Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Những công trình nghiên cứu về giảng viên 1. Những công trình nghiên cứu ở nước ngoài Nhận thức, quan điểm về vị trí, vai trò, phẩm chất và năng lực của giảng viên ngày càng thể hiện toàn diện, đúng đắn hơn và biểu hiện phong phú và ngày càng đầy đủ ở những công trình nghiên cứu của những nhà khoa học trên thế giới, trong đó có thể khái quát một số công trình như [33]; [120]; [121]; [123]; [116]; [124]; [117]; [126];. Một trong những nội dung nghiên cứu của (OECD) - Tổ chức hợp tác & Phát triển kinh tế, đã khái quát năm mặt cơ bản của chất lượng nhà giáo: i) Kiến thức phong phú về phạm vi nội dung, chương trình bộ môn giảng dạy; ii) KNSP, trong đó cả việc tích lũy “kho kiến thức” về phương pháp dạy học, giáo dục và năng lực sử dụng phương pháp đó trong quá trình dạy học, giáo dục người học; iii) Có tư duy phản ánh trước mỗi vấn đề, có năng lực tự phê bình, nét rất đặc trưng của nghề dạy học; iv) Biết cảm thông, cam kết tôn trọng phẩm giá người khác; v) Có năng lực quản lý và trách nhiệm quản lý trong và ngoài lớp học của người thầy giáo [Dẫn theo 33, tr.
Cuốn sách “Công nghệ nội dung kiến thức sư phạm: Một khuôn khổ cho những kiến thức giảng viên” của tác giả Mishra và Koehler [120], đã trình bày rằng: việc nâng cao năng lực chuyên môn cho giảng viên không chỉ hiện tại mà còn trong tương lai phải được ưu tiên hằng đầu của các chính sách cải cách GDĐH. Tính cấp bách của công tác đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, năng lực cho nhà giáo cần ưu tiên hàng đầu là những vấn đề về đổi mới nội dung, phương pháp, hình thức dạy học và công nghệ. Lý luận và thực tiễn đã luận chứng trong Cuốn sách cho tới nay được nhiều nhà nghiên cứu ở Việt 10 Nam và trên thế giới đánh giá cao.Marzano với tác phẩm “Những hoạt động trong trường học” đã làm rõ nhà giáo là yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp tới kết quả học tập của người học. Do vậy, việc phát huy tối đa vai trò của từng người dạy cũng như cả đội ngũ nhà giáo là một hoạt động có tính khả thi, nhằm nâng cao thành tích người học [121].Hal và Asia Simerar với tác phẩm “Xây dựng năng lực cho giáo viên để thành công”, đã đề xuất các giải pháp mang tính độc đáo trong vấn đề đào tạo, bồi dưỡng trình độ chuyên môn, năng lực giảng dạy; tạo sự gắn kết chuyên môn giữa các giáo viên trong một tổ chức (đội ngũ giáo viên) và coi đó là một trong những hoạt động góp phần tạo dựng nhằm từ đó nâng cao thành quả học tập của người học [123].
Bàn về vị trí, vai trò và trách nhiệm của giảng viên trường đại học, trong bài viết “Phẩm chất của giảng viên” của tác giả James H.Stronge đã khẳng định: Giảng viên là chủ thể trực tiếp trang bị cho sinh viên hệ thống kiến thức khoa học, hình thành những kỹ năng, kỹ xảo để thực hiện những hoạt động nghề nghiệp trước những biến đổi nhanh chống của bối cảnh tình hình thế giới; do vậy, năng lực chuyên môn của giảng viên phải là một trong những yếu tố quyết định góp phần quyết định kết quả học tập của sinh viên. Xuất phát từ quan điểm này, tác giả James H.Stronge đặt ra nhiều câu hỏi và cách thức giảng viên truyền cảm hứng tới người học; đồng thời, đề xuất giải pháp nâng cao phẩm chất, kỹ năng truyền đạt của giảng viên, nhằm hướng tới truyền sự tâm huyết, đam mê NCKH, học tập tới sinh viên [116]. Nghiên cứu về vai trò của giảng viên đối với việc tạo động lực cho sinh viên, tác giả Todd Whitaker, Beth Whitaker, Dale Lumpa có tác phẩm “Tạo động lực & truyền cảm hứng cho giáo viên: Hướng dẫn xây dựng tinh thần nhân viên của nhà lãnh đạo giáo dục” [124]. Trong tác phẩm, các tác giả trình bày hệ thống các yêu cầu cơ bản đối với giảng viên, chính là tạo động lực, cảm 11 hứng cho sinh viên trong quá trình học tập và nghiên cứu.
Trên cơ sở đó, các tác giả đưa ra chiến lược hỗ trợ giảng viên cách tiếp cận những công việc hàng ngày một cách tích cực, sáng tạo, tâm huyết nghề nghiệp nhằm tạo động lực, duy trì sự năng động cho sinh viên ở các trường đại học [124]. Theo luận giải của tác giả Fraser, ở bài viết “Quan niệm về nghề của các nhà phát triển học thuật người Úc” (Tạp chí quốc tế về phát triển học thuật), cho rằng các giáo sư hay giảng viên ở trường đại học có vai trò giảng dạy, NCKH và quản lý việc thực hiện những dự án tài trợ hà hướng dẫn sinh viên học tập, nghiên cứu. Đây là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của giảng viên tại trường đại học [117]. Bài viết “Cách tiếp cận của tổ chức đối với phát triển nhân viên để hỗ trợ việc dạy và học, phát triển giáo viên” của tác giả Webb và Murphy, cho rằng: việc phát triển người thầy ở trường đại học đòi hỏi có một chiến lược lâu dài, kế hoạch cụ thể, có lộ trình thích hợp và nguồn lực nhất định.
Muốn nâng cao được năng lực, thúc đẩy vai trò của giảng viên thì cơ sở GDĐH tạo những cơ hội trong công tác và được thể hiện trong chiến lược phát triển giảng viên nhằm đào tạo, bồi dưỡng giảng viên phát triển trình độ chuyên môn, nâng cao NLSP, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ, nhất là nhiệm vụ giảng dạy, NCKH [126]. Những công trình nghiên cứu ở Việt Nam Có nhiều công trình khoa học đã bàn về về vị trí, vai trò, chất lượng giảng viên, cũng như phẩm chất và năng lực của giảng viên và những giải pháp nâng cao chất lượng ĐNGV, đáp ứng nhiệm vụ GD&ĐT trong những giai đoạn lịch sử - cụ thể, như: Đào Thị Oanh “Năng lực nghề nghiệp giảng viên ĐHSP - Lý luận và thực tiễn” [75]; Trần Bá Hoành “Tổng quan về đội ngũ giáo viên” [57]; Tác giả Nguyễn Hữu Châu (chủ nhiệm) với đề tài cấp Bộ “Cơ sở lý luận và thực tiễn về chất lượng giáo dục” [12; Lê Đức Ngọc “GDĐH - Quan điểm và biện pháp” [69] Tác giả Đào Thị Oanh [75], khẳng định: Giảng viên là người chịu trách 12 nhiệm trước tổ chức về việc vận hành hệ thống giáo dục; giảng viên cần có sự thành thục và hiệu quả trong nâng cao năng lực chuyên môn, NLSP. Do vậy, Chương trình đào tạo giáo viên và chuẩn nghề nghiệp nhà giáo cũng phải thay đổi để có thể đào tạo sinh viên sư phạm đáp ứng những thách thức trong tương lai [75, tr. Tác giả Trần Bá Hoành [57], đã tiếp cận vấn đề từ đặc điểm lao động sư phạm của nhà giáo để làm rõ chất lượng của giáo viên phải bao gồm hai yếu tố cấu thành là phẩm chất và năng lực, trong đó các thuộc tính cơ bản về phẩm chất của giáo viên đó là lòng yêu nghề, đạo đức và tính gương mẫu.
Còn hệ thống năng lực phải được thể hiện ở sự nắm vững những đặc điểm tâm, sinh lý người học; năng lực thiết kế và tổ chức kế hoạch dạy học, năng lực giải quyết những tình huống nảy sinh trong giáo dục và năng lực đánh giá người học. Để đạt được các phẩm chất, năng lực theo chuẩn nghề nghiệp nhà giáo phải có chiến lược, kế hoạch, đề án đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng, bố trí, chính sách đối với nhà giáo, nhằm đáp ứng đòi hỏi của đổi mới giáo dục [57]. Tác giả Nguyễn Hữu Châu [12], đã chỉ ra nhà giáo phải có kiến thức sâu về chuyên môn giảng dạy; kiến thức chung toàn diện và có kỹ năng, kỹ thuật dạy học một cách hiệu quả; cùng với thái độ tích cực đối với nghề nghiệp sẽ góp phấp nâng cao chất lượng giáo dục. Tác giả Lê Đức Ngọc [69], đã chỉ ra rằng: có hai lý do chủ yếu làm cho vấn đề phát triển ĐNGV trở thành mối quan tâm hàng đầu của trường đại học.
Một, do trình độ của ĐNGV là nhân tố quyết định chất lượng và khả năng của mỗi trường trong công tác giảng dạy, NCKH và phục vụ xã hội; hai, do chi phí lương và phụ cấp cho ĐNGV là khoản chi phí lớn nhất của mỗi trường đại học, điều này đều gắn với vấn đề chất lượng, hiệu quả và hiệu suất đào tạo. Qua đó, tác giả kiến nghị: i) Cần có một tổ chức để thực hiện công tác bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, nâng cao NLSP cho giảng viên; ii) Cần có kinh phí cho hoạt động bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, nâng cao NLSP cho 13 giảng viên. Nguồn kinh phí cho hoạt động bồi dưỡng lấy từ nguồn bồi dưỡng cán bộ hành chính sự nghiệp hằng năm, từ ngồn tài trợ, từ sự đóng góp của những thành viên tham gia hoạt động [69, tr. Trong “Nghiên cứu đánh giá thực trạng đội ngũ nhà giáo Việt Nam”, khi đề cập tới vấn đề giảng viên trong GDĐH, Viện Chiến lược và Chương trình giáo dục Việt Nam đã chỉ ra những khía cạnh phải ưu tiên quan tâm để bồi dưỡng chuyên môn, nâng cao năng lực cho ĐNGV, đó là: khả năng sử dụng ngoại ngữ để hỗ trợ cho hoạt động nghề nghiệp; Khả năng gắn kết giảng dạy, NCKH với thực tiễn lao động sản xuất; Khả năng biết và ứng dụng CNTT vào giảng dạy; Sự am hiểu về các vấn đề văn hóa, xã hội [108, tr.
Những công trình nghiên cứu về phát triển đội ngũ giảng viên 1. Những công trình nghiên cứu ở nước ngoài Nhận thức sâu sắc về vị trí, vai trò và tính chất chuyên nghiệp trong lao động nghề nghiệp của ĐNGV, nhiều đánh giá khoa học, thiết thực về tính đặc thù của nghề nhà giáo, đề cao kỹ năng dạy học như một lĩnh chuyên nghiệp cần đầu tư đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng và chính sách đối với nhà giáo, trong đó có thể dẫn ra một số công trình khoa học đã công bố, như: Viện Thống kê UNESCO, Montréal “Giáo viên và chất lượng giáo dục: theo dõi nhu cầu toàn cầu cho năm 2015” [125]; “Một số vấn đề về đào tạo giáo viên của Michel Dvelay [122]; “Phát triển giáo viên và thay đổi giáo dục” của M.Hargreaves [119]; Kết quả nghiên cứu của Viện Thống kê UNESCO, Montréal [125] đã làm rõ những vấn đề về chính sách có liên quan tới việc tuyển dụng, đào tạo sử dụng và đãi ngộ, cùng những điều kiện làm việc cần được bảo đảm cho giáo viên, nhằm hướng đến việc tổ chức thực hiện có hiệu quả mục tiêu giáo dục cho mọi người.