Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý công (mã số: 9 34 04 03) với đề tài "Quản lý nhà nước đối với đội ngũ giảng viên các trường đại học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh" do nghiên cứu sinh Lê Hùng Điệp thực hiện tại Học viện Hành chính Quốc gia, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Lê Chi Lan và TS. Đặng Thị Minh (Hà Nội, 2024).

Tính cấp thiết của đề tài được luận án xác định dựa trên năm căn cứ thực tiễn và pháp lý:

  1. Chủ trương đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đại học: Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Hội nghị Trung ương 8 khóa XI đặt ra yêu cầu đào tạo nhân lực trình độ cao, bồi dưỡng nhân tài và hoàn thiện mạng lưới các cơ sở giáo dục đại học. Khung pháp lý từ Luật Giáo dục đại học năm 2012 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học năm 2018 đòi hỏi các cơ quan quản lý nhà nước phải chuyển đổi phương thức quản lý, tạo điều kiện thực thi quyền tự chủ đại học phù hợp với thông lệ quốc tế.
  2. Vị trí và vai trò nòng cốt của đội ngũ giảng viên: Giảng viên là lực lượng sản xuất đặc thù tạo ra sản phẩm nguồn nhân lực, quyết định chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học và dịch vụ xã hội của nhà trường.
  3. Tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư: Sự phát triển của kỷ nguyên số buộc các cơ sở đào tạo phải tái cấu trúc tổ chức, đổi mới phương thức quản trị và phát triển đội ngũ giảng viên có quy mô, cơ cấu hợp lý.
  4. Yêu cầu chuyển đổi số trong giáo dục đại học: Đòi hỏi giảng viên nâng cao năng lực chuyên môn, ngoại ngữ, tin học và ứng dụng công nghệ trong giảng dạy, kiểm tra, đánh giá.
  5. Thực trạng quản lý nhà nước tại Thành phố Hồ Chí Minh: Công tác quản lý nhà nước đối với đội ngũ giảng viên trên địa bàn bộc lộ nhiều điểm hạn chế về cơ cấu, chất lượng, kỹ năng công nghệ, kỹ năng mềm và thời lượng dành cho nghiên cứu khoa học.

Mục đích nghiên cứu của luận án là phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn hoạt động quản lý nhà nước đối với đội ngũ giảng viên các trường đại học, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước đối với đội ngũ này trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.

Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm:

  • Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan, xác định những nội dung kế thừa và khoảng trống cần tiếp tục giải quyết.
  • Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở khoa học về quản lý nhà nước đối với đội ngũ giảng viên các trường đại học.
  • Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng quản lý nhà nước đối với đội ngũ giảng viên các trường đại học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2013–2024, chỉ rõ kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân.
  • Xác định phương hướng và đề xuất các giải pháp tăng cường quản lý nhà nước đối với đội ngũ giảng viên trên địa bàn.

Câu hỏi nghiên cứu của luận án gồm:

  1. Quản lý nhà nước đối với đội ngũ giảng viên các trường đại học được dựa trên cơ sở khoa học nào?
  2. Thực trạng quản lý nhà nước đối với đội ngũ giảng viên các trường đại học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay được tổ chức thực hiện, kết quả như thế nào?
  3. Để tăng cường quản lý nhà nước đối với đội ngũ giảng viên các trường đại học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh cần có những giải pháp nào? Triển khai các giải pháp đó ra sao? Để thực hiện các giải pháp đó thì cần những điều kiện gì?

Giả thuyết khoa học của luận án:

  • Đội ngũ giảng viên có vai trò quyết định đối với chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học của các cơ sở giáo dục đại học, góp phần trực tiếp hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
  • Công tác quản lý nhà nước đối với đội ngũ giảng viên các trường đại học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh còn bộc lộ những bất cập, hạn chế. Việc tăng cường và hoàn thiện quản lý nhà nước sẽ nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên, đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh tự chủ đại học và hội nhập quốc tế.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động quản lý nhà nước đối với đội ngũ giảng viên các trường đại học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.
  • Phạm vi không gian: Các trường đại học đóng trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, không bao gồm các trường thuộc khối an ninh, quốc phòng và các trường đại học thành viên thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.
  • Phạm vi thời gian: Từ năm 2013 đến năm 2024 (tính từ thời điểm Luật Giáo dục đại học năm 2012 có hiệu lực thi hành).
  • Phạm vi nội dung: Các nội dung quản lý nhà nước đối với đội ngũ giảng viên đại học theo quy định của pháp luật.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu của luận án được cấu trúc theo hai nhóm nghiên cứu chính:

Nhóm các nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với giáo dục đại học

  • Mai Ngọc Anh (Chủ nhiệm đề tài KHGD/16-20.ĐT003): Tác phẩm chuyên khảo "Quản lý nhà nước về giáo dục đại học: Kinh nghiệm của Trung Quốc và khuyến nghị đối với Việt Nam" phân tích chính sách phát triển giáo dục đại học của Trung Quốc từ năm 1978 đến nay trên bốn phương diện: chiến lược và quy hoạch mạng lưới; chính sách tự chủ; bảo đảm và kiểm định chất lượng; hỗ trợ sinh viên. Công trình cung cấp những phân tích so sánh về quy hoạch, tuyển dụng, sử dụng và đãi ngộ giảng viên giữa Việt Nam và Trung Quốc.
  • Đoàn Văn Dũng (2018): Luận án tiến sĩ "Quản lý nhà nước về chất lượng giáo dục đại học" xác định chất lượng giảng viên là yếu tố then chốt cấu thành chất lượng giáo dục đại học, đồng thời kiến nghị hoàn thiện tiêu chuẩn nghề nghiệp, quy hoạch, cơ chế tuyển dụng và chính sách đãi ngộ giảng viên.
  • Phạm Thị Hạnh Phương: Bài viết "Quản lý nhà nước đối với giáo dục đại học" phân tích những hạn chế về cơ cấu ngành nghề, đào tạo sau đại học và số lượng giảng viên có trình độ quốc tế, từ đó đề xuất giải pháp giao quyền tự chủ và đổi mới quản trị đại học.
  • Hu Liu, Lu Feng, Jianjing Tang (2013): Bài báo khoa học "The Changing Role of Governance in China’s Higher Education System" nghiên cứu sự biến đổi vai trò của chính phủ Trung Quốc từ quản lý trực tiếp sang giám sát, định hướng thông qua cơ chế tự chủ thể chế tại tỉnh Quảng Đông.
  • Xu Liu: Bài viết "The governance in the development of public universities in China" phân tích cơ cấu tổ chức song song giữa cấp ủy Đảng và Hội đồng trường, đồng thời trích dẫn luận điểm của Clark (1998), Marginson & Considine (2000), Kuhnen (1978) về tự do học thuật và trách nhiệm giải trình.
  • Claire Y. Yao: Bài nghiên cứu "A Comparative Study of Higher Education Governance in Greater China" so sánh quản trị giáo dục đại học giữa Trung Quốc đại lục, Hồng Kông, Ma Cao, Đài Loan và Singapore dựa trên mô hình quản trị nhà nước tốt (pháp quyền, minh bạch, hiệu quả, trách nhiệm giải trình).

Nhóm các nghiên cứu về đội ngũ giảng viên và chính sách đối với giảng viên

  • Vũ Đức Lễ: Luận án tiến sĩ "Chính sách phát triển đội ngũ giảng viên các trường đại học ở Việt Nam" tiếp cận chính sách công giai đoạn 1986–2016 qua năm nội dung: quy hoạch; thu hút, tuyển dụng; sử dụng, đánh giá; đào tạo, bồi dưỡng; đãi ngộ, tôn vinh.
  • Trương Thị Diễm, Lê Văn Toán (2020): Bài viết "Một số giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên đáp ứng yêu cầu của Cách mạng công nghiệp 4.0" trên Tạp chí Giáo dục tập trung vào việc đổi mới phương pháp giảng dạy lấy người học làm trung tâm và bổ sung kỹ năng số, ngoại ngữ cho giảng viên.
  • Lim, K.M: Bài báo "Teacher Education & Teaching Profession in Singapore" phân tích mô hình đào tạo giảng viên thế kỷ 21 tại Viện Giáo dục Quốc gia Singapore (NIE), nhấn mạnh ba trụ cột: giá trị, kỹ năng và kiến thức.
  • Pham Minh Thuy (2018): Bài báo tiếng Anh "The impact of income on lecturer attraction in public universities in Vietnam today" phân tích dữ liệu từ 22 báo cáo kiểm toán nhà nước năm 2018 và 369 phiếu khảo sát, chỉ ra rằng tiền lương chỉ chiếm phần nhỏ trong tổng thu nhập, thu nhập tăng thêm không đồng đều giữa các trường là rào cản thu hút nhân lực.
  • Trần Tuấn Duy: Luận án tiến sĩ Luật học "Quản lý nhà nước đối với đội ngũ giảng viên trường chính trị cấp tỉnh từ thực tiễn Vùng Đông Nam Bộ" phân tích cơ cấu tổ chức và các chính sách quản lý đối với giảng viên trường chính trị đặc thù.
  • Phạm Thị Mai Liên: Luận án tiến sĩ "Quản lý nhà nước nhằm phát triển đội ngũ giảng viên trong trường đại học kinh tế công lập ở Việt Nam" và bài viết về kinh nghiệm quốc tế tại Mỹ, Nhật Bản, Thái Lan.
  • Nguyễn Văn Phong: Luận án tiến sĩ "Quản lý nhà nước về phát triển đội ngũ giảng viên các trường đại học ở Việt Nam" phân loại sáu nội dung quản lý nhà nước về phát triển đội ngũ giảng viên.
  • Guandong Song, Thang Van Huy, Le Thi Hoang Anh: Bài báo "Research on the Remaining Problems and Solutions for Management Policy of Academic Lecturer at Public Universities in Vietnam" đề xuất mô hình ngân hàng giảng viên và kiến nghị xây dựng Luật Nhà giáo.
  • Le Chi Lan: Bài nghiên cứu "Assessing lecturer competence: A case study of public universities in Ho Chi Minh city" áp dụng kỹ thuật lấy mẫu ngẫu nhiên, hệ số Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố xác nhận (CFA) và mô hình phương trình cấu trúc (SEM) để xác định ba yếu tố tác động đến năng lực giảng viên: Kiến thức, Kỹ năng và Thái độ.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

Các công trình trước đây chủ yếu tiếp cận vấn đề dưới góc độ quản trị nội bộ của trường đại học, góc độ kinh tế hoặc phân tích chính sách công chung trên phạm vi cả nước, từng trường đơn lẻ hoặc nhóm trường chuyên ngành (như khối kinh tế, trường chính trị). Chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện hoạt động quản lý nhà nước đối với đội ngũ giảng viên các trường đại học dưới góc độ khoa học hành chính công trên một địa bàn đô thị đặc biệt như Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn tự chủ đại học và chuyển đổi số (2013–2024).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

  • Khái niệm Giảng viên: Dưới góc độ quản lý nhà nước, giảng viên là người đạt tiêu chuẩn về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, phẩm chất đạo đức theo quy định của pháp luật, được bổ nhiệm vào chức danh giảng viên, thực hiện nhiệm vụ giảng dạy và nghiên cứu khoa học tại các cơ sở giáo dục đại học.
  • Khái niệm Đội ngũ giảng viên: Là tập thể các giảng viên được tổ chức thành một lực lượng làm việc theo kế hoạch, có cơ cấu, quy mô xác định và gắn kết với nhau nhằm thực hiện các mục tiêu đào tạo, nghiên cứu khoa học theo quy chế, quy tắc hành chính của Nhà nước.
  • Khung phân loại giảng viên:
    • Theo vị trí việc làm: Giảng viên cơ hữu (thuộc biên chế hoặc hợp đồng làm việc xác định/không xác định thời hạn của cơ sở đào tạo) và giảng viên thỉnh giảng.
    • Theo chức danh nghề nghiệp: Trợ giảng, Giảng viên (hạng III), Giảng viên chính (hạng II), Giảng viên cao cấp (hạng I).
  • Cơ sở pháp lý: Luật Giáo dục năm 1998, 2005, 2019; Luật Giáo dục đại học năm 2012; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học năm 2018 (đặc biệt là Điều 54 về tiêu chuẩn giảng viên và Điều 55 về nhiệm vụ, quyền của giảng viên).
  • Nội dung quản lý nhà nước đối với đội ngũ giảng viên: Xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện văn bản quy phạm pháp luật; xây dựng quy hoạch, kế hoạch phát triển; tổ chức bộ máy và nhân sự; xây dựng và quản lý hệ thống cơ sở dữ liệu; thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm; thực hiện chế độ chính sách đãi ngộ, tôn vinh và hợp tác quốc tế.
  • Các yếu tố ảnh hưởng: Yếu tố chính trị; yếu tố pháp lý; năng lực của cơ quan nhà nước và đội ngũ công chức; điều kiện kinh tế - xã hội; điều kiện phát triển vùng miền; yếu tố khoa học công nghệ; xu thế tự chủ đại học; yếu tố nội tại thuộc về bản thân giảng viên.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp định tính và phương pháp định lượng:

  1. Phương pháp luận: Dựa trên phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin; hệ thống quan điểm của Đảng và chính sách của Nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giáo dục.
  2. Phương pháp nghiên cứu tài liệu thứ cấp: Thu thập, phân tích, tổng hợp các văn bản quy phạm pháp luật, báo cáo thống kê, tài liệu hội thảo và số liệu thứ cấp từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh và các trường đại học qua các giai đoạn.
  3. Phương pháp điều tra xã hội học:
    • Thiết kế 02 bộ phiếu khảo sát: Phiếu số 1 dành cho giảng viên đại học; Phiếu số 2 dành cho giảng viên giữ chức vụ quản lý (Trưởng khoa, Phó Trưởng khoa và tương đương).
    • Quy mô mẫu: Phát ra 350 phiếu (300 phiếu cho giảng viên, 50 phiếu cho cán bộ quản lý cấp khoa). Hình thức khảo sát kết hợp trực tiếp và trực tuyến qua nền tảng Google Forms.
    • Kết quả thu hồi: Thu về 332 phiếu hợp lệ, đạt tỷ lệ phản hồi 94,8%. Số liệu được xử lý phục vụ các nội dung đánh giá thực trạng.
  4. Phương pháp chuyên gia: Thực hiện phỏng vấn sâu 30 chuyên gia và nhà quản lý, bao gồm:
    • 10 công chức lãnh đạo, chuyên viên quản lý nhà nước trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo.
    • 20 cán bộ thuộc Ban Giám hiệu các trường đại học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương này tổng hợp và phân tích hệ thống tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến quản lý nhà nước về giáo dục đại học và đội ngũ giảng viên. Tác giả chỉ ra các kết quả nghiên cứu đã đạt được về mặt lý luận và thực tiễn, đồng thời xác định khoảng trống nghiên cứu: phần lớn các nghiên cứu trước đây chỉ khảo sát phạm vi hẹp ở từng cơ sở giáo dục đơn lẻ hoặc dưới góc độ quản trị nội bộ của nhà trường, thiếu sự đánh giá mang tính hệ thống từ góc độ cơ quan quản lý nhà nước đối với địa bàn đô thị lớn như Thành phố Hồ Chí Minh.

Chương 2: Cơ sở khoa học về quản lý nhà nước đối với đội ngũ giảng viên các trường đại học

Chương 2 làm rõ các khái niệm cốt lõi, đặc điểm và vai trò của đội ngũ giảng viên trong bối cảnh tự chủ đại học. Tác giả phân tích chi tiết tiêu chuẩn chức danh (tối thiểu trình độ thạc sĩ đối với giảng dạy đại học, trình độ tiến sĩ đối với giảng dạy sau đại học theo Điều 54 Luật Giáo dục đại học 2018) và nhiệm vụ chuyên môn của từng hạng chức danh (trợ giảng, giảng viên hạng III, giảng viên chính hạng II, giảng viên cao cấp hạng I).

Chương này cũng phân tích tám nhóm yếu tố tác động đến quản lý nhà nước đối với giảng viên và tổng kết bài học kinh nghiệm quốc tế từ ba quốc gia:

  • Trung Quốc: Quản lý thông qua các chương trình trọng điểm quốc gia, tiêu chuẩn hóa chức danh và chuyển đổi mô hình quản trị.
  • Singapore: Tập trung vào mô hình đào tạo năng lực thế kỷ 21 tại Viện Giáo dục Quốc gia (NIE) kết hợp chính sách đãi ngộ cạnh tranh.
  • Hàn Quốc: Cơ chế phân bổ ngân sách gắn với kiểm định chất lượng và hiệu suất nghiên cứu khoa học.

Chương 3: Thực trạng quản lý nhà nước đối với đội ngũ giảng viên các trường đại học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 3 trình bày các số liệu và phân tích thực tiễn công tác quản lý nhà nước giai đoạn 2013–2024:

  • Đặc điểm địa bàn: Phân tích bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố Hồ Chí Minh tác động trực tiếp đến nhu cầu nguồn nhân lực và quy mô các cơ sở giáo dục đại học.
  • Thực trạng quy mô và cơ cấu: Phân tích số lượng giảng viên, sinh viên và tỷ lệ sinh viên/giảng viên (SV/GV); cơ cấu trình độ chuyên môn (tiến sĩ, thạc sĩ, chức danh giáo sư, phó giáo sư) và số lượng công trình nghiên cứu khoa học của các trường qua các mốc thời gian (2015, 2022, 2023).
Danh mục bảng biểu và sơ đồ trong Luận án Nội dung phản ánh chính
Bảng 1 (tr. 63) Số lượng, cơ cấu đội ngũ giảng viên đại học ở Trung Quốc, năm 2020
Bảng 2 (tr. 68) Số lượng đội ngũ giảng viên, sinh viên đại học ở Singapore, từ năm 2011 – 2020
Bảng 3 (tr. 73) Số lượng, cơ cấu đội ngũ giảng viên, sinh viên đại học ở Hàn Quốc, từ năm 2011 – 2021
Bảng 4 (tr. 86) Số lượng giảng viên, số lượng sinh viên và tỷ lệ SV/GV của các trường đại học trên địa bàn TP.HCM
Bảng 5 (tr. 93) Cơ cấu ĐNGV từng trường đại học trên địa bàn TP.HCM phân theo trình độ chuyên môn năm 2023
Bảng 6 (tr. 96) Thống kê số lượng công trình nghiên cứu khoa học ở các trường đại học trên địa bàn TP.HCM
Biểu đồ 1 (tr. 86) Số lượng ĐNGV các trường đại học trên địa bàn TP.HCM giai đoạn 2015 – 2022
Biểu đồ 2 (tr. 90) Cơ cấu ĐNGV các trường đại học trên địa bàn TP.HCM phân theo trình độ chuyên môn năm 2015 và năm 2022
Biểu đồ 3 (tr. 98) Kết quả khảo sát nguyên nhân giảng viên các trường đại học trên địa bàn TP.HCM không tham gia hoặc chủ nhiệm đề tài nghiên cứu khoa học
Hình 1 (tr. 141) Mô hình tổ chức và các mặt hoạt động của tổ chức liên kết các cơ sở giáo dục đại học trên địa bàn TP.HCM
  • Phân tích 5 nội dung quản lý nhà nước:
    1. Ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quản lý nhà nước đối với đội ngũ giảng viên.
    2. Xây dựng quy hoạch, kế hoạch phát triển đội ngũ giảng viên.
    3. Xây dựng tổ chức bộ máy và nhân sự quản lý.
    4. Xây dựng và quản lý cơ sở dữ liệu về đội ngũ giảng viên.
    5. Công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.
  • Đánh giá thực trạng: Luận án chỉ ra các kết quả đạt được về nâng cao trình độ thạc sĩ, tiến sĩ; đồng thời phân tích những hạn chế về áp lực giờ dạy, thiếu hụt thời gian nghiên cứu khoa học, bất cập trong chính sách thu nhập và cơ chế phối hợp liên ngành.

Chương 4: Phương hướng, giải pháp tăng cường quản lý nhà nước đối với đội ngũ giảng viên các trường đại học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 4 xác định ba phương hướng nền tảng:

  1. Gắn liền với việc cụ thể hóa chủ trương của Đảng về nhà giáo và chiến lược phát triển giáo dục của Nhà nước.
  2. Gắn với yêu cầu hội nhập quốc tế và sự thích ứng linh hoạt với cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.
  3. Phù hợp và đáp ứng nhu cầu thực tiễn phát triển đại học của Thành phố Hồ Chí Minh.

Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất tám nhóm giải pháp cụ thể:

  1. Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật về đội ngũ giảng viên.
  2. Đổi mới cơ chế tuyển dụng và đánh giá đội ngũ giảng viên đại học.
  3. Xây dựng quy hoạch, kế hoạch để tiếp tục phát triển đội ngũ giảng viên cả về chất lượng và cơ cấu hợp lý.
  4. Tiếp tục đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên đại học.
  5. Tiếp tục hoàn thiện chính sách đãi ngộ, tôn vinh đội ngũ giảng viên.
  6. Hoàn thiện cơ sở dữ liệu để quản lý đội ngũ giảng viên.
  7. Tăng cường và bảo đảm hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra về quản lý nhà nước đối với đội ngũ giảng viên.
  8. Tăng cường hợp tác quốc tế và thúc đẩy sự liên kết giữa các trường đại học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh thông qua mô hình tổ chức liên kết cơ sở giáo dục đại học (Hình 1).

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

  • Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận khoa học hành chính về quản lý nhà nước đối với đội ngũ giảng viên các trường đại học trong bối cảnh tự chủ đại học và hội nhập quốc tế.
  • Phân tích rõ nét vị trí, tính chất pháp lý đặc thù của giảng viên: vừa là viên chức trong các đơn vị sự nghiệp công lập (hoặc người lao động tại trường tư thục), vừa là lực lượng trí thức sáng tạo thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ giảng dạy và nghiên cứu khoa học.
  • Đúc kết các bài học kinh nghiệm quốc tế có giá trị tham khảo từ Trung Quốc, Singapore và Hàn Quốc đối với công tác quy hoạch, sử dụng và đãi ngộ giảng viên đại học.

Đóng góp về mặt thực tiễn

  • Cung cấp bức tranh toàn diện và dữ liệu thực chứng có hệ thống về thực trạng đội ngũ giảng viên và công tác quản lý nhà nước đối với đội ngũ này tại Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2013–2024.
  • Nhận diện các điểm nghẽn pháp lý và bất cập trong việc áp dụng pháp luật, quy hoạch nhân lực, cơ cấu ngạch/hạng chức danh, cơ sở dữ liệu và công tác thanh tra, kiểm tra tại địa phương.
  • Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ từ hoàn thiện thể chế pháp lý, cơ chế tài chính - tiền lương, quy chuẩn đánh giá năng lực đến ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý dữ liệu.
  • Đề xuất mô hình tổ chức và các mặt hoạt động của tổ chức liên kết các cơ sở giáo dục đại học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh nhằm tối ưu hóa việc chia sẻ nguồn lực giảng viên chất lượng cao và hợp tác nghiên cứu khoa học.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế về phạm vi khảo sát: Luận án không bao gồm các trường đại học thuộc khối an ninh, quốc phòng và các trường đại học thành viên thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh do đặc thù về cơ chế quản trị và phân cấp quản lý nhà nước riêng biệt.
  • Hạn chế về giới hạn dữ liệu: Nghiên cứu chủ yếu khai thác số liệu trong mốc thời gian từ năm 2013 đến năm 2024 theo khung hiệu lực của Luật Giáo dục đại học năm 2012 và Luật sửa đổi năm 2018.
  • Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng phạm vi nghiên cứu so sánh giữa các trung tâm giáo dục đại học lớn trên toàn quốc (Hà Nội, Đà Nẵng, Cần Thơ); nghiên cứu sâu hơn về cơ chế vận hành chi tiết của mô hình liên kết vùng giữa các trường đại học và xây dựng hệ thống chỉ số đánh giá hiệu quả công việc (KPIs) đặc thù cho giảng viên trong điều kiện tự chủ hoàn toàn.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng và hoạt động chuyên môn sau:

  • Cơ quan quản lý nhà nước: Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Nội vụ, Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh và Sở Giáo dục và Đào tạo có thêm luận cứ khoa học để hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, sửa đổi chính sách tuyển dụng, chế độ đãi ngộ, xây dựng tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp và hoàn thiện dự thảo Luật Nhà giáo.
  • Cơ quan quản trị đại học: Ban Giám hiệu, Phòng Tổ chức cán bộ, Phòng Quản lý khoa học của các trường đại học tham khảo kinh nghiệm xây dựng quy hoạch nhân sự, cơ chế phân bổ thời gian giảng dạy - nghiên cứu, cũng như thiết lập cơ chế liên kết đào tạo giữa các trường.
  • Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Cung cấp khung lý thuyết, phương pháp luận khảo sát xã hội học và hệ thống dữ liệu thống kê phong phú phục vụ các đề tài nghiên cứu thuộc chuyên ngành Quản lý công, Quản lý giáo dục và Luật Hành chính.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng quy mô mẫu khảo sát thực tế và đối tượng điều tra như thế nào?

Luận án tiến hành điều tra xã hội học bằng bảng hỏi với 350 phiếu phát ra, thu về 332 phiếu hợp lệ (tỷ lệ 94,8%), gồm 300 phiếu dành cho giảng viên đại học và 50 phiếu dành cho giảng viên giữ chức vụ quản lý cấp khoa (Trưởng, Phó Trưởng khoa). Đồng thời, tác giả thực hiện phỏng vấn sâu 30 chuyên gia (10 công chức lãnh đạo quản lý nhà nước về giáo dục đào tạo và 20 cán bộ thuộc Ban Giám hiệu các trường đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh).

2. Phạm vi không gian của luận án loại trừ những cơ sở giáo dục đại học nào trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh?

Phạm vi nghiên cứu của luận án bao gồm các trường đại học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh nhưng không bao gồm các trường đại học thuộc khối an ninh, quốc phòng và các trường đại học thành viên thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.

3. Khung pháp lý chủ yếu được luận án sử dụng để phân tích tiêu chuẩn và chức danh giảng viên là gì?

Luận án căn cứ vào Luật Giáo dục năm 2019, Luật Giáo dục đại học năm 2012 và Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học năm 2018 (Điều 54 và Điều 55). Chức danh giảng viên được xác định gồm: trợ giảng, giảng viên (hạng III), giảng viên chính (hạng II) và giảng viên cao cấp (hạng I), cùng các tiêu chuẩn về trình độ tối thiểu thạc sĩ (dạy đại học) và tiến sĩ (dạy sau đại học).

4. Luận án đã tham khảo bài học kinh nghiệm quốc tế từ những quốc gia nào?

Luận án phân tích sâu kinh nghiệm quản lý giảng viên đại học từ ba quốc gia: Trung Quốc (chính sách phát triển và cơ chế tự chủ), Singapore (đào tạo giảng viên tại Viện NIE và chế độ đãi ngộ) và Hàn Quốc (cơ cấu giảng viên và liên kết tài chính với nghiên cứu). Ngoài ra, phần tổng quan tài liệu có điểm qua kinh nghiệm của Mỹ, Nhật Bản và Thái Lan.

5. Mô hình mới nào được tác giả đề xuất ở Chương 4 nhằm tăng cường liên kết giữa các cơ sở giáo dục đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh?

Tác giả đề xuất "Mô hình tổ chức và các mặt hoạt động của tổ chức liên kết các cơ sở giáo dục đại học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh" (thể hiện tại Hình 1, trang 141 của luận án) nhằm phối hợp quản lý, chia sẻ nguồn lực giảng viên chuyên môn cao, liên kết nghiên cứu khoa học và chuẩn hóa chương trình đào tạo trên địa bàn.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Lê Hùng Điệp đã hệ thống hóa cơ sở khoa học về quản lý nhà nước đối với đội ngũ giảng viên các trường đại học, đặt trong bối cảnh tự chủ đại học và chuyển đổi số. Thông qua việc phân tích dữ liệu thực chứng giai đoạn 2013–2024 tại Thành phố Hồ Chí Minh cùng kết quả khảo sát 332 mẫu và phỏng vấn 30 chuyên gia, công trình đã làm rõ những thành tựu đạt được cũng như các hạn chế trong cơ cấu, trình độ và công tác quản lý chuyên môn. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất ba phương hướng và tám nhóm giải pháp đồng bộ, có tính ứng dụng thực tiễn cao đối với các cơ quan quản lý nhà nước và các cơ sở giáo dục đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh.