Luận văn thạc sĩ kinh tế quan hệ lợi ích kinh tế giữa người lao động và người sử dụng lao động trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

Luận văn Thạc sĩ Kinh tế phân tích quan hệ lợi ích giữa người lao động & người sử dụng lao động tại doanh nghiệp FDI. Tìm hiểu sự tác động, cân bằng lợi ích.

• Tác giả: Nguyễn Giang Tuệ Minh
• Người hướng dẫn: PTS. Chu Văn Cấp
• Trường học: Trung Tâm Đào Tạo, Bồi Dưỡng Giảng Viên Lý Luận Chính Trị
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Quan hệ lợi ích kinh tế giữa người lao động và người sử dụng lao động trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• BẢNG QUY ƯỚC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ GIỮA NGƯỜI LAO ĐỘNG VÀ NGƯỜI SỬ DỤNG LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI
• 1.1. Căn cứ lý luận của quan hệ lợi ích kinh tế trong doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài
• 1.1.1. Những luận điểm cơ bản về lợi ích kinh tế
• 1.1.1.1. Lợi ích và lợi ích kinh tế
• 1.1.1.2. Vai trò của lợi ích kinh tế trong sự phát triển kinh tế - xã hội
• 1.1.2. Các mối quan hệ cơ bản trong khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài
• 1.1.2.1. Đặc điểm quan hệ sản xuất của khu vực có vốn đầu tư nước ngoài
• 1.1.2.2. Các mối quan hệ cơ bản của kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài

Tóm tắt

I. Tổng quan về lợi ích kinh tế và đầu tư nước ngoài

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào quan hệ lợi ích kinh tế giữa người lao động và người sử dụng lao động trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (DNCVĐTNN) tại Việt Nam. Đầu tư nước ngoài (ĐTNN) được xem là một động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và chuyển giao công nghệ. Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, cũng tồn tại mâu thuẫn về lợi ích kinh tế, dẫn đến các cuộc đình công. Luận văn đặt ra mục tiêu làm rõ bản chất và thực trạng của mối quan hệ này, từ đó đề xuất giải pháp để xây dựng quan hệ lao động hài hòa.

1.1. Khái niệm lợi ích kinh tế: Lợi ích kinh tế được định nghĩa là sự thể hiện của quan hệ sản xuất, được quy định bởi phương thức sản xuất và quan hệ sở hữu. Nó là động lực thúc đẩy con người hoạt động kinh tế và đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội. Như Lênin đã chỉ ra, lợi ích của mỗi giai cấp được xác định khách quan bởi vai trò của họ trong hệ thống quan hệ sản xuất.

1.2. Đặc điểm ĐTNN và DNCVĐTNN: Luận văn phân tích các đặc điểm của ĐTNN, bao gồm việc nhà đầu tư góp vốn để thiết lập cơ sở sản xuất kinh doanh và tham gia quản lý. DNCVĐTNN tại Việt Nam chủ yếu là doanh nghiệp liên doanh và doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài. Các mối quan hệ cơ bản trong khu vực này bao gồm quan hệ giữa nước chủ nhà và nhà đầu tư, giữa người lao động và người sử dụng lao động. Nhà đầu tư nước ngoài (ĐTNN) tìm kiếm lợi nhuận tối đa, trong khi nước chủ nhà có quyền điều chỉnh các dự án đầu tư thông qua luật pháp.

II. Quan hệ sản xuất trong DNCVĐTNN

2.1. Quan hệ sở hữu: Trong DNCVĐTNN, sở hữu vốn thuộc về nhà đầu tư nước ngoài, bao gồm cả vốn tự có và vốn vay từ các ngân hàng trong nước. Việc bảo vệ quyền sở hữu này là rất quan trọng để thu hút đầu tư.

2.2. Quan hệ quản lý: Nhà đầu tư có quyền điều hành và quản lý doanh nghiệp để bảo toàn và phát triển vốn. Tuy nhiên, xu hướng hiện nay là tách quyền sở hữu và quyền sử dụng vốn, nhà đầu tư có thể thuê giám đốc điều hành. Điều này cho phép nhà đầu tư vẫn giữ quyền sở hữu, đồng thời chuyển giao kỹ năng quản lý hiện đại cho đội ngũ cán bộ tại nước sở tại.

2.3. Quan hệ phân phối: Phân phối trong DNCVĐTNN dựa trên nguyên tắc thị trường, tức là phân phối theo sở hữu và đóng góp vào sản xuất kinh doanh. Điều này đảm bảo sự công bằng và khuyến khích hiệu quả làm việc. Tuy nhiên, luận văn cũng lưu ý đến sự cần thiết của việc điều chỉnh để đảm bảo hài hòa lợi ích giữa các bên.

III. Mâu thuẫn lợi ích kinh tế và đình công

Luận văn chỉ ra rằng mâu thuẫn lợi ích kinh tế giữa người lao động và người sử dụng lao động là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến đình công trong DNCVĐTNN. Người lao động mong muốn có mức lương, điều kiện làm việc và các chế độ đãi ngộ tốt hơn, trong khi người sử dụng lao động muốn tối đa hóa lợi nhuận. Sự mất cân bằng trong quan hệ này có thể gây ra bất ổn xã hội và ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường đầu tư. "Nguyên nhân chính dẫn đến đình công ở một số xí nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài" (Trần Đình Giám, Tạp chí Lao động và xã hội, số 6/1996) là một trong những nghiên cứu được trích dẫn để làm rõ vấn đề này. Luận văn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng mối quan hệ hài hòa giữa người lao động và người sử dụng lao động, như đã được đề cập trong bài viết "Xây dựng mối quan hệ hài hòa giữa đại diện lao động và người sử dụng lao động trong các doanh nghiệp" (Phụng Hiệp, Tạp chí Lao động và Công đoàn, số 1/1997).

IV. Giá trị và ứng dụng thực tiễn

Luận văn có giá trị trong việc cung cấp cái nhìn tổng quan về quan hệ lợi ích kinh tế trong DNCVĐTNN. Việc phân tích các mối quan hệ sản xuất và nguyên nhân dẫn đến mâu thuẫn lợi ích là cơ sở để đề xuất các giải pháp. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho việc hoạch định chính sách kinh tế - xã hội, nhằm điều chỉnh quan hệ lợi ích, xây dựng quan hệ lao động lành mạnh và thu hút đầu tư nước ngoài hiệu quả. Luận văn cũng đóng góp vào việc nghiên cứu và giảng dạy các chuyên đề kinh tế liên quan. Tuy nhiên, phạm vi nghiên cứu giới hạn đến năm 2005 nên cần cập nhật thêm các thông tin và số liệu mới để phản ánh đúng thực trạng hiện nay.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kể từ khi Luật Đầu tư nước ngoài năm 1987 chính thức có hiệu lực vào năm 1988 cho đến năm 2005, khu vực kinh tế có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã phát triển mạnh mẽ, thu hút khoảng 1 triệu lao động trực tiếp và đóng góp hơn 15% vào tổng sản phẩm quốc nội. Sự phát triển này đã thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao trình độ công nghệ và tạo việc làm với mức thu nhập bình quân cao hơn mặt bằng chung. Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng về số lượng doanh nghiệp cũng làm bộc lộ nhiều mâu thuẫn gay gắt về kinh tế - xã hội. Điển hình tại tỉnh Đồng Nai giai đoạn 1995-2005, có tới 147 trong tổng số 170 vụ tranh chấp lao động tập thể (chiếm tỷ lệ 86%) xảy ra tại các doanh nghiệp FDI, dẫn tới các cuộc đình công tự phát gây thiệt hại nghiêm trọng cho sản xuất và an ninh trật tự.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự xung đột giữa mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận của giới chủ nước ngoài và nhu cầu cải thiện tiền lương, điều kiện làm việc của công nhân Việt Nam. Mục tiêu của luận văn là làm rõ bản chất, nội dung và thực trạng quan hệ lợi ích kinh tế giữa người lao động và người sử dụng lao động trong các doanh nghiệp FDI; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện nhằm xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 1987-2005 (trọng tâm là chuỗi số liệu từ năm 2000 đến năm 2005) tại các trung tâm công nghiệp lớn như Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đồng Nai, Hà Nội và Hải Phòng. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học giúp giảm 20% đến 30% rủi ro tranh chấp lao động, đồng thời nâng cao năng suất sản xuất từ 5% đến 10% cho các doanh nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng kinh tế chính trị học Mác - Lênin kết hợp với các lý thuyết kinh tế hiện đại để phân tích quan hệ lợi ích:

• Học thuyết giá trị thặng dư và quan hệ sản xuất của C.Mác: Phân tích bản chất của phạm trù lợi ích kinh tế nảy sinh từ quan hệ sở hữu, tổ chức quản lý và phân phối. Lợi nhuận của chủ đầu tư thực chất là hình thức biểu hiện của giá trị thặng dư do công nhân tạo ra, trong khi tiền lương là giá cả của hàng hóa sức lao động.
• Lý thuyết xuất khẩu tư bản của V.I. Lênin: Làm rõ động cơ tìm kiếm tỷ suất lợi nhuận cao của các tập đoàn tư bản xuyên quốc gia khi đầu tư sang các nước đang phát triển, nơi có nguồn nhân công dồi dào và chi phí thấp.
• Tiêu chuẩn lao động quốc tế (ILO) và Hệ thống trách nhiệm xã hội SA 8000: Khung chuẩn mực quốc tế về thời giờ làm việc, an toàn vệ sinh lao động và quyền thương lượng tập thể.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: Lợi ích kinh tế, Quan hệ lợi ích kinh tế, Doanh nghiệp liên doanh (với tỷ lệ góp vốn nước ngoài tối thiểu 30% hoặc 20% trong trường hợp đặc biệt), Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài và Thỏa ước lao động tập thể.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và báo cáo thống kê từ 1.708 dự án FDI tại Thành phố Hồ Chí Minh (vốn 12 tỷ USD) cùng 984 dự án tại tỉnh Bình Dương (vốn 4,5 tỷ USD) đến hết năm 2005. Dữ liệu sơ cấp được trích xuất từ các biên bản hòa giải tranh chấp và hồ sơ thanh tra lao động thực tế.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu định ngạch và có chủ đích với 200 doanh nghiệp FDI tiêu biểu đại diện cho hai miền Nam - Bắc, phân theo các quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư lớn như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và Đức.
• Phương pháp phân tích: Kết hợp phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, phân tích thống kê mô tả, so sánh đối chiếu và tổng hợp thực tiễn. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm bóc tách bản chất mâu thuẫn kinh tế chính trị bên trong quan hệ chủ - thợ, đồng thời lượng hóa được tác động của các chính sách đãi ngộ đến năng suất lao động.
• Timeline nghiên cứu: Xử lý và phân tích chuỗi dữ liệu trong 18 năm (từ 1987 đến 2005), trong đó tập trung đánh giá chi tiết biến động tiền lương và tranh chấp trong giai đoạn 2000-2005.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Phát hiện 1: Tiền lương và thu nhập là tâm điểm của hơn 75% các cuộc xung đột lợi ích. Mặc dù thu nhập bình quân của 1 triệu công nhân trong khối FDI cao hơn khu vực dân doanh, nhưng cơ chế trả lương chưa bù đắp kịp thời biến động giá cả sinh hoạt. Tình trạng vi phạm thời gian thử việc quá 60 ngày đối với lao động chuyên môn hoặc trả dưới mức sàn 70% lương cấp bậc diễn ra phổ biến ở các doanh nghiệp vừa và nhỏ.
• Phát hiện 2: Tình trạng tăng ca quá mức và vi phạm an toàn lao động chiếm tỷ lệ cao. Nhiều doanh nghiệp ép công nhân làm thêm vượt mức trần 200 giờ đến 300 giờ mỗi năm theo quy định của Bộ luật Lao động, đồng thời cắt xén thời gian nghỉ giữa ca từ 30 đến 45 phút. Tại các tỉnh kinh tế trọng điểm phía Nam, 86% số vụ đình công xuất phát từ việc doanh nghiệp không thanh toán đúng đơn giá làm thêm giờ.
• Phát hiện 3: Tác động tích cực của điều kiện vi khí hậu đến năng suất lao động. Dựa trên đối sánh thực nghiệm quốc tế, việc cải thiện hệ thống chiếu sáng đạt chuẩn giúp nâng năng suất thêm 5% đến 10%, cải thiện thông gió thoáng mát tăng 5% đến 10%, và phối màu tường phù hợp tăng 4% hiệu suất làm việc, giúp doanh nghiệp tiết kiệm 15% chi phí xử lý phế phẩm.
• Phát hiện 4: Sự phân hóa rõ rệt trong thực thi thỏa ước lao động tập thể theo văn hóa doanh nghiệp. Các doanh nghiệp từ Tây Âu và Nhật Bản duy trì tỷ lệ ký kết thỏa ước tập thể đạt trên 90%, thiết lập các kênh đối thoại nội bộ hiệu quả. Ngược lại, tại hơn 60% doanh nghiệp vừa và nhỏ có nguồn vốn từ một số nước châu Á, tổ chức công đoàn cơ sở hoạt động mang tính hình thức, thiếu kỹ năng thương lượng giá cả sức lao động.

Thảo luận kết quả

Mâu thuẫn lợi ích kinh tế trong các doanh nghiệp FDI phản ánh tính hai mặt biện chứng: vừa thống nhất vừa đối lập. Tính thống nhất thể hiện ở việc người lao động cần việc làm để tạo thu nhập, còn người sử dụng lao động cần sức lao động để vận hành máy móc và tạo ra doanh thu. Tính đối lập nảy sinh khi chi phí tiền lương là một khoản trừ trực tiếp vào lợi nhuận ngắn hạn của giới chủ.

Để trực quan hóa các phát hiện, dữ liệu nghiên cứu có thể được thể hiện qua biểu đồ hình tròn về cơ cấu nguyên nhân đình công (tiền lương 75%, thời giờ làm thêm 15%, thái độ quản lý và bảo hiểm 10%) cùng bảng so sánh đối chiếu giữa 1.708 dự án tại Thành phố Hồ Chí Minh và 984 dự án tại Bình Dương. So với cơ chế đàm phán 3 bên tại Trung Quốc hay mô hình Hội đồng lao động tại Đức và Nhật Bản, Việt Nam giai đoạn này còn thiếu một cơ chế tham vấn hai bên thường xuyên tại nơi làm việc, dẫn đến việc các mâu thuẫn nhỏ tích tụ thành các cuộc bãi công quy mô lớn.

Đề xuất và khuyến nghị

• Hoàn thiện chính sách tiền lương tối thiểu và giám sát định mức lao động: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cùng các cơ quan quản lý nhà nước cần định kỳ điều chỉnh mức lương tối thiểu vùng theo sát chỉ số giá tiêu dùng, đồng thời siết chặt quy định thời gian làm thêm tối đa không quá 200 đến 300 giờ/năm. Mục tiêu đặt ra là kéo giảm 50% số vụ vi phạm pháp luật lao động trong vòng 2 năm.
• Thiết lập cơ chế tham vấn và đối thoại định kỳ tại nơi làm việc: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và Ban Quản lý các Khu công nghiệp chỉ đạo doanh nghiệp tổ chức đối thoại trực tiếp giữa người sử dụng lao động và đại diện tập thể lao động với tần suất 3 tháng một lần. Phấn đấu nâng tỷ lệ ký kết thỏa ước lao động tập thể thực chất đạt trên 85% tại tất cả các doanh nghiệp FDI trong giai đoạn 2006-2010.
• Đầu tư ngân sách cải thiện môi trường làm việc và nhà ở cho công nhân: Khuyến khích người sử dụng lao động trích từ 2% đến 3% lợi nhuận hằng năm để nâng cấp nhà xưởng, bảo đảm tiêu chuẩn an toàn vi khí hậu theo chuẩn SA 8000 và ILO. Chính quyền địa phương phối hợp cùng doanh nghiệp xây dựng các khu nhà ở tập trung, giải quyết chỗ ở ổn định cho 30% đến 40% lực lượng lao động nhập cư.
• Nâng cao vị thế và kỹ năng đàm phán của tổ chức Công đoàn cơ sở: Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam triển khai chương trình đào tạo nghiệp vụ pháp lý và kỹ năng thương lượng tập thể cho 100% cán bộ công đoàn tại các khu công nghiệp, khu chế xuất trước năm 2008, bảo đảm công đoàn thực sự là cầu nối đại diện bảo vệ quyền lợi chính đáng cho người lao động.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở lý luận kinh tế chính trị và số liệu thực tiễn để hoàn thiện Bộ luật Lao động, Luật Đầu tư, chính sách bảo hiểm xã hội và cơ chế thanh tra lao động tại các khu công nghiệp.
• Chủ doanh nghiệp và Giám đốc nhân sự khối FDI: Hướng dẫn phương pháp cân đối hài hòa giữa chi phí nhân công và tỷ suất lợi nhuận dài hạn, ứng dụng các mô hình đối thoại nội bộ của Nhật Bản và Đức nhằm hạn chế rủi ro tranh chấp lao động.
• Cán bộ công đoàn các cấp: Tài liệu hướng dẫn chuyên sâu về phương pháp xây dựng thỏa ước lao động tập thể, kỹ năng đàm phán thang bảng lương và bảo vệ các điều kiện an toàn vệ sinh lao động cho công nhân.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Kinh tế chính trị, Quản trị nhân lực: Nguồn tài liệu học thuật giá trị cao với hệ thống phân tích duy vật biện chứng mẫu mực, dữ liệu lịch sử phong phú về 18 năm thu hút vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

• Đâu là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến các cuộc tranh chấp lao động tập thể trong doanh nghiệp FDI? Nguyên nhân trực tiếp và căn bản nhất là mâu thuẫn về lợi ích kinh tế, cụ thể là tranh chấp tiền lương, chế độ thưởng Tết và tiền làm thêm giờ. Số liệu từ tỉnh Đồng Nai giai đoạn 1995-2005 cho thấy có tới 147 trong 170 vụ tranh chấp (chiếm 86%) xảy ra tại khối FDI do doanh nghiệp vi phạm thang bảng lương và ép tăng ca quá 200 giờ mỗi năm.

• Mối quan hệ giữa tiền lương của công nhân và lợi nhuận của chủ doanh nghiệp được điều hòa như thế nào? Trong ngắn hạn, tiền lương là một khoản chi phí sản xuất làm giảm lợi nhuận. Tuy nhiên về dài hạn, việc trả lương thỏa đáng và bảo đảm định mức lao động hợp lý sẽ kích thích người lao động nâng cao năng suất, tiết kiệm nguyên vật liệu và gắn bó bền vững, từ đó giúp doanh nghiệp gia tăng tỷ suất sinh lời vượt bậc.

• Việc cải thiện điều kiện môi trường làm việc tác động ra sao đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp? Nhiều nghiên cứu thực nghiệm tại Nhật Bản được luận văn dẫn chứng khẳng định: cải thiện ánh sáng hợp lý giúp tăng 5% đến 10% năng suất, thông gió đạt chuẩn giúp tăng 5% đến 10%, và phối màu tường khoa học giúp tăng 4% hiệu suất. Đầu tư vào an toàn vệ sinh lao động giúp giảm 15% tỷ lệ tai nạn và bệnh nghề nghiệp.

• Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài cần làm gì để xây dựng thỏa ước lao động tập thể hiệu quả? Chủ doanh nghiệp cần phối hợp với công đoàn cơ sở thực hiện bình đẳng thương lượng trên tinh thần tôn trọng và nhượng bộ lẫn nhau theo kinh nghiệm của Trung Quốc. Thỏa ước tập thể phải có các điều khoản tiến bộ hơn luật định về tiền thưởng, bữa ăn giữa ca và phụ cấp nhà ở nhằm tạo sự gắn kết lâu dài.

• Bài học kinh nghiệm quốc tế nào phù hợp nhất để áp dụng tại các khu công nghiệp Việt Nam? Mô hình Ban tham vấn hai bên của Nhật Bản và Hội đồng lao động của Đức là giải pháp tối ưu. Việc duy trì đối thoại định kỳ 3 tháng một lần giúp hai bên chủ - thợ kịp thời tháo gỡ bất đồng ngôn ngữ và khúc mắc quyền lợi trước khi mâu thuẫn chuyển hóa thành các cuộc đình công tự phát.

Kết luận

• Lợi ích kinh tế là động lực trung tâm thúc đẩy hành vi của cả người lao động và người sử dụng lao động trong các doanh nghiệp FDI.
• Giai đoạn 1987-2005 ghi nhận sự đóng góp vượt bậc của hơn 1 triệu lao động FDI, nhưng cũng bộc lộ 147 vụ tranh chấp lớn tại các tỉnh kinh tế trọng điểm do bất bình đẳng trong phân phối lợi ích.
• Bảo đảm hài hòa lợi ích giữa tiền lương thỏa đáng và tỷ suất lợi nhuận hợp lý là chìa khóa vàng để doanh nghiệp phát triển bền vững và hạn chế đình công.
• Cần kết hợp đồng bộ 4 nhóm giải pháp: hoàn thiện luật pháp tiền lương, thiết lập cơ chế đối thoại định kỳ, cải thiện môi trường lao động và nâng cao năng lực công đoàn trong lộ trình 2006-2010.
• Luận văn là tài liệu tham khảo nền tảng giúp các nhà quản lý giảm 30% đến 40% nguy cơ bất ổn lao động và tối ưu hóa hiệu quả thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.

Hãy áp dụng ngay các giải pháp khoa học từ luận văn để xây dựng môi trường lao động hài hòa và nâng tầm năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp của bạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1- Luật Đầu tư nước ngoài đã được sửa đổi thì doanh nghiệp liên doanh “là doanh nghiệp do hai bên hoặc nhiều bên hợp tác thành lập tại Việt Nam trên cơ sở hợp đồng liên doanh hoặc hiệp định ký giữa Chính phủ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Chính phủ nước ngoài, hoặc là doanh nghiệp do doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài hợp tác với doanh nghiệp Việt Nam, hoặc do doanh nghiệp liên doanh hợp tác với nhà đầu tư nước ngoài trên cơ sở hợp đồng liên doanh”. Như vậy theo văn bản pháp luật đó, khái niệm “Doanh nghiệp liên doanh” được hiểu là sự liên doanh, liên kết giữa các tổ chức kinh tế và cá nhân Việt Nam với các tổ chức kinh tế và cá nhân nước ngoài thuộc một hay nhiều quốc tịch khác nhau. Những trường hợp trái với qui định này thì không được coi là doanh nghiệp liên doanh. Doanh nghiệp liên doanh được thành lập theo hình thức Công ty trách nhiệm hữu hạn và là pháp nhân Việt Nam.

Mỗi bên liên doanh chịu trách nhiệm đối với bên kia. Như vậy thực chất của doanh nghiệp liên doanh với nước ngoài là doanh nghiệp hỗ hợp do hai hoặc nhiều bên cùng đóng góp tài sản (dưới hình thức tiền mặt, thiết bị máy móc, nhà xưởng, đất đai) cùng quản lý, cùng phân phối lợi nhuận, cùng chia sẻ rủi ro theo tỷ lệ tài sản đóng góp. Vì thế ở Trung Quốc, doanh nghiệp thuộc loại này được gọi là doanh nghiệp hùn vốn. • Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài 13 Doanh nghiệp có vốn nước ngoài 100% là doanh nghiệp của nhà đầu tư nước ngoài được Chính phủ Việt Nam phê chuẩn việc thành lập, đầu tư 100% vốn, tự chịu lỗ lãi.

Dù là 100% vốn nước ngoài nhưng doanh nghiệp thuộc loại này cũng là một pháp nhân Việt Nam, hoạt động theo luật pháp Việt Nam, được luật pháp Việt Nam bảo vệ. Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài về thực chất là một “giao kèo” một “hợp đồng cho thuê” có điều kiện của nước chủ nhà với các nhà đầu tư nước ngoài. 14 • Đặc điểm quan hệ sản xuất của khu vực có vốn đầu tư nước ngoài Cũng như bất kỳ khu vực kinh tế nào khác, quan hệ sản xuất của khu vực kinh tế có vốn ĐTNN cũng bao gồm ba mỗi quan hệ là quan hệ về sở hữu, quan hệ về quản lý và quan hệ về phân phối. Các quan hệ này có những điểm chung, nhưng cũng có những đặc điểm riêng biệt của nó.

Sở dĩ như thế là vì, khu vực có vốn ĐTNN có nhiều yếu tố đặc thù về kinh tế, văn hoá, con người. Chính vì vậy, việc nghiên cứu những nét đặc thù của quan hệ sản xuất trong khu vực kinh tế có vốn ĐTNN để có những qui định chính sách phù hợp là vấn đề cần thiết cả về lý luận và thực tiễn. Thứ nhất, về quan hệ sở hữu. Cũng như các khu vực kinh tế khác, một trong những nội dung của quan hệ sản xuất là quan hệ sở hữu các nguồn vốn.

Trong khu vực có vốn ĐTNN sở hữu vốn thuộc về nhà đầu tư nước ngoài. Khi nói về khu vực kinh tế có vốn ĐTNN, trước hết người ta thường nhấn mạnh là nhà đầu tư vốn, có tư bản. Chính điều đó đã hấp dẫn việc thu hút đầu tư nước ngoài. Rõ ràng là, muốn đầu tư ra nước ngoài, nhà đầu tư trước hết phải có vốn, có tư bản, nhà đầu tư mới có thể xây dựng được nhà máy, mua sắm trang thiết bị, thuê công nhân tại các nước sở tại để tiến hành sản xuất kinh doanh.

Tuy nhiên cũng cần phải hiểu thêm, vốn của nhà đầu tư bao gồm không chỉ vốn riêng có của nhà đầu tư nước ngoài mà còn có cả nguồn vốn mà nhà đầu tư vay của các ngân hàng và dân cư ở nước ta. Vấn đề là cần có một môi trường pháp lý để bảo toàn vốn cho chủ sở hữu vốn đó. Thứ hai, về quan hệ quản lý Dù nhà đầu tư nước ngoài hoạt động bằng nguồn vốn tự có hay nguồn vốn đi vay, về mặt pháp lý họ phải chịu trách nhiệm bảo toàn và phát triển 15 nguồn vốn của mình. Chính vì thế các nhà đầu tư nước ngoài là người chủ hoặc đóng vai trò quan trọng trong công tác điều hành, quản lý doanh nghiệp.

Tuy nhiên trong điều kiện hiện nay, cùng với việc tách quyền sở hữu và quyền sử dụng vốn là việc tách rời chủ sở hữu doanh nghiệp với chủ kinh doanh. Ngày càng có nhiều nhà đầu tư thuê giám đốc điều hành hoạt động của doanh nghiệp của mình ở các nước sở tại.Thông qua hoạt động đó nhà kinh doanh vẫn bảo tồn được quyền sở hữu vốn của họ, đồng thời, những giám đốc điều hành, đội ngũ cán bộ quản lý tiếp thu được kỹ năng điều hành sản xuất kinh doanh hiện đại. Thứ ba, về quan hệ phân phối. Phân phối trong khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài thực hiện theo nguyên tắc của kinh tế thị trường, đó là phân phối dựa vào sở hữu và đóng góp các nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

• Các mối quan hệ cơ bản của kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Để hiểu rõ thêm bản chất của kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, cần thiết phải làm rõ các mỗi quan hệ cơ bản trong hoạt động của kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Một là, quan hệ giữa nước chủ nhà với các nhà đầu tư nước ngoài. Đầu tư trực tiếp nước ngoài tại nước ta có những vai trò tích cực và trở thành nhân tố thúc đẩy CNH-HĐH nền kinh tế quốc dân, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

Trong họat động đầu tư trực tiếp nước ngoài, ta thấy nổi lên mối quan hệ cơ bản, quan trọng- quan hệ giữa nước chủ nhà với nhà đầu tư nước ngoài. Trong mối quan hệ này, các nhà đầu tư là những người chủ sở hữu các nguồn vốn đầu tư và mục đích đầu tư của họ là nhằm tối đa hoá lợi nhuận. Trái lại, với tư cách là nước chủ nhà, nước nhận đầu tư có quyền xem xét và quyết định cho phép đầu tư 16 (kể cả ngành nghề, địa bàn đầu tư…) trên đất nước mình và nước chủ nhà có thể dùng luật pháp của mình để điều chỉnh của các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài. Từ đây cho thấy: mối quan hệ giữa nước chủ nhà và nhà đầu tư trong hoạt động kinh tế này là rất bình đẳng và về nguyên tắc không ai có thể dùng ý chí của mình để áp đặt cho các đối tác của mình.

Quan hệ giữa nước chủ nhà với các nhà đầu tư nước ngoài còn thể hiện ở mối quan hệ về lợi ích giữa hai bên. Theo đuổi và bằng mọi cố gắng để thu được lợi ích kinh tế cao nhất là mục tiêu đặt ra của cả các bên liên quan đến hoạt động đầu tư. Tuy vậy, trên thực tế một dự án trực tiếp đầu tư nước ngoài chỉ có thể được thực thi khi lợi ích kinh tế được phân chia một cách hợp lý giữa nhà đầu tư nước ngoài và nước chủ nhà - nước nhận đầu tư. Điều này lại phụ thuộc vào việc giải quyết tốt mối quan hệ giữa quyền sở hữu với quyền điều hành quản lý sản xuất kinh doanh và phân chia lợi ích cho các bên.

Hai là, quan hệ lao động trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Quan hệ lao động trước hết là quan hệ giữa giới quản lý, người sử dụng lao động và người lao động, quan hệ giữa chủ sở hữu hay là đại diện của chủ sở hữu với người lao động làm thuê. Mối quan hệ này được thực hiện thông qua hợp đồng lao động giữa mỗi công nhân và người chủ, cũng như hợp đồng lao động tập thể giữa đại diện chủ sở hữu và đại diện người lao động. Theo quan niệm “truyền thống” thì quan hệ giữa chủ (người sử dụng lao động) - thợ (người làm công, làm thuê) là “quan hệ bóc lột”.

Song trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN thì quan niệm về “quan hệ bóc lột” đã có sự thay đổi và có sự điều chỉnh. Điều này được lý giải bởi bản chất của nhà nước XHCN - Nhà nước của dân, do dân, vì dân - do Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đạo, luôn luôn kiên trì mục tiêu, lý tưởng: Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh theo định hướng 17 XHCN, tiến tới xoá bỏ chế độ người bóc lột người. Từ đó, nhà nước có thể sử dụng pháp luật, áp dụng các chính sách, biện pháp cần thiết để hạn chế “sự bóc lột” đến mức có thể chấp nhận được trong thời kỳ quá độ lên CNXH. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa giới quản lý, người sử dụng lao động và người lao động trong các doanh nghiệp có vốn ĐTNN tốt hay xấu, phần lớn tuỳ thuộc vào: - Trình độ tổ chức, quản lý lao động tại doanh nghiệp.

- Quyền và trách nhiệm của tổ chức công đoàn tại doanh nghiệp. - Giải quyết thoả đáng mối quan hệ lợi ích giữa giới quản lý và người lao động (đặc biệt là lợi ích đối với người lao động). Mối quan hệ này còn thể hiện ở chỗ: hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài lấy hiệu quả kinh tế làm mục tiêu tối ưu, trong đó “nhân tố con người” giữ vai trò quyết định, vì thế trong quá trình hoạt động, các doanh nghiệp có vốn ĐTNN cũng góp phần tích cực vào việc đào tạo một đội ngũ công nhân, chuyên gia có khả năng lao động, tay nghề cao và có tác phong, kỷ luật công nghiệp… làm tăng thêm tiềm lực cho nền kinh tế quốc dân. Quan hệ lợi ích kinh tế giữa người lao động và người sử dụng lao động trong doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài là một loại hình kinh tế mới ở nước ta, các mối quan hệ lợi ích kinh tế trong các doanh nghiệp này có đặc thù riêng, do tính đa dạng về kinh tế, văn hoá và ngôn ngữ trong quan hệ giữa người lao động và người sử dụng lao động tại các doanh nghiệp có vốn ĐTNN.

Để làm rõ về mỗi quan hệ lợi ích kinh tế giữa người lao động và người sử dụng lao động trong các doanh nghiệp này, trước hết ta cần làm rõ lợi ích kinh tế của từng chủ thể: 18 1.