CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN TRONG TRƯỜNG ĐẠI HỌC 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Trong những thập niên gần đây, sự phát triển giáo dục đào tạo ở các nước trên thế giới đã và đang có những biến đổi sâu sắc về quy mô, cơ cấu, mục tiêu, cơ chế quản lý. với xu hướng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu và đòi hỏi của thực tiễn đời sống kinh tế - xã hội. Giáo dục đào tạo có một vai trò đặc biệt quan trọng trong sự phát triển kinh tế xã hội của một quốc gia, nhất là trong sự cạnh tranh kinh tế trong xu hướng toàn cầu hoá.
Đặc biệt phải kể đến các nước Malaixia, Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Mỹ. trong cuộc cải cách giáo dục đã rất chú trọng đến phát huy thế mạnh nguồn nhân lực và tiềm năng để tập trung phát triển. Việt Nam đã gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và đang hội nhập sâu rộng vào khu vực và thế giới. Để tận dụng được cơ hội, vượt qua được thách thức và cạnh tranh thì nguồn nhân lực chất lượng cao, đạt trình độ quốc tế, đủ sức để đưa nền kinh tế - xã hội, khoa học – công nghệ Việt Nam phát triển là một nhu cầu cấp thiết.
Để thực hiện chiến lược phát triển đất nước nhất là trong thời đại kinh tế tri thức, Việt Nam cần có nguồn nhân lực được đào tạo chất lượng cao đủ khả năng cạnh tranh và hội nhập quốc tế thành công. Để làm được điều đó, trước hết cần có đội ngũ cán bộ quản lý và giảng viên chất lượng cao đảm bảo đủ về số lượng, chất lượng và cơ cấu. Nghị quyết 14/2005/NQ-CP của Chính phủ về đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục đại học Việt Nam giai đoạn 2006 đến 2020 đề ra mục tiêu “Đến 2020 giáo dục đại học Việt Nam phải đạt trình độ tiên tiến trong khu vực và tiếp cận trình độ tiên tiến trên thế giới, có năng lực cạnh tranh cao, thích ứng với cơ chế thị trường định hướng XHCN”. [9] Tóm lại, với quan điểm chỉ đạo “Giáo dục là quốc sách hàng đầu”, Đảng ta luôn coi trọng vai trò của đội ngũ giáo viên nói chung và ĐNGV các 6 trường CĐ, ĐH nói riêng.
Chăm lo đào tạo, bồi dưỡng và tiêu chuẩn hóa đội ngũ giáo viên này cả về chính trị, tư tưởng đạo đức và năng lực chuyên môn, nghiệp vụ được xem là khâu then chốt để thực hiện thắng lợi sự nghiệp phát triển GD – ĐT, chấn hưng đất nước trong thời kỳ mới. Việc vận dụng các quan điểm chỉ đạo của Đảng và tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên, kết hợp với kế thừa có chọn lọc các kết quả nghiên cứu của thế giới nhằm làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cũng như thực tiễn GD của Việt Nam ngày càng thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà khoa học. Những năm gần đây, xuất hiện nhiều công trình nghiên cứu về phát triển con người, phát triển nguồn nhân lực như: “Quản trị nhân sự”; “Phát triển nguồn lực giáo dục đại học Việt Nam”; “Một số suy nghĩ về quản lý đội ngũ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo đại học”, “Từ chiến lược phát triển giáo dục đến chính sách phát triển nguồn lực”. Mỗi công trình nghiên cứu đề cập đến những khía cạnh khác nhau, nhưng đều hội tụ ở một điểm là: khẳng định vai trò của nguồn nhân lực trong sự phát triển XH; thống nhất cơ bản với những nghiên cứu của thế giới về nội dung quản lý, về phát triển nguồn nhân lực và đề xuất sự vận dụng với những giải pháp rất sáng tạo vào hoàn cảnh thực tế của Việt Nam.
Ngoài những công trình nghiên cứu nêu trên, những luận văn thạc sĩ gần đây được công bố cũng đã đề xuất được những giải pháp khả thi về quản lý, xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên ở từng cấp học, bậc học, tại những địa bàn cụ thể, như: - Luận án tiến sĩ “Phát triển ĐNGV Học viện chính trị - hành chính quốc gia Hồ Chí Minh đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế” năm 2008 của Nghiên cứu sinh Nguyễn Văn Lượng đã đề cấp đến các giải pháp phát triển ĐNGV đủ về số lượng, đảm bảo và nâng cao về chất lượng, đồng bộ về cơ cấu đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế. - Luận văn thạc sỹ “Quy hoạch phát triển đội ngũ giáo viên các trường trung cấp chuyên nghiệp quân đội ở các tỉnh phía bắc giai đoạn 2007-2015” 7 của học viên Tô Đình Huấn; - Luận văn thạc sỹ “Một số biện pháp xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên trường Trung cấp nông nghiệp Hà Nội” năm 2008 của học viên Vương Thị Thì; - Luận văn thạc sỹ “Biện pháp quản lý đội ngũ giảng viên tại trường công nghiệp Hà nội đến năm 2020” của học viên Bùi Thị Thúy; - Luận văn thạc sỹ “Thực trạng và biện pháp quản lý đội ngũ giảng viên trường đại học sư phạm thành phố Hồ Chí Minh” của học viên Nguyễn Kỷ Trung; - Luận văn thạc sỹ “Thực trạng và giải pháp quản lý ĐNGV ở trường Cao đẳng Sư phạm Phú Yên” của Lê Đạt Sơn. Như vậy, công tác quản lý đội ngũ GV hiện nay là một vấn đề vừa quan trọng vừa mang tính cấp thiết, thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều cơ quan quản lý GD, nhiều cơ sở ĐT, nhiều nhà khoa học và đông đảo GV, giáo viên trong ngành và nhiều người quan tâm đến lĩnh vực GD. Tuy nhiên, các công trình, báo cáo, bài báo khoa học đó mới chỉ đi sâu vào những góc cạnh và một số nội dung nhất định của vấn đề.
Song những biện pháp quản lý ĐNGV của Trường Đại học Hải Phòng chưa có đề tài nào nghiên cứu. Vì vậy, tác giả đi sâu vào nghiên cứu lý luận và thực tiễn để tìm ra biện pháp có tính chất khả thi trong việc quản lý ĐNGV Trường Đại học Hải Phòng đến năm 2020. Đội ngũ giảng viên trong Trường đại học 1. Khái niệm đội ngũ giảng viên đại học 1.
Khái niệm đội ngũ Theo từ điển Tiếng Việt định nghĩa: “Đội ngũ là tập hợp một số đông người, cùng chức năng nghề nghiệp thành một lực lượng”. [17] Khái niệm đội ngũ dùng cho các tổ chức trong xã hội một cách khá rộng rãi như: Đội ngũ tri thức, đội ngũ thanh niên xung phong, đội ngũ giáo viên…Các khái niệm đó đều xuất phát theo cách hiểu thuật ngữ quân sự về đội ngũ, đó là gồm nhiều người, tập hợp thành một lực lượng, hàng ngũ chỉnh tề. 8 Tuy nhiên ở một nghĩa chung nhất chúng ta hiểu: Đội ngũ là tập hợp một số đông người, hợp thành một lực lượng để thực hiện một hay nhiều chức năng, có thể cùng nghề nghiệp hoặc khác nghề, nhưng có chung mục đích xác định; họ làm việc theo kế hoạch và gắn bó với nhau về lợi ích vật chất và tinh thần cụ thể. [2] Như vậy, khái niệm về đội ngũ có thể diễn đạt nhiều cách khác nhau, nhưng đều thống nhất: Đó là một nhóm người, một tổ chức, tập hợp thành một lực lượng để thực hiện mục đích nhất định.
Do đó, người giảng viên trong nhà trường phải xây dựng, gắn kết các thành viên tạo ra đội ngũ. Trong đó mỗi người có thể có phong cách riêng, nhưng phải có sự thống nhất cao về mục tiêu cần đạt tới. Khái niệm giảng viên đại học Theo Từ điển Tiếng Việt thì: “giảng viên là người giảng dạy ở đại học hay lớp huấn luyện cán bộ”. [17] Theo Luật Giáo dục 2009, giảng viên bao gồm các nhà sư phạm được tuyển dụng và bổ nhiệm vào các ngạch giảng viên, giảng viên chính, phó giáo sư, giảng viên cao cấp và giáo sư trong biên chế sự nghiệp của cơ sở đào tạo đại học – cao đẳng công lập hoặc trong danh sách làm việc toàn thời gian của cơ sở giáo dục đại học – cao đẳng ngoài công lập.[20] Giảng viên cơ hữu: là GV thuộc biên chế chính thức của nhà trường.
Giảng viên thỉnh giảng: giảng viên thỉnh giảng gồm có giảng viên ở các trường đại học, học viện thỉnh giảng tại trường và giảng viên kiêm chức là cán bộ lãnh đạo các Cục, Vụ, Bộ Giáo dục và đào tạo. Người được mời thỉnh giảng phải thực hiện các nhiệm vụ như quy định đối với giáo viên cơ hữu. Người được mời thỉnh giảng là cán bộ, công chức phải đảm bảo hoàn thành nhiệm vụ ở nơi mình đang công tác. Khái niệm đội ngũ giảng viên ĐNGV là tập thể những nhà giáo được tổ chức thành một lực lượng cùng chung nhiệm vụ là thực hiện các mục tiêu giáo dục đã đặt ra cho tập thể 9 người đó.
Được tổ chức thành một lực lượng tập hợp các GV của một trường đại học, cao đẳng và được gọi là ĐNGV của trường đó. [2] Đất nước ta đang đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục, phấn đấu để xã hội Việt Nam trở thành một xã hội học tập thì đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục sẽ phát triển mạnh. Lao động của ĐNGV là lao động trí óc, lao động khoa học, lao động đặc thù nhằm tạo ra sản phẩm đặc biệt là con người đã được giáo dục và đào tạo. Có thể nói, ĐNGV là lực lượng nòng cốt, là nguồn vốn tri thức – một nguồn tài sản có giá trị nhất của nhà trường.
ĐNGV có vai trò hết sức quan trọng đối với sự sống còn của một nhà trường bởi vì ĐNGV quyết định chất lượng sản phẩm tạo ra, là uy tín của trường đối với xã hội. Chức năng, nhiệm vụ và vai trò của giảng viên trong trường đại học 1. Chức năng của giảng viên trong trường đại học Chức năng cơ bản của giảng viên là dạy học và giáo dục sinh viên. Trong giảng dạy, GV không những truyền đạt thông tin, kiến thức cho sinh viên, mà còn hướng dẫn, điều khiển quá trình nhận thức của sinh viên, tạo điều kiện để họ có thể hình thành và phát triển những phẩm chất, năng lực cần thiết cho việc lao động và sinh hoạt trong một xã hội không ngừng phát triển.
Ngoài ra, giảng viên còn NCKH và tham gia nhiều hoạt động xã hội khác.