CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN 1.Một số khái niệm cơ bản 1.Giảng viên, đội ngũ, đội ngũ giảng viên 1. Giảng viên Có nhiều quan niệm và cách hiểu khác nhau về giảng viên, nhà giáo nhưng theo Luật giáo dục-2005 tại mục 3 điều 70 chương VI quy định: */ Nhà giáo là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà trường, cơ sở giáo dục khác. Nhà giáo phải có tiêu chuẩn sau đây: - Phẩm chất, đạo đức, tư tưởng tốt. - Đạt trình độ chuẩn được đào tạo về chuyên môn, nghiệp vụ - Đủ sức khoẻ theo yêu cầu nghề nghiệp.
- Lý lịch bản thân rõ ràng. */ Nhà giáo giảng dạy ở cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp gọi là giáo viên; ở cơ sở giáo dục đại học gọi là giảng viên. Như vậy, giảng viên là nhà giáo làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục ở các trường cao đẳng và đại học. Giảng viên là viên chức thuộc ngành giáo dục đào tạo.
Cần phân biệt khái niệm giảng viên với khái niệm giảng viên theo tiêu chuẩn ngạch, bậc giảng viên, một chức danh của cao đẳng và đại học ban hành theo Quyết định 538/TCCP ngày 18/12/1995. Trong Luật giáo dục 2005, chúng ta thấy nhiệm vụ của người giảng viên ở các trường cao đẳng và đại học thể hiện: - Dạy nghề: có nhiệm vụ rèn luyện người sinh viên nắm vững hệ thống tri thức văn hoá, khoa học, kỹ thuật, công nghệ, chuyên môn nghiệp vụ để hình thành các kỹ năng nghề nghiệp. Cung cấp cho sinh viên hệ thống tri thức được chọn lọc trong kho tàng hiểu biết của nhân loại tích luỹ; đồng thời tiếp nhận phát triển tri thức trong giai đoạn mới của thế giới, đáp ứng phù hợp với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. 11 Khi nói về nghề dạy học, một nghề đặc biệt PGS.TS Đặng Danh Ánh đã viết: “ Như mọi nghề khác, nghề dạy học cũng có 3 yếu tố: Người lao động, đối tượng lao động và công cụ lao động hay phương tiện lao động” [02, 135].
Người lao động – đó chính là người thầy. Phương tiện chủ yếu là ngôn ngữ (nói, viết) và các thiết bị dạy học. Còn đối tượng lao động của nghề dạy học rất đặc biệt bởi lẽ nó không phải là gỗ đá, là vải, nghề mộc, nghề may… mà là con người bằng xương bằng thịt, là học sinh sinh viên biết nói biết viết, biết nhận thức và suy nghĩ, biết hứng thú, ước mơ và chú ý, biết xúc động, biết yêu thương và giận hờn. Dưới tác động của người thày toàn bộ các quá trình trạng thái tâm lý ấy, nói rộng ra là phẩm chất nhân cách của người học được biến đổi hình thành và phát triển theo mục tiêu đào tạo đã quy định [02, 136].
- Phát triển trí tuệ: Có nhiệm vụ xây dựng phương pháp giảng dạy, để phát triển năng lực hoạt động trí tuệ, những thói quen, những kỹ năng của người học. Tạo điều kiện người sinh viên nắm vững được hệ thống tri thức, nắm bắt sự phát triển khoa học công nghệ, hình thành tư duy sáng tạo, giúp họ định hướng, đồng thời giải quyết, xử lý tình huống trong cuộc sống thực tiễn. - Giáo dục phẩm chất nhân cách: Đây là một nhiệm vụ hết sức quan trọng, là quá trình hình thành ở sinh viên những thế giới quan khoa học, lý tưởng cách mạng, yêu Tổ quốc, yêu dân tộc; giáo dục phẩm chất, đạo đức, xây dựng lối sống hoà hợp công đồng, nhận thức được tầm quan trọng của sự nghiệp phát triển xã hội, phát triển đất nước ổn định, bền vững. Đội ngũ Theo từ điển Tiếng Việt [18, 1135]: Đội ngũ là một khối đông người cùng chức năng nghề nghiệp, được tập hợp và tổ chức thành một lực lượng Ngoài ra do cách tiếp cận khác nhau các tác giả nghiên cứu đã có khái niệm đội ngũ khác nhau, nhưng tựu chung lại vẫn phản ánh: đó là một nhóm người được tổ chức và tập hợp thành một lực lượng để cùng thực hiện một hay nhiều chức năng, họ có thể cùng nghề nghiệp, hoặc không cùng nghề nghiệp; nhưng có chung một lý tưởng, mục đích nhất định và gắn bó với nhau về quyền lợi vật chất, tinh thần.
Đội ngũ giảng viên 12 Đội ngũ giảng viên là một tập hợp các nhà giáo làm nhiệm vụ giảng dạy và nghiên cứu khoa học ở các trường cao đẳng và đại học gắn kết với nhau để thực hiện hoàn thành nhiệm vụ, theo hệ thống, mục tiêu giáo dục, cùng trực tiếp giảng dạy và giáo dục sinh viên theo sự giàng buộc những nguyên tắc có tính chất của ngành giáo dục và của Nhà nước. Đội ngũ giảng viên là lực lượng nòng cốt đóng vai trò hết sức quan trọng, có tính quyết định trong quá trình giáo dục, đào tạo. Do vậy việc xây dựng và phát triển đội ngũ giảng viên là một nhiệm vụ trọng tâm của các cấp quản lý trong các trường cao đẳng, đại học. Tác giả Nguyễn Quang Tuyền trong tác phẩm “Quản lý nhân sự và việc phát triển giảng viên trong nhà trường” quan niệm xây dựng và phát triển đội ngũ giảng viên là: “Xây dựng đội ngũ giảng viên đủ về cơ cấu, loại hình, đoàn kết nhất trí trên cơ sở đường lối giáo dục của Đảng và ngày càng vững mạnh về chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ đủ sức thực hiện có chất lượng mục tiêu và kế hoạch đào tạo”.Xây dựng và phát triển đội ngũ giảng viên: 1.
Xây dựng: Theo từ điển tiếng việt, nhà văn hóa thông tin năm 1999 thì khái niệm “Xây dựng” là làm nên, gây dựng nên hay là tạo ra cái có giá trị tinh thần, có nội dung nào đó. Nói đến xây dựng là nói đến cả về số lượng và chất lượng của đội ngũ. Xây dựng và phát triển có thể được dựa trên nền tảng của cái đã có sẵn hoặc xây dựng mới hoàn toàn. Phát triển Theo từ điển tiếng việt “phát triển” là biến đổi hoặc làm cho biến đổi từ ít đến nhiều, hẹp đến rộng, thấp đến cao, đơn giản đến phức tạp [18, 743].
Theo Đại từ điển Tiếng Việt- Bộ GD&ĐT “phát triển” là sự hình thành, vận động, tiến triển theo chiều hướng tăng lên ” [10;1321]. Theo quan niệm David C.Korten, nhà hoạt động xã hội của Mỹ: “phát triển” là một tiến trình qua đó các thành viên của xã hội tăng được những khả năng của cá nhân và định chế của mình để huy động và quản lý nguồn nhân lực tạo ra những khả năng 13 của cá nhân và định chế của mình để huy động và quản lý nguồn nhân lực tạo ra những thành quả bền vững, cải tiến chất lượng cuộc sống phù hợp với nguyện vọng của họ”. Như vậy thì ta có thể thấy: Phát triển là tăng trưởng tiến lên; biểu hiện sự thay đổi tăng tiến cả về lượng lẫn chất, cả thời gian và không gian của sự vật, hiện tượng, con người trong xã hội.3 Đội ngũ giảng viên Đội ngũ giảng viên là lực lượng nòng cốt đóng vai trò hết sức quan trọng, có tính quyết định trong quá trình giáo dục, đào tạo. Do đó trong công tác quản lý, việc chăm lo xây dựng và phát triển đội ngũ giảng viên là một nhiệm vụ trọng tâm của các cấp quản lý, của mọi đơn vị quản lý trong nhà trường.
Theo tác giả Nguyễn Quang Tuyền về xây dựng và phát triển đội ngũ giảng viên: “Xây dựng đội ngũ giảng viên đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, loại hình, đoàn kết nhất trí trên cơ sở đường lối giáo dục của Đảng và ngày càng vững mạnh về chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ đủ sức thực hiện có chất lượng mục tiêu và kế hoạch đào tạo” [20;284]. Như vậy việc phát triển đội ngũ giảng viên trong nhà trường, chính là xây dựng đội ngũ giảng viên yêu nghề, tâm huyết với sự nghiệp giáo dục đào tạo, gắn bó với nhà trường, có đạo đức trong sáng, có lý tưởng dân tộc và chủ nghĩa xã hội, tham gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Giữ gìn giá trị văn hoá dân tộc, tiếp thu tinh hoa nhân loại, bổ sung nền văn hoá tiên tiến hiện đại đậm đà bản sắc dân tộc Việt Nam. Phát huy được tiềm năng con người Việt Nam, có ý thức cộng đồng, có tính sáng tạo, tích cực nắm bắt và làm chủ tri thức khoa học, kỹ thuật, công nghệ tiên tiến…ứng dụng tạo thành kỹ năng nghề nghiệp giỏi của đội ngũ giảng viên.
Một vấn đề cần quan tâm đến phát triển đội ngũ giảng viên trong nhà trường, đó là phải xây dựng được các chuẩn cần thiết đối với từng đối tượng giảng viên dựa trên những qui định bắt buộc. Có xây dựng được những tiêu chí này thì khi xây dựng kế hoạch phát triển đội ngũ sẽ có cơ sở khoa học. Công tác phát triển đội ngũ giảng viên là phải tăng số lượng, không ngừng nâng cao chất lượng và có cơ cấu hợp lý đồng bộ, để đội ngũ giảng viên đủ khả năng thực hiện có hiệu quả mục tiêu đào tạo của nhà trường. Phát triển đội ngũ giảng viên thực hiện được tốt khi gắn kết việc đào tạo, bồi 14 dưỡng và sử dụng hợp lý với yếu tố chính sách đãi ngộ vật chất, tinh thần giảng viên đóng góp, gắn bó lâu dài nhà trường.
Phát triển đội ngũ giảng viên thực chất là phát triển nguồn nhân lực trong giáo dục đào tạo cho các trường cao đẳng và đại học. Trong nhà trường, phát triển đội ngũ giảng viên chính là xây dựng một đội ngũ giảng viên có đủ phẩm chất chính trị, đạo đức, năng lực chuyên môn và năng lực sư phạm để đảm bảo thực hiện tốt các chức năng nhiệm vụ trong giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Mục tiêu cơ bản của phát triển đội ngũ giảng viên: - Phát triển đủ về số lượng, đảm bảo chất lượng, đồng bộ về cơ cấu, thực hiện tốt nhất kế hoạch đào tạo của trường. - Tạo được không khí hào hứng, lành mạnh, để mọi người phấn khởi, tâm huyết gắn bó với nhà trường, đóng góp công sức của cá nhân một cách tốt nhất.
- Thực hiện chính sách đãi ngộ giảng viên có trình độ cao, năng lực chuyên môn giỏi, về vật chất, về tinh thần, tạo điều kiện cho người giảng viên an tâm, ổn định, hoàn thành tốt công tác được giao. Tóm lại, việc xây dựng và phát triển đội ngũ giảng viên được khái quát thành sơ đồ sau: Chất lượng Cơ cấu Quy mô Chúng tôi hiểu rằng: - Chất lượng gồm: Tư tưởng đạo đức, trình độ chuyên môn kỹ thuật, năng lực sư phạm kỹ thuật, khả năng nghiên cứu khoa học, trình độ tin học và ngoại ngữ.