CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐỘNG LỰC LÀM VIỆC CỦA NHÂN VIÊN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu trong nước - Nghiên cứu của Nguyễn Giác Trí (2023) với đề tài “Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến động lực làm việc của viên chức: trường hợp tại Trường Đại học Đồng Tháp”. Nghiên cứu này nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng đến động lực làm việc của viên chức ở Trường Đại học Đồng Tháp.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, nhân tố ảnh hưởng mạnh nhất là yếu tố lương, thưởng và phúc lợi; tiếp theo, yếu tố đào tạo và thăng tiến, kế tiếp lần lượt là yếu tố công việc, yếu tố lãnh đạo và yếu tố đồng nghiệp. Kết quả nghiên cứu này có thể sử dụng làm cơ sở để Nhà trường xây dựng các chính sách liên quan đến thi đua, khen thưởng, bổ nhiệm… - Nghiên cứu của Nguyễn Tiến Dũng, Nguyễn Trung Trí và Nguyễn Thị Lụa (2021) với đề tài “Các nhân tố ảnh hưởng đến động lực làm việc của nhân viên khối văn phòng tại Công ty Cổ phần Kết cấu Kim loại và Lắp máy dầu khí - Thành phố Vũng Tàu”. Nghiên cứu được thực hiện nhằm xác định các nhân tố ảnh hưởng đến động lực làm việc của nhân viên khối văn phòng với 187 mẫu khảo sát toàn bộ nhân viên đang làm việc tại Công ty Cổ phần Kết cấu kim loại và Lắp máy dầu khí. Số liệu khảo sát được phân tích qua các bước: thống kê mô tả, kiểm định độ tin cậy của thang đo, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích hồi quy tuyến tính.
Kết quả xác định được sáu nhân tố có tác động thuận chiều đến động lực làm việc, theo mức độ tác động giảm dần như sau: Lãnh đạo; Môi trường làm việc; Bản chất công việc; Đồng nghiệp; Đào tạo và thăng tiến; Lương, thưởng và phúc lợi. Từ kết quả nghiên cứu, nhóm tác giả đã đưa ra một số hàm ý quản trị để giúp cho Ban lãnh đạo Công ty có các chính sách, giải pháp hữu ích nhằm tác động tích cực đến động lực làm việc của nhân viên văn phòng, góp phần tăng năng suất lao động, mang lại hiệu quả sản xuất kinh doanh. - Nghiên cứu của Cao Thị Thanh và Trần Quang Hưng (2018) với đề tài “Các yếu tố ảnh hưởng đến động lực làm việc của người lao động tại Trung tâm huấn luyện 4 và thi đấu thể dục thể thao tỉnh Thanh Hóa”. Dựa trên nền tảng lý thuyết về động lực làm việc và kết quả nghiên cứu về động lực làm việc cho thấy có 4 yếu tố tác động đến động lực làm việc của nhân viên Trung tâm huấn luyện và thi đấu thể dục thể thao tỉnh Thanh Hóa, được sắp xếp theo thứ tự tác động giảm dần, bao gồm: Công việc, Sự phù hợp mục tiêu, Cơ hội đào tạo và thăng tiến, Lãnh đạo.
Những kết quả nghiên cứu là cơ sở đề xuất hàm ý quản trị nâng cao đến động lực làm việc tại công ty. - Nghiên cứu của Trương Đức Thao (2020) với đề tài “Nghiên cứu về một số nhân tố tác động đến động lực làm việc của nhân viên bán hàng”. Nghiên cứu này tiến hành tổng hợp và phân tích các công trình nghiên cứu về nhân tố tác động tới động lực làm việc của người lao động ở trong và ngoài nước, cụ thể là nhân viên bán hàng, nhằm chỉ ra bản chất động lực làm việc và một số nhân tố vật chất và phi vật chất tác động tới động lực làm việc của người lao động. Từ đó, giúp cho bản thân mỗi người lao động tự ý thức và thúc đẩy họ làm việc hăng say, nỗ lực hết mình cống hiến cho tổ chức.
Bên cạnh đó, cũng giúp các tổ chức có thêm cơ sở lý luận trong việc tiến hành các biện pháp khuyến khích nhân viên làm việc, gắn bó với tổ chức. Kết quả nghiên cứu chỉ ra 6 nhân tố tác động tới động lực làm việc của người lao động gồm: (1) Thu nhập; (2) Đặc điểm công việc; (3) Cơ hội học tập và phát triển nghề nghiệp; (4) Sự hỗ trợ của cấp trên; (5) Sự hỗ trợ của đồng nghiệp; (6) Sự phù hợp mục tiêu cá nhân với mục tiêu tổ chức. Tình hình nghiên cứu ngoài nước - Nghiên cứu của Roy Setiawan và cộng sự (2021) với đề tài “Tác động của động lực đến năng suất của nhân viên trong lĩnh vực bán lẻ: Tác động trung gian của phúc lợi lương thưởng”. Nghiên cứu này được thực hiện dựa trên việc thu thập mẫu của 100 người trong lĩnh vực bán lẻ.
Kết quả của nghiên cứu cho thấy tác động của động lực làm việc đến nhân viên trong lĩnh vực bán lẻ bao gồm 7 yếu tố chính sau đây : (1) Đánh giá nhân viên; (2) Mục tiêu của công ty; (3) Cơ hội thăng tiến; (4) Thu nhập; (5) Mối quan hệ trong tổ chức; (6) Phong cách lãnh đạo; (7) Điều kiện làm việc. Nghiên cứu nhấn mạnh đến yếu tố thu nhập có ảnh hưởng to lớn đến động lực làm việc của nhân viên. Ngoài ra, nghiên cứu còn có một điểm mới đáng 5 chú ý khi quan tâm đến yếu tố “Đánh giá nhân viên” tác động đến động lực làm việc. - Nghiên cứu của Samira Al Jasmi (2012) với đề tài: “Nghiên cứu về Động lực làm việc của nhân viên và ảnh hưởng của nó đến hiệu suất và năng suất kinh doanh của họ”.
Thông qua khảo sát 35 người ngẫu nhiên trong 7 lĩnh vực khác nhau. Kết quả nghiên cứu cho thấy có 5 động lực to lớn ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc của nhân viên, bao gồm (1) Thu nhập; (2) Phương thức khen ngợi/phạt; (3) Cơ hội thăng tiến; (4) Sự công nhận; (5) Vai trò trong công ty. Trong đó, yếu tố về “Phương thức khen ngợi/phạt” trong một tổ chức là một yếu tố mới trong tác động đến động lực làm việc của nhân viên. Kết quả nghiên cứu Nguyễn Cao Thị Tiến Dũng, Roy Các yếu tố Nguyên Thanh Trương Samira Nguyễn Setiawan Giác và Trần Đức Al Trung Trí và cộng Trí Quang Thao Jamas và Nguyễn sự Hưng Thị Lụa Lương thưởng và x x x x x phúc lợi Đào tạo và x x x x x x thăng tiến Công việc x x x x Lãnh đạo x x x x x Đồng x x x 6 nghiệp Môi trường x x làm việc Sự phù hợp mục tiêu giữa cá x x nhân và tổ chức Công nhận x thành tích Vai trò cá nhân trong x công việc Đánh giá x nhân viên Mục tiêu x công ty Mối quan hệ trong tổ x chức Phương thức khen x ngợi/phạt Bảng 1.
Tổng hợp các đề tài nghiên cứu (Nguồn: Tác giả tổng hợp nghiên cứu) 7 1. Khoc giả tổngnghiên cứu Các nghiên cứu trước đây về động lực làm việc của nhân viên thường tập trung vào các lĩnh vực công nghiệp khác như sản xuất, dịch vụ, và tài chính, trong khi chưa có nhiều đề tài nghiên cứu về động lực làm việc tại các công ty công nghệ thông tin. Điều này là đặc biệt quan trọng đối với một công ty như Công ty Cổ phần Phát triển Giải pháp và Công nghệ thông tin Việt Nam, nơi mà môi trường làm việc đặc thù và sự cạnh tranh cao cần được nghiên cứu một cách cụ thể. Một điểm chưa được nghiên cứu đến là ảnh hưởng của thế hệ Gen Z đối với động lực làm việc của nhân viên trong một công ty công nghệ.
Với sự phổ biến ngày càng tăng của thế hệ này trong lực lượng lao động, hiểu biết về cách mà họ tiếp cận công việc, mong đợi từ môi trường làm việc, và cách họ tương tác với công việc trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy, nhân lực gen Z đánh giá cao sự linh hoạt trong công việc và mong muốn một môi trường làm việc hỗ trợ, được học hỏi và phát triển liên tục, nơi họ có thể cân bằng cuộc sống và công việc. Sự công nhận thành tích là yếu tố cần có trong mỗi doanh nghiệp để có thể giữ chân được thế hệ gen Z. Do đó, một nghiên cứu chi tiết về động lực làm việc của nhân viên Gen Z trong một công ty công nghệ có thể mang lại những hiểu biết mới về cách tối ưu hóa môi trường làm việc để thu hút và giữ chân nhân tài trẻ trong ngành công nghiệp này.
Khái niệm động lực làm việc Động lực làm việc là yếu tố kích thích, giúp cho nhân viên làm việc tích cực và sáng tạo, đây chính là nguồn gốc thúc đẩy năng suất lao động, nâng cao chất lượng nguồn lực con người của tổ chức. Do đó, học thuyết về động lực làm việc cho nhân viên là học thuyết được nhiều nhà nghiên cứu đề cập với nhiều góc nhìn khác nhau. Thực tế có nhiều khái niệm về động lực làm việc khác nhau, được sử dụng trong lĩnh vực kinh tế xã hội, nhưng nội hàm của chúng đều hướng tới sự khao khát và tự nguyện làm việc của người lao động. 8 Theo giáo trình Quản trị nguồn nhân lực - Lý luận và tình huống thực tiễn của Lưu Thị Minh Ngọc và Tạ Huy Hùng (2022, trang 240), động lực làm việc là những nhân tố bên trong kích thích con người làm việc để tạo ra năng suất, hiệu quả cao.
Đó là tất cả những lý do khiến con người làm việc một cách hăng say, khơi dậy tinh thần và nỗ lực làm việc của người lao động nhằm đạt mục tiêu đặt ra. Theo Campel và Pritchard (1976) thì động lực làm việc bao gồm mối quan hệ đa dạng phụ thuộc và không phụ thuộc vào nhau, giải thích phương hướng, kỹ năng, sự hiểu biết về những nhiệm vụ và cả hoạt động mà các cá nhân phải thực hiện trong môi trường làm việc. Động lực làm việc cũng đề cập đến trạng thái tâm lý cơ bản đưa đến cách ứng xử, hành vi của các cá nhân. Nói chung động lực làm việc chính là một nhu cầu, mong muốn hay khao khát mà nó diễn ra bên trong mỗi cá nhân khiến cho họ biểu hiện ra thành hành vi.
Tóm lại, động lực làm việc đề cập đến những yếu tố và tác động tinh thần, cảm xúc hoặc vật chất mà nhân viên trải qua, tác động đến mong muốn và năng lực của họ để thực hiện công việc một cách tích cực và hiệu quả. Động lực làm việc không chỉ là động lực cá nhân mà còn bao gồm những yếu tố do tổ chức, môi trường làm việc, và các mối quan hệ tương tác trong nơi làm việc.