Luận Văn Thạc Sĩ: Biện Pháp Tăng Cường Thanh Tra Chống Chuyển Giá Cho Doanh Nghiệp FDI Tại Hải Phòng

Luận văn thạc sĩ quản lý kinh tế đề xuất biện pháp tăng cường thanh tra, kiểm tra chống chuyển giá tại doanh nghiệp FDI Hải Phòng.

• Tác giả: Đoàn Thị Mai Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Đào Văn Hiệp
• Trường học: Đại học Hải Phòng
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Một số biện pháp tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra nhằm chống chuyển giá đối với doanh nghiệp đầu tư nước ngoài tại Hải Phòng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC THANH TRA, KIỂM TRA THUẾ NHẰM CHỐNG CHUYỂN GIÁ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI
• 1.1. Khái quát về doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài
• 1.2. Khái niệm doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài
• 1.3. Đặc điểm của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài
• 1.4. Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài với hoạt động nộp thuế tại Việt Nam
• 1.5. Khái niệm và đặc điểm của thuế
• 1.6. Các loại thuế có liên quan đến hoạt động của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài
• 1.7. Vai trò của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong việc nộp thuế vào Ngân sách Nhà nước
• 1.8. Những kết quả nổi bật và một số hạn chế của thu hút vốn ĐTNN tại Việt Nam từ năm 1987 đến nay
• 1.8.1. Những kết quả nổi bật
• 1.8.2. Những hạn chế
• 1.9. Hoạt động chuyển giá của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài
• 1.10. Khái niệm về chuyển giá, hoạt động chuyển giá
• 1.11. Bản chất và động cơ của hoạt động chuyển giá
• 1.12. Phạm vi của hoạt động chuyển giá
• 1.13. Mục đích của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài khi thực hiện hoạt động chuyển giá
• 1.14. Những hình thức chuyển giá phổ biến
• 1.15. Thanh tra, kiểm tra thuế với hoạt động chống chuyển giá đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài
• 1.16. Một số vấn đề cơ bản về thanh tra, kiểm tra thuế
• 1.17. Thanh tra, kiểm tra thuế nhằm chống chuyển giá đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THANH TRA, KIỂM TRA NHẰM CHỐNG CHUYỂN GIÁ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TẠI HẢI PHÒNG
• 2.1. Khái quát về các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại thành phố Hải Phòng
• 2.2. Tổ chức quản lý thuế tại Cục Thuế thành phố Hải Phòng
• 2.2.1. Vị trí và chức năng
• 2.2.2. Nhiệm vụ và quyền hạn
• 2.3. Kết quả thu thuế tại Cục thuế thành phố Hải Phòng
• 2.4. Công tác thanh tra, kiểm tra thuế tại Cục thuế thành phố Hải Phòng
• 2.4.1. Tổ chức bộ máy
• 2.4.2. Một số chức năng nhiệm vụ cơ bản của thanh tra, kiểm tra thuế
• 2.5. Kết quả công tác thanh tra, kiểm tra thuế
• 2.6. Thực trạng thanh tra, kiểm tra thuế nhằm chống chuyển giá đối với doanh nghiệp vốn đầu tư nước ngoài tại thành phố Hải Phòng
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC THANH TRA, KIỂM TRA NHẰM CHỐNG CHUYỂN GIÁ ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP FDI TẠI HẢI PHÒNG
• 3.1. Xu hướng thu hút vốn các doanh nghiệp FDI của Hải Phòng trong những năm tới
• 3.2. Xu hướng hoạt động chuyển giá của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại thành phố Hải Phòng
• 3.3. Một số biện pháp tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra thuế nhằm chống chuyển giá đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại thành phố Hải Phòng
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Biện pháp chống chuyển giá

Biện pháp chống chuyển giá là một trong những nội dung trọng tâm của luận văn. Tác giả đã phân tích các phương pháp mà các doanh nghiệp FDI sử dụng để thực hiện chuyển giá, bao gồm việc điều chỉnh giá giao dịch nội bộ, chuyển lợi nhuận ra nước ngoài, và sử dụng các thủ thuật kế toán phức tạp. Luận văn cũng đề cập đến các chính sách thuế hiện hành và những lỗ hổng pháp lý mà các doanh nghiệp lợi dụng. Tác giả nhấn mạnh sự cần thiết của việc tăng cường thanh tra và kiểm tra thuế để phát hiện và ngăn chặn các hành vi chuyển giá. Đặc biệt, luận văn đề xuất việc áp dụng các công cụ phân tích dữ liệu hiện đại để nâng cao hiệu quả công tác thanh tra.

1.1. Phương pháp chuyển giá phổ biến

Các doanh nghiệp FDI thường sử dụng các phương pháp như điều chỉnh giá giao dịch nội bộ, chuyển lợi nhuận ra nước ngoài, và sử dụng các thủ thuật kế toán phức tạp để giảm thiểu nghĩa vụ thuế. Luận văn chỉ ra rằng việc chuyển giá không chỉ gây thất thu ngân sách mà còn tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh trên thị trường.

1.2. Lỗ hổng trong chính sách thuế

Luận văn phân tích các lỗ hổng trong chính sách thuế hiện hành, đặc biệt là việc thiếu các quy định cụ thể về giá giao dịch liên kết. Tác giả đề xuất việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về thuế để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong việc quản lý thuế đối với các doanh nghiệp FDI.

II. Doanh nghiệp FDI và quản lý thuế

Luận văn tập trung phân tích vai trò của doanh nghiệp FDI trong nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt là đóng góp của họ vào ngân sách nhà nước. Tác giả chỉ ra rằng, mặc dù các doanh nghiệp FDI đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế, nhưng hiện tượng chuyển giá đã làm giảm hiệu quả của các đóng góp này. Luận văn cũng đề cập đến các thách thức trong việc quản lý thuế doanh nghiệp, bao gồm sự phức tạp trong cơ cấu tổ chức và hoạt động của các doanh nghiệp FDI.

2.1. Đóng góp của doanh nghiệp FDI

Các doanh nghiệp FDI đóng góp đáng kể vào ngân sách nhà nước thông qua các khoản thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng, và các loại thuế khác. Tuy nhiên, hiện tượng chuyển giá đã làm giảm hiệu quả của các đóng góp này, gây thất thu ngân sách.

2.2. Thách thức trong quản lý thuế

Luận văn chỉ ra rằng việc quản lý thuế đối với các doanh nghiệp FDI gặp nhiều thách thức do sự phức tạp trong cơ cấu tổ chức và hoạt động của các doanh nghiệp này. Tác giả đề xuất việc tăng cường năng lực của cơ quan thuế để đối phó với các thách thức này.

III. Tăng cường thanh tra chống chuyển giá

Luận văn đề xuất một số biện pháp tăng cường thanh tra nhằm chống chuyển giá đối với các doanh nghiệp FDI tại Hải Phòng. Các biện pháp này bao gồm việc nâng cao năng lực của cơ quan thuế, áp dụng các công nghệ hiện đại trong phân tích dữ liệu, và tăng cường hợp tác quốc tế trong việc trao đổi thông tin về thuế. Tác giả cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc cải cách hành chính để nâng cao hiệu quả công tác thanh tra.

3.1. Nâng cao năng lực cơ quan thuế

Luận văn đề xuất việc đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ thuế để họ có thể đối phó với các thủ thuật phức tạp của các doanh nghiệp FDI. Đồng thời, tác giả cũng đề xuất việc áp dụng các công nghệ hiện đại trong phân tích dữ liệu để phát hiện các hành vi chuyển giá.

3.2. Hợp tác quốc tế

Luận văn nhấn mạnh sự cần thiết của việc tăng cường hợp tác quốc tế trong việc trao đổi thông tin về thuế. Điều này sẽ giúp cơ quan thuế Việt Nam có thể tiếp cận các thông tin cần thiết để phát hiện và ngăn chặn các hành vi chuyển giá.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế Việt Nam, đặc biệt tại các thành phố công nghiệp trọng điểm như Hải Phòng. Từ năm 2011 đến 2015, số lượng doanh nghiệp FDI tại Hải Phòng tăng trưởng bình quân 12% mỗi năm, đóng góp đáng kể vào ngân sách nhà nước và tạo việc làm cho hàng triệu lao động. Năm 2015, doanh thu thuế từ các doanh nghiệp FDI tại Hải Phòng đạt khoảng 2.758 tỷ đồng, chiếm 15% tổng thu ngân sách địa phương. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển này, hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp FDI cũng gia tăng, gây thất thu thuế và ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường kinh doanh công bằng.

Vấn đề chuyển giá là một thách thức lớn đối với công tác quản lý thuế, đặc biệt tại các địa phương có lượng doanh nghiệp FDI lớn như Hải Phòng. Hoạt động chuyển giá làm giảm số thuế phải nộp, gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước và làm méo mó cạnh tranh thị trường. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận và thực trạng công tác thanh tra, kiểm tra thuế nhằm chống chuyển giá đối với doanh nghiệp FDI tại Hải Phòng trong giai đoạn 2011-2015, từ đó đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả công tác này. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ nguồn thu ngân sách, tạo môi trường đầu tư minh bạch và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết quản lý thuế và lý thuyết chuyển giá trong doanh nghiệp đa quốc gia. Lý thuyết quản lý thuế tập trung vào vai trò của thanh tra, kiểm tra thuế trong việc phát hiện và xử lý các hành vi gian lận, trốn thuế nhằm bảo vệ nguồn thu ngân sách. Lý thuyết chuyển giá giải thích bản chất, động cơ và các hình thức chuyển giá phổ biến trong các doanh nghiệp có quan hệ liên kết, đặc biệt là các doanh nghiệp FDI.

Ba khái niệm trọng tâm được sử dụng gồm:

• Chuyển giá (Transfer Pricing): Hoạt động định giá giao dịch giữa các bên liên kết không theo giá thị trường nhằm tối thiểu hóa nghĩa vụ thuế.
• Thanh tra, kiểm tra thuế: Hoạt động của cơ quan thuế nhằm xác minh, đánh giá việc chấp hành pháp luật thuế và xử lý vi phạm.
• Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI): Doanh nghiệp do nhà đầu tư nước ngoài thành lập hoặc mua cổ phần tại Việt Nam, có đặc điểm hoạt động xuyên biên giới và chịu sự điều chỉnh của chính sách thuế Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê mô tả và so sánh dựa trên số liệu thu thập từ Cục Thuế thành phố Hải Phòng giai đoạn 2011-2015. Cỡ mẫu bao gồm toàn bộ doanh nghiệp FDI đang hoạt động và được thanh tra, kiểm tra thuế trong thời gian này. Phương pháp chọn mẫu là toàn bộ mẫu (census) nhằm đảm bảo tính đại diện và đầy đủ.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng các công cụ thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm và phân tích xu hướng. Ngoài ra, phương pháp chuyên gia được áp dụng thông qua phỏng vấn cán bộ thanh tra, kiểm tra thuế tại Cục Thuế Hải Phòng để thu thập ý kiến chuyên môn và đánh giá thực trạng. Quá trình nghiên cứu tuân thủ phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử nhằm hệ thống hóa chính sách thuế và thực tiễn quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 1/2016 đến tháng 12/2016, bao gồm các bước thu thập số liệu, phân tích, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng số lượng doanh nghiệp FDI và đóng góp thuế:
   Số doanh nghiệp FDI tại Hải Phòng tăng từ 283 năm 2011 lên 402 năm 2015, tương đương mức tăng 42%. Tổng thu ngân sách từ các doanh nghiệp này đạt 2.758 tỷ đồng năm 2015, tăng gấp 9 lần so với năm 2000, chiếm 15% tổng thu ngân sách địa phương.

2. Tỷ lệ doanh nghiệp FDI bị thanh tra, kiểm tra thuế còn thấp:
   Trong giai đoạn 2011-2015, chỉ khoảng 30-40% doanh nghiệp FDI được thanh tra, kiểm tra thuế mỗi năm. Điều này cho thấy công tác thanh tra, kiểm tra chưa bao phủ toàn diện, tạo điều kiện cho các hành vi chuyển giá diễn ra.

3. Hiện tượng chuyển giá phổ biến và gây thất thu thuế:
   Khoảng 50% doanh nghiệp FDI kê khai lỗ liên tục trong 3 năm, vượt vốn điều lệ, cho thấy dấu hiệu chuyển giá nhằm giảm nghĩa vụ thuế. Ví dụ, Công ty TNHH SOUGOU Việt Nam lỗ lũy kế 16 tỷ đồng năm 2012, trong khi công ty mẹ tại Nhật Bản có lợi nhuận bình quân 2,34-3,26%. Tương tự, Công ty TNHH Yanagawa Seiko Việt Nam lỗ lũy kế 118 tỷ đồng năm 2010 nhưng công ty mẹ cũng có lợi nhuận ổn định.

4. Cơ cấu tổ chức thanh tra, kiểm tra thuế tại Hải Phòng đã được củng cố:
   Cục Thuế Hải Phòng có 15 phòng chức năng và 14 chi cục thuế, trong đó có các phòng chuyên trách thanh tra, kiểm tra thuế. Tuy nhiên, tổ chức bộ máy và nguồn lực còn hạn chế so với yêu cầu quản lý phức tạp của hoạt động chuyển giá.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của hiện tượng chuyển giá tại Hải Phòng là do sự chênh lệch chính sách thuế giữa các quốc gia, sự phức tạp trong xác định giá thị trường đối với các giao dịch liên kết và hạn chế trong công tác thanh tra, kiểm tra thuế. Việc chỉ thanh tra, kiểm tra khoảng 30-40% doanh nghiệp FDI hàng năm chưa đủ để ngăn chặn triệt để hành vi chuyển giá.

So sánh với kinh nghiệm quốc tế, các nước phát triển như Mỹ, Trung Quốc đã xây dựng hệ thống pháp luật và tổ chức bộ máy chuyên trách chống chuyển giá hiệu quả hơn, áp dụng các phương pháp định giá chuyển giao và chế tài nghiêm khắc. Ví dụ, Mỹ áp dụng các phương pháp định giá chuyển giao đa dạng và phạt chuyển giá lên đến 40% số thuế truy thu. Trung Quốc yêu cầu doanh nghiệp có giao dịch liên kết lớn phải chuẩn bị tài liệu đương thời và áp dụng chế tài nghiêm ngặt.

Tại Hải Phòng, việc áp dụng các quy định pháp luật mới như Thông tư 66/2010/TT-BTC và thành lập tổ quản lý giá chuyển nhượng tại Tổng cục Thuế đã tạo bước tiến trong công tác quản lý. Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả, cần tăng cường nguồn lực, đào tạo chuyên sâu và áp dụng công nghệ thông tin trong thanh tra, kiểm tra.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng số doanh nghiệp FDI, tỷ lệ doanh nghiệp được thanh tra, kiểm tra và số thuế truy thu qua thanh tra, kiểm tra nhằm minh họa rõ nét thực trạng và hiệu quả công tác quản lý.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường năng lực và nguồn lực cho công tác thanh tra, kiểm tra thuế:
   Cục Thuế Hải Phòng cần bổ sung nhân lực chuyên trách chống chuyển giá, đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật định giá chuyển giao và sử dụng công nghệ thông tin để phân tích dữ liệu giao dịch liên kết. Mục tiêu nâng tỷ lệ doanh nghiệp FDI được thanh tra, kiểm tra lên ít nhất 60% trong vòng 3 năm tới.

2. Xây dựng và hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu giao dịch liên kết:
   Thiết lập hệ thống dữ liệu tập trung về các giao dịch liên kết, bao gồm giá cả, phương pháp định giá và kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp FDI. Hệ thống này giúp phát hiện sớm các dấu hiệu chuyển giá và hỗ trợ công tác thanh tra, kiểm tra hiệu quả hơn.

3. Áp dụng các phương pháp định giá chuyển giao theo hướng dẫn của OECD:
   Cục Thuế cần phổ biến và áp dụng các phương pháp định giá như phương pháp so sánh giá thị trường, phương pháp phân chia lợi nhuận để xác định giá giao dịch hợp lý, từ đó xử lý kịp thời các hành vi chuyển giá.

4. Tăng cường phối hợp liên ngành và quốc tế:
   Cục Thuế Hải Phòng nên phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quản lý khác như hải quan, công an kinh tế và các cơ quan thuế trung ương, đồng thời hợp tác với cơ quan thuế các nước để trao đổi thông tin, xử lý các vụ việc chuyển giá xuyên biên giới.

5. Nâng cao nhận thức và trách nhiệm của doanh nghiệp FDI:
   Tuyên truyền, hướng dẫn doanh nghiệp về quy định pháp luật thuế và hậu quả của chuyển giá, khuyến khích tuân thủ tự nguyện. Đồng thời, xây dựng cơ chế khuyến khích doanh nghiệp minh bạch trong kê khai thuế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý thuế và thanh tra thuế:
   Luận văn cung cấp cơ sở lý luận, thực trạng và giải pháp cụ thể giúp nâng cao hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra thuế, đặc biệt trong lĩnh vực chống chuyển giá đối với doanh nghiệp FDI.

2. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước:
   Các cơ quan như Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế có thể tham khảo để hoàn thiện chính sách, quy định pháp luật và tổ chức bộ máy quản lý thuế phù hợp với thực tiễn.

3. Doanh nghiệp FDI và các chuyên gia tư vấn thuế:
   Giúp doanh nghiệp hiểu rõ về các quy định chống chuyển giá, từ đó xây dựng chính sách giá giao dịch hợp lý, tuân thủ pháp luật và giảm thiểu rủi ro pháp lý.

4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành quản lý kinh tế, tài chính, thuế:
   Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá về quản lý thuế, chuyển giá và công tác thanh tra, kiểm tra thuế trong bối cảnh đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Chuyển giá là gì và tại sao doanh nghiệp FDI thường thực hiện chuyển giá?
   Chuyển giá là việc doanh nghiệp định giá giao dịch giữa các bên liên kết không theo giá thị trường nhằm tối thiểu hóa nghĩa vụ thuế. Doanh nghiệp FDI thực hiện chuyển giá để tăng lợi nhuận sau thuế và tận dụng sự chênh lệch thuế suất giữa các quốc gia.

2. Công tác thanh tra, kiểm tra thuế chống chuyển giá tại Hải Phòng hiện nay như thế nào?
   Tỷ lệ doanh nghiệp FDI được thanh tra, kiểm tra thuế khoảng 30-40% mỗi năm, với nhiều trường hợp phát hiện chuyển giá và truy thu thuế. Tuy nhiên, công tác này còn nhiều hạn chế về nguồn lực và phạm vi kiểm tra.

3. Các hình thức chuyển giá phổ biến tại doanh nghiệp FDI ở Hải Phòng là gì?
   Bao gồm chuyển giá qua chuyển giao tài sản hữu hình, mua bán nguyên vật liệu, chuyển giao tài sản vô hình (bản quyền, công nghệ), cung cấp dịch vụ nội bộ và chi trả lãi vay vốn sản xuất kinh doanh.

4. Luật pháp Việt Nam đã có những quy định nào để chống chuyển giá?
   Việt Nam đã ban hành Thông tư 66/2010/TT-BTC hướng dẫn xác định giá thị trường trong giao dịch liên kết, thành lập tổ quản lý giá chuyển nhượng tại Tổng cục Thuế và các cục thuế lớn, đồng thời áp dụng các biện pháp thanh tra, kiểm tra chuyên sâu.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp FDI tuân thủ tốt hơn quy định về chuyển giá?
   Doanh nghiệp cần xây dựng chính sách giá giao dịch minh bạch, lưu giữ đầy đủ chứng từ, tuân thủ các phương pháp định giá theo hướng dẫn của pháp luật và phối hợp chặt chẽ với cơ quan thuế trong quá trình thanh tra, kiểm tra.

Kết luận

• Đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Hải Phòng tăng trưởng mạnh, đóng góp quan trọng vào ngân sách và phát triển kinh tế địa phương.
• Hiện tượng chuyển giá diễn ra phổ biến, gây thất thu thuế và ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh công bằng.
• Công tác thanh tra, kiểm tra thuế chống chuyển giá tại Hải Phòng đã có những bước tiến nhưng còn nhiều hạn chế về phạm vi và nguồn lực.
• Cần tăng cường năng lực, hoàn thiện hệ thống dữ liệu, áp dụng phương pháp định giá chuyển giao và phối hợp liên ngành để nâng cao hiệu quả quản lý.
• Luận văn đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra thuế chống chuyển giá, góp phần bảo vệ nguồn thu ngân sách và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững tại Hải Phòng.

Tiếp theo, các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần phối hợp triển khai các khuyến nghị nhằm tạo môi trường đầu tư minh bạch, công bằng và hiệu quả. Để biết thêm chi tiết và ứng dụng thực tiễn, quý độc giả và chuyên gia có thể liên hệ với tác giả hoặc Cục Thuế thành phố Hải Phòng để trao đổi sâu hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC THANH TRA, KIỂM TRA THUẾ NHẰM CHỐNG CHUYỂN GIÁ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI 1. Khái quát về doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài 1. Khái niệm doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài “FDI là hình thức đầu tư ra khỏi biên giới quốc gia, trong đó người đầu tư trực tiếp đạt được một phần hay toàn bộ quyền sở hữu lâu dài một doanh nghiệp ở một quốc gia khác. Quyền sở hữu này tối thiểu phải là 10% tổng số cổ phần của doanh nghiệp”.

[2] “Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài là doanh nghiệp do nhà đầu tư nước ngoài thành lập để thực hiện hoạt động đầu tư tại Việt Nam hoặc là doanh nghiệp Việt Nam do nhà đầu tư nước ngoài mua cổ phần, sáp nhập, mua lại. Đặc điểm của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài [2] - Có đặc điểm của đầu tư nói chung; - Hoạt động có tính sinh lãi và tính rủi ro; - Chủ sở hữu đầu tư có quốc tịch nước ngoài; - Các yếu tố đầu tư (nguồn nhân lực, vốn, công nghệ,.) di chuyển ra khỏi biên giới; - Vốn đầu tư có thể là tiền tệ, vật tư hàng hóa, tư liệu sản xuất, tài nguyên thiên nhiên nhưng được tính bằng ngoại tệ. Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài với hoạt động nộp thuế tại Việt Nam 1. Khái niệm và đặc điểm của thuế a.

Khái niệm Thuế là một khoản đóng góp bắt buộc cho Nhà nước do luật pháp quy định đối với các pháp nhân và thể nhân thuộc đối tượng chịu thuế nhằm đáp ứng nhu cầu chi tiêu của Nhà nước. Đặc điểm của thuế 6 - Thứ nhất: Thuế có tính bắt buộc Đây là thuộc tính cơ bản vốn có của thuế để phân biệt giữa thuế với các hình thức động viên tài chính khác của ngân sách Nhà nước. - Thứ hai: Thuế có tính không hoàn trả trực tiếp Thuộc tính này thể hiện ở chỗ: thuế được hoàn trả gián tiếp cho người nộp thuế thông qua việc cung cấp các dịch vụ công cộng của Nhà nước. Sự không hoàn trả trực tiếp được thể hiện kể cả trước và sau thu thuế.

- Thứ ba: Thuế có tính pháp lý cao Thuế là công cụ tài chính có tính pháp lý cao được quyết định bởi quyền lực chính trị của Nhà nước và quyền lực ấy được thể hiện bằng pháp luật. Các loại thuế có liên quan đến hoạt động của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài Hầu hết các hoạt động kinh doanh và đầu tư ở Việt Nam sẽ chịu ảnh hưởng của những loại thuế sau đây - Thuế thu nhập doanh nghiệp; - Thuế GTGT nhà thầu nước ngoài; - Thuế TNDN nhà thầu nước ngoài; - Thuế chuyển nhượng vốn; - Thuế giá trị gia tăng; - Thuế nhập khẩu; - Thuế thu nhập cá nhân của nhân viên người Việt Nam và nhân viên người nước ngoài; Ngoài ra, các loại thuế khác có thể có ảnh hưởng đến một số hoạt động nhất định, bao gồm: - Thuế tiêu thụ đặc biệt; - Thuế tài nguyên; - Thuế áp dụng đối với bất động sản; 7 - Thuế xuất khẩu; - Thuế bảo vệ môi trường. Vai trò của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong việc nộp thuế vào Ngân sách Nhà nước Doanh nghiệp có vốn ĐTNN có vai trò quan trọng trong việc đóng góp vào NSNN, cụ thể: Năm 2015 là 2.758 tỷ đồng, gấp 9 lần năm 2000, chiếm tỷ trọng 15% trong tổng thu NSNN và chiếm 21% trong tổng thu nội địa do ngành thuế quản lý, và nếu cộng cả tiền sử dụng đất và thuế TNCN, con số này lên tới trên 25%, bình quân giai đoạn 2011-2015 tăng 18,6%/năm. Cùng với những đóng góp lớn cho NSNN, các DN có vốn ĐTNN đã tạo ra hàng triệu việc làm, giúp thay đổi cơ cấu nền kinh tế, nâng cao hàm lượng khoa học kỹ thuật và cân bằng cán cân thương mại của Việt Nam với các nước trên thế giới.

Những kết quả nổi bật và một số hạn chế của thu hút vốn ĐTNN tại Việt Nam từ năm 1987 đến nay 1. Những kết quả nổi bật [5] Sau hơn 25 năm thực hiện chính sách mở cửa, thu hút ĐTNN với việc ban hành Luật ĐTNN năm 1987, khu vực kinh tế có vốn ĐTNN ngày càng phát huy vai trò quan trọng và có những đóng góp đáng kể trong sự phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, cụ thể: Thứ nhất, ĐTNN góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực đầu tư trong nước. Tính đến tháng 12/2015, cả nước có 14.095 dự án ĐTNN còn hiệu lực, với tổng vốn đăng ký đạt 206,8 tỷ USD, trong đó vốn thực hiện đã giải ngân được 97,4 tỷ USD (chiếm 47% vốn đăng ký). Tỷ trọng đóng góp của khu vực ĐTNN trong GDP tăng dần qua các năm.

Tác động của ĐTNN đối với tăng trưởng kinh tế thể hiện rõ hơn thông qua số nộp vào NSNN. 8 Đóng góp vào nguồn thu ngân sách: Vốn ĐTNN ngày càng tăng, từ 1,8 tỷ USD (1994-2000) lên 14,2 tỷ USD (2001 – 2010). Năm 2012, nộp ngân sách của khu vực ĐTNN (không kể dầu thô) là 3,7 tỷ USD, chiếm 11,9% tổng thu ngân sách (18,7% tổng thu nội địa, trừ dầu thô). Đến năm 2015, nộp ngân sách của khu vực ĐTNN (không kể dầu thô) là 6,4 tỷ USD, chiếm 12,5% tổng thu ngân sách (19,3% tổng thu nội địa, trừ dầu thô) Thứ hai, ĐTNN thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa - điện đại hóa.

Hiện nay, 58,4% vốn ĐTNN tập trung vào lĩnh vực công nghiệp – xây dựng với trình độ công nghệ cao hơn mặt bằng chung của cả nước. Tốc độ tăng trưởng công nghiệp - xây dựng của khu vực ĐTNN đạt bình quân gần 18%/năm, cao hơn tốc độ tăng trưởng toàn ngành. Đến nay, khu vực ĐTNN đã tạo ra gần 45% giá trị sản xuất công nghiệp, góp phần hình thành một số ngành công nghiệp chủ lực của nền kinh tế như viễn thông, khai thác, chế biến dầu khí, điện tử, công nghệ thông tin, thép, xi măng. Thứ ba, ĐTNN tạo việc làm, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thay đổi cơ cấu lao động.

Hiện nay khu vực ĐTNN tạo ra trên 2 triệu lao động trực tiếp và khoảng 3 - 4 triệu lao động gián tiếp, có tác động mạnh đến chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa. DN ĐTNN được xem là tiên phong trong việc đào tạo tại chỗ và đào tạo bên ngoài, nâng cao trình độ của công nhân, kỹ thuật viên, cán bộ quản lý, trong đó một bộ phận đã có năng lực quản lý, trình độ khoa học, công nghệ đủ sức thay thế chuyên gia nước ngoài. Ngoài ra, ĐTNN đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng lao động thông qua hiệu ứng lan tỏa lao động, cập nhật kỹ năng cho bên cung ứng và bên mua hàng. Thứ tư, ĐTNN là kênh chuyển giao công nghệ quan trọng, góp phần nâng cao trình độ công nghệ của nền kinh tế.

9 Khu vực ĐTNN sử dụng công nghệ cao hơn hoặc bằng công nghệ tiên tiến đã có trong nước và thuộc loại phổ cập trong khu vực. Từ năm 1993 đến nay, cả nước có 951 hợp đồng chuyển giao công nghệ đã được phê duyệt/đăng ký, trong đó có 605 hợp đồng của DN ĐTNN, chiếm 63,6%. Thứ năm, ĐTNN có tác động nâng cao năng lực cạnh tranh ở cả ba cấp độ quốc gia, DN và sản phẩm. Nhiều sản phẩm xuất khẩu Việt Nam đủ sức cạnh tranh và có chỗ đứng vững chắc trên các thị trường Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản.

Kết quả phân tích các chỉ tiêu về vốn, công nghệ, trình độ quản lý, khả năng tiếp cận thị trường (đầu vào và tiêu thụ sản phẩm) và năng lực tham gia mạng sản xuất toàn cầu cho thấy năng lực cạnh tranh của khu vực ĐTNN cao hơn so với khu vực trong nước. Đồng thời, khu vực ĐTNN đã và đang có tác động thúc đẩy cạnh tranh của khu vực trong nước nói riêng và của nền kinh tế nói chung thông qua thúc đẩy năng suất, tăng trưởng xuất khẩu, cải thiện cán cân thanh toán quốc tế, nâng cao trình độ công nghệ, trình độ lao động và chuyển dịch cơ cấu lao động. Thứ sáu, ĐTNN góp phần nâng cao năng lực quản lý kinh tế, quản trị DN, tạo thêm áp lực đối với việc cải thiện môi trường kinh doanh. Thực tiễn ĐTNN đã cho nhiều bài học, kinh nghiệm bổ ích về công tác quản lý kinh tế và DN, góp phần thay đổi tư duy quản lý, thúc đẩy quá trình hoàn thiện luật pháp, chính sách theo hướng bình đẳng, công khai, minh bạch, phù hợp với thông lệ quốc tế; đào tạo được đội ngũ cán bộ quản lý phù hợp với xu thế hội nhập.

Thứ bảy, ĐTNN đã góp phần quan trọng vào hội nhập quốc tế. Hoạt động thu hút ĐTNN đã góp phần phá thế bao vây cấm vận, mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại, tạo thuận lợi để Việt Nam gia nhập ASEAN, ký Hiệp định khung với EU, Hiệp định Thương mại với Hoa Kỳ, Hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư với 62 quốc gia/vùng lãnh thổ và Hiệp định đối tác kinh tế (EPA) với Nhật Bản và nhiều nước. Những hạn chế [1] Thứ nhất, hiệu quả tổng thể nguồn vốn ĐTNN chưa cao Trong công nghiệp - xây dựng, các dự án ĐTNN chủ yếu tập trung vào lắp ráp, giá trị gia tăng thấp; có quá ít dự án về cơ sở hạ tầng; tỷ trọng dự án trong nông - lâm - ngư nghiệp rất thấp và có xu hướng giảm dần trong khi đây là những ngành Việt Nam có thế mạnh. Trong dịch vụ, các dự án bất động sản quy mô lớn còn cao song nhiều trong số dự án này chậm triển khai, gây lãng phí về đất đai, vay vốn trong nước.

ĐTNN vào các dịch vụ trung gian, dịch vụ giá trị gia tăng cao, giáo dục đào tạo, y tế, chăm sóc sức khỏe, môi trường… còn hạn chế. ĐTNN hiện tập trung chủ yếu tại địa bàn có điều kiện thuận lợi về cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực, thị trường tiêu thụ sản phẩm gây mất cân đối vùng miền, không đạt được mục tiêu hướng ĐTNN vào địa bàn khó khăn. Các Khu kinh tế, khu công nghiệp. không tạo ra lợi thế khác biệt cho từng địa phương và vùng lãnh thổ.

Đối tác đầu tư vào Việt Nam chủ yếu từ Châu Á, nhà ĐTNN là doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tỷ lệ cao. Hiện mới chỉ thu hút được trên 100 trong tổng số 500 tập đoàn xuyên quốc gia hàng đầu thế giới. Tỷ lệ vốn thực hiện thấp so với vốn đăng ký, chỉ khoảng 47,2%.