quát về phương pháp nghiên cứu áp dụng trong luận án
• 1.5.1. Cách tiếp cận
• 1.5.2. Khái quát về phương pháp thu thập dữ liệu
• 1.5.3. Khái quát về phương pháp phân tích dữ liệu
• 1.6. Những đóng góp mới của luận án
• 1.7. Kết cấu của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khái quát về du lịch có trách nhiệm
• 2.1.1. Mối quan tâm và các giai đoạn phát triển trong nghiên cứu về DLTN
• 2.1.2. Khái niệm du lịch có trách nhiệm
• 2.1.3. Mối liên hệ giữa hành vi DLTN và hành vi đạo đức của doanh nghiệp
• 2.2. Tổng quan nghiên cứu về các yếu tố tác động đến hành vi DLTN của doanh nghiệp
• 2.2.1. Các nghiên cứu về yếu tố tác động đến DLTN
• 2.2.2. Các cách tiếp cận giải thích hành vi DLTN của doanh nghiệp
• 2.2.3. Các nghiên cứu về yếu tố tác động đến hành vi trách nhiệm của doanh nghiệp
• 2.2.4. Khoảng trống nghiên cứu
• 2.3. Lý thuyết về các yếu tố tác động đến hành vi DLTN của doanh nghiệp
• 2.3.1. Lý thuyết hành vi động hợp lý và hành vi dự định
• 2.3.2. Cơ sở của quyết định trong doanh nghiệp theo lý thuyết của Niklas Luhmann
• 2.3.3. Lý thuyết giải thích hành vi đạo đức/trách nhiệm của doanh nghiệp dựa trên cách tiếp cận quy chuẩn
• 2.3.4. Lý thuyết thể chế
• 2.4. Mô hình nghiên cứu về các yếu tố tác động đến hành vi DLTN của các doanh nghiệp lữ hành quốc tế ở Việt Nam
• 2.4.1. Căn cứ xây dựng mô hình nghiên cứu
• 2.4.2. Hành vi DLTN và các yếu tố tác động đến hành vi DLTN của doanh nghiệp trong mô hình nghiên cứu
• 2.4.3. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Các giả thuyết nghiên cứu
• 3.2. Thiết kế nghiên cứu
• 3.2.1. Phương pháp nghiên cứu lựa chọn
• 3.2.2. Quy trình nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 3.3.1. Phương pháp phỏng vấn bán cấu trúc (semi-structured interview)
• 3.3.2. Phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi
• 3.4. Xây dựng thang đo và các mệnh đề đo lường
• 3.4.1. Thang đo cho dự định thực hiện và thực hiện hành vi DLTN
• 3.4.2. Thang đo cho thái độ về thực hiện DLTN
• 3.4.3. Thang đo cho áp lực xã hội về thực hiện DLTN được nhận thức
• 3.4.4. Thang đo cho các yếu tố tổ chức tác động đến hành vi DLTN
• 3.4.5. Thang đo cho biến nhân khẩu học
• 3.5. Phương pháp phân tích dữ liệu
• 3.5.1. Phân tích dữ liệu định tính
• 3.5.2. Phân tích dữ liệu định lượng
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả phỏng vấn sâu
• 4.2. Kết quả khảo sát bằng bảng hỏi
• 4.2.1. Thống kê mô tả dữ liệu
• 4.2.2. Kết quả phân tích đánh giá thang đo
• 4.2.3. Kết quả phân tích bằng mô hình cấu trúc tuyến tính và kiểm định giả thuyết
• 4.2.4. Kết quả đánh giá tác động biến nhân khẩu học đến dự định thực hiện DLTN
• 4.3. Tổng hợp kết quả kiểm định các giả thuyết nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: BÀN LUẬN KẾT QUẢ VÀ HÀM Ý NGHIÊN CỨU
• 5.1. Thảo luận các kết quả nghiên cứu
• 5.1.1. Mối quan hệ tương tác giữa Dự định và Thực hiện hành vi DLTN
• 5.1.2. Tác động của Thái độ về thực hiện DLTN đến Dự định thực hiện DLTN
• 5.1.3. Tác động của áp lực xã hội về thực hiện DLTN được nhận thức tới hành vi DLTN
• 5.1.4. Mối quan hệ giữa thái độ về thực hiện DLTN, áp lực xã hội về DLTN được nhận thức, và dự định thực hiện DLTN
• 5.1.5. Tác động của yếu tố tổ chức đến hành vi DLTN của doanh nghiệp
• 5.1.6. Tác động của biến nhân khẩu học đến dự định thực hiện DLTN
• 5.1.7. Thảo luận chung về kết quả nghiên cứu
• 5.2. Bối cảnh phát triển DLTN tại Việt Nam
• 5.3. Hàm ý nghiên cứu dựa trên kết quả nghiên cứu các yếu tố tác động đến hành vi DLTN của doanh nghiệp ở Việt Nam
• 5.4. Những đóng góp của luận án
• 5.4.1. Đóng góp về mặt lý luận và phương pháp nghiên cứu
• 5.4.2. Đóng góp về mặt thực tiễn
• 5.5. Hạn chế của luận án và một số hướng nghiên cứu đề xuất
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1 - TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ MỨC ĐỘ ĐẠO ĐỨC
• PHỤ LỤC 2 - BẢNG CÂU HỎI PHỎNG VẤN
• PHỤ LỤC 3 - CÁC TÌNH HUỐNG NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 4 - PHIẾU ĐIỀU TRA KHẢO SÁT
• PHỤ LỤC 5 - KẾT QUẢ PHÂN TÍCH CFA
• PHỤ LỤC 6 - KẾT QUẢ PHÂN TÍCH BẰNG MÔ HÌNH CẤU TRÚC SEM
• PHỤ LỤC 7 - KẾT QUẢ PHÂN TÍCH HỒI QUY
• PHỤ LỤC 8 - KẾT QUẢ PHÂN TÍCH MỘT YẾU TỐ ANOVA
• PHỤ LỤC 9 - THÔNG TIN CÁC DOANH NGHIỆP LỮ HÀNH QUỐC TẾ THAM GIA PHỎNG VẤN

Tóm tắt

I. Tổng quan về các yếu tố tác động đến hành vi du lịch có trách nhiệm

Hành vi du lịch có trách nhiệm (DLTN) của các doanh nghiệp lữ hành quốc tế tại Việt Nam đang trở thành một chủ đề nóng trong bối cảnh phát triển du lịch bền vững. Các yếu tố tác động đến hành vi này không chỉ liên quan đến nhận thức của doanh nghiệp mà còn bao gồm các yếu tố bên ngoài như áp lực từ khách hàng và cộng đồng. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp các doanh nghiệp lữ hành quốc tế tối ưu hóa chiến lược phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm du lịch có trách nhiệm và tầm quan trọng

Du lịch có trách nhiệm (DLTN) là khái niệm chỉ việc thực hiện các hoạt động du lịch mà không gây hại đến môi trường và xã hội. Tầm quan trọng của DLTN ngày càng được công nhận, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường.

1.2. Các yếu tố chính tác động đến hành vi DLTN

Các yếu tố tác động đến hành vi DLTN của doanh nghiệp lữ hành quốc tế bao gồm thái độ của khách du lịch, áp lực xã hội, và các chính sách từ chính phủ. Những yếu tố này có thể thúc đẩy hoặc cản trở việc thực hiện DLTN.

II. Vấn đề và thách thức trong việc thực hiện DLTN tại Việt Nam

Mặc dù có nhiều lợi ích từ việc thực hiện DLTN, nhưng các doanh nghiệp lữ hành quốc tế tại Việt Nam vẫn gặp phải nhiều thách thức. Những vấn đề này bao gồm sự thiếu hụt thông tin, áp lực cạnh tranh và nhận thức hạn chế từ phía khách hàng. Việc nhận diện và giải quyết những thách thức này là rất cần thiết để thúc đẩy hành vi DLTN.

2.1. Thiếu hụt thông tin và kiến thức về DLTN

Nhiều doanh nghiệp lữ hành quốc tế vẫn chưa có đủ thông tin và kiến thức về DLTN, dẫn đến việc thực hiện các hoạt động không hiệu quả. Việc cung cấp thông tin đầy đủ và chính xác là rất quan trọng.

2.2. Áp lực cạnh tranh và lợi nhuận

Áp lực cạnh tranh trong ngành du lịch khiến nhiều doanh nghiệp lữ hành quốc tế phải ưu tiên lợi nhuận trước mắt, dẫn đến việc bỏ qua các yếu tố bền vững trong hoạt động kinh doanh.

III. Phương pháp nghiên cứu và giải pháp cho hành vi DLTN

Để hiểu rõ hơn về các yếu tố tác động đến hành vi DLTN, nghiên cứu này áp dụng các phương pháp định tính và định lượng. Các giải pháp được đề xuất nhằm cải thiện nhận thức và hành vi của doanh nghiệp lữ hành quốc tế trong việc thực hiện DLTN.

3.1. Phương pháp nghiên cứu định tính

Phương pháp nghiên cứu định tính bao gồm phỏng vấn sâu với các doanh nghiệp lữ hành quốc tế để thu thập thông tin về nhận thức và hành vi của họ đối với DLTN.

3.2. Giải pháp nâng cao nhận thức về DLTN

Cần có các chương trình đào tạo và hội thảo để nâng cao nhận thức về DLTN cho các doanh nghiệp lữ hành quốc tế, từ đó thúc đẩy hành vi DLTN.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về DLTN

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc thực hiện DLTN không chỉ mang lại lợi ích cho doanh nghiệp mà còn cho cộng đồng và môi trường. Các doanh nghiệp lữ hành quốc tế có thể áp dụng các mô hình DLTN thành công từ các quốc gia khác để cải thiện hoạt động của mình.

4.1. Kết quả từ các mô hình DLTN thành công

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các mô hình DLTN thành công từ các quốc gia khác có thể được áp dụng tại Việt Nam, giúp các doanh nghiệp lữ hành quốc tế nâng cao hiệu quả hoạt động.

4.2. Lợi ích từ việc thực hiện DLTN

Việc thực hiện DLTN không chỉ giúp doanh nghiệp tăng cường uy tín mà còn tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm du lịch, từ đó thu hút khách hàng.

V. Kết luận và tương lai của hành vi DLTN tại Việt Nam

Hành vi DLTN của các doanh nghiệp lữ hành quốc tế tại Việt Nam đang trên đà phát triển. Tuy nhiên, cần có những nỗ lực hơn nữa từ cả doanh nghiệp và chính phủ để thúc đẩy hành vi này. Tương lai của DLTN tại Việt Nam phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các bên liên quan.

5.1. Tương lai của DLTN tại Việt Nam

Tương lai của DLTN tại Việt Nam sẽ phụ thuộc vào sự thay đổi trong nhận thức của doanh nghiệp và khách hàng về tầm quan trọng của DLTN.

5.2. Đề xuất cho các doanh nghiệp lữ hành quốc tế

Các doanh nghiệp lữ hành quốc tế cần chủ động tìm kiếm các giải pháp bền vững và tích cực tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường và xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ "Các yếu tố tác động đến hành vi du lịch có trách nhiệm của các doanh nghiệp lữ hành quốc tế ở Việt Nam" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Bùi Nhật Quỳnh, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Phạm Trương Hoàng, bảo vệ năm 2021 tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân. Luận án thuộc chuyên ngành Kinh tế du lịch (mã số: 9310101), ngành Quản lý kinh tế.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Phát triển du lịch đại chúng mang lại nhiều lợi ích kinh tế - xã hội nhưng đồng thời gây ra các hệ lụy tiêu cực về môi trường tự nhiên và xã hội điểm đến. Khái niệm du lịch có trách nhiệm (DLTN) ra đời nhằm thực tiễn hóa mục tiêu phát triển du lịch bền vững thông qua hành vi cụ thể của các chủ thể tham gia. Tại Việt Nam, DLTN được triển khai qua một số chương trình và dự án quốc tế (như Quỹ bảo vệ động vật hoang dã - WWF, Tổ chức phát triển Hà Lan - SNV, Chương trình Năng lực Du lịch có trách nhiệm do Liên minh Châu Âu tài trợ - ESRT, Câu lạc bộ DLTN - RTC), song việc thực thi còn mang tính hình thức, nhận thức của các bên liên quan còn hạn chế. Phần lớn tài liệu hướng dẫn áp dụng kinh nghiệm quốc tế mà thiếu các công trình nghiên cứu đầy đủ về bối cảnh kinh tế - xã hội và thể chế tại Việt Nam.

Về mặt lý luận, các công trình quốc tế chủ yếu phân tích hành vi DLTN của khách du lịch cá nhân, hoặc tập trung vào các doanh nghiệp tại các quốc gia phát triển (Bắc Âu, Bắc Mỹ, Úc). Nghiên cứu về hành vi của doanh nghiệp lữ hành ở các nước đang phát triển còn thiếu tính hệ thống; nhiều mô hình lý thuyết chưa được kiểm định thực nghiệm hoặc có quy mô mẫu hạn chế. Doanh nghiệp lữ hành quốc tế (DNLHQT) giữ vai trò trung gian kết nối các bên liên quan trong chuỗi cung ứng du lịch, việc làm rõ các yếu tố tác động đến hành vi DLTN của nhóm doanh nghiệp này tại Việt Nam là khoảng trống nghiên cứu cần được giải quyết.

Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của luận án là xác định các yếu tố tác động đến hành vi DLTN của các DNLHQT ở Việt Nam, làm rõ cơ chế tác động của các yếu tố bên trong và bên ngoài đến quá trình ra quyết định và thực hiện hành vi.

Mục tiêu cụ thể gồm:

1. Xác định những yếu tố tác động đến thực hiện hành vi DLTN của các DNLHQT ở Việt Nam.
2. Đánh giá tác động của những yếu tố bên trong và bên ngoài doanh nghiệp tới quá trình ra quyết định và hành vi tham gia vào hoạt động DLTN của các DNLHQT ở Việt Nam.
3. Tìm ra mối quan hệ giữa các yếu tố tác động đến hành vi của DNLHQT ở Việt Nam, góp phần xây dựng hành vi DLTN của doanh nghiệp.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Yếu tố nào tác động đến thực hiện hành vi DLTN của doanh nghiệp lữ hành quốc tế ở Việt Nam?
2. Các yếu tố khác nhau ở bên trong doanh nghiệp có mức độ tác động khác nhau như thế nào tới hành vi DLTN của doanh nghiệp lữ hành quốc tế ở Việt Nam?
3. Các yếu tố khác nhau ở bên ngoài có mức độ tác động khác nhau như thế nào tới hành vi DLTN của doanh nghiệp lữ hành quốc tế ở Việt Nam?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Hành vi DLTN của các doanh nghiệp lữ hành, được tiếp cận dưới góc độ hành vi tổ chức gắn liền với hành vi đạo đức và trách nhiệm xã hội.
• Khách thể nghiên cứu: Các doanh nghiệp lữ hành quốc tế (DNLHQT) tại Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Đây là hai trung tâm du lịch lớn thuộc hai vùng phát triển du lịch khác nhau (Vùng đồng bằng sông Hồng và duyên hải Đông Bắc; Vùng Đông Nam Bộ), tập trung gần 80% tổng số DNLHQT của cả nước.
• Phạm vi thời gian: Thu thập dữ liệu từ năm 2018 đến năm 2020. Phỏng vấn sâu chia làm hai đợt (tháng 10/2018 - 01/2019 và tháng 05/2020); khảo sát bảng hỏi thực hiện từ tháng 06/2019 đến tháng 02/2020.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào khía cạnh hành vi đạo đức đại diện cho hành vi có trách nhiệm của doanh nghiệp trong hoạt động du lịch.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tổng hợp các luồng nghiên cứu học thuật trong nước và quốc tế liên quan đến DLTN, trách nhiệm xã hội và hành vi ra quyết định đạo đức của tổ chức:

Nhóm chủ đề	Các tác giả và công trình tiêu biểu	Nội dung chính được tổng kết
Khái niệm và bản chất DLTN	Spenceley và cộng sự (2002); Bramwell và cộng sự (2008); Goodwin (2011); Leslie (2012); Mihalic (2016); Husbands & Harrison (1996); Phạm Trương Hoàng (2015); Đỗ Cẩm Thơ (2012).	DLTN không phải là một loại hình du lịch riêng biệt mà là tập hợp các nguyên tắc thực hành có trách nhiệm về kinh tế, xã hội và môi trường; quá trình diễn tiến từ nhận thức, nghị trình đến hành động.
Mối liên hệ giữa DLTN, đạo đức và CSR	Carroll (1991, 2016); Visser (2006); Baden (2016); Sexty (2011); Porter & Kramer (2006); Puncheva-Michelotti và cộng sự (2018); Fennell & Malloy (2007); Lovelock & Lovelock (2013).	Hành vi đạo đức là nền tảng, thấm sâu vào các cấu phần của trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR). Baden (2016) và Visser (2006) chỉ ra sự thay đổi thứ bậc trách nhiệm trong bối cảnh các nước đang phát triển và thế kỷ 21.
Các yếu tố tác động và rào cản DLTN	Frey & George (2010); Chettiparamb & Kokkranikal (2012); Xin & Chan (2014); Tearfund (2000, 2001); Hines và cộng sự (1987); Goffi và cộng sự (2018).	Nhận diện các rào cản (thiếu nguồn lực, chi phí cao, thiếu hỗ trợ chính sách) và động cơ thúc đẩy (quy chuẩn, sự tham gia của cộng đồng, vai trò chính quyền). Phần lớn nghiên cứu mang tính đơn lẻ, phạm vi điểm đến hẹp.
Mô hình ra quyết định đạo đức/trách nhiệm	Dubinsky & Loken (1989); Ferrell & Gresham (1985); Hunt & Vitell (1986); Rest (1986); Trevino (1986); Ferrell và cộng sự (1989); Fritzsche (1991); Jones (1991); Luhmann (2006).	Phân tích quá trình ra quyết định qua các giai đoạn: Nhận thức $\rightarrow$ Đánh giá $\rightarrow$ Dự định $\rightarrow$ Thực hiện hành vi, chịu sự chi phối của yếu tố cá nhân, tổ chức, bối cảnh và mức độ đạo đức (moral intensity).

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

1. Các nghiên cứu trước đây tại các nước phát triển cho thấy hành vi trách nhiệm của doanh nghiệp chủ yếu xuất phát từ thái độ và nhận thức nội bộ bên trong, trong khi tác động của áp lực xã hội bên ngoài tương đối mờ nhạt. Luận án kiểm định vai trò của áp lực xã hội trong bối cảnh đặc thù của ngành du lịch Việt Nam.
2. Thiếu các mô hình tích hợp đồng thời yếu tố cá nhân, yếu tố tổ chức và thể chế xã hội bên ngoài được kiểm định thực nghiệm định lượng trên cỡ mẫu lớn đối với doanh nghiệp lữ hành ở các nước đang phát triển.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án vận dụng cách tiếp cận hệ thống và tích hợp các lý thuyết nền tảng:

• Thuyết hành động hợp lý (TRA - Fishbein & Ajzen, 1975) và Thuyết hành vi dự định (TPB - Ajzen, 1985, 1991): Giải thích mối quan hệ giữa niềm tin, thái độ, áp lực xã hội (chuẩn mực chủ quan), dự định hành vi và hành vi thực tế.
• Mô hình ra quyết định đạo đức của Jones (1991): Bổ sung biến mức độ đạo đức (moral intensity) tác động lên các giai đoạn nhận thức và ra quyết định.
• Lý thuyết thể chế (Scott, 2005; Suddaby, 2010): Giải thích sự tác động của các chuẩn mực, quy định và áp lực từ môi trường xã hội bên ngoài đến hành vi doanh nghiệp.
• Lý thuyết quyết định tổ chức của Niklas Luhmann (2006) và mô hình kim tự tháp CSR (Carroll, 2016; Visser, 2006; Baden, 2016): Cung cấp cơ sở phân tích cấu trúc tổ chức và định vị chuẩn mực đạo đức trong hoạt động kinh doanh.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng thiết kế nghiên cứu hỗn hợp (kết hợp phương pháp định tính và định lượng):

1. Phương pháp định tính:

   • Kỹ thuật: Phỏng vấn bán cấu trúc (semi-structured in-depth interview).
   • Đối tượng phỏng vấn: 3 nhóm đối tượng gồm đại diện các DNLHQT, đại diện cơ quan quản lý nhà nước về du lịch, và các chuyên gia trong lĩnh vực du lịch.
   • Thời gian: Đợt 1 (10/2018 - 01/2019) và Đợt 2 (tháng 05/2020).
   • Mục đích: Khám phá các nhân tố mới phù hợp với bối cảnh văn hóa - xã hội Việt Nam, hoàn thiện bảng hỏi và thang đo.

2. Phương pháp định lượng:

   • Kỹ thuật thu thập: Điều tra bằng bảng hỏi cấu trúc dựa trên kịch bản tình huống nghiên cứu (scenario-based). Bảng hỏi khảo sát 2 tình huống đạo đức cụ thể trong hoạt động lữ hành.
   • Quy mô mẫu: Thu thập hợp lệ từ $n = 350$ doanh nghiệp lữ hành quốc tế tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn từ tháng 06/2019 đến tháng 02/2020.
   • Kỹ thuật phân tích dữ liệu: Xử lý trên phần mềm SPSS 22 và AMOS:
     • Thống kê mô tả dữ liệu mẫu.
     • Đánh giá độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha.
     • Phân tích nhân tố khám phá (EFA) và Phân tích nhân tố khẳng định (CFA).
     • Phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM) để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu.
     • Phân tích hồi quy tuyến tính và phân tích phương sai một yếu tố (ANOVA) đánh giá tác động của các biến nhân khẩu học doanh nghiệp (quy mô, loại hình doanh nghiệp, thị trường mục tiêu).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu

Chương 1 thiết lập tổng thể đề tài: trình bày bối cảnh phát triển du lịch bền vững và tính cấp thiết của DLTN tại Việt Nam; xác định rõ 3 mục tiêu cụ thể và 3 câu hỏi nghiên cứu; giới hạn đối tượng nghiên cứu là hành vi DLTN của DNLHQT tại hai địa bàn trọng điểm Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2018-2020. Chương này cũng phác thảo phương pháp tiếp cận hệ thống, tiến trình kết hợp nghiên cứu định tính và định lượng, đóng góp mới và kết cấu 5 chương của luận án.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu

Chương 2 phân tích các khái niệm, cơ sở lý thuyết và tổng quan các công trình nghiên cứu:

• Hệ thống hóa các khái niệm DLTN, phân tích mối quan hệ bản chất giữa DLTN, trách nhiệm xã hội (CSR) và hành vi đạo đức của doanh nghiệp dựa trên mô hình kim tự tháp của Carroll (1991, 2016), Visser (2006) và Baden (2016).
• Tổng quan ba cách tiếp cận giải thích hành vi doanh nghiệp: (1) Hành vi doanh nghiệp là tập hợp hành vi cá nhân; (2) Doanh nghiệp là thực thể độc lập tự ra quyết định; (3) Hành vi doanh nghiệp là kết quả tương tác giữa cá nhân, cấu trúc tổ chức bên trong và thể chế xã hội bên ngoài. Luận án lựa chọn cách tiếp cận thứ ba.
• Tổng hợp các mô hình ra quyết định đạo đức (Ferrell & Gresham, 1985; Hunt & Vitell, 1986; Rest, 1986; Trevino, 1986; Jones, 1991).
• Trình bày bảng tổng hợp các yếu tố tổ chức tác động đến từng giai đoạn ra quyết định (Bảng 2.1) gồm: chính sách thưởng phạt, văn hóa doanh nghiệp, quy tắc đạo đức, chuẩn mực chủ quan, văn hóa đạo đức, quy mô và loại hình kinh doanh.
• Xây dựng mô hình nghiên cứu đề xuất tích hợp các nhóm biến: Thái độ, Áp lực xã hội nhận thức, Yếu tố tổ chức, Dự định thực hiện và Thực hiện hành vi DLTN.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 chi tiết hóa thiết kế và quy trình nghiên cứu:

• Xây dựng hệ thống các giả thuyết nghiên cứu về mối quan hệ giữa Thái độ, Áp lực xã hội, Yếu tố tổ chức đối với Dự định và Thực hiện hành vi DLTN.
• Thiết kế quy trình nghiên cứu gồm hai giai đoạn: nghiên cứu định tính (phỏng vấn sâu 3 nhóm chủ thể) và nghiên cứu định lượng (khảo sát $n = 350$ DNLHQT).
• Xây dựng bảng hỏi dựa trên 2 kịch bản tình huống nghiên cứu (Phụ lục 3 và Phụ lục 4) và vận dụng thang đo Likert 5 mức độ để đo lường các biến quan sát.
• Trình bày quy trình phân tích dữ liệu định tính và các bước kiểm định dữ liệu định lượng (Cronbach's Alpha, EFA, CFA, SEM, Hồi quy, ANOVA).

Chương 4: Kết quả nghiên cứu

Chương 4 công bố toàn bộ số liệu và kết quả phân tích thống kê:

• Trình bày kết quả phỏng vấn sâu giúp làm rõ bối cảnh và điều chỉnh các mệnh đề thang đo.
• Báo cáo thống kê mô tả mẫu nghiên cứu ($n = 350$ DNLHQT).
• Đánh giá độ tin cậy thang đo qua hệ số Cronbach's Alpha và phân tích EFA cho cả hai tình huống nghiên cứu (Bảng 4.2 và 4.3).
• Kết quả phân tích CFA xác nhận tính đơn hướng, giá trị hội tụ và giá trị phân biệt của các cấu trúc đo lường (Bảng 4.4, Hình 4.1 và 4.2).
• Kết quả kiểm định mô hình cấu trúc tuyến tính SEM cho cả Tình huống 1 và Tình huống 2 (Bảng 4.5, Bảng 4.6, Hình 4.3 và 4.4), đánh giá tác động tổng hợp trực tiếp và gián tiếp của các nhân tố đến Thực hiện DLTN (Bảng 4.7, 4.8).
• Phân tích hồi quy và kiểm định ANOVA đánh giá sự khác biệt về dự định hành vi theo các biến nhân khẩu học: quy mô, loại hình doanh nghiệp, thị trường mục tiêu (Bảng 4.9 đến 4.12).
• Bảng tổng hợp kết quả kiểm định các giả thuyết nghiên cứu (Bảng 4.13).

Chương 5: Bàn luận kết quả và hàm ý nghiên cứu

Chương 5 diễn giải và thảo luận các phát hiện:

• Bàn luận về mối quan hệ giữa Dự định và Thực hiện hành vi DLTN; khẳng định vai trò chi phối chủ đạo của Áp lực xã hội nhận thức đến hành vi DLTN của DNLHQT tại Việt Nam.
• Thảo luận tác động của Thái độ, Yếu tố tổ chức và các biến nhân khẩu học (quy mô, loại hình, thị trường khách) đến việc ra quyết định.
• Phân tích bối cảnh phát triển DLTN tại Việt Nam và đề xuất các hàm ý quản trị, giải pháp chính sách nhằm thúc đẩy DLTN.
• Nêu rõ các đóng góp lý luận, thực tiễn, các hạn chế của đề tài và định hướng cho các nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Những đóng góp mới về mặt lý luận và phương pháp

1. Làm rõ vai trò chủ đạo của áp lực xã hội trong bối cảnh nước đang phát triển: Khác với phần lớn nghiên cứu tại các quốc gia phát triển vốn xác định thái độ nội tại là nhân tố quyết định, luận án chứng minh rằng đối với các DNLHQT ở Việt Nam, áp lực xã hội từ bên ngoài là yếu tố tác động mạnh nhất chi phối dự định và hành vi DLTN. Kết quả này bổ sung bằng chứng thực nghiệm về tính phụ thuộc bối cảnh của hành vi trách nhiệm/đạo đức doanh nghiệp.
2. Tích hợp khung lý thuyết đa chiều: Luận án kết hợp thành công Thuyết hành vi dự định (TPB), Lý thuyết mức độ đạo đức (Jones, 1991), Lý thuyết thể chế và Lý thuyết quyết định tổ chức (Niklas Luhmann) để giải thích toàn diện quá trình ra quyết định DLTN trong doanh nghiệp.
3. Phương pháp nghiên cứu theo kịch bản tình huống: Luận án ứng dụng phương pháp thực nghiệm dựa trên tình huống đạo đức (scenario technique) kết hợp mô hình SEM, giúp lượng hóa chính xác hành vi tổ chức thay vì chỉ đánh giá nhận thức chung chung.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Đối với cơ quan quản lý Nhà nước về du lịch:
  • Xây dựng và hoàn thiện hành lang pháp lý, tiêu chuẩn và quy chế bắt buộc về DLTN dành riêng cho doanh nghiệp lữ hành.
  • Tăng cường áp lực xã hội tích cực thông qua truyền thông, công khai đánh giá xếp hạng trách nhiệm xã hội và thiết lập cơ chế giám sát thực thi.
  • Hỗ trợ đào tạo, phổ biến tài liệu hướng dẫn thực hành DLTN gắn với điều kiện thực tế của doanh nghiệp Việt Nam.
• Đối với các doanh nghiệp lữ hành quốc tế:
  • Xây dựng văn hóa đạo đức doanh nghiệp và ban hành quy tắc ứng xử trách nhiệm nội bộ.
  • Thiết lập cơ chế đánh giá, chính sách khen thưởng và chế tài xử phạt rõ ràng đối với các hành vi liên quan đến DLTN.
  • Tích cực liên kết với cộng đồng địa phương và các nhà cung ứng dịch vụ để thiết kế các sản phẩm du lịch có trách nhiệm, đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án

• Phạm vi không gian: Khảo sát chỉ tập trung tại hai thành phố lớn là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, chưa mở rộng ra các trung tâm du lịch khác như miền Trung hoặc vùng Tây Bắc.
• Khách thể nghiên cứu: Đề tài chỉ khảo sát đối tượng doanh nghiệp lữ hành quốc tế (DNLHQT), chưa bao quát nhóm doanh nghiệp lữ hành nội địa do đặc thù quản lý và mức độ cam kết thị trường có sự khác biệt.
• Phương pháp thu thập: Việc sử dụng kịch bản tình huống giả định (scenario-based) dù hạn chế được độ lệch xã hội nhưng vẫn có khoảng cách nhất định so với hành vi thực tế phát sinh trong môi trường kinh doanh biến động.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng phạm vi khảo sát tới các địa bàn du lịch trọng điểm khác tại Việt Nam để tăng tính đại diện địa lý.
• Tiến hành nghiên cứu so sánh giữa nhóm doanh nghiệp lữ hành quốc tế và doanh nghiệp lữ hành nội địa.
• Mở rộng mô hình nghiên cứu sang các phân ngành dịch vụ du lịch khác như cơ sở lưu trú, doanh nghiệp vận chuyển du lịch và các điểm đến du lịch.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo trong lĩnh vực kinh tế và quản lý du lịch:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Kinh tế du lịch, Quản lý kinh tế: Tham khảo phương pháp thiết kế nghiên cứu hỗn hợp, kỹ thuật xây dựng thang đo kịch bản tình huống, quy trình phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính SEM và khung lý thuyết tích hợp về hành vi đạo đức/trách nhiệm của tổ chức.
• Cơ quan quản lý Nhà nước về du lịch (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, Sở Du lịch các địa phương): Sử dụng các phát hiện thực nghiệm về áp lực xã hội và thể chế để ban hành chính sách quản lý, tiêu chuẩn DLTN và cơ chế kiểm soát phù hợp.
• Ban giám đốc và nhà quản trị các doanh nghiệp lữ hành: Tham khảo các yếu tố cấu thành văn hóa đạo đức, quy tắc ứng xử và chính sách nội bộ nhằm nâng cao năng lực thực thi DLTN, gia tăng lợi thế cạnh tranh khi hội nhập thị trường quốc tế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao luận án chỉ lựa chọn doanh nghiệp lữ hành quốc tế mà không nghiên cứu doanh nghiệp lữ hành nội địa?

Luận án chỉ tập trung vào DNLHQT vì hai lý do: Thứ nhất, DNLHQT giữ vai trò trung gian kết nối du khách quốc tế với điểm đến, chịu áp lực hội nhập và có chức năng phù hợp toàn diện với các tiêu chí của DLTN. Thứ hai, tại thời điểm nghiên cứu, nhóm lữ hành nội địa có số lượng lớn nhưng quy định pháp lý quản lý còn lỏng lẻo, nhiều đơn vị hoạt động tự phát, thiếu chế tài ràng buộc và chưa chịu áp lực xã hội rõ rệt về DLTN.

2. Sự khác biệt giữa mô hình kim tự tháp CSR của Baden (2016), Visser (2006) và Carroll (1991) được luận án phân tích như thế nào?

Carroll (1991) đặt trách nhiệm kinh tế ở đáy nền tảng và trách nhiệm đạo đức/từ thiện ở tầng trên cùng tại các nước phát triển. Ngược lại, Visser (2006) chỉ ra ở các nước đang phát triển, thứ tự ưu tiên lần lượt là kinh tế $\rightarrow$ từ thiện $\rightarrow$ pháp lý $\rightarrow$ đạo đức. Trong khi đó, Baden (2016) tái thiết mô hình cho thế kỷ 21, xác định trách nhiệm đạo đức là cốt lõi chủ đạo thấm sâu vào toàn bộ hệ thống, buộc doanh nghiệp phải đạt chuẩn mực đạo đức trước khi tìm kiếm lợi nhuận kinh tế.

3. Quy mô mẫu và phương pháp thu thập dữ liệu định lượng của luận án được thực hiện ra sao?

Nghiên cứu thu thập dữ liệu từ $n = 350$ doanh nghiệp lữ hành quốc tế tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn 06/2019 - 02/2020. Dữ liệu được thu thập qua phiếu khảo sát cấu trúc dựa trên 2 kịch bản tình huống nghiên cứu cụ thể, đo lường bằng thang đo Likert 5 mức độ.

4. Phát hiện cốt lõi của luận án về yếu tố tác động đến hành vi DLTN tại Việt Nam là gì?

Phát hiện cốt lõi của luận án là: Áp lực xã hội nhận thức từ môi trường bên ngoài là nhân tố tác động mạnh nhất, mang tính chủ đạo đến dự định và hành vi DLTN của các DNLHQT ở Việt Nam. Phát hiện này trái ngược với các nghiên cứu ở phương Tây vốn cho rằng thái độ nội bộ bên trong giữ vai trò quyết định.

5. Luận án sử dụng các công cụ và phần mềm thống kê nào để kiểm định mô hình?

Luận án sử dụng phần mềm SPSS 22 và AMOS để thực hiện các kỹ thuật thống kê: kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích nhân tố khẳng định (CFA), mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM), phân tích hồi quy tuyến tính và phân tích phương sai một yếu tố (ANOVA).

---

Kết luận

Luận án của tác giả Bùi Nhật Quỳnh đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và kiểm định thực nghiệm các yếu tố tác động đến hành vi DLTN của 350 doanh nghiệp lữ hành quốc tế tại Việt Nam. Bằng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp và kỹ thuật phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính qua hai tình huống đạo đức, nghiên cứu đã chứng minh áp lực xã hội từ môi trường thể chế bên ngoài giữ vai trò chủ đạo chi phối hành vi DLTN của doanh nghiệp. Kết quả này cung cấp luận cứ khoa học quan trọng cho việc hoàn thiện khung chính sách quản lý du lịch bền vững và xây dựng chiến lược quản trị trách nhiệm cho các doanh nghiệp lữ hành trong bối cảnh kinh tế đang phát triển.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương 5: Bàn luận kết quả và hàm ý nghiên cứu. 11 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Khái quát về du lịch có trách nhiệm 2. Mối quan tâm và các giai đoạn phát triển trong nghiên cứu về DLTN Khái niệm DLTN ra đời từ những năm 1980, nhưng đến đầu những năm 2000 khái niệm này được đề cập rộng rãi ở Việt Nam.

Hội thảo đầu tiên về chủ đề DLTN được tổ chức ở Cape Town năm 2002, ngay trước khi diễn ra Hội nghị thượng đỉnh về du lịch bền vững tại Johannesburg. Hội thảo này đã đưa ra Tuyên bố Cape Town về DLTN; theo đó DLTN được thực hiện trên ba phương diện: thứ nhất, phát triển du lịch giúp nâng cao chất lượng cuộc sống của cộng đồng dân cư tại điểm đến du lịch; thứ hai, du lịch giúp tạo cơ hội kinh doanh tốt hơn; thứ ba, chương trình du lịch mang lại nhiều trải nghiệm cho du khách trong chuyến đi. Ở Việt Nam, cách tiếp cận phổ biến vẫn coi DLTN là một phương thức của phát triển du lịch bền vững. Về mặt lý luận, các nghiên cứu đã chỉ ra rằng DLTN là một định hướng mà các bên tham gia trong lĩnh vực du lịch cần phải nhận thức được, để từ đó có hành vi tương xứng nhằm hướng tới mục đích lâu dài là phát triển bền vững (Nguyễn Văn Lưu, 2012; Trang Lê, 2013; Dương Quế Nhu, 2013; Vũ Quốc Trí, 2015).

Các nghiên cứu mới chỉ đưa ra các yếu tố tác động nhưng chưa làm rõ yếu tố tác động ra sao, mức độ tác động thế nào. Về mặt thực tiễn, các nghiên cứu đã chỉ ra được mô hình các bên liên quan trong DLTN, nêu rõ vai trò và vị trí của các bên liên quan, đề xuất yêu cầu cụ thể cho các bên liên quan trong phát triển DLTN. Tuy vậy, Wheeler (1991) đã chỉ trích quan điểm này khi cho rằng không thể coi DLTN là một giải pháp để hướng tới phát triển bền vững bởi DLTN chỉ đưa ra những đề xuất tầm vi mô trong khi phát triển bền vững cần những giải pháp vĩ mô lâu dài. Goodwin (2011) cũng cho rằng bản chất của DLTN không đơn thuần là giải pháp của phát triển bền vững.

Đó là sự nhận thức và thực hiện hành vi có trách nhiệm của các bên liên quan trong hoạt động du lịch, trong đó trách nhiệm lớn nhất thuộc về các doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực du lịch và khách du lịch để có thể mang lại “những nơi tốt đẹp cho mọi người sinh sống và viếng thăm” (tr, 102). DLTN chỉ ra những tác động tiêu cực của phát triển du lịch đại chúng với mong muốn giảm thiểu tác động đó, đồng thời chỉ ra cách thực hiện hoạt động du lịch nhằm tăng cường những tác động tích cực. Cách tiếp cận của Goodwin (2011) về DLTN được đồng thuận bởi Leslie (2012) và Mihalic (2016). Theo Leslie (2012), DLTN nên được hiểu là một đặc điểm 12 hành vi, ở đây là hành vi chịu trách nhiệm cho những hệ quả của việc sản xuất và tiêu dùng du lịch tạo ra.

Bên cạnh đó, Mihalic (2016) đưa ra mô hình gồm 3 nhân tố - nhận thức (awareness), chương trình nghị sự (agenda), và hành động (action) giải thích rõ quá trình diễn biến từ nhận thức đến hành vi trong DLTN.