Các yếu tố tác động đến cấu trúc vốn của các doanh nghiệp ngành thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán việt nam

Cấu trúc vốn là một yếu tố quan trọng trong quản lý tài chính của doanh nghiệp, đặc biệt là trong… 75 trang · Trường Đại Học Ngân Hàng Tp. Hồ Chí Minh · 2024.

• Tác giả: Trần Thị Ngọc Trâm
• Người hướng dẫn: ThS. Phạm Thị Mỹ Châu
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Cấu Trúc Vốn Doanh Nghiệp Ngành Thực Phẩm Niêm Yết Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khoá luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 1.6. ĐÓNG GÓP CỦA NGHIÊN CỨU
• 1.7. KẾT CẤU NGHIÊN CỨU
• 1.8. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CẤU TRÚC VỐN CỦA DOANH NGHIỆP
• 2.1.1. Khái niệm cấu trúc vốn
• 2.1.2. Chỉ tiêu đo lường cấu trúc vốn
• 2.1.3. Khái niệm về cấu trúc vốn tối ưu
• 2.1.4. Mối quan hệ giữa cấu trúc vốn và giá trị doanh nghiệp
• 2.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CẤU TRÚC VỐN CỦA DOANH NGHIỆP
• 2.2.1. Tỷ suất sinh lời
• 2.2.2. Quy mô doanh nghiệp
• 2.2.3. Tài sản cố định
• 2.2.4. Cơ hội tăng trưởng
• 2.2.5. Lá chắn thuế phi nợ
• 2.2.6. Giá thị trường/giá sổ sách (P/B)
• 2.2.7. Đặc điểm riêng của sản phẩm
• 2.3. CÁC LÝ THUYẾT VỀ CẤU TRÚC VỐN CỦA DOANH NGHIỆP
• 2.3.1. Lý thuyết đánh đổi động (Dynamic Trade-off Theory)
• 2.3.2. Lý thuyết đánh đổi cơ cấu vốn (Trade-off Theory)
• 2.3.3. Lý thuyết trật tự phân hạng (Pecking Order Theory)
• 2.3.4. Lý thuyết chi phí đại diện (Agency Cost Theory)
• 2.3.5. Lý thuyết về thời điểm thị trường (Market Timing Theory)
• 2.4. TỔNG QUAN VỀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC CÓ LIÊN QUAN
• 2.4.1. Nghiên cứu nước ngoài
• 2.4.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. DỮ LIỆU VÀ CÔNG CỤ NGHIÊN CỨU
• 3.1.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.1.2. Điều kiện dữ liệu thu thập và các biến lựa chọn
• 3.1.3. Công cụ nghiên cứu
• 3.2. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Mô hình nghiên cứu tổng quát
• 3.2.2. Mô hình nghiên cứu cụ thể
• 3.3. XÂY DỰNG GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 3.3.1. Tỷ suất sinh lời (ROA)
• 3.3.2. Quy mô doanh nghiệp (SIZE)
• 3.3.3. Tài sản cố định (TANG)
• 3.3.4. Cơ hội tăng trưởng (GROW)
• 3.3.5. Giá thị trường trên giá sổ sách
• 3.3.6. Lá chắn thuế phi nợ (NDTS)
• 3.3.7. Đặc điểm riêng của sản phẩm (UNI)
• 3.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.4.1. Thống kê mô tả
• 3.4.2. Phân tích tương quan
• 3.4.3. Phương pháp Pooled OLS
• 3.4.4. Kiểm định mô hình
• 3.4.5. Mô hình ảnh hưởng cố định (FEM)
• 3.4.6. Mô hình ảnh hưởng ngẫu nhiên (REM)
• 3.4.7. Lựa chọn mô hình
• 3.4.8. Phương pháp ước lượng FGLS
• 3.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. THỰC TRẠNG CẤU TRÚC VỐN CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NGÀNH THỰC PHẨM TRONG GIAI ĐOẠN 2012 – 2022
• 4.2. THỐNG KÊ MÔ TẢ. PHÂN TÍCH HỆ SỐ TƯƠNG QUAN
• 4.3. KIỂM ĐỊNH HIỆN TƯỢNG ĐA CỘNG TUYẾN
• 4.4. KẾT QUẢ PHƯƠNG PHÁP POOLED OLS, FEM, REM
• 4.4.1. So sánh lựa chọn Pooled OLS và FEM
• 4.4.2. So sánh lựa chọn FEM và REM
• 4.4.3. Kiểm định các khuyết tật của mô hình REM
• 4.5. ƯỚC LƯỢNG MÔ HÌNH THEO PHƯƠNG PHÁP FGLS
• 4.6. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 5. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 5.1. KẾT LUẬN VỀ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CẤU TRÚC VỐN CỦA DOANH NGHIỆP THỰC PHẨM VIỆT NAM
• 5.2. KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 5.3. HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• 5.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 5
• MỤC LỤC THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Cấu Trúc Vốn Doanh Nghiệp

Cấu trúc vốn là một yếu tố quan trọng trong quản lý tài chính của doanh nghiệp, đặc biệt là trong ngành thực phẩm niêm yết tại Việt Nam. Nghiên cứu này nhằm xác định các yếu tố tác động đến cấu trúc vốn của các doanh nghiệp trong ngành thực phẩm, từ đó đưa ra những khuyến nghị nhằm tối ưu hóa cấu trúc vốn. Các yếu tố như tỷ suất sinh lời, quy mô doanh nghiệp và cơ hội tăng trưởng sẽ được phân tích chi tiết.

1.1. Khái Niệm Cấu Trúc Vốn Doanh Nghiệp

Cấu trúc vốn được định nghĩa là tỷ lệ giữa nợ và vốn chủ sở hữu trong tổng nguồn vốn của doanh nghiệp. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tài chính và sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Cấu Trúc Vốn Trong Ngành Thực Phẩm

Ngành thực phẩm đóng góp lớn vào nền kinh tế Việt Nam. Việc tối ưu hóa cấu trúc vốn giúp doanh nghiệp tăng cường khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững.

II. Các Vấn Đề Thách Thức Trong Cấu Trúc Vốn Doanh Nghiệp Ngành Thực Phẩm

Các doanh nghiệp ngành thực phẩm thường gặp phải nhiều thách thức trong việc xây dựng cấu trúc vốn hiệu quả. Những vấn đề này bao gồm sự biến động của thị trường, rủi ro tài chính và áp lực từ các đối thủ cạnh tranh. Việc nhận diện và giải quyết những thách thức này là rất cần thiết.

2.1. Rủi Ro Tài Chính Trong Ngành Thực Phẩm

Rủi ro tài chính có thể ảnh hưởng đến khả năng thanh toán nợ và lợi nhuận của doanh nghiệp. Các yếu tố như lãi suất và biến động giá nguyên liệu cần được xem xét kỹ lưỡng.

2.2. Áp Lực Từ Cạnh Tranh

Sự cạnh tranh gay gắt trong ngành thực phẩm yêu cầu doanh nghiệp phải có chiến lược tài chính linh hoạt để duy trì vị thế trên thị trường.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Cấu Trúc Vốn

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng để phân tích các yếu tố tác động đến cấu trúc vốn của doanh nghiệp ngành thực phẩm. Dữ liệu được thu thập từ các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2012-2022.

3.1. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Dữ liệu được thu thập từ hệ thống Fiinpro, bao gồm các chỉ tiêu như tỷ suất sinh lời, quy mô doanh nghiệp và cơ hội tăng trưởng.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu

Sử dụng các mô hình hồi quy như Pooled OLS, FEM và FGLS để phân tích và xác định các yếu tố ảnh hưởng đến cấu trúc vốn.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Cấu Trúc Vốn Doanh Nghiệp Ngành Thực Phẩm

Kết quả nghiên cứu cho thấy cơ hội tăng trưởng có ảnh hưởng tích cực đến cấu trúc vốn, trong khi tỷ suất sinh lời và tài sản cố định có ảnh hưởng tiêu cực. Những phát hiện này cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách thức các yếu tố này tương tác với nhau.

4.1. Ảnh Hưởng Của Cơ Hội Tăng Trưởng

Cơ hội tăng trưởng được xác định là yếu tố quan trọng thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư vào cấu trúc vốn, từ đó gia tăng giá trị doanh nghiệp.

4.2. Tác Động Của Tỷ Suất Sinh Lời

Tỷ suất sinh lời thấp có thể dẫn đến việc doanh nghiệp hạn chế vay nợ, ảnh hưởng đến khả năng mở rộng và phát triển.

V. Khuyến Nghị Chính Sách Để Tối Ưu Cấu Trúc Vốn

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các khuyến nghị chính sách được đưa ra nhằm giúp doanh nghiệp ngành thực phẩm tối ưu hóa cấu trúc vốn. Các chính sách này bao gồm việc cải thiện quản lý tài chính và tăng cường khả năng tiếp cận nguồn vốn.

5.1. Cải Thiện Quản Lý Tài Chính

Doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống quản lý tài chính hiệu quả để theo dõi và điều chỉnh cấu trúc vốn kịp thời.

5.2. Tăng Cường Khả Năng Tiếp Cận Nguồn Vốn

Các chính sách hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức tài chính có thể giúp doanh nghiệp dễ dàng hơn trong việc huy động vốn.

VI. Kết Luận Về Tương Lai Của Cấu Trúc Vốn Doanh Nghiệp Ngành Thực Phẩm

Cấu trúc vốn của doanh nghiệp ngành thực phẩm sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển bền vững. Việc nhận diện và điều chỉnh các yếu tố ảnh hưởng sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa hiệu quả tài chính trong tương lai.

6.1. Triển Vọng Ngành Thực Phẩm

Ngành thực phẩm tại Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển, đòi hỏi doanh nghiệp cần có chiến lược tài chính phù hợp.

6.2. Tương Lai Của Cấu Trúc Vốn

Cấu trúc vốn sẽ cần được điều chỉnh liên tục để phù hợp với biến động của thị trường và nhu cầu tiêu dùng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường, cấu trúc vốn đóng vai trò là một trong những quyết định tài chính then chốt, quyết định trực tiếp đến chi phí sử dụng vốn và giá trị của doanh nghiệp. Không một doanh nghiệp nào có thể duy trì hoạt động lâu dài và tăng trưởng bền vững mà không sử dụng hoặc quản trị hiệu quả các nguồn tài trợ nợ và vốn chủ sở hữu. Ngành thực phẩm và đồ uống (F&B) tại Việt Nam giữ vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân khi phục vụ nhu cầu thiết yếu hàng ngày và có xu hướng tiêu dùng ngày càng gia tăng, đa dạng. Theo số liệu thống kê năm 2023, bất chấp những tác động kéo dài sau đại dịch Covid-19 và suy thoái kinh tế, thị trường F&B Việt Nam vẫn ghi nhận mức tăng trưởng doanh thu 18% so với năm 2022, đạt mốc hơn 720 ngàn tỷ đồng. Cùng với việc Việt Nam chủ động tham gia 16 Hiệp định Thương mại tự do (FTA) và hơn 50% số thương vụ nhượng quyền thương mại từ các nhà đầu tư nước ngoài trong 10 năm qua thuộc về lĩnh vực F&B (theo Bộ Công Thương), ngành thực phẩm đòi hỏi lượng vốn đầu tư ban đầu và vốn lưu động rất lớn để duy trì chuỗi cung ứng, mở rộng sản xuất. Do đó, việc xác định các nhân tố tác động đến cấu trúc vốn để xây dựng cơ cấu tài trợ tối ưu là vấn đề cấp thiết đối với các doanh nghiệp ngành thực phẩm.

Khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng của tác giả Trần Thị Ngọc Trâm (Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh, năm 2024, do ThS. Phạm Thị Mỹ Châu hướng dẫn khoa học) được thực hiện nhằm giải quyết các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu sau:

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu tổng quát: Xác định các yếu tố và mức độ ảnh hưởng của các yếu tố này đến cấu trúc vốn của các doanh nghiệp thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2012 – 2022, từ đó đề xuất các hàm ý chính sách nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Xác định các yếu tố tác động đến cấu trúc vốn của các doanh nghiệp ngành thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.
  2. Xác định chiều hướng và mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến cấu trúc vốn của các doanh nghiệp ngành thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.
  3. Đề xuất các hàm ý chính sách nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng cấu trúc vốn của các doanh nghiệp ngành thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Các yếu tố tác động đến cấu trúc vốn của các doanh nghiệp ngành thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam là gì?
2. Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố này đến cấu trúc vốn của các doanh nghiệp ngành thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam như thế nào?
3. Những hàm ý chính sách nào phù hợp cần thực hiện để các doanh nghiệp ngành thực phẩm nâng cao hiệu quả sử dụng cấu trúc vốn?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các yếu tố tác động đến cấu trúc vốn của các doanh nghiệp ngành thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 11 năm, từ năm 2012 đến năm 2022.
• Phạm vi không gian: 19 doanh nghiệp ngành thực phẩm niêm yết trên hai Sở Giao dịch Chứng khoán: Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) có dữ liệu liên tục, đầy đủ.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống luận cứ dựa trên các lý thuyết nền tảng kinh điển về tài chính doanh nghiệp:

• Lý thuyết Modigliani & Miller (M&M 1958, 1963): Trong môi trường không có thuế, cấu trúc vốn không ảnh hưởng đến giá trị doanh nghiệp; trong môi trường có thuế, việc sử dụng nợ vay gia tăng giá trị doanh nghiệp nhờ lợi ích từ lá chắn thuế của lãi vay.
• Lý thuyết đánh đổi cơ cấu vốn (Trade-off Theory - Kraus & Litzenberger, 1973; Castanias, 1983) và Lý thuyết đánh đổi động (Dynamic Trade-off Theory - Fischer et al., 1989): Cấu trúc vốn tối ưu được thiết lập tại điểm cân bằng giữa lợi ích biên từ lá chắn thuế và chi phí biên của kiệt quệ tài chính.
• Lý thuyết trật tự phân hạng (Pecking Order Theory - Donaldson, 1961; Myers & Majluf, 1984): Do bất cân xứng thông tin, doanh nghiệp ưu tiên sử dụng nguồn vốn nội bộ (lợi nhuận giữ lại), tiếp đến là phát hành nợ vay, và cuối cùng mới phát hành vốn cổ phần mới.
• Lý thuyết chi phí đại diện (Agency Cost Theory - Alchian & Demsetz, 1972; Jensen & Meckling, 1976): Cấu trúc vốn phản ánh sự dung hòa mâu thuẫn lợi ích giữa cổ đông, nhà quản lý và chủ nợ.
• Lý thuyết thời điểm thị trường (Market Timing Theory - Baker & Wurgler, 2002): Doanh nghiệp có xu hướng phát hành cổ phiếu khi thị giá được định giá cao và sử dụng nợ khi thị trường định giá thấp.

Phương pháp và dữ liệu nghiên cứu:

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp dạng bảng (panel data) được thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán hàng năm trên hệ thống cơ sở dữ liệu tài chính FiinPro của 19 doanh nghiệp thực phẩm trong 11 năm (2012 – 2022), tạo thành bộ dữ liệu gồm 209 quan sát ($N = 19 \times 11 = 209$).
• Quy trình kinh tế lượng: Sử dụng phần mềm Stata 17 và Microsoft Excel để tiến hành thống kê mô tả, phân tích ma trận tương quan Pearson, kiểm định đa cộng tuyến qua hệ số phóng đại phương sai (VIF), hồi quy dữ liệu bảng qua ba phương pháp: Mô hình bình phương tối thiểu gộp (Pooled OLS), Mô hình tác động cố định (FEM), và Mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
• Kiểm định lựa chọn và khuyết tật: Thực hiện kiểm định F-test (so sánh Pooled OLS và FEM), kiểm định Breusch–Pagan LM (so sánh Pooled OLS và REM), kiểm định Hausman (lựa chọn FEM hoặc REM), kiểm định phương sai sai số thay đổi và kiểm định tự tương quan Wooldridge. Cuối cùng, tác giả áp dụng phương pháp bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (FGLS) để khắc phục triệt để hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan, đảm bảo ước lượng thu được là vững, hiệu quả và không chệch.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu tổng quan về nghiên cứu

Chương mở đầu tập trung trình bày tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh ngành thực phẩm Việt Nam tăng trưởng mạnh sau Covid-19 và hội nhập quốc tế nhưng đối mặt với nhu cầu vốn lưu động lớn. Tác giả xác lập rõ ràng hệ thống 3 mục tiêu nghiên cứu, 3 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu là các nhân tố tác động đến cấu trúc vốn, phạm vi không gian (19 doanh nghiệp sàn HOSE và HNX) và thời gian (2012 – 2022). Chương 1 cũng khái quát quy trình nghiên cứu định lượng trên Stata 17 và tóm tắt kết cấu toàn bộ khóa luận gồm 5 chương.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tổng quan các nghiên cứu trước

Chương này tổng kết toàn diện các khái niệm tài chính về cấu trúc vốn (theo Ross et al., 2002; Ahmad et al., 2012; Macguigan et al., 2006; Trần Ngọc Thơ, 2013; Đặng Thị Quỳnh Anh et al., 2014; Nguyễn Thị Thành Vinh, 2020), chỉ tiêu hệ số nợ ($Tổng\ nợ / Tổng\ tài\ sản$, với mốc 0.5 phân định mức độ an toàn theo Wild et al., 2004), cấu trúc vốn tối ưu tối thiểu hóa WACC và tối đa hóa giá trị doanh nghiệp ($Tổng\ tài\ sản - Nợ\ phải\ trả$). Tác giả phân tích chi tiết 6 khung lý thuyết (M&M, Trade-off, Dynamic Trade-off, Pecking Order, Agency Cost, Market Timing) và tổng quan các công trình thực nghiệm quốc tế (Titman & Wessels, 1988; Rajan & Zingales, 1995; Chen, 2004; Huang & Song, 2006; Frank & Goyal, 2009; Sbeiti, 2010; Tarazi, 2013; Wahab & Ramli, 2014) cùng các nghiên cứu tại Việt Nam (Trần Đình Khôi Nguyên & Ramachandran, 2006; Lê Đạt Chí, 2013; Đặng Thị Quỳnh Anh & Quách Thị Hải Yến, 2014; Nguyễn Thị Thúy Hạnh, 2020; Trần Việt Dũng & Bùi Đan Thanh, 2021; Trương Gia Hân & Lê Thị Phương Lan, 2023).

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 thiết lập mô hình kinh tế lượng tổng quát và mô hình hồi quy cụ thể: $$LEV_{i,t} = a_0 + a_1 ROA_{i,t} + a_2 SIZE_{i,t} + a_3 TANG_{i,t} + a_4 GROW_{i,t} + a_5 NDTS_{i,t} + a_6 TAX_{i,t} + a_7 UNI_{i,t} + a_8 PB_{i,t} + \mu_{i,t}$$

Trong đó, định nghĩa và công thức các biến được chuẩn hóa như sau:

• Biến phụ thuộc: Cấu trúc vốn ($LEV = Tổng\ nợ / Tổng\ tài\ sản$).
• 8 biến độc lập:
  1. Tỷ suất sinh lời ($ROA = Lợi\ nhuận\ sau\ thuế / Tổng\ tài\ sản$, kỳ vọng dấu $-$ theo H1).
  2. Quy mô doanh nghiệp ($SIZE = \ln(Tổng\ tài\ sản)$, kỳ vọng dấu $+$ theo H2).
  3. Tài sản cố định ($TANG = Tài\ sản\ cố\ định\ hữu\ hình / Tổng\ tài\ sản$, kỳ vọng dấu $+$ theo H3).
  4. Cơ hội tăng trưởng ($GROW = (Doanh\ thu_t - Doanh\ thu_{t-1}) / Doanh\ thu_{t-1}$, kỳ vọng dấu $+$ theo H4).
  5. Giá thị trường trên giá sổ sách ($PB$, kỳ vọng dấu $-$ theo H5).
  6. Thuế ($TAX = Thuế\ TNDN / Lợi\ nhuận\ trước\ thuế$, kỳ vọng dấu $-$ theo H6).
  7. Lá chắn thuế phi nợ ($NDTS = Khấu\ hao\ TSCĐ / Tổng\ tài\ sản$, kỳ vọng dấu $-$ theo H7).
  8. Đặc điểm riêng của sản phẩm ($UNI = Giá\ vốn\ hàng\ bán / Doanh\ thu\ thuần$, kỳ vọng dấu $-$ theo H8).

Chương 3 cũng mô tả chi tiết các bước kiểm định: thống kê mô tả, ma trận tương quan Pearson, kiểm định VIF (ngưỡng an toàn $< 2$ đối với dữ liệu tài chính theo Field, 2000), kiểm định F-test, kiểm định Hausman, kiểm định Wooldridge và kỹ thuật ước lượng FGLS.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 cung cấp bức tranh toàn cảnh về thực trạng tài chính và kết quả thực nghiệm của 19 doanh nghiệp thực phẩm giai đoạn 2012 – 2022:

• Thực trạng cấu trúc vốn: Tỷ lệ nợ trung bình biến động từ mức đáy 38,37% (năm 2015) lên mức đỉnh 48,68% (năm 2021) do nhu cầu vay vốn tái thiết sản xuất sau đại dịch, sau đó điều chỉnh về 48,12% vào năm 2022. Các doanh nghiệp phụ thuộc chủ yếu vào nợ ngắn hạn (chiếm từ 31,87% năm 2016 đến 42,66% năm 2022 trên tổng tài sản). Nợ dài hạn biến động mạnh, tăng từ 4,65% năm 2012 lên đỉnh điểm 29,12% năm 2018 nhờ các gói tín dụng trung - dài hạn hỗ trợ lãi suất từ Ngân hàng Nhà nước, trước khi giảm xuống 13,31% vào năm 2022.
• Thống kê mô tả (209 quan sát):

Tên biến	Ký hiệu	Số quan sát	Trung bình (Mean)	Độ lệch chuẩn (Std.)	Nhỏ nhất (Min)	Lớn nhất (Max)	Doanh nghiệp tiêu biểu (Min / Max)
Cấu trúc vốn	LEV	209	0,4313	0,1562	0,1113	0,8153	Min: PAN (2012) / Max: AGM (2022)
Tỷ suất sinh lời	ROA	209	0,0895	0,1073	-0,3172	0,7219	Min: LAF (2012) / Max: KDC (2015)
Thuế	TAX	209	-1,9589	13,8832	-114,0986	109,4586	-
Quy mô DN	SIZE	209	11,9759	1,4324	0	14,1503	Max: MSN (2022)
Tài sản cố định	TANG	209	0,2751	0,1327	0	0,6390	Max: LSS (2013)
Tăng trưởng	GROW	209	0,1191	0,3374	-1,0000	2,1340	Min: KTS (2016) / Max: KDC (2017)
Lá chắn thuế phi nợ	NDTS	209	0,2182	0,4966	0	2,4629	Max: MCF (2020)
Đặc thù sản phẩm	UNI	209	-4,2966	13,9678	-166,5846	0	Min: OCH (2021)
Hệ số thị trường	PB	209	2,0488	1,4686	0	6,4058	Max: CAN (2012)

• Kiểm định đa cộng tuyến (VIF): Tất cả các biến đều có VIF $< 2$ (NDTS: 1,81; UNI: 1,80; SIZE: 1,30; TANG: 1,16; ROA: 1,15; PB: 1,14; GROW: 1,10; TAX: 1,06; Mean VIF = 1,31), chứng minh mô hình hoàn toàn không gặp hiện tượng đa cộng tuyến. Hệ số tương quan cặp cao nhất giữa NDTS và UNI là $-0,6393$, nằm dưới ngưỡng cảnh báo $0,8$ của Farrar & Glauber (1967).
• Kết quả hồi quy mô hình FGLS: Sau khi thực hiện các kiểm định chẩn đoán lựa chọn mô hình và phát hiện khuyết tật phương sai thay đổi cùng tự tương quan, mô hình FGLS được chọn để xử lý. Kết quả chỉ ra:
  • Biến $GROW$ tác động thuận chiều ($+$) đến $LEV$.
  • Các biến $ROA$, $TANG$, $NDTS$ tác động nghịch chiều ($-$) đến $LEV$.
  • Các biến $TAX$, $SIZE$, $UNI$ không có ý nghĩa thống kê đối với mô hình nghiên cứu.

Chương 5: Kết luận và khuyến nghị chính sách

Dựa trên kết quả thực nghiệm, tác giả tổng kết các yếu tố tác động và đưa ra các khuyến nghị chính sách tài chính cho các nhà quản trị doanh nghiệp thực phẩm: cân đối nguồn vốn nội bộ tái đầu tư trước khi huy động nợ vay, chủ động quản trị dòng tiền để tài trợ cơ hội tăng trưởng, tối ưu hóa mức khấu hao tài sản cố định và tái cơ cấu nợ vay ngắn hạn - dài hạn nhằm giảm thiểu rủi ro thanh khoản.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

Khóa luận đã kiểm định thực nghiệm và xác định rõ chiều hướng tác động của các nhân tố đến cấu trúc vốn của 19 doanh nghiệp ngành thực phẩm niêm yết tại Việt Nam thông qua mô hình FGLS:

Biến độc lập	Ký hiệu	Tác động thực nghiệm (FGLS)	Mức độ phù hợp lý thuyết
Cơ hội tăng trưởng	GROW	Thuận chiều (+)	Phù hợp Lý thuyết đánh đổi cấu trúc vốn
Tỷ suất sinh lời	ROA	Nghịch chiều (-)	Phù hợp Lý thuyết trật tự phân hạng
Tài sản cố định	TANG	Nghịch chiều (-)	Tương đồng nghiên cứu của Trần Việt Dũng & Bùi Đan Thanh (2021)
Lá chắn thuế phi nợ	NDTS	Nghịch chiều (-)	Phù hợp Lý thuyết lá chắn thuế phi nợ
Thuế	TAX	Không có ý nghĩa	Không tác động lên LEV
Quy mô doanh nghiệp	SIZE	Không có ý nghĩa	Không tác động lên LEV
Đặc thù sản phẩm	UNI	Không có ý nghĩa	Không tác động lên LEV

Đóng góp của khóa luận

• Đóng góp học thuật: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm cập nhật giai đoạn 2012 – 2022 về cấu trúc vốn trong một ngành kinh tế đặc thù (ngành thực phẩm) tại thị trường mới nổi Việt Nam. Nghiên cứu kiểm chứng sự kết hợp giữa Lý thuyết trật tự phân hạng (giải thích tác động của ROA) và Lý thuyết đánh đổi (giải thích tác động của GROW, NDTS).
• Đóng góp thực tiễn: Làm sáng tỏ bức tranh cơ cấu nợ thực tế của các công ty thực phẩm tại HOSE và HNX (hệ số nợ trung bình 43,13%, tập trung chủ yếu vào nợ ngắn hạn để tài trợ vốn lưu động); chỉ ra tác động của chính sách tiền tệ (gói hỗ trợ lãi suất năm 2018 làm tăng tỷ trọng nợ dài hạn lên 29,12%) và biến cố dịch bệnh (tỷ lệ nợ tăng vọt lên 48,68% năm 2021); cung cấp cơ sở để doanh nghiệp hoạch định chính sách huy động vốn hiệu quả.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài:
  • Cỡ mẫu giới hạn ở 19 doanh nghiệp ngành thực phẩm do tác giả chủ động loại bỏ các doanh nghiệp niêm yết thiếu dữ liệu hoặc không công bố đầy đủ báo cáo tài chính kiểm toán liên tục trong suốt giai đoạn 2012 – 2022.
  • Mô hình chỉ tập trung vào các biến số tài chính nội tại của doanh nghiệp, chưa xem xét các biến số kinh tế vĩ mô bên ngoài (như lạm phát, lãi suất thị trường, tốc độ tăng trưởng GDP) hoặc các yếu tố quản trị công ty.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các doanh nghiệp chưa niêm yết hoặc sàn UPCoM nhằm tăng quy mô mẫu quan sát.
  • Kéo dài chuỗi thời gian nghiên cứu và bổ sung thêm các biến giải thích thuộc môi trường kinh tế vĩ mô và cấu trúc sở hữu để đánh giá toàn diện hơn các kênh tác động đến cấu trúc vốn.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo: Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kế toán, Quản trị kinh doanh; các nhà nghiên cứu thực nghiệm tài chính doanh nghiệp; các giám đốc tài chính (CFO), nhà quản trị và chuyên viên phân tích tài chính tại các doanh nghiệp ngành thực phẩm - đồ uống (F&B).
• Nội dung đáng tham khảo:
  • Quy trình kinh tế lượng dữ liệu bảng chuẩn mực: từ thống kê mô tả, ma trận tương quan, kiểm định đa cộng tuyến (VIF), kiểm định Hausman đến kỹ thuật hồi quy FGLS khắc phục khuyết tật mô hình trên phần mềm Stata 17.
  • Hệ thống tổng quan lý thuyết toàn diện (M&M, Trade-off, Pecking Order, Agency Cost, Market Timing) và bảng tổng hợp các nghiên cứu tiền bối trong và ngoài nước.
  • Số liệu thực chứng chi tiết về cấu trúc nợ ngắn hạn, nợ dài hạn và đòn bẩy tài chính của các doanh nghiệp thực phẩm niêm yết tiêu biểu (Masan, KIDO, PAN, Mía đường Lam Sơn, Xuất nhập khẩu An Giang...) trong giai đoạn 2012 – 2022.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ đòn bẩy tài chính (LEV) trung bình của các doanh nghiệp thực phẩm niêm yết trong giai đoạn 2012 – 2022 là bao nhiêu và biến động như thế nào?
Tỷ lệ nợ trên tổng tài sản (LEV) trung bình của 19 doanh nghiệp thực phẩm đạt 43,13% (0,4313), thấp nhất là 11,13% (PAN năm 2012) và cao nhất là 81,53% (AGM năm 2022). Tỷ lệ này biến động từ mức thấp nhất 38,37% vào năm 2015 lên mức cao nhất 48,68% vào năm 2021 do nhu cầu vay vốn khôi phục hoạt động sau đại dịch Covid-19, trước khi giảm nhẹ về 48,12% vào năm 2022.

2. Cơ cấu nợ của các doanh nghiệp thực phẩm niêm yết có đặc điểm nổi bật gì?
Các doanh nghiệp thực phẩm chủ yếu sử dụng nợ vay ngắn hạn để tài trợ cho hoạt động sản xuất kinh doanh (tỷ lệ nợ ngắn hạn/tổng tài sản dao động từ 31,87% năm 2016 đến 42,66% năm 2022). Nợ dài hạn chiếm tỷ trọng nhỏ (thấp nhất 3,71% năm 2014), từng tăng đột biến lên 29,12% vào năm 2018 nhờ gói hỗ trợ lãi suất vốn trung - dài hạn của Ngân hàng Nhà nước, sau đó giảm về 13,31% vào năm 2022.

3. Tại sao tỷ suất sinh lời (ROA) lại có tác động nghịch chiều đến cấu trúc vốn trong nghiên cứu này?
Kết quả hồi quy FGLS cho thấy ROA có tác động nghịch chiều đến LEV, điều này hoàn toàn phù hợp với Lý thuyết trật tự phân hạng (Pecking Order Theory). Những doanh nghiệp có khả năng sinh lời cao sẽ tích lũy được nguồn lợi nhuận giữ lại lớn, do đó ưu tiên sử dụng nguồn vốn nội bộ có sẵn để tái đầu tư thay vì đi vay nợ từ bên ngoài.

4. Khóa luận sử dụng kỹ thuật kinh tế lượng nào để xử lý các khuyết tật của mô hình Pooled OLS, FEM và REM?
Tác giả đã sử dụng phương pháp ước lượng bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (FGLS) thông qua phần mềm Stata 17 để khắc phục đồng thời hiện tượng phương sai sai số thay đổi và hiện tượng tự tương quan (phát hiện qua kiểm định Wooldridge), đảm bảo các ước lượng thu được có tính vững và hiệu quả.

5. Kết quả hồi quy FGLS xác nhận những biến độc lập nào có ý nghĩa thống kê tác động đến cấu trúc vốn?
Mô hình FGLS xác nhận 4 biến có ý nghĩa thống kê gồm: Cơ hội tăng trưởng ($GROW$) tác động thuận chiều ($+$); Tỷ suất sinh lời ($ROA$), Tài sản cố định ($TANG$) và Lá chắn thuế phi nợ ($NDTS$) tác động nghịch chiều ($-$). Ba biến Thuế ($TAX$), Quy mô doanh nghiệp ($SIZE$) và Đặc điểm riêng sản phẩm ($UNI$) không có ý nghĩa thống kê trong mô hình.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Thị Ngọc Trâm đã phân tích thực nghiệm các nhân tố tác động đến cấu trúc vốn của 19 doanh nghiệp ngành thực phẩm niêm yết trên sàn HOSE và HNX giai đoạn 2012 – 2022 bằng mô hình hồi quy FGLS. Kết quả chỉ ra rằng cơ hội tăng trưởng thúc đẩy doanh nghiệp gia tăng đòn bẩy tài chính, trong khi tỷ suất sinh lời, tài sản cố định và lá chắn thuế phi nợ có xu hướng làm giảm tỷ lệ nợ vay. Công trình cung cấp hệ thống luận cứ khoa học và cơ sở thực tiễn giúp các nhà quản trị doanh nghiệp ngành thực phẩm xây dựng cấu trúc vốn an toàn, tối ưu hóa chi phí sử dụng vốn và ứng phó linh hoạt với biến động thị trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, còn cho biết các mô hình mà tác giả chạy thực hiện nghiên cứu như mô hình Pooled OLS, FEM, REM và FGLS. 7 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CẤU TRÚC VỐN CỦA DOANH NGHIỆP 2. Khái niệm cấu trúc vốn Cấu trúc vốn tên tiếng Anh là Capital Structure là chỉ số tài chính quan trọng phản ánh về sự thành bại của công ty, sử dụng cấu trúc vốn hiệu quả mang lại lợi ích về tài chính cho doanh nghiệp.

Nhiều tác giả đã có những nghiên cứu về cơ cấu nguồn vốn và đưa ra nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm cấu trúc vốn. Theo Ross và cộng sự (2002) định nghĩa khái niệm tài chính của cấu trúc vốn là “tỷ lệ vay vốn và nguồn vốn chủ sở hữu doanh nghiệp sử dụng”. Còn “Ahmad và cộng sự (2012) thì cho rằng cấu trúc vốn là quan hệ tỷ trọng giữa nợ và vốn chủ sở hữu trong tổng nguồn vốn của doanh nghiệp để tài trợ cho các hoạt động sản xuất kinh doanh” (Ahmad và cộng sự, 2012). Bên cạnh đó, một nghiên cứu khác của “Macguigan và cộng sự (2006) có định nghĩa là sự kết hợp giữa nợ ngắn hạn thường xuyên, nợ dài hạn và vốn chủ sở hữu bao gồm vốn cổ phần ưu đãi và vốn cổ phần thường dùng để tài trợ cho hoạt động của doanh nghiệp chính là cấu trúc vốn của doanh nghiệp” (Macguigan và cộng sự, 2006).

Ở Việt Nam, đồng quan điểm với Macguigan và cộng sự (2006) thì theo “Trần Ngọc Thơ (2013) định nghĩa cấu trúc vốn là sự kết hợp của nợ ngắn hạn thường xuyên, nợ dài hạn, cổ phần ưu đãi và vốn cổ phần thường được sử dụng để tài trợ cho quyết định đầu tư của doanh nghiệp” (Trần Ngọc Thơ, 2013). Theo Đặng Thị Quỳnh Anh và cộng sự (2014) định nghĩa rằng “doanh nghiệp sử dụng cấu trúc vốn kết hợp giữa nợ và vốn chủ sở để tài trợ cho tài sản, hoạt động hàng ngày hay dự án đầu tư’. Còn theo Nguyễn Thị Thành Vinh (2020) cho rằng “cấu trúc vốn phản ánh tỷ trọng vay vốn và vốn chủ sở hữu ảnh hưởng đến khả năng sinh lời cũng như rủi ro kinh doanh mà doanh nghiệp có thể gặp phải”. Tóm lại, từ các quan điểm của những nghiên cứu trước, các khái niệm về cấu trúc vốn không có nhiều điểm khác biệt.

Do đó, cấu trúc vốn của doanh nghiệp có thể 8 hiểu là sự kết hợp giữa các khoản nợ và vốn chủ sở hữu để tài trợ cho các hoạt động của doanh nghiệp. Chỉ tiêu đo lường cấu trúc vốn Chỉ tiêu đo lường cấu trúc vốn là hệ số nợ. Hệ số nợ là tỷ số phản ánh số nợ phải trả chiếm bao nhiêu phần trăm trong tổng tài sản của doanh nghiệp. Hệ số nợ được tính bằng công thức: Hệ số nợ = Tổng nợ/Tổng tài sản “Chỉ tiêu này phản ánh chỉ số nợ càng cao trên 0.5 có nghĩa là doanh nghiệp đang vay nợ nhiều để tài trợ cho tài sản.

Điều này có thể khiến doanh nghiệp gặp nhiều rủi ro. Ngược lại, hệ số nợ dưới 0.5 được coi là mức an toàn. Điều này cho thấy doanh nghiệp ít phụ thuộc vào nợ vay để tài trợ cho hoạt động kinh doanh của công ty” (Wild, Subramanyam, Halsey, 2004). Khái niệm về cấu trúc vốn tối ưu Theo lý thuyết về cơ cấu vốn tối ưu theo quan điểm truyền thống, tồn tại một cơ cấu vốn tối ưu của doanh nghiệp mà ở đó có thể gia tăng giá trị doanh nghiệp bằng cách sử dụng tỷ số đòn bẩy tài chính thích hợp.

“Đứng trên góc độ quản lý nguồn vốn giữa nợ và vốn chủ sở hữu, cấu trúc vốn được xem là tối ưu khi chi phí sử dụng vốn trung bình (WACC) thấp nhất đồng thời khi đó giá trị doanh nghiệp đạt được là lớn nhất” (Nguyễn Thị Thành Vinh, 2020). Mối quan hệ giữa cấu trúc vốn và giá trị doanh nghiệp Nếu như hoạt động của doanh nghiệp được ví như việc sử dụng toàn bộ tài sản đưa vào sản xuất kinh doanh nhằm tạo ra giá trị cho doanh nghiệp thì cấu trúc vốn được xem là sự kết hợp của các nguồn tài chính được sử dụng để tạo nên các tài sản đó, bao gồm các nguồn tài chính bên ngoài hoặc từ nguồn nội bộ bên trong doanh nghiệp. “Nếu doanh nghiệp chỉ sử dụng nguồn vốn của mình thì toàn bộ lợi nhuận được phân phối cho các cổ đông và tích luỹ thông qua hình thức trả cổ tức và lợi nhuận giữ lại. Nếu doanh nghiệp sử dụng một phần nợ, doanh nghiệp phải dành một phần lợi nhuận để trả nợ sau này” (Võ Minh Long, 2017).

9 Theo đó, “giá trị doanh nghiệp sẽ bằng toàn bộ tài sản hiện có tại thời điểm đánh giá trừ đi các khoản nợ phải trả, xác định theo giá thị trường hoặc giá sổ sách” (Võ Minh Long, 2017): Giá trị doanh nghiệp = Tổng tài sản – Nợ phải trả 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CẤU TRÚC VỐN CỦA DOANH NGHIỆP 2. Tỷ suất sinh lời Theo lý thuyết đánh đổi, rủi ro doanh nghiệp phá sản thấp nếu công ty có tỷ suất sinh lời lớn; các doanh nghiệp sẽ có động lực đi vay nếu kết hợp với việc hưởng lợi ích từ lá chắn thuế. Lý thuyết trật tự phân hạng cho rằng những doanh nghiệp có tỷ suất sinh lời càng cao sẽ có khuynh hướng sử dụng nợ vay ít hơn.

“Bởi sự bất cân xứng thông tin, nguồn vốn bên trong của doanh nghiệp sẽ được ưu tiên sử dụng bởi các nhà quản lý, sau đó mới tận dụng nguồn vốn ở ngoài. Những doanh nghiệp làm ăn hiệu quả sẽ có nguồn lợi nhuận giữ lại nhiều hơn; do vậy họ sẽ ít vay nợ hơn” (Titman và Wessel, 1988). Quy mô doanh nghiệp “Quy mô doanh nghiệp càng lớn có lợi thế về kinh tế, ít bị ảnh hưởng trước khủng hoảng hay suy thoái kinh tế, có dòng tiền ổn định nên xác suất phá sản là rất thấp. Ngoài ra doanh nghiệp lớn công khai thông tin đến các nhà đầu tư bên ngoài minh bạch hơn, khả năng thương lượng với các chủ nợ tốt hơn, giảm chi phí trung gian các khoản nợ.

Do vậy các công ty lớn được kỳ vọng dễ dàng tiếp cận thị trường nợ với chi phí thấp hơn” (Fama và Jensen, 1983). Tuy nhiên, với quan điểm của lý thuyết phân hạng, “lợi nhuận càng cao khi quy mô càng lớn do doanh nghiệp dễ dàng sử dụng nguồn vốn có sẵn. Do đó, đòn bẩy tài chính ở các doanh nghiệp có quy mô lớn sẽ thấp hơn” (Rajan và Zingales, 1995) 10 2. Tài sản cố định Theo lý thuyết đánh đổi cấu trúc vốn, những doanh nghiệp có tỷ trọng tài sản hữu hình cao thường sử dụng nhiều nợ hơn so với những doanh nghiệp có tài sản chủ yếu là tài sản vô hình.

Bởi vì những doanh nghiệp này dễ dàng tiếp cận vốn vay với lãi suất thấp do có nhiều tài sản hữu hình để thế chấp, khả năng đảm bảo nợ vay tốt. Mặt khác, “chi phí phá sản những doanh nghiệp này cũng thấp hơn do giá trị thanh lý của tài sản cố định cao hơn của tài sản vô hình” (Fama và French, 2002). Cơ hội tăng trưởng Lý thuyết đánh đổi cấu trúc vốn cho rằng “những doanh nghiệp có tốc độ tăng trưởng cao thì có khuynh hướng gia tăng đòn bẩy tài chính và ngược lại. Bởi doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận vốn và bên cạnh đó, khả năng tăng vốn vay trong tương lai nhằm duy trì cơ hội tăng trưởng” (Chen, 2003).

Tuy nhiên, ngược lại với lý thuyết trên thì theo lý thuyết phân hạng, khi doanh nghiệp đạt mức tăng trưởng cao thì sẽ giảm tỷ lệ vay nợ lại. Lá chắn thuế phi nợ “Động lực lớn để sử dụng nợ là tiết kiệm thuế cho doanh nghiệp nhưng bên cạnh đó các công ty cũng có thể sử dụng lá chắn thuế phi nợ như khấu hao để giảm thuế doanh nghiệp. Do đó, một lá chắn thuế phi nợ cao sẽ làm giảm lợi ích thuế tiềm tàng của nợ. Do đó, lá chắn thuế phi nợ có ảnh hưởng đến cấu trúc vốn của doanh nghiệp” (Fischer, Bernstein, Heinkel, Zechner, 1989).

Giá thị trường/giá sổ sách (P/B) Theo lý thuyết định thời điểm thị trường, “giá cổ phiếu trên thị trường sẽ ảnh hưởng đến việc huy động vốn của doanh nghiệp. Khi giá trị thường của cổ phiếu cao hơn giá thị trường và giá sổ sách của cổ phiếu đó trong quá khứ thì doanh nghiệp sẽ phát hành cổ phiếu; ngược lại, sẽ vay nợ nếu giá thị trường của cổ phiếu bị định giá thấp hơn giá sổ sách và giá cổ phiếu đó trong quá khứ. Vì vậy P/B có mối quan hệ ngược chiều với đòn bẩy tài chính của doanh nghiệp” (Baker và Wurgler, 2002). Thuế suất Lý thuyết đánh đổi cấu trúc vốn cho rằng thuế suất phải chịu càng lớn thì các công ty sẽ vay nợ nhiều để hưởng lợi từ lá chắn thuế.

Qua đó thấy được thuế suất ảnh hưởng thuận chiều đến cấu trúc vốn của doanh nghiệp. Đặc điểm riêng của sản phẩm Các công ty có sản phẩm độc đáo hoặc chuyên biệt thường có đòn bẩy thấp. Trong trường hợp thanh lý sản phẩm, các công ty sẽ phải chịu phí tương đối cao hoặc khó cạnh tranh do vốn công việc riêng và đặc thù sản phẩm. Bằng cách thanh lý tài sản có liên quan cũng sản phẩm riêng này cũng có sự ảnh hưởng đến cấu trúc vốn đầu tư của các doanh nghiệp (Titman và Wessels, 1988).

CÁC LÝ THUYẾT VỀ CẤU TRÚC VỐN CỦA DOANH NGHIỆP Để có thể hiểu đúng về yếu tố cấu trúc vốn của các doanh nghiệp, đặc biệt là thuộc ngành thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, có thể đề cập đến một số lý thuyết sau: 2. Lý thuyết M&M Đây là nghiên cứu khởi đầu cho các nghiên cứu về cấu trúc vốn hiện đại xem xét trong khía cạnh môi trường có thuế và môi trường không có thuế do Modigliani & Miller đưa ra năm 1958 và năm 1963. “Với điều kiện ở môi trường không có thuế, nghiên cứu kết luận rằng không có cấu trúc vốn tối ưu do giá trị của công ty chỉ xác định bởi tài sản thực nên đối với công ty có vay nợ hay không thì cũng như nhau” (Modigliani & Miller, 1958). Còn ở trong điều kiện môi trường có thuế, năm 1963, M&M cho rằng “do được hưởng từ lợi ích lá chắn thuế nên việc công ty sử dụng nợ sẽ làm tăng giá trị doanh nghiệp cao hơn không sử dụng nợ.

Theo lý thuyết này, doanh nghiệp được khuyến khích sử dụng nợ vay để tiết kiệm chi phí thuế.