Biện Pháp SPS Trong Hiệp Định Thương Mại Tự Do Mới Của Việt Nam

Chuyên khảo phân tích Luận văn dispositions on sanitary and phytosanitary sps measures in the new generation of free, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu

• Tác giả: Le Ngoc Tram
• Người hướng dẫn: Dr. Nguyen Ngoc Ha
• Trường học: Foreign Trade University
• Chuyên ngành: International Economics
• Đề tài: Dispositions On Sanitary And Phytosanitary (SPS) Measures In The New Generation Of Free Trade Agreements Of Vietnam
• Loại tài liệu: master thesis
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• STATEMENT OF ORIGINAL AUTHORSHIP
• 1. CHAPTER 1: OVERVIEW OF SPS PROVISIONS IN THE NEW GENERATION FREE TRADE AGREEMENTS
• 1.1. Overview of new generation free trade agreements
• 1.2. Definition of new generation free trade agreements
• 1.3. Legal basis of new generation free trade agreements
• 1.4. Characteristics of new generation free trade agreements
• 1.5. Roles of new generation free trade agreements
• 1.6. New generation free trade agreements of Vietnam
• 1.7. Legal basis of SPS provisions in the new generation free trade agreements
• 1.8. SPS Agreement in WTO
• 1.9. Legal basis of SPS measures in the new generation free trade agreements
• 1.10. Criteria to assess Vietnam’s legislation on SPS measures
• 2. CHAPTER 2: DISPOSITIONS ON SPS MEASURES IN THE NEW GENERATION FREE TRADE AGREEMENTS OF VIETNAM
• 2.1. A confirmation of WTO’s SPS obligations
• 2.2. Definitions, rights and obligations
• 2.3. Special and differential treatment
• 2.4. Dispute settlement in accordance with WTO’s provisions
• 2.5. Supplements beyond WTO’s SPS obligations
• 2.6. Transparency, competent authorities and contact points
• 2.7. Dispute settlement beyond WTO’s obligations
• 2.8. Control, inspection and approval procedural specifics
• 2.9. Tobacco control measures and Halal requirements
• 2.10. General evaluations on SPS measures in the new generation free trade agreements
• 2.10.1. Having broader scope
• 2.10.2. Being more specific and comprehensive
• 2.10.3. Containing more specific procedures
• 2.10.4. Enhancing the transparency
• 3. CHAPTER 3: VIETNAM’S SPS MEASURES LEGISLATION AND RECOMMENDATIONS FOR VIETNAM IN THE IMPLEMENTATION OF SPS PROVISIONS IN ITS NEW GENERATION FREE TRADE AGREEMENTS
• 3.1. SPS measures legal framework of Vietnam
• 3.2. Overview of Vietnam’s SPS measures legislation
• 3.3. Sources of SPS measures legislation in Vietnam
• 3.4. The compatibility of Vietnam’s legal framework with its new generation free trade agreements’ SPS commitments
• 3.5. New generation free trade agreements’ commitments that Vietnam’s legislation is compatible
• 3.6. New generation free trade agreements’ commitments that Vietnam’s legislation has not been compatible with
• 3.7. Effects of SPS measures in the new generation free trade agreements’ on Vietnam’s legislation
• 3.8. Recommendations for Vietnam in the implementation of SPS dispositions in the new generation free trade agreements
• 3.8.1. Improving provisions in Vietnam’s legislation in accordance with regulations of new generation free trade agreements
• 3.8.2. Raising awareness of SPS measures in the new generation free trade agreements
• 3.8.3. Taking advantage of cooperation and technical support in SPS measures
• LIST OF REFERENCES
• ACKNOWLEDGEMENTS

Tóm tắt

I. Tổng Quan Các Biện Pháp SPS Trong FTA Mới Của Việt Nam

Các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (FTA) đang trở thành xu hướng tất yếu trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng. Việt Nam là một trong những quốc gia tích cực tham gia vào các FTA này, trong đó các quy định về biện pháp SPS đóng vai trò quan trọng. Bài viết này sẽ cung cấp một cái nhìn tổng quan về các quy định này, so sánh với các quy định của WTO, và phân tích tác động của chúng đối với hoạt động xuất khẩu và nhập khẩu của Việt Nam, đặc biệt là đối với các mặt hàng nông sản và thực phẩm. Các FTA thế hệ mới thường có phạm vi rộng hơn so với các FTA truyền thống, bao gồm cả các vấn đề liên quan đến vệ sinh dịch tễ, kiểm dịch động thực vật, và an toàn thực phẩm.

1.1. Định Nghĩa và Đặc Điểm của FTA Thế Hệ Mới Liên Quan SPS

Các FTA thế hệ mới, như CPTPP và EVFTA, không chỉ tập trung vào cắt giảm thuế quan mà còn đề cập đến các vấn đề phi thuế quan, bao gồm cả các biện pháp SPS. Theo nghiên cứu của Le Ngoc Tram (2019), các FTA này có phạm vi cam kết rộng hơn và yêu cầu cao hơn về các lĩnh vực như môi trường, phát triển bền vững và sức khỏe động vật và thực vật. Đặc điểm chung của các FTA này là sự minh bạch hóa, hài hòa hóa tiêu chuẩn, và công nhận lẫn nhau về các biện pháp SPS, nhằm tạo thuận lợi cho thương mại quốc tế.

1.2. Vai Trò Của Biện Pháp SPS Trong FTA Thế Hệ Mới Của VN

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế, các biện pháp SPS đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đảm bảo an toàn sinh học, và tạo dựng lòng tin của người tiêu dùng đối với các sản phẩm thực phẩm và nông sản. Theo tài liệu nghiên cứu, Việt Nam có tiềm năng lớn trong sản xuất và xuất khẩu các sản phẩm này, nhưng đồng thời cũng phải đối mặt với những thách thức do các quy định nghiêm ngặt về SPS trong các FTA. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn này là yếu tố then chốt để tăng cường khả năng cạnh tranh và mở rộng thị trường xuất khẩu.

II. Thách Thức Về SPS Cho Xuất Khẩu Nông Sản Việt Nam

Mặc dù có nhiều cơ hội, việc tuân thủ các biện pháp SPS trong các FTA thế hệ mới vẫn đặt ra nhiều thách thức cho Việt Nam. Các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, thường gặp khó khăn trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về an toàn thực phẩm và vệ sinh dịch tễ. Thêm vào đó, sự thiếu đồng bộ giữa các quy định của Việt Nam và các tiêu chuẩn quốc tế cũng gây ra những trở ngại không nhỏ trong quá trình xuất khẩu. Theo Le Ngoc Tram, cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao năng lực tuân thủ và tận dụng tối đa lợi thế từ các FTA.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Đáp Ứng Tiêu Chuẩn Vệ Sinh An Toàn Thực Phẩm ATTP

Một trong những thách thức lớn nhất là việc đáp ứng các tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm (ATTP) ngày càng khắt khe của các thị trường nhập khẩu. Các tiêu chuẩn này thường liên quan đến dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng, và các chất cấm khác. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ, quy trình sản xuất, và hệ thống quản lý chất lượng để đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn này. Việc chứng nhận và kiểm tra cũng đòi hỏi chi phí và thời gian đáng kể.

2.2. Hài Hòa Hóa Tiêu Chuẩn SPS Vấn Đề và Giải Pháp cho VN

Sự khác biệt giữa các tiêu chuẩn SPS của Việt Nam và các tiêu chuẩn quốc tế cũng tạo ra những rào cản thương mại đáng kể. Việc hài hòa hóa các tiêu chuẩn này là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức nghiên cứu, và các doanh nghiệp. Cần có một lộ trình rõ ràng để từng bước điều chỉnh các quy định của Việt Nam phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp chuyển đổi.

III. Giải Pháp Tối Ưu Biện Pháp SPS Trong FTA Cho Nông Sản VN

Để vượt qua những thách thức và tận dụng tối đa cơ hội từ các FTA, Việt Nam cần triển khai một loạt các giải pháp đồng bộ. Các giải pháp này bao gồm việc hoàn thiện khung pháp lý về SPS, nâng cao năng lực kiểm soát chất lượng, tăng cường hợp tác quốc tế, và nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về các quy định SPS. Theo nghiên cứu, việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế, như CODEX, OIE, và IPPC, là một trong những yếu tố quan trọng để nâng cao khả năng cạnh tranh của các sản phẩm nông sản của Việt Nam.

3.1. Hoàn Thiện Pháp Lý Về Biện Pháp SPS Theo Cam Kết FTA Mới

Cần rà soát và sửa đổi các văn bản pháp luật hiện hành về SPS để đảm bảo tính tương thích với các cam kết trong các FTA thế hệ mới. Việc này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành liên quan, và sự tham gia của các chuyên gia pháp lý và thương mại quốc tế. Các quy định mới cần rõ ràng, minh bạch, và dễ thực hiện, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp tuân thủ.

3.2. Nâng Cao Năng Lực Kiểm Soát Chất Lượng Và An Toàn Thực Phẩm

Để đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm của các sản phẩm xuất khẩu, cần nâng cao năng lực của các cơ quan kiểm tra, giám sát. Điều này bao gồm việc đào tạo đội ngũ cán bộ, trang bị các thiết bị hiện đại, và áp dụng các phương pháp kiểm tra tiên tiến. Đồng thời, cần tăng cường kiểm tra định kỳ và đột xuất để phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn SPS Trong FTA Nghiên Cứu Điển Hình

Nghiên cứu một số trường hợp cụ thể về việc áp dụng các biện pháp SPS trong các FTA có thể cung cấp những bài học kinh nghiệm quý giá cho Việt Nam. Ví dụ, việc tuân thủ các quy định về kiểm dịch thực vật khi xuất khẩu trái cây sang Nhật Bản hoặc Hàn Quốc đòi hỏi các doanh nghiệp phải đáp ứng các yêu cầu khắt khe về vùng trồng, quy trình xử lý, và kiểm tra dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Thành công trong những trường hợp này cho thấy sự quan trọng của việc đầu tư vào công nghệ, quản lý chất lượng, và hợp tác với các đối tác quốc tế.

4.1. Kinh Nghiệm Xuất Khẩu Nông Sản Sang Thị Trường CPTPP EVFTA

Phân tích cụ thể các trường hợp thành công và thất bại trong việc xuất khẩu nông sản sang các thị trường CPTPP và EVFTA có thể giúp các doanh nghiệp Việt Nam hiểu rõ hơn về các yêu cầu cụ thể của từng thị trường. Cần xem xét các yếu tố như loại sản phẩm, quy trình sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng, và các thủ tục kiểm tra, chứng nhận.

4.2. Bài Học Về Phòng Ngừa Rủi Ro SPS Để Tăng Khả Năng Xuất Khẩu

Việc phòng ngừa rủi ro liên quan đến SPS là một yếu tố quan trọng để đảm bảo tính bền vững của hoạt động xuất khẩu. Các doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống quản lý rủi ro toàn diện, bao gồm việc xác định các nguy cơ tiềm ẩn, đánh giá mức độ ảnh hưởng, và triển khai các biện pháp phòng ngừa. Điều này bao gồm cả việc tuân thủ các quy định về vệ sinh dịch tễ, kiểm dịch động thực vật, và an toàn thực phẩm.

V. Tương Lai Của Biện Pháp SPS Trong FTA Với Việt Nam

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng, các biện pháp SPS sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đảm bảo an toàn sinh học, và thúc đẩy thương mại quốc tế bền vững. Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao năng lực quản lý, và tăng cường hợp tác quốc tế để đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của các FTA thế hệ mới. Việc chủ động tham gia vào quá trình xây dựng các tiêu chuẩn quốc tế cũng là một yếu tố quan trọng để bảo vệ lợi ích của Việt Nam trong thương mại quốc tế.

5.1. Dự Báo Về Các Tiêu Chuẩn SPS Mới Trong Tương Lai Gần

Phân tích các xu hướng phát triển của các tiêu chuẩn SPS trên thế giới có thể giúp Việt Nam chuẩn bị sẵn sàng cho những thay đổi trong tương lai. Cần theo dõi sát sao các diễn đàn quốc tế, các tổ chức tiêu chuẩn hóa, và các nghiên cứu khoa học để nắm bắt những thông tin mới nhất về các nguy cơ và rủi ro liên quan đến SPS.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Để Việt Nam Chủ Động Hơn Về SPS

Để chủ động hơn trong việc ứng phó với các thách thức liên quan đến SPS, Việt Nam cần tăng cường đầu tư vào nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, và đào tạo nguồn nhân lực. Đồng thời, cần xây dựng một hệ thống thông tin hiệu quả để thu thập, phân tích, và phổ biến thông tin về các tiêu chuẩn SPS cho các doanh nghiệp và người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, Việt Nam đã ký kết và thực thi 16 Hiệp định Thương mại Tự do (FTA), bao gồm các hiệp định thế hệ mới tiêu biểu như CPTPP, EVFTA, VKFTA và EAEUFTA. Các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới này mang lại lộ trình cắt giảm thuế quan sâu rộng, xóa bỏ từ 90% đến hơn 99% số dòng thuế hàng hóa xuất nhập khẩu ngay khi có hiệu lực hoặc trong vòng 5 đến 10 năm. Tuy nhiên, khi các hàng rào thuế quan dần về mức 0%, các rào cản phi thuế quan, đặc biệt là các Biện pháp Vệ sinh Dịch tễ và An toàn Thực phẩm (SPS), trở thành công cụ bảo hộ kỹ thuật chủ yếu của các quốc gia nhập khẩu.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ thực tiễn phần lớn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh SPS của Việt Nam được ban hành trước năm 2015, tạo ra khoảng cách pháp lý đáng kể so với các chuẩn mực kỹ thuật khắt khe, mang tính bắt buộc và vượt ra ngoài khuôn khổ WTO (WTO-plus) trong các hiệp định thương mại tự do mới. Mục tiêu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa và phân tích chuyên sâu các quy định về SPS trong 4 hiệp định thế hệ mới trọng điểm (EVFTA, CPTPP, VKFTA, EAEUFTA) so với Hiệp định SPS của WTO; đồng thời đánh giá toàn diện mức độ tương thích của pháp luật Việt Nam trên ba trụ cột: an toàn thực phẩm, thú y, bảo vệ và kiểm dịch thực vật.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các cam kết SPS trong 4 hiệp định nói trên cùng toàn bộ hệ thống luật định hiện hành của Việt Nam đến năm 2019. Ý nghĩa nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn cao, hỗ trợ hơn 90% doanh nghiệp xuất khẩu nông lâm thủy sản chủ động đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng khắt khe, giảm thiểu tỷ lệ lô hàng bị cảnh báo hoặc trả về, và cung cấp luận cứ khoa học vững chắc giúp các cơ quan quản lý nhà nước sửa đổi, hoàn thiện thể chế pháp luật thương mại quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết về chủ quyền quốc gia trong thương mại quốc tế kết hợp cùng lý thuyết liên kết kinh tế khu vực thế hệ mới để kiến tạo khung phân tích chuẩn mực. Bốn khái niệm pháp lý then chốt được phân tích xuyên suốt bao gồm:

Thứ nhất, Biện pháp Vệ sinh và Kiểm dịch Động thực vật (SPS Measures) theo định nghĩa tại Phụ lục A của Hiệp định SPS (WTO), bao gồm mọi luật lệ, nghị định, quy định, yêu cầu và thủ tục nhằm bảo vệ tính mạng hoặc sức khỏe của con người, động vật, thực vật trước nguy cơ dịch bệnh, chất độc hại, phụ gia thực phẩm và sinh vật gây hại.

Thứ hai, Cam kết mở rộng vượt chuẩn WTO (WTO-Plus Commitments), phản ánh các cam kết mang tính ràng buộc pháp lý cao hơn về quy trình kiểm tra tại nguồn, đăng ký danh sách doanh nghiệp, chứng nhận điện tử và cơ chế giải quyết tranh chấp chuyên biệt.

Thứ ba, Nguyên tắc Hài hòa hóa (Harmonization) và Tương đương (Equivalence), dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế do ba tổ chức tiêu chuẩn hóa toàn cầu (gọi là Three Sisters) ban hành gồm CODEX (an toàn thực phẩm), OIE (sức khỏe động vật) và IPPC (kiểm dịch thực vật), cho phép công nhận các biện pháp vệ sinh dịch tễ khác nhau nếu đạt cùng mức độ bảo vệ thích hợp.

Thứ tư, Tính minh bạch (Transparency) và Đánh giá rủi ro khoa học (Science-based Risk Assessment), đòi hỏi mọi biện pháp hạn chế thương mại phải dựa trên bằng chứng khoa học có kiểm chứng và công khai thông tin kịp thời.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ hệ thống văn kiện chính thức của 4 hiệp định FTA thế hệ mới, văn bản Hiệp định SPS của WTO ban hành năm 1995 cùng các hướng dẫn thi hành (G/SPS/7/Rev.3, Quyết định thực thi Điều 4 và Điều 6 của Ủy ban SPS WTO), cùng hơn 30 văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam như Luật An toàn thực phẩm 2010, Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật 2013, Luật Thú y 2015.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 4 hiệp định FTA thế hệ mới đa phương và song phương mà Việt Nam đã đàm phán, ký kết và phê chuẩn tính đến năm 2019, bao quát mạng lưới thương mại với 28 quốc gia thành viên Liên minh châu Âu, 11 nền kinh tế CPTPP, Hàn Quốc và 5 quốc gia thuộc Liên minh Kinh tế Á - Âu. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được lựa chọn nhằm tập trung vào các hiệp định có mức độ tự do hóa cao nhất và có ảnh hưởng trực tiếp đến cơ cấu xuất khẩu nông sản của Việt Nam.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích so sánh luật học (comparative legal analysis) và phương pháp tổng hợp quy phạm là nhằm chỉ rõ sự tương đồng, khác biệt và xung đột pháp lý giữa các nghĩa vụ quốc tế và luật định quốc gia. Timeline nghiên cứu bao quát dữ liệu pháp lý và thực tiễn thi hành trong giai đoạn từ năm 1995 đến năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, các FTA thế hệ mới không chỉ tái khẳng định các quyền và nghĩa vụ cơ bản của Hiệp định SPS (WTO) mà còn bổ sung nhiều điều khoản nâng cao mang tính cưỡng chế mạnh mẽ. Trong đó, EVFTA và CPTPP là hai hiệp định có mức độ cam kết SPS sâu rộng và toàn diện nhất, với 100% các điều khoản mở rộng về kiểm soát, thanh tra, kiểm toán hệ thống và thủ tục phê duyệt nhập khẩu, vượt trội so với phạm vi cam kết hẹp hơn của VKFTA và EAEUFTA.

Thứ hai, có sự khác biệt rõ nét về mức độ chi tiết trong các quy định WTO-plus. CPTPP là hiệp định duy nhất quy định cơ chế Tham vấn Kỹ thuật Hợp tác (CTC) độc lập, các biện pháp kiểm soát thuốc lá và tiêu chuẩn thực phẩm Halal. Ngược lại, EVFTA tập trung sâu vào cơ chế phê duyệt danh sách cơ sở sản xuất nhanh chóng, minh bạch hóa tối đa quy trình thanh tra và thừa nhận lẫn nhau về vùng an toàn dịch bệnh.

Thứ ba, phân tích mức độ tương thích cho thấy hệ thống luật pháp Việt Nam đạt mức độ tương thích cao đối với các quy định kiểm dịch động thực vật truyền thống (Luật Thú y 2015, Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật 2013). Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam vẫn tồn tại khoảng trống pháp lý đáng kể, chỉ tương thích một phần hoặc chưa có quy định cụ thể về chứng nhận điện tử (e-Cert), thời hạn công nhận tương đương trong vòng 6 tháng, và quy trình xử lý minh bạch các biện pháp SPS khẩn cấp theo chuẩn mực quốc tế.

Thứ tư, mô hình quản lý nhà nước về SPS tại Việt Nam còn phân tán giữa 3 bộ chuyên ngành (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Y tế, Bộ Công Thương), dẫn đến sự chồng chéo trong thẩm quyền ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật và kiểm tra chuyên ngành tại cửa khẩu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của khoảng trống pháp lý xuất phát từ việc các đạo luật nền tảng của Việt Nam được xây dựng trong giai đoạn 2010-2015, thời điểm trước khi các hiệp định như CPTPP (ký năm 2018) và EVFTA (hoàn tất đàm phán năm 2015) chính thức định hình các quy tắc thương mại mới.

Dữ liệu phân tích trong luận văn được hệ thống hóa rõ ràng thông qua hai bảng đối sánh quy chuẩn: Bảng 2.1 tổng hợp mức độ tái khẳng định các nghĩa vụ WTO và Bảng 2.2 thể hiện ma trận so sánh 11 nhóm quy định mở rộng WTO-plus trên 4 hiệp định. Cấu trúc bảng biểu này phản ánh trực quan sự phân hóa giữa các FTA song phương truyền thống và các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đa phương.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế trước đây của Sofia Boza (2018) về CPTPP hay Rudloff và Simons (2004) về các FTA của EU, kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại cái nhìn toàn diện và có tính hệ thống cao hơn khi đặt 4 hiệp định trọng điểm vào cùng một hệ quy chiếu lập pháp của một quốc gia đang phát triển như Việt Nam. Phát hiện này khẳng định rằng SPS không còn đơn thuần là vấn đề kỹ thuật phòng dịch mà đã trở thành công cụ định hình chuỗi cung ứng nông sản toàn cầu.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, rà soát và sửa đổi hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong nước. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì phối hợp cùng Bộ Y tế và Bộ Công Thương sửa đổi Luật An toàn thực phẩm 2010, Luật Thú y 2015 và các thông tư hướng dẫn. Mục tiêu cụ thể là chuẩn hóa 100% quy trình đánh giá rủi ro khoa học, quy định rõ thời hạn phản hồi hồ sơ công nhận tương đương tối đa trong 6 tháng, hoàn thành lộ trình sửa đổi trong giai đoạn 2020-2025.

Thứ hai, nâng cấp hạ tầng kỹ thuật và thiết lập cơ chế chứng nhận điện tử. Tổng cục Hải quan phối hợp với các cơ quan kiểm dịch động thực vật số hóa toàn diện quy trình cấp phép, triển khai hệ thống chứng thư điện tử (e-Cert) liên thông với cổng thông tin một cửa quốc gia. Phấn đấu nâng cấp tối thiểu 50 phòng thử nghiệm trọng điểm đạt chuẩn quốc tế ISO/IEC 17025 trước năm 2024, nhằm cắt giảm 30% thời gian thông quan hàng hóa tại các cửa khẩu quốc tế.

Thứ ba, tăng cường tính minh bạch và vận hành hiệu quả cơ chế tham vấn kỹ thuật hợp tác. Văn phòng SPS Việt Nam cần thể chế hóa quy trình tiếp nhận, xử lý và phản hồi thông báo SPS trong thời hạn 60 ngày theo đúng thông lệ quốc tế. Đảm bảo cung cấp cảnh báo kỹ thuật sớm cho 100% các hiệp hội ngành hàng xuất khẩu trước khi các quy định mới của đối tác có hiệu lực, thực hiện định kỳ từ năm 2021 trở đi.

Thứ tư, đẩy mạnh phát triển nguồn nhân lực và tranh thủ hỗ trợ kỹ thuật quốc tế. Bộ Công Thương phối hợp cùng Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) xây dựng các đề án hợp tác kỹ thuật, tận dụng nguồn vốn từ Quỹ Phát triển Tiêu chuẩn và Thương mại (STDF), diễn đàn APEC và viện IICA. Mục tiêu tổ chức trên 20 khóa đào tạo chuyên sâu mỗi năm trong giai đoạn 2021-2026, đảm bảo 100% cán bộ thanh tra kiểm dịch nắm vững quy tắc xử lý tranh chấp SPS trong EVFTA và CPTPP.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách (Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Y tế, Văn phòng SPS Việt Nam) có thể sử dụng luận văn làm tài liệu tham chiếu quan trọng để rà soát các văn bản dưới luật, chuẩn bị phương án đàm phán các FTA tương lai và hoàn thiện cơ chế liên ngành về an toàn thực phẩm.

Nhóm doanh nghiệp và hiệp hội xuất khẩu nông lâm thủy sản (như VASEP, VFA, VINACAFE) sẽ tìm thấy trong luận văn cẩm nang hướng dẫn chi tiết về các rào cản kỹ thuật, quy trình kiểm toán cơ sở sản xuất và các tiêu chuẩn kiểm dịch khắt khe khi thâm nhập vào thị trường EU gồm 28 quốc gia và khối CPTPP gồm 11 nền kinh tế phát triển.

Nhóm giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Luật Thương mại Quốc tế, Kinh tế Quốc tế và Chính sách Công có thể khai thác khung lý thuyết, phương pháp phân tích so sánh và hệ thống dữ liệu pháp lý của luận văn để phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu về rào cản phi thuế quan.

Nhóm luật sư, chuyên gia tư vấn pháp lý thương mại quốc tế có thể ứng dụng các kết quả nghiên cứu để tư vấn cho doanh nghiệp trong việc thiết lập quy trình kiểm soát chất lượng đạt chuẩn, hỗ trợ giải quyết các tranh chấp thương mại kỹ thuật và tối ưu hóa chi phí tuân thủ quy định xuất nhập khẩu.

Câu hỏi thường gặp

Biện pháp SPS trong các FTA thế hệ mới khác biệt như thế nào so với Hiệp định SPS của WTO? Các FTA thế hệ mới mở rộng phạm vi với các quy định WTO-plus mang tính ràng buộc chặt chẽ hơn. Điển hình là việc quy định thời hạn thanh tra, phê duyệt danh sách doanh nghiệp nhập khẩu, áp dụng chứng nhận điện tử và cơ chế giải quyết tranh chấp thông qua tham vấn kỹ thuật hợp tác thay vì chỉ dựa vào thủ tục tham vấn chung của WTO.

Tại sao doanh nghiệp xuất khẩu nông sản Việt Nam thường gặp khó khăn với các biện pháp SPS? Nguyên nhân chính là tiêu chuẩn kỹ thuật tại các thị trường như EU hay các nước CPTPP rất cao, áp dụng mức giới hạn dư lượng tối đa (MRLs) nghiêm ngặt đối với thuốc bảo vệ thực vật và kháng sinh. Hơn 70% nông dân và cơ sở chế biến quy mô nhỏ tại Việt Nam chưa đáp ứng đồng bộ chuỗi kiểm soát an toàn từ nông trại đến bàn ăn.

Nguyên tắc tương đương mang lại lợi ích cụ thể gì cho thương mại nông sản? Theo Điều 4 Hiệp định SPS và các điều khoản FTA, khi nước nhập khẩu công nhận hệ thống kiểm dịch của Việt Nam là tương đương, hàng hóa sẽ được kiểm tra chủ yếu tại Việt Nam và giảm thiểu tỷ lệ kiểm tra tại cảng đến. Điều này giúp rút ngắn đến 50% thời gian thông quan và giảm đáng kể chi phí lưu kho bãi.

Hệ thống pháp luật SPS của Việt Nam cần ưu tiên hoàn thiện những nội dung nào? Việt Nam cần khẩn trương bổ sung khung pháp lý cho việc cấp và công nhận chứng thư điện tử, hoàn thiện quy định về phân tích nguy cơ dịch hại trên cơ sở bằng chứng khoa học, và ban hành quy chế phối hợp liên ngành thống nhất giữa Bộ Y tế, Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

Doanh nghiệp có thể tận dụng các hỗ trợ kỹ thuật về SPS từ các hiệp định bằng cách nào? Doanh nghiệp có thể thông qua Văn phòng SPS Việt Nam và các hiệp hội ngành hàng để đăng ký tham gia các dự án hỗ trợ kỹ thuật quốc tế được tài trợ bởi STDF, APEC hay viện IICA. Các chương trình này cung cấp hướng dẫn xây dựng vùng đệm an toàn dịch bệnh và tài trợ đào tạo kỹ thuật kiểm nghiệm miễn phí hàng năm.

Kết luận

Nội dung luận văn mang lại những đóng góp khoa học và thực tiễn nổi bật thông qua năm điểm cốt lõi:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và khung pháp lý về các biện pháp SPS trong 4 hiệp định FTA thế hệ mới quan trọng của Việt Nam (EVFTA, CPTPP, VKFTA, EAEUFTA).
• Làm rõ bản chất sự chuyển dịch từ các nghĩa vụ chuẩn tắc của WTO sang hệ thống cam kết WTO-plus với mức độ minh bạch và tính thực thi cao hơn.
• Đánh giá xác đáng thực trạng tương thích của hệ thống pháp luật Việt Nam trên ba lĩnh vực: an toàn thực phẩm, thú y và kiểm dịch thực vật.
• Nhận diện các điểm nghẽn thể chế về chứng nhận điện tử, cơ chế thanh tra đánh giá rủi ro và sự phân tán trong quản lý nhà nước liên ngành.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi gắn liền với lộ trình cụ thể, chủ thể thực thi và chỉ tiêu định lượng rõ ràng.

Đóng góp chính của luận văn là tạo lập một công trình nghiên cứu chuyên sâu, đồng bộ đầu tiên so sánh cơ chế SPS trên cả 4 hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, cung cấp cơ sở khoa học giúp định hình chính sách xuất nhập khẩu bền vững.

Về lộ trình tiếp theo, giai đoạn 2020-2025 cần tập trung hoàn thiện sửa đổi các văn bản luật chuyên ngành, hướng tới giai đoạn 2025-2030 số hóa hoàn toàn quy trình kiểm dịch quốc gia. Các cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp cần chủ động phối hợp hành động ngay hôm nay để biến các thách thức kỹ thuật SPS thành lợi thế cạnh tranh vững chắc cho nông sản Việt Nam trên trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING FOREIGN TRADE UNIVERSITY MASTER THESIS DISPOSITIONS ON SANITARY AND PHYTOSANITARY (SPS) MEASURES IN THE NEW GENERATION OF FREE TRADE AGREEMENTS OF VIETNAM Specialization: International Trade Policy and Law FULL NAME: LE NGOC TRAM Hanoi – 2019 MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING FOREIGN TRADE UNIVERSITY MASTER THESIS DISPOSITIONS ON SANITARY AND PHYTOSANITARY (SPS) MEASURES IN THE NEW GENERATION OF FREE TRADE AGREEMENTS OF VIETNAM Major: International Economics Specialization: International Trade Policy and Law Code: 8310106 Full name: Le Ngoc Tram Supervisor: Dr. Nguyen Ngoc Ha Hanoi - 2019 STATEMENT OF ORIGINAL AUTHORSHIP I hereby declare that this master thesis is my own scientific research which is made under the guidance of my supervisor, Dr. Nguyen Ngoc Ha. The contents and results of this research are completely honest.

The information, data and documents which are collected from various sources for analysis and evaluation have been fully cited in the main content and in the references list of this master thesis as well. Student, Le Ngoc Tram CONTENTS ACKNOWLEDGEMENTS.i LIST OF TABLES.ii LIST OF ABRREVIATIONS. Analysis of new generation free trade agreements and SPS measures within the framework of WTO. SPS measures in the context of free trade agreements and dispositions of SPS measures in the new generation free trade agreements of Vietnam.

Vietnam’s legislation in compliance with SPS commitments in NGFTAs. Scope of research. Structure of thesis.10 CHAPTER 1: OVERVIEW OF SPS PROVISIONS IN THE NEW GENERATION FREE TRADE AGREEMENTS. Overview of new generation free trade agreements.

Definition of new generation free trade agreements. Legal basis of new generation free trade agreements. Characteristics of new generation free trade agreements. Roles of new generation free trade agreements.

New generation free trade agreements of Vietnam. Legal basis of SPS provisions in the new generation free trade agreements. SPS Agreement in WTO. Legal basis of SPS measures in the new generation free trade agreements.

Criteria to assess Vietnam’s legislation on SPS measures.36 CHAPTER 2: DISPOSITIONS ON SPS MEASURES IN THE NEW GENERATION FREE TRADE AGREEMENTS OF VIETNAM. A confirmation of WTO’s SPS obligations. Definitions, rights and obligations. Special and differential treatment.

Dispute settlement in accordance with WTO’s provisions. Supplements beyond WTO’s SPS obligations. Transparency, competent authorities and contact points. Dispute settlement beyond WTO’s obligations.

Control, inspection and approval procedural specifics. Tobacco control measures and Halal requirements. General evaluations on SPS measures in the new generation free trade agreements. Having broader scope.

Being more specific and comprehensive. Containing more specific procedures. Enhancing the transparency.66 CHAPTER 3: VIETNAM’S SPS MEASURES LEGISLATION AND RECOMMENDATIONS FOR VIETNAM IN THE IMPLEMENTATION OF SPS PROVISIONS IN ITS NEW GENERATION FREE TRADE AGREEMENTS. SPS measures legal framework of Vietnam.

Overview of Vietnam’s SPS measures legislation. Sources of SPS measures legislation in Vietnam. The compatibility of Vietnam’s legal framework with its new generation free trade agreements’ SPS commitments. New generation free trade agreements’ commitments that Vietnam’s legislation is compatible.

New generation free trade agreements’ commitments that Vietnam’s legislation has not been compatible with. Effects of SPS measures in the new generation free trade agreements’ on Vietnam’s legislation. Recommendations for Vietnam in the implementation of SPS dispositions in the new generation free trade agreements. Improving provisions in Vietnam’s legislation in accordance with regulations of new generation free trade agreements.

Raising awareness of SPS measures in the new generation free trade agreements. Taking advantage of cooperation and technical support in SPS measures .97 LIST OF REFERENCES.99 ACKNOWLEDGEMENTS In order to complete this master thesis, I have been received enthusiastic guidance and support from my lectures, family and friends. From the bottom of my heart, I would like to express my thanks to them. Firstly, I would like to express the sincerest thanks to my supervisor, Dr.

Nguyen Ngoc Ha who has supported, guided and encouraged me during the completion of this master thesis from choosing the topic, outlining the main ideas, turning those ideas into this thesis to editing this paper. Without his enthusiastic and excellent guidance and support, I could not have completed this master thesis. Also, I would like to express my special thanks to all lectures of the Master of International Policy and Law program, Foreign Trade University as well as World Trade Institute who gave me the chance to broaden my humble horizon in the field of economics and laws. Last but not least, I would like to express my warm thanks to my family, my colleagues and my friends who never stop supporting, encouraging and giving me the favorable conditions to complete this master thesis.

LIST OF TABLES Table 2.1: A confirmation of WTO's obligations.2: Supplements beyond WTO’s SPS obligations.1: Vietnamese legal documents regulating SPS measures.71 LIST OF ABRREVIATIONS Abbreviatio Full name n APEC Asia – Pacific Economic Cooperation ASEAN Association of South East Asian Nations CODEX Codex Alimentarius Commission CPTPP Comprehensive and Progressive Trans – Pacific Partnership Agreement CSR Corporate social responsibility CTC Cooperative Technical Consultation DSU Dispute Settlement Understanding EAEUFTA Vietnam – the Eurasian Economic Union FTA EU European Union EVFTA EU – Vietnam Free Trade Agreement FAO Food and Agriculture Organization FTA Free Trade Agreement GATS General Agreement on Trade in Services GATT General Agreement on Tariffs and Trade IICA Inter – American Institute for Cooperation on Agriculture IPPC International Plant Protection Convention MFN Most Favored Nation NGFTA New generation Free Trade Agreement NT National Treatment OIE Organization for Animal health PTA Preferential Trade Agreement SPS Sanitary and Phytosanitary STDF Standards and Trade Development Facility TPP Trans – Pacific Partnership Agreement VKFTA Vietnam – Korea Free Trade Agreement WTO World Trade Organization ABSTRACT New generation FTA is an inevitable tendency for members to deeply cooperate in a variety of areas, including SPS measures. Joining NGFTAs, Vietnam is not out of that tendency, therefore, Vietnam has to fully comply with commitments regulated in NGFTAs. With topic “Dispositions on Sanitary and Phytosanitary (SPS) measures in the new generation of Free Trade Agreements of Vietnam”, the thesis focuses on similarities and differences on regulations between SPS Agreement (WTO) and NGFTAs of Vietnam in order to point out the dispositions on SPS measures. Not limited to this, the thesis analyzes Vietnam’s legal documents on SPS measures compared to regulations stated in NGFTAs.

Following that, the thesis mainly focuses on several issues and gains some achievements as below. Firstly, the thesis comprehensively analyzes regulations on SPS measures in SPS Agreement (WTO) and NGFTAs of Vietnam. As a result, the similarities and differences between them are stated. Based on that, the thesis reveals that NGFTAs of Vietnam not only reconfirm regulations on SPS measures of SPS Agreement, but also have supplementary regulations.

Secondly, the thesis details Vietnam’s legal documents on SPS measures in order to state the compatibility and not compatibility of legal documents on SPS measures compared to NGFTAs of Vietnam. Each provision on SPS measures is analyzed so as to point out for which provisions Vietnam’s legislation fully complies and for which provisions Vietnam’s legislation party and not complies. Thirdly, based on analysis above, recommendations for Vietnam to fully comply with regulations on SPS measures when joining NGFTAs are revealed. Besides complying with regulations stated in NGFTAs, recommendations for Vietnam to take advantage of NGFTAs are also pointed out.

Research rationale In the context of globalization, countries have a tendency to extensively and comprehensively cooperate in a variety of areas, therefore, the number new generation free trade agreements (NGFTAs) has increased significantly and gradually replaced traditional free trade agreements (FTAs). NGFTAs focus on new issues such as labor, sustainable development and the environment which are not mentioned in traditional FTAs. Vietnam has joined sixteen FTAs1, including several typical NGFTAs, for example, the Comprehensive and Progressive Trans – Pacific Partnership Agreement (CPTPP), Vietnam – EU FTA (EVFTA), Vietnam – Korea FTA (VKFTA) and Vietnam – the Eurasian Economic Union FTA (EAEUFTA)2. Being different from traditional FTAs, NGFTAs have broad scope of commitments and strict requirements3 on areas such as environment, sustainable development and human, animal or plant life or health besides economic growth.

As for area related to human, animal or plant life or health, compared to SPS Agreement (WTO), NGFTAs contain strict requirements and requirements which are beyond regulations of SPS Agreement, for example, import requirements and procedures, verifications, audits and inspections, procedure for listing of establishments, certification and documents confirming safety, and regulations on tobacco control measures and halal products. Besides, Vietnam has potential on production and exportation of agricultural and aquatic products which are significantly affected by regulations on SPS measures when Vietnam ratified NGFTAs. In order to increase exportation of agricultural and aquatic products to its 1 WTO Center, Tổng hợp các FTA của Việt Nam tính đến tháng 11/2018 (Summary of FTAs of Vietnam until November, 2018), 2018b, at <http://www.vn/chuyen-de/12065-tong-hop-cac-fta-cua-viet-nam- tinh-den-thang-112018>, accessed on 29th Oct 2018. 2 Le Thi Thuy, “Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới: Cơ hội và thách thức đối với Việt Nam” (New generation FTAs: opportunities and challenges for Vietnam), Journal on science and society of Vietnam, Vol.19 – 20 partners’ market in NGFTAs, and take advantages of NGFTAs, Vietnam has to comply with strict regulations on SPS measures in NGFTAs.

The number of NGFTAs which Vietnam has joined and ratified has increased since the year 20154, but most legal documents related to SPS measures were issued before that point of time. As a result, there is a gap between regulations on SPS measures in NGFTAs of Vietnam and Vietnam’s legislation of that area. In order to effectively take advantage of opportunities brought by NGFTAs and comply with commitments on SPS measures regulated in NGFTAs that Vietnam officially signed and has implemented, Vietnam’s legal framework on SPS measures should be amended and improved. For the reasons mentioned above, the topic “Dispositions on Sanitary and Phytosanitary (SPS) measures in the new generation of Free Trade Agreements of Vietnam” is chosen to reveal the disposition of SPS measures in NGFTAs of Vietnam compared to those of WTO.

Also, the gap of regulations on SPS measures between NGFTAs of Vietnam and Vietnam’s legislation is pointed out. Based on that analysis, the paper will give some recommendations on Vietnam’s legislation to fully implement regulations on SPS measures of NGFTAs. Literature review While there is a huge number of researches being conducted on NGFTAs and SPS measures in the framework of WTO, not many researches have carried out SPS measures in NGFTAs, especially, in NGFTAs of Vietnam. This part of the thesis will analyze several typical researches on NGFTAs and SPS measures in WTO.

Analysis of new generation free trade agreements and SPS measures within the framework of WTO Firstly, concerning NGFTAs, paper “What scope for an EU – ASEAN Free Trade Agreement”5 is a paper revealing potentials of EU – ASEAN FTA which is considered a NGFTA through analysis of general characteristics, trade and 4 WTO Center (2018b), op. 5 O’Callaghan and Nicolas, “What scope for an EU – ASEAN Free Trade Agreement”, Journal of World Trade, Vol. investment policies, trade restrictiveness and the correlative relation between two partners (EU and ASEAN). Based on that, major features of potential EU – ASEAN FTA which is a NGFTA are stated, for example, behind border measures and requirements accommodating different capacity level.

To conclude, this paper emphasizes characteristics of NGFTAs such as addressing behind the border issues, broad scope of commitments and different timelines for different members. Paper “New generation FTAs: opportunities and challenges for Vietnam” 6 reveals several typical NGFTAs of Vietnam, for instance, EVFTA, CPTPP, VKFTA and EAEUFTA. Also, characteristics of NGFTAs are analyzed such as broad scope of commitments, high level of liberalization, institutional commitments and most participants being developed parties. Then opportunities and challenges to Vietnam when joining NGFTAs are revealed in this paper.

Paper “Overview of new generation Free Trade Agreement” 7 points out definition and characteristics of NGFTAs. In addition, legal basis of NGFTAs is revealed in this paper with several typical NGFTAs of Vietnam such as CPTPP and EVFTA.