CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA Ở TRƯỜNG THCS.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài Trong lịch sử giáo dục, hoạt động ngoại khóa đã xuất hiện từ lâu, vào thế kỉ XVI, thời kì Phục Hưng, Rabơle (Francois Rabelais (1494-1553), một nhà tư tưởng người Pháp đã có sáng kiến tổ chức các hình thức giáo dục ngoài giờ lên lớp như ngoài việc ở lớp còn có những buổi tham quan xưởng thợ, các cửa hàng, tiếp xúc với các nhà văn, các nghị sĩ, đặc biệt là mỗi tháng một lần, thầy và trò về sống ở nông thôn một ngày [42, tr. Isma’il Al-Qabbani (1898-1963), nhà cải cách giáo dục tiên phong vĩ đại của Ai Cập đã đưa chủ nghĩa thực dụng (do John Dewey-người Mỹ-khởi xướng) đến với nhân dân Ai Cập và áp dụng nó rất thành công, đó là: sử dụng phương pháp giảng dạy theo nguyên tắc “học đi đôi với hành, tăng khả năng quan sát, nhận thức, phân tích và đánh giá. Phương pháp này ngược với phương pháp truyền thống: “đọc, viết, nghe và đọc”. Phát triển tinh thần tự do, khuyến khích dân chủ, tự định hướng và tôn trọng lẫn nhau giữa các trẻ, nuôi dưỡng khả năng sáng tạo” [4242].
Đến thập niên 20, 30 của thế kỉ XX, A.Macarenco-nhà giáo dục nổi tiếng người Nga đầu thế kỉ XX-đã bàn về tầm quan trọng của công tác này. Ông phát biểu: “Tôi kiên trì nói rằng các vấn đề giáo dục, phương pháp giáo dục không thể hạn chế trong các vấn đề giảng dạy, lại càng không thể để cho quá trình giáo dục chỉ thực hiện trên lớp học, mà đáng ra phải là trên mỗi mét vuông của đất nước chúng ta…” Nghĩa là “trong bất kì hoàn cảnh nào cũng không được quan niệm rằng công tác giáo dục chỉ được tiến hành trong lớp” [1, tr. Trong thực tiễn công tác của mình, Macarenco đã tổ chức các hoạt động bên ngoài lớp học trên cơ sở hoàn toàn tự nguyện, các em có thể xin ra khỏi tổ bất cứ lúc nào, nhưng các tổ phải kỷ luật trong quá trình hoạt động. Krupskaja bàn về công tác ngoại khóa tại trong Hội nghị giáo dục toàn quốc nước Nga năm 1938: “Nên hiểu cho đến cùng: như thế nào là hạnh phúc của con em.
Vấn đề này hoàn toàn không có nghĩa là phải chiều chuộng phục vụ, phục vụ và phục vụ trẻ con như con em của một tên tư bản nào đó…Biết gây nhiều hứng thú mới cho trẻ em, biết làm cho con em chúng ta phát triển toàn diện, đó là cần thiết. Một trong những nhiệm vụ chủ yếu của công tác ngoài trường là làm cho đời sống con em chúng thật sự trở thành đời sống có vănhóa, dạy các em sống theo kiểu mới, sống tập thể. Nên để cho con em chúng ta được học tập hơn nhiều nữa, gần gũi với đời sống nhiều hơn nữa” [20, tr. Mặt khác, công trình nghiên cứu gần đây của các nhà giáo dục Mĩ cho thấy tác dụng to lớn của các hoạt động giáo dục pháp luật thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp nói chung và ngoại khoá nói riêng sau đây đối với đời sống của học sinh: có 49% học sinh không tham gia vào các hoạt động ngoài giờ lên lớp sử dụng ma tuý, 37% trong độ tuổi từ 13-19 phải làm bố mẹ sớm hơn những em khác có tham gia từ 1đến 4 giờ vào các hoạt động ngoại khoá.
8/10 em có tham gia các hoạt động ngoại khoá đạt được kết quả học tập cao. Những học sinh thường xuyên tham gia vào các chương trình hoạt động ngoài giờ lên lớp có chất lượng thường đạt được thành tích học tập cao hơn, có hành vi đạo đức tốt hơn trong nhà trường, có mối quan hệ và xúc cảm tốt hơn, phát triển tốt hơn và không có các hiện tượng sử dụng ma tuý, bạo lực. Các nhà giáo dục Nhật Bản nhấn mạnh tầm quan trọng của các hoạt động ngoài giờ lên lớp và hoạt động ngoại khoá. Học sinh Nhật Bản dành khá nhiều thời gian cho các hoạt động này vì hầu hết các trường học ở Nhật Bản là các trường bán trú.
Tuy nhiên, các hoạt động ngoài giờ lên lớp này tập trung chủ yếu vào việc giáo dục đạo đức và giáo dục truyền thống cho học sinh như dạy các nghi thức giao tiếp theo tập tục của người Nhật, dạy cách pha trà, nấu nướng, các nghề truyền thống của Nhật Bản. Ngoại khoá các môn học chủ yếu tổ chức qua các cuộc thi, các trò chơi ở trường và trên ti vi. Chương trình cải cách giáo dục của Nhật Bản giảm bớt thời lượng các giờ lên lớp để tăng cường nhiều hơn các hoạt động ngoài giờ lên lớp cho học sinh [49]. 21 Như vậy, các công trình nghiên cứu này đã làm nổi bật tầm quan trọng của các hoạt động ngoài giờ lên lớp, hoạt động ngoại khoá và chỉ ra một số biện pháp cần thiết cho người cán bộ quản lý (CBQL) các nhà trường phải làm gì để tổ chức và quản lí tốt các hoạt động này nhằm nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục pháp luật thông qua hoạt động ngoại khóa.2 Những nghiên cứu ở trong nước Ở nước ta, đã nhiều lần Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu giáo viên phải chú ý giáo dục nhiều mặt cho học sinh như đức, trí, thể, mĩ, lao động.
Trong Thư gửi Hội nghị cán bộ phụ trách nhi đồng toàn quốc, Bác viết: “Trong lúc học cũng cần làm cho các cháu vui, trong lúc vui cũng cần làm cho các cháu học. Ở trong nhà trường, trong xã hội, các cháu đều vui, đều học.” [21] Và trong chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam từ 2001 đến 2010 đã nêu rõ quan điểm giáo dục của Đảng ta: “Phát triển con người toàn diện trên các mặt tình cảm, trí tuệ, tinh thần và thể chất là lí tưởng của sự phát triển xã hội mà chúng ta từng bước tiến tới. Hơn nữa, xuất phát từ mục tiêu giáo dục toàn diện của các nhà trường, từ yêu cầu tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, Đảng và Nhà nước ta đã chỉ đạo đưa giáo dục pháp luật vào hệ thống các trường; CBQL các cấp từ trung ương đến đơn vị cơ sở phải được bồi dưỡng về kiến thức pháp luật. Để thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện con người Việt Nam, giáo dục pháp luật là một nội dung không thể thiếu trong chương trình giáo dục các cấp học nói chung, trong đó cấp THCS nói riêng của hệ thống giáo dục quốc dân.
Trong những năm gần đây đã có một số công trình khoa học của các tác giả nghiên cứu về giáo dục pháp luật, quản lý giáo dục pháp luật cho các đối tượng khác nhau và ở phạm vi khác nhau, tiêu biểu như: Tác giả Phạm Thị Mai Hồng[36] nghiên cứu "Biện pháp quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh ở các trường THCS quận Kiến An, thành phố Hải phòng", (Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục - 2010). Tác giả cho rằng, lứa tuổi học sinh THCS có nhiều đột phá, biến chuyển tâm, sinh lý; đây là thời kỳ phát triển phong phú, đa dạng, phức tạp nhưng vô cùng quan trọng trong quá trình phát triển, hình thành nhân cách và trí tuệ của các em. Tác giả nhấn mạnh, trong quản lý giáo dục pháp luật cần kết hợp chặt chẽ gia đình, nhà trường và xã hội; thực hiện nhất quán 22 quan hệ tình thươngvà trách nhiệm; thống nhất biện pháp xây dựng ý thức trách nhiệm pháp luật cho học sinh đối với các hoạt động giáo dục trong và ngoài nhà trường;. Về hướng này, tác giả Huỳnh Bọng[27] nghiên cứu về "Biện pháp quản lý công tác giáo dục pháp luật cho sinh viên Đại học Đà Nẵng trong giai đoạn hiện nay", (luận văn thạc sĩ Quản lý giáo dục - 2012).
Theo tác giả, việc sinh viên hiểu và vận dụng pháp luật vào đời sống thực tế là một vấn đề hoàn toàn không đơn giản; hành vi pháp luật của sinh viên được hình thành, phát triển ngay trong thời gian đào tạo tại trường; vì thế, nhà trường cần quan tâm quản lý giáo dục pháp luật cho các "chủ nhân tương lai của đất nước". Tác giả Phạm Nhật Quang [35] nghiên cứu đề tài "Quản lý hoạt động giáo dục pháp luật ở Trường Trung cấp Quân y 1 hiện nay" (Luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục - 2013). Công trình nghiên cứu của tác giả xác định phạm vi nghiên cứu là quản lý hoạt động giáo dục pháp luật cho học viên đào tạo trình độ trung cấp của Trường Trung cấp Quân y 1. Trên cơ sở nghiên cứu làm rõ một số vấn đề lý luận quản lý hoạt động giáo dục pháp luật và khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động giáo dục pháp luật; chỉ rõ nguyên nhân hạn chế, bất cập trong quản lý hoạt động giáo dục pháp luật ở Trường Trung cấp Quân y 1; tác giả đã đề xuất 5 biện pháp quản lý hoạt động giáo dục pháp luật ở Trường Trung cấp Quân y 1 hiện nay và khảo nghiệm tính cần thiết, tính khả thi của các biện pháp đó với những số liệu, nhận định, phân tích một cách khách quan, bảo đảm sự tin cậy về mặt khoa học.
Nhìn chung các tác giả đã tập trung nghiên cứu các vấn đề lý luận, sự cần thiết phải quan tâm đến vấn đề giáo dục pháp luật cho công dân nói chung, cho học sinh nói riêng; còn công tác quản lý hoạt động giáo dục pháp luật trong nhà trườngqua hoạt động ngoại khóa thì chưa được đề cập đến. Do đó, chúng tôi tập trung nghiên cứu biện pháp quản lý hoạt động giáo dục pháp luật cho học sinh qua hoạt động ngoại khóa tại các trường THCS tại thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương nhằm đổi mới, bổ sung, hoàn thiện các nội dung giáo dục pháp luật cho học sinh THCS, phù hợp với điều kiện hiện nay của đất nước và xu thế hội nhập Quốc tế.2 Các khái niệm cơ bản 1. Giáo dục pháp luật - Khái niệm Giáo dục: Giáo dục được hiểu theo nghĩa rộng nhất là giáo dục xã hội, được coi là lĩnh vực hoạt động của xã hội nhằm truyền đạt những kinh nghiệm xã hội, lịch sử, chuẩn bị cho thế hệ trẻ trở thành lực lượng tiếp nối sự phát triển của xã hội; kế thừa và phát triển nền văn hóa của loài người và của cả dân tộc. Giáo dục hiểu theo nghĩa hẹp hơn là giáo dục nhà trường.