Luận văn thạc sĩ: Biên soạn chuyên đề đánh giá chiều diễn biến phản ứng hóa học vô cơ bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học THPT - Trần Thị Thanh Bình

Chuyên đề đánh giá phản ứng hóa học vô cơ, phân tích chi tiết chiều diễn biến và cơ chế. Tài liệu bồi dưỡng toàn diện cho học sinh giỏi THPT nâng cao kiến thức.

• Tác giả: Trần Thị Thanh
• Người hướng dẫn: PGS. Cao Cự Giác
• Trường học: Trường Đại học Vinh
• Chuyên ngành: Lí luận và Phương pháp dạy học hóa học
• Đề tài: Biên soạn chuyên đề đánh giá chiều diễn biến của phản ứng hóa học vô cơ dùng bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học ở trường trung học phổ thông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Vinh

Tóm tắt

I. Tổng quan về biên soạn chuyên đề đánh giá chiều diễn biến phản ứng hóa học vô cơ

Chuyên đề đánh giá chiều diễn biến của phản ứng hóa học vô cơ là nội dung quan trọng trong chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học bậc trung học phổ thông. Chiều diễn biến phản ứng chỉ khả năng xảy ra tự nhiên của một phản ứng hóa học, dựa trên các đại lượng nhiệt động học như entanpi (ΔH), entropi (ΔS) và năng lượng tự do Gibbs (ΔG). Khi ΔG âm, phản ứng xảy ra thuận theo chiều thuận. Khi ΔG dương, phản ứng xảy ra the chiều ngược lại. Chuyên đề này cung cấp nền tảng lý thuyết vững chắc giúp học sinh giỏi giải quyết các bài toán phức tạp về hóa học vô cơ. Nội dung bao gồm định luật Hess, nhiệt hình thành, nhiệt cháy, nhiệt chuyển pha và cách tính toán nhiệt phản ứng. Việc biên soạn chuyên đề cần đảm bảo tính hệ thống, từ cơ bản đến nâng cao, phù hợp với năng lực học sinh giỏi. Đây là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng bồi dưỡng đội tuyển dự thi Olympic hóa học các cấp.

1.1. Khái niệm chiều diễn biến phản ứng hóa học vô cơ

Chiều diễn biến phản ứng hóa học là hướng xảy ra tự nhiên của phản ứng trong điều kiện nhất định. Phản ứng hóa học vô cơ thường liên quan đến quá trình tạo thành hoặc phá hủy liên kết giữa các nguyên tố không chứa carbon. Để đánh giá chiều diễn biến, sử dụng tiêu chuẩn nhiệt động học dựa trên năng lượng tự do Gibbs: ΔG = ΔH - TΔS. Trong đó ΔH là biến thiên entanpi, ΔS là biến thiên entropi, T là nhiệt độ tuyệt đối. Khi ΔG < 0, phản ứng xảy ra thuận. Khi ΔG > 0, phản ứng không xảy ra thuận ở điều kiện đó. Khi ΔG = 0, hệ ở trạng thái cân bằng. Đây là cơ sở lý thuyết cốt lõi để đánh giá khả năng xảy ra của phản ứng hóa học vô cơ trong bồi dưỡng học sinh giỏi.

1.2. Vai trò của chuyên đề trong bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học

Chuyên đề đánh giá chiều diễn biến phản ứng đóng vai trò nền tảng trong chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học. Nội dung này giúp học sinh phát triển tư duy phân tích, tổng hợp và suy luận logic. Học sinh giỏi cần nắm vững cách áp dụng định luật Hess để tính nhiệt phản ứng thông qua các nhiệt hình thành chuẩn hoặc nhiệt cháy. Chuyên đề cũng rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề phức tạp, liên kết nhiều kiến thức hóa học vô cơ khác nhau. Tại các kỳ thi Olympic hóa học quốc gia và quốc tế, dạng bài toán về chiều diễn biến phản ứng xuất hiện thường xuyên. Việc biên soạn chuyên đề chất lượng cao giúp giáo viên có tài liệu giảng dạy hệ thống, học sinh có nguồn học tập đáng tin cậy để đạt kết quả cao trong các kỳ thi học sinh giỏi.

II. Phân tích thực trạng biên soạn chuyên đề bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học

Thực trạng biên soạn chuyên đề bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học ở các trường trung học phổ thông hiện nay còn nhiều hạn chế. Nhiều giáo viên thiếu tài liệu chuyên đề được biên soạn bài bản, có hệ thống theo từng chuyên đề cụ thể. Việc bồi dưỡng học sinh giỏi thường dựa vào kinh nghiệm cá nhân và tài liệu sưu tầm từ nhiều nguồn khác nhau. Nội dung đánh giá chiều diễn biến phản ứng hóa học vô cơ đòi hỏi kiến thức sâu về nhiệt động học, nhưng nhiều giáo viên chưa được đào tạo chuyên sâu về lĩnh vực này. Cơ sở vật chất phục vụ thí nghiệm hóa học tại các trường chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu. Ngân hàng bài tập đánh giá chiều diễn biến phản ứng còn nghèo nàn, thiếu tính phân loại theo mức độ khó. Công tác tuyển chọn học sinh giỏi chưa có tiêu chí đánh giá năng lực tư duy hóa học một cách toàn diện. Thời gian bồi dưỡng thường bị hạn chế do phải đảm bảo chương trình chính khóa.

2.1. Tình hình bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học tại các trường THPT

Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học tại các trường trung học phổ thông được triển khai rộng rãi nhưng chất lượng không đồng đều. Các trường có truyền thống thi cử thường đầu tư nhiều nguồn lực hơn cho việc bồi dưỡng. Giáo viên phụ trách bồi dưỡng phải đảm nhận nhiều nhiệm vụ khác nhau, từ giảng dạy chính khóa đến hướng dẫn học sinh ôn tập. Thời gian bồi dưỡng thường rơi vào ngoài giờ hành chính, gây áp lực lớn cho cả giáo viên và học sinh. Nhiều trường chưa có kế hoạch bồi dưỡng dài hạn, thường bắt đầu ôn tập sát ngày thi. Việc phát hiện và tuyển chọn học sinh giỏi còn mang tính cảm tính, thiếu công cụ đánh giá khoa học. Hệ thống giáo trình bồi dưỡng chưa được chuẩn hóa theo từng cấp độ và chuyên đề riêng biệt.

2.2. Hạn chế trong việc biên soạn chuyên đề đánh giá chiều phản ứng

Việc biên soạn chuyên đề đánh giá chiều diễn biến phản ứng hóa học vô cơ đối mặt nhiều thách thức. Nội dung nhiệt động học đòi hỏi kiến thức chuyên sâu, thường thuộc chương trình đại học nên giáo viên trung học phổ thông khó tiếp cận đầy đủ. Tài liệu tham khảo bằng tiếng Việt về chủ đề này còn hạn chế, chủ yếu dịch từ sách tiếng Anh hoặc tiếng Nga. Bài tập trong các chuyên đề hiện có thường thiếu tính phân loại, không đáp ứng được yêu cầu của các kỳ thi Olympic hóa học. Phương pháp trình bày chưa logic, thiếu sơ đồ tư duy và minh họa trực quan. Nhiều chuyên đề chỉ tập trung vào lý thuyết mà thiếu bài tập thực hành. Việc cập nhật xu hướng ra đề thi quốc gia và quốc tế chưa được chú trọng đầy đủ.

III. Giải pháp biên soạn chuyên đề đánh giá chiều diễn biến phản ứng hóa học vô cơ

Giải pháp biên soạn chuyên đề chất lượng cao cần tuân thủ nguyên tắc khoa học, sư phạm và thực tiễn. Nguyên tắc khoa học đòi hỏi nội dung chính xác, cập nhật theo chương trình thi Olympic hóa học mới nhất. Nguyên tắc sư phạm yêu cầu cách trình bày phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý học sinh trung học phổ thông. Nguyên tắc thực tiễn đảm bảo chuyên đề có thể áp dụng hiệu quả trong điều kiện cơ sở vật chất hiện có. Chuyên đề cần được xây dựng theo cấu trúc từ cơ bản đến nâng cao, gồm ba phần chính: lý thuyết nền tảng, bài tập minh họa và bài tập rèn luyện. Phần lý thuyết trình bày khái niệm phản ứng hóa học, phân loại phản ứng, entanpi, entropi và năng lượng tự do Gibbs. Phần bài tập minh họa giải chi tiết các dạng toán điển hình. Phần bài tập rèn luyện gồm nhiều mức độ khó khác nhau, từ nhận biết đến vận dụng cao. Cần bổ sung sơ đồ tư duy, bảng tổng hợp và mẹo ghi nhớ để hỗ trợ học sinh tiếp thu kiến thức hiệu quả.

3.1. Nguyên tắc và cấu trúc biên soạn chuyên đề bồi dưỡng học sinh giỏi

Nguyên tắc biên soạn chuyên đề bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học cần đảm bảo tính hệ thống, logic và khoa học. Cấu trúc chuyên đề gồm phần mở đầu giới thiệu mục tiêu và yêu cầu kiến thức. Phần nội dung chính chia thành các chương, mỗi chương tập trung vào một khía cạnh cụ thể của chiều diễn biến phản ứng. Cần thiết kế bài tập theo ba cấp độ: nhận biết kiến thức cơ bản, thông hiểu và vận dụng, phân tích tổng hợp đánh giá. Mỗi phần lý thuyết đi kèm ví dụ minh họa chi tiết. Cuối mỗi chương có bài tập tự luyện và đáp án. Chuyên đề cần có phụ lục gồm bảng dữ liệu nhiệt động học, công thức thường dùng và danh mục tài liệu tham khảo.

3.2. Ứng dụng nhiệt động học trong đánh giá chiều phản ứng hóa học vô cơ

Nhiệt động học cung cấp công cụ toán học để đánh giá chiều diễn biến phản ứng hóa học vô cơ một cách chính xác. Định luật Hess cho phép tính biến thiên entanpi của phản ứng thông qua tổng biến thiên entanpi của các phản ứng trung gian. Nhiệt hình thành chuẩn ΔHf° là biến thiên entanpi khi tạo thành một mol hợp chất từ các nguyên tố ở trạng thái chuẩn. Nhiệt cháy là nhiệt giải phóng khi đốt cháy hoàn toàn một mol chất. Sử dụng các đại lượng này, học sinh có thể tính ΔH phản ứng theo công thức: ΔH = ΣΔHf°(sản phẩm) - ΣΔHf°(chất phản ứng). Kết hợp với biến thiên entropi ΔS, học sinh tính ΔG để đánh giá chiều phản ứng tại nhiệt độ cụ thể. Các bài toán ứng dụng thường gặp trong thi học sinh giỏi bao gồm tính nhiệt phản ứng, dự đoán chiều xảy ra và xác định nhiệt độ cân bằng.

IV. Kết luận và ứng dụng chuyên đề trong thực tiễn giảng dạy hóa học

Chuyên đề đánh giá chiều diễn biến phản ứng hóa học vô cơ đáp ứng yêu cầu cấp thiết trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học bậc trung học phổ thông. Kết quả biên soạn chuyên đề mang lại nhiều giá trị thực tiễn. Giáo viên có tài liệu giảng dạy hệ thống, tiết kiệm thời gian chuẩn bị bài. Học sinh giỏi được trang bị kiến thức nền tảng vững chắc về nhiệt động học hóa học vô cơ. Chuyên đề giúp nâng cao chất lượng đội tuyển dự thi Olympic hóa học các cấp. Nội dung chuyên đề có thể mở rộng áp dụng cho nhiều đối tượng học sinh khác nhau, từ học sinh khá đến học sinh xuất sắc.Ứng dụng thực tế của chuyên đề thể hiện qua khả năng giúp học sinh giải quyết bài toán phức tạp trong thời gian ngắn. Tư duy phân tích phản ứng hóa học phát triển thông qua quá trình học chuyên đề cũng hỗ trợ học sinh trong các môn khoa học tự nhiên khác. Đây là đóng góp quan trọng cho sự nghiệp giáo dục đào tạo nhân tài.

4.1. Ý nghĩa của chuyên đề đối với việc nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi

Chuyên đề đánh giá chiều diễn biến phản ứng hóa học vô cơ có ý nghĩa lớn trong việc nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi. Trước hết, chuyên đề cung cấp hệ thống kiến thức logic, giúp học sinh hiểu bản chất vấn đề thay vì ghi nhớ máy móc. Thứ hai, ngân hàng bài tập phong phú với nhiều mức độ khó giúp giáo viên dễ dàng phân loại và cá nhân hóa quá trình bồi dưỡng. Thứ ba, phương pháp giải bài toán theo sơ đồ tư duy rèn luyện kỹ năng tư duy sáng tạo cho học sinh. Chuyên đề cũng tạo điều kiện để giáo viên đánh giá năng lực học sinh một cách khách quan, từ đó điều chỉnh phương pháp giảng dạy phù hợp. Kết quả áp dụng chuyên đề góp phần nâng cao tỷ lệ học sinh đạt giải trong các kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh và quốc gia.

4.2. Hướng phát triển và mở rộng chuyên đề trong tương lai

Chuyên đề đánh giá chiều diễn biến phản ứng hóa học vô cơ cần được liên tục cập nhật và phát triển. Hướng mở rộng thứ nhất là bổ sung thêm các dạng bài toán mới theo xu hướng ra đề thi Olympic hóa học quốc tế. Hướng thứ hai là tích hợp nội dung hóa học vô cơ với hóa học lý và hóa phân tích, tạo liên liên môn học. Hướng thứ ba là xây dựng phiên bản điện tử của chuyên đề, tích hợp video bài giảng và phần mềm mô phỏng phản ứng hóa học. Cần phát triển thêm hệ thống bài kiểm tra đánh giá trực tuyến để học sinh tự đánh giá năng lực. Mở rộng đối tượng áp dụng sang học sinh chuẩn bị thi đại học khối A, B. Xây dựng cộng đồng giáo viên bồi dưỡng học sinh giỏi để chia sẻ kinh nghiệm và tài liệu giảng dạy.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Nƣớc ta đang bƣớc vào giai đoạn CNH – HĐH với mục tiêu đến đầu năm 2020 Việt Nam sẽ từ một nƣớc nông nghiệp cơ bản trở thành nƣớc công nghiệp và hội nhập với cộng đồng quốc tế. Nhân tố quyết định thắng lợi của công cuộc CNH – HĐH và hội nhập quốc tế là con ngƣời, nguồn lực ngƣời Việt Nam đƣợc phát triển trên cơ sở mặt bằng dân trí cao. Để đáp ứng nhu cầu phát triển đất nƣớc, theo kịp sự phát triển của khu vực và thế giới, đại hội toàn quốc lần thứ IX của Đảng đã khẳng định: “Giáo dục, khoa học công nghệ là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của nhà nƣớc và toàn dân”.

Bởi vậy: “Nâng cao dân trí – Đào tạo nhân lực – Bồi dƣỡng nhân tài” luôn là nhiệm vụ trọng tâm của ngành giáo dục và đào tạo. Đặc biệt là bồi dƣỡng nhân tài. Nhân tài có vai trò rất quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc. Điều này đã đƣợc cha ông ta khẳng định: “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia” (đƣợc khắc trên bia Văn Miếu Quốc tử giám, Hà Nội từ thế kỷ thứ XV).

Việc phát hiện và bồi dƣỡng những học sinh có năng khiếu về các môn học ngay ở bậc phổ thông là bƣớc khởi đầu quan trọng để xây dựng nguồn nhân tài tƣơng lai cho đất nƣớc. Nhiệm vụ này đƣợc thực hiện thƣờng xuyên trong quá trình dạy học, qua các kỳ thi chọn và bồi dƣỡng HSG các cấp. Số lƣợng HSG các trƣờng cũng là một trong những mặt để khẳng định uy tín của giáo viên và vị thế của nhà trƣờng. Cho nên vấn đề này rất đƣợc các giáo viên quan tâm.

Việc tổng kết và đúc rút kinh nghiệm bồi dƣỡng HSG là rất cần thiết và mang tính thiết thực góp phần nâng cao chất lƣợng giáo dục. Đã có nhiều tác giả với nhiều công trình về bồi dƣỡng HSG hóa học phổ thông, tuy nhiên hiện nay chƣa có nhiều công trình nghiên cứu về bài tập “đánh giá chiều diễn biến của phản ứng hóa học” dùng bồi dƣỡng HSG một cách có hệ thống. Trong chƣơng trình hóa học phổ thông, nghiên cứu về phản ứng hóa học là một trong những nội dung trọng tâm. Đặc biệt học sinh gặp rất nhiều khó khăn khi viết đúng phƣơng trình phản ứng, nắm đƣợc các điều kiện xảy ra và xác định cũng nhƣ dự đoán chiều hƣớng của các loại phản ứng.

Khó khăn này cũng thƣờng gặp cả đối với học sinh giỏi, nhất là khi nội dung này hầu nhƣ có mặt trong tất cả các kì thi học sinh giỏi các cấp (địa phƣơng, quốc gia,…). 6 Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Biên soạn chuyên đề đánh giá chiều diễn biến của phản ứng hóa học vô cơ dùng bồi dƣỡng học sinh giỏi hóa học THPT” làm luận văn thạc sĩ. Hi vọng đề tài luận văn sẽ là một tài liệu tham khảo có ích cho bản thân và đồng nghiệp trong việc thực hiện nhiệm vụ bồi dƣỡng HSG và giúp các em học sinh đạt đƣợc ƣớc mơ của mình. Mục đích nghiên cứu Xây dựng, tuyển chọn các dạng bài tập cơ bản, nâng cao về đánh giá chiều diễn biến của phản ứng hóa học vô cơ dùng bồi dƣỡng HSG hóa học THPT.

Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn có liên quan đến đề tài: tìm hiểu hệ thống lý luận về bồi dƣỡng HSG hóa học; thực trạng bồi dƣỡng HSG hóa học và việc biên soạn chuyên đề dùng bồi dƣỡng HSG hóa học ở trƣờng THPT. - Nghiên cứu chƣơng trình hóa phổ thông ban cơ bản, ban KHTN, chƣơng trình chuyên hóa học, phân tích các đề thi HSG cấp tỉnh, cấp quốc gia, các đề thi Olimpic 30-4. - Tổng kết, mở rộng lý thuyết và biên soạn hệ thống bài tập về đánh giá chiều diễn biến của phản ứng hóa học vô cơ. - Thực nghiệm sƣ phạm để đánh giá chất lƣợng và khả năng áp dụng của đề tài.

Giới hạn của đề tài Đánh giá chiều diễn biến của phản ứng hóa học vô cơ, về mặt nhiệt động học (không xét mặt động học) của phản ứng. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu 5. Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học, bồi dƣỡng HSG hóa học THPT. Đối tượng nghiên cứu: Hệ thống lý thuyết, bài tập cho học sinh khá, giỏi phần “đánh giá chiều diễn biến của phản ứng hóa học vô cơ THPT” 6.

Phƣơng pháp nghiên cứu 6. Phương pháp nghiên cứu lý luận: - Nghiên cứu cơ sở lý luận có liên quan đến đề tài. - Nghiên cứu cấu trúc, nội dung chƣơng trình sách giáo khoa hóa học ban cơ bản, ban KHTN lớp 10, 11, 12; chƣơng trình chuyên hóa học phần đại cƣơng, vô cơ 7 và đồng thời căn cứ vào tài liệu hƣớng dẫn nội dung thi chọn HSG tỉnh Nghệ An, chọn HSG quốc gia của Bộ GD & ĐT. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: - Tìm hiểu quá trình dạy và bồi dƣỡng HSG hóa học ở khối THPT (quan sát, phỏng vấn, điều tra…), từ đó đề xuất vấn đề nghiên cứu.

- Trao đổi, tổng kinh nghiệm về vấn đề bồi dƣỡng HSG với các giáo viên có kinh nghiệm trong lĩnh vực này ở khối THPT. Phương pháp thực nghiệm sư phạm: - Mục đích: nhằm xác định tính đúng đắn của giả thuyết khoa học, tính hiệu quả của các nội dung đã đề xuất. - Phƣơng pháp xử lý thông tin: dùng phƣơng pháp thống kê toán học trong khoa học giáo dục. Giả thuyết khoa học Nếu biên soạn đƣợc chuyên đề “đánh giá chiều diễn biến của phản ứng hóa học vô cơ THPT” hoàn chỉnh để bồi dƣỡng HSG thì sẽ nâng cao đƣợc chất lƣợng dạy học của GV và hiệu quả của đội tuyển HSG hóa học.

Những đóng góp của đề tài 8. Về mặt lý luận: - Đề tài đã nêu bật đƣợc một số quan niệm về học sinh giỏi, những phẩm chất và năng lực của một HSG hóa học. Từ đó, đề xuất các giải pháp để phát hiện và bồi dƣỡng HSG hóa học hiện nay ở các trƣờng phổ thông. - Đề tài đã nêu lên đƣợc khái niệm, ý nghĩa và nguyên tắc biên soạn chuyên đề dùng bồi dƣỡng HSG hóa học ở trƣờng THPT.

- Đề tài đã tổng kết, mở rộng lý thuyết về đánh giá chiều diễn biến của phản ứng hóa học vô cơ và góp phần xây dựng, tuyển chọn đƣợc một hệ thống bài tập phần “đánh giá chiều diễn biến của phản ứng hóa học vô cơ THPT” làm chuyên đề bồi dƣỡng HSG hóa học ở trƣờng phổ thông. Về mặt thực tiễn: - Nội dung đề tài giúp cho GV và HS có thêm tƣ liệu bổ ích trong việc dạy và học bồi dƣỡng HSG hóa học ở trƣờng phổ thông hiện nay. - Đề tài còn giúp GV có thêm định hƣớng trong việc xây dựng các chuyên đề dùng bồi dƣỡng HSG hóa học ở trƣờng THPT. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.

Một số quan niệm về học sinh giỏi [14], [29], [37], [44], [48], [54] 1. Thế nào là học sinh giỏi? Nhìn chung các nƣớc đều dùng hai thuật ngữ chính là gift (giỏi, có năng khiếu) và talent (tài năng). Nhiều nƣớc quan niệm: “HSG là những đứa trẻ có năng lực trong các lĩnh vực trí tuệ, sáng tạo, nghệ thuật và năng lực lãnh đạo hoặc lĩnh vực lí thuyết. Những học sinh này cần có sự phục vụ và những hoạt động không 9 theo những điều kiện thông thƣờng của nhà trƣờng nhằm phát triển đầy đủ các năng lực vừa nêu trên”.

Mục tiêu dạy học sinh giỏi Mục tiêu của chƣơng trình dành cho HSG và HS tài năng nhìn chung các nƣớc đều khá giống nhau, bao gồm các mục tiêu chính sau: - Phát triển phƣơng pháp suy nghĩ ở trình độ cao phù hợp với khả năng trí tuệ của trẻ. - Bồi dƣỡng sự lao động, làm việc sáng tạo. - Phát triển các kĩ năng, phƣơng pháp và thái độ tự học suốt đời. - Nâng cao ý thức và khát vọng của trẻ về sự tự chịu trách nhiệm.

- Khuyến khích sự phát triển về lƣơng tâm và ý thức trách nhiệm trong đóng góp xã hội. - Phát triển phẩm chất lãnh đạo. Giáo dục học sinh giỏi Trên thế giới việc phát hiện và bồi dƣỡng HSG đã có từ rất lâu. Ở Trung Quốc, từ đời nhà Đƣờng, những trẻ em có tài năng đặc biệt đƣợc mời đến sân Rồng để học tập và đƣợc giáo dục bằng những hình thức đặc biệt.

Từ năm 1985, Trung Quốc thừa nhận phải có một chƣơng trình GD đặc biệt dành cho hai loại đối tƣợng HS yếu kém và HSG, trong đó cho phép HSG có thể học vƣợt lớp. Ở châu Âu trong suốt thời Phục hƣng, những ngƣời có tài năng về nghệ thuật, kiến trúc, văn học.đều đƣợc nhà nƣớc và các tổ chức, cá nhân bảo trợ, giúp đỡ. Và trong suốt thế kỉ XX, HSG đã trở thành một vấn đề của nƣớc Mỹ với hàng loạt các tổ chức và các trung tâm nghiên cứu, bồi dƣỡng HSG ra đời. Nƣớc Anh thành lập cả một Viện hàn lâm quốc gia dành cho HSG, tài năng trẻ và Hiệp hội quốc gia dành cho HSG, bên cạnh Website hƣớng dẫn GV dạy cho HSG và HS tài năng (http://www.

Có thể nói, hầu nhƣ tất cả các nƣớc đều coi trọng vấn đề đào tạo và bồi dƣỡng HSG trong chiến lƣợc phát triển chƣơng trình GD phổ thông. Nhiều nƣớc ghi riêng thành một mục dành cho HSG, một số nƣớc coi đó là một dạng của giáo dục đặc biệt hoặc chƣơng trình đặc biệt. Nhiều tài liệu khẳng định: HSG có thể học bằng nhiều cách khác nhau và tốc độ nhanh hơn so với các bạn cùng lớp vì thế cần có một chƣơng trình HSG để phát triển và đáp ứng tài năng của họ. 10 Từ điển bách khoa Wikipedia trong mục giáo dục HSG (gifted education) nêu lên các hình thức sau đây: - Lớp riêng biệt: HSG đƣợc rèn luyện trong một lớp hoặc một trƣờng học riêng, thƣờng gọi là lớp chuyên, lớp năng khiếu.

- Phƣơng pháp Mông-te-xơ-ri: Trong một lớp HS chia thành ba nhóm tuổi, nhà trƣờng mang lại cho HS những cơ hội vƣợt lên so với các bạn cùng nhóm tuổi. Phƣơng pháp này hết sức có lợi cho những HSG trong hình thức học tập với tốc độ cao. - Tăng gia tốc: Những HS xuất sắc xếp vào một lớp có trình độ cao hơn với nhiều tài liệu tƣơng ứng với khả năng của mỗi HS. - Học tách rời: Một phần thời gian theo học lớp HSG, phần còn lại học lớp thƣờng.

- Làm giàu tri thức: Toàn bộ thời gian HS học theo lớp bình thƣờng, nhƣng nhận tài liệu mở rộng để thử sức, tự học ở nhà.