CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN DỊCH VỤ CHUYỂN PHÁT 1. Khái niệm và đặc điểm của dịch vụ 1. Khái niệm dịch vụ Có nhiều khái niệm,định nghĩa khác nhau về dịch vụ, trong “Học thuyết về giá trị thặng dư” (C.Mác) cho rằng dịch vụ là kết quả có ích của một dạng lao động đặc thù.
Kết quả đó được biểu hiện ra dưới hình thái phi vật thể hay vô hình. Về mặt kinh tế, người ta xem dịch vụ là một giao dịch, trong đó không có sự xuất hiện của hàng hóa vật chất được chuyển từ người bán sang người mua. Những lợi ích của dịch vụ thường được chứng minh bởi sự sẵn lòng của người mua khi thực hiện trao đổi. Sử dụng tài năng, kỹ năng, sự khéo léo và kinh nghiệm, các nhà cung cấp dịch vụ sẽ mang lại lợi ích cho người tiêu dùng dịch vụ.
Chính vì vậy mà dịch vụ được coi là sản phẩm vô hình trong tự nhiên. Theo Philip Kotler, dịch vụ là bất kỳ hoạt động hay lợi ích nào mà chủ thể này cung cấp cho chủ thể kia, trong đó đối tượng cung cấp nhất thiết phải mang tính vô hình và không dẫn đến quyền sở hữu một vật nào cả, còn việc sản xuất dịch vụ có thể hoặc không có thể gắn liền với một sản phẩm vật chất nào. Hay nói cách khác, có thể hiểu “Dịch vụ là một hoạt động bao gồm các nhân tố không hiện hữu, giải quyết các mối quan hệ giữa khách hàng hoặc tài sản mà khách hàng sở hữu với người cung cấp mà không có sự chuyển giao quyền sở hữu”_ ( Theo (Fitzsimmons, 2014)). Đặc điểm của dịch vụ Dịch vụ là một dạng hàng hóa đặc biệt với 4 đặc tính: Tính vô hình, tính không đồng nhất, tính không thể tách rời, tính không lưu trữ.
Các đặc tính này được cụ thể như sau: - Tính vô hình: Khác với hàng hóa thông thường, dịch vụ là sản phẩm không thể nhìn thấy, chạm vào hay cầm nắm được bởi dịch vụ không có hình dạng cụ thể như một sản phẩm hữu hình. Nếu hàng hóa thông thường sẽ có hình dạng, kích thước, màu 11 sắc và thậm chí là cả mùi vị giúp khách hàng hàng có thể tự xem xét, đánh giá để kiểm tra sự phù hợp của sản phẩm đối với nhu cầu của mình trước khi đưa ra quyết định mua thì dịch vụ lại ngược lại. Dịch vụ mang tính vô hình làm cho các giác quan của khách hàng trở nên vô ích khi muốn đánh giá một dịch vụ trước khi mua. Chỉ khi sử dụng, khách hàng mới có thể cảm nhận được dịch vụ đó tốt hay không tốt ở điểm nào.
Điều này khiến dịch vụ khó bán hơn hàng hóa. - Tính không đồng nhất: Mỗi khách hàng có sở thích, thói quen không giống nhau do sự khác nhau về khu vực địa lý, sự ảnh hưởng của các vùng văn hóa khác nhau tới lối sống, sự khác nhau về đặc điểm tâm lý,. nên ở mỗi khu vực khách hàng sẽ có những yêu cầu, đánh giá về chất lượng dịch vụ khác nhau. Bên cạnh đó dịch vụ là sản phẩm không thể cung cấp hàng loạt và tập trung như các hàng hóa thông thường và có tác động mạnh từ kỹ năng, thái độ, sự nhiệt tình của người cung cấp dịch vụ.
Chính vì vậy mà khó có thể đạt được sự đồng đều về chất lượng dịch vụ. - Tính không thể tách rời: một dịch vụ khó có thể phân chia thành hai gai đoạn rạch ròi là giai đoạn sản xuất và giai đoạn tiêu thụ như các hàng hóa thông thưởng khác bởi sự tạo thành và sử dụng dịch vụ thông thường sẽ được diễn ra đồng thời cùng lúc với nhau. - Tính không thể lưu trữ được: Không giống như các sản phẩm hàng hóa hữu hình, dịch vụ không được sản xuất hàng loạt, lưu trữ và lấy ra sử dụng sau một thời gian. Nó chỉ tồn tại vào thời gian mà nó được cung cấp và sẽ mất đi nếu không ai sử dụng.
Phân loại dịch vụ Dịch vụ có nhiều loại và có thể phân loại theo các tiêu thức cụ thể chủ yếu sau: - Phân loại theo chủ thể thực hiện dịch vụ: + Chủ thể nhà nước: Thực hiện các dịch vụ công cộng như bệnh viện, trường học, tòa án, cảnh sát, cứu hỏa, hành chính pháp lý,. + Chủ thể các tổ chức xã hội như hoạt động của các tổ chức từ thiện. + Chủ thể các đơn vị kinh doanh: Thực hiện các dịch vụ ngân hàng, bảo hiểm, hàng không,. - Phân loại theo mục đích: Dịch vụ phi lợi nhuận và dịch vụ vì lợi nhuận.
12 - Phân loại theo nội dung: Dịch vụ nhà hàng khách sạn, dịch vụ vận chuyển,dịch vụ chuyển phát, dịch vụ sức khỏe, dịch vụ tài chính_ ngân hàng,. Tổng quan về dịch vụ chuyển phát 1. Khái niệm dịch vụ chuyển phát Theo Nghị định số 128/2007/NĐ-CP của Chính phủ, định nghĩa: Dịch vụ chuyển phát là việc thực hiện một, một số hoặc tất cả các công đoạn thu gom, chia chọn, vận chuyển và phát, bằng các phương tiện vật lý, thông tin dưới dạng văn bản và kiện, gói hàng hóa. Theo website Bưu điện Việt Nam (www.vn) định nghĩa: Dịch vụ chuyển phát là dịch vụ nhận từ người gửi các loại thư, bưu phẩm, tài liệu, vật phẩm hàng hóa được nhà nước cho phép vận chuyển và phát đến địa chỉ người nhận theo chỉ tiêu thời gian được công bố trước.
Có thể hiểu một cách đơn giản dịch vụ chuyển phát là dịch vụ mà đơn vị cung cấp sẽ nhận vật phẩm có thể là văn bản, giấy tờ hoặc hàng hóa từ khách hàng sau đó vận chuyển và phát tới địa chỉ được khách hàng cung cấp trên vật phẩm đó. Đặc điểm của dịch vụ chuyển phát Dịch vụ chuyển phát là một ngành dịch vụ mang đầy đủ đặc điểm của dịch vụ nói chung. Bên cạnh đó, nó còn có những đặc trưng riêng khác so với các lĩnh vực dịch vụ khác như : Đối tượng: đối tượng của dịch vụ chuyển phát là vật mang thông tin như thư từ, tài liệu, hàng hóa,. và được gọi chung là bưu gửi.
Tính bảo mật và toàn vẹn chất lượng : Trong quá trình hoạt động của dịch vụ chuyển phát phải đảm bảo tính toàn vẹn của vật mang thông tin từ người gửi đến người nhận. Dịch vụ chuyển phát không phải là vật phẩm hay hàng hóa cụ thể mà nó là kết quả của quá trình truyền, đưa tin tức của bưu gửi từ người gửi đến người nhận. Các bưu gửi này được chấp nhận như thế nào ở người gửi thì nhà cung cấp dịch vụ chuyển phát phải đưa đúng như vậy cho người nhận, không được có sự biến đổi nào về hình thức cũng như nội dung, mà chúng chỉ được chuyển dời theo không gian và thời gian. Mọi sự biến đổi về hình thức hay nội dung đều là vi phạm chất lượng.
Gồm nhiều giai đoạn: Khác với đặc điểm của các dịch vụ khác, quá trình của hoạt động chuyển phát được triển khai qua nhiều công đoạn khác nhau như: nhận gửi từ khách hàng, khai thác bưu gửi, vận chuyển và cuối cùng là công đoạn phát. 13 Chất lượng dịch vụ: Bởi vì dịch vụ chuyển phát được cấu thành bởi nhiều giai đoạn và nhiều chủ thể tham gia nên chất lượng chuyển phát sẽ phụ thuộc vào các cá nhân hay các đơn vị tham gia vào các công đoạn trên, nếu một công đoạn nào đó không đảm bảo chất lượng sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ quá trình truyền đưa tin tức. Do vậy, để đảm bảo chất lượng của dịch vụ này cần phải xây dựng hệ thống quy định nghiệp vụ, quy trình hoạt động, thể lệ, thủ tục được thực hiện thống nhất và xuyên suốt ở mọi công đoạn của quá trình hoạt động. Vai trò của dịch vụ chuyển phát Dịch vụ chuyển phát là ngành dịch vụ quan trọng của nền kinh tế, đóng vai trò hỗ trợ, kết nối và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là trong nền kinh tế hội nhập và phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học công nghệ 4.
Được xem là cánh tay nối dài giữa doanh nghiệp và khách hàng, dịch vụ chuyển phát có các vai trò chính sau: Đối với doanh nghiệp - Dịch vụ chuyển phát ra đời giúp hỗ trợ các nhà sản xuất, kinh doanh chiếm lĩnh và mở rộng thị trường. - Đa dạng hóa nguồn khách hàng từ cá nhân, doanh nghiệp nhỏ, vừa hay lớn, hỗ trợ mối quan hệ làm việc giữa khách hàng và doanh nghiệp trong tâm lý hạn chế và địa lý hay các vấn đề khách quan như dịch bệnh. - Giúp các doanh nghiệp nâng cao hiệu quả quản lý, giảm thiểu chi phí, tăng cường sức cạnh tranh. - Giúp các doanh nghiệp giảm tải áp lực về kho bãi, vận chuyển và giao nhận.
- Giúp lưu thông hàng hóa một cách dễ dàng và nhanh chóng, giảm tải áp lực cho các đơn vị kinh doanh đồng thời tăng sự đảm bảo và tin cậy cho doanh nghiệp đối với khách hàng. - Là giải pháp hiệu quả trong thời kì nền kinh tế phát triển, thương mại điện tử kéo theo dòng chảy kinh tế nhanh chóng và nhu cầu con người trở nên bức thiết hơn trong thời kỳ dịch bệnh cho nên dịch vụ chuyển phát như cầu nối quan trọng giữa doanh nghiệp và khách hàng, từ đó nâng cao hiệu quả kinh doanh và doanh thu. 14 Đối với khách hàng - Giải quyết nhu cầu cơ bản của con người trong việc giao nhận hàng hóa, loại bỏ rào cản tâm lý khi mua hàng hóa hay vận chuyển hàng hóa đi xa mà mất công và tâm lý chờ đợi hay thiếu an toàn. - Tối đa hóa thời gian vận chuyển, giúp khách hàng có thể tiết kiệm thời gian và đáp ứng nhu cầu tức thì về hàng hóa cần sẵn.
- Đa dạng hóa thời điểm và địa điểm giao nhận từ phía khách hàng, khách hàng có thể linh hoạt hơn thời gian nhận hay giao để phù hợp với chuỗi thời gian của mình. - Giúp vận chuyển thông tin một cách nhanh chóng. - Người mua có thể kiểm soát được hàng hóa, bưu phẩm đang ở đâu và hành trình bưu phẩm của mình giúp gia tăng sự tin cậy, chủ động trong việc nhận hàng. - Bảo đảm sức khỏe, mức độ an toàn trong tình hình dịch bệnh trong hiện tại và tương lai, giúp mọi người chỉ cần ở nhà cũng có thể mua các vật phẩm cần thiết để phục vụ nhu cầu của bản thân.
LÝ THUYẾT VỀ KHÁCH HÀNG VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HÀNH VI CỦA KHÁCH HÀNG.