ĐẶT VẤN ĐỀ Rừng là tài nguyên quý giá của đất nƣớc ta, rừng không nh ng là cơ sở phát triển kinh tế - xã hội mà còn gi chức năng sinh thái cực kì quan trọng, rừng tham gia vào quá trình điều hòa khí hậu, đảm bảo chu chuyển oxy và các nguyên tố cơ bản khác trên hành tinh, duy trì tính n định và độ màu mỡ của đất, hạn chế lũ lụt, hạn hán, ngăn chặn xói mòn đất, làm giảm nhẹ sức tàn phá khốc liệt của các thiên tai, bảo tồn nguồn nƣớc và làm giảm mức ô nhiễm không khí. Vấn đề quản lý, bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng hiện nay đƣợc coi là một trong nh ng nhiệm vụ trọng tâm trong sự phát triển kinh tế - xã hội việt nam. Một trong nh ng đòi hỏi để thực hiện thành công nhiệm vụ này là phải có một cơ chế thích hợp thu hút sự tham gia của cộng đồng dân cƣ vào công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng. Trong nhƣng năm gần đây, nhà nƣớc đã ban hành và áp dụng nhiều chính sách có tác động mạnh đến đời sống của nhân dân nhƣ: giao đất lâm nghiệp khoán quản lý bảo vệ rừng, quy chế quản lý rừng phòng hộ.Tuy nhiên có một số nguyên nhân làm cho tài nguyên rừng ngày càng bị thu hẹp đó là: áp lực về dân số ở các vùng có rừng tăng nhanh, nghèo đói, hoàn cảnh kinh tế rừng khó khăn, ngƣời dân sinh kế chủ yếu dựa vào khai thác tài nguyên rừng, trình độ dân trí vùng sâu vùng xa còn thấp, kiến thức bản địa chƣa đƣợc phát huy, hoạt động khuyến nông, khuyến lâm chƣa đƣợc phát triển, chính sách nhà nƣớc về quản lý rừng cộng đồng còn nhiều bất cập, cơ cấu xã hội truyền thống có nhiều thay đ i.
Hiện trạng này đang đặt ra một vấn đề là trong khi xây dựng các quy định về quản lý bảo vệ rừng trên phạm vi cả nƣớc, phải nghiên cứu nhu cầu thực tế chính đáng của ngƣời dân mới đảm bảo tính khả thi của các quy định, đồng thời đảm bảo cho rừng không bị khai thác, lợi dụng quá mức, ảnh hƣởng xấu đến chức năng của rừng tự nhiên. 1 Theo căn cứ Thông tƣ số 25/2009/TT-BNN ngày 05/5/2009 của bộ trƣởng bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn, hƣớng dẫn thực hiện thống kê, kiểm kê rừng và lập hồ sơ quản lý rừng, công bố t ng diện tích rừng đến ngày 31/12/2011 của nƣớc ta hiện nay là 13.064 ha, trong đó diện tích rừng tự nhiên là 10.383 ha, diện tích rừng trồng là 3.681 ha, với tỉ lệ che phủ là 39. Từ số liệu trên ta có thể thấy đƣợc sự suy giảm đáng kể của diện tích rừng và chất lƣợng rừng có nhiều nguyên nhân khác nhau. Ý thức ngƣời dân chƣa cao dẫn tới việc khai thác rừng bừa bãi nhằm tƣ lợi, cháy rừng, dân số tăng nhanh trong nh ng năm gần đây cũng gây ra áp lực lớn lên rừng và đất rừng,….
Và một nguyên nhân không kém phần quan trọng là sự phá hoại của dịch sâu bệnh hại. Đứng trƣớc thực trạng đó đảng và nhà nƣớc đã có chủ trƣơng công tác bảo vệ vốn rừng tự nhiên, thức đẩy tốc độ trồng rừng, phủ xanh đất trống đồi trọc, nâng cao độ che phủ của rừng, điển hình là dự án trồng mới 5 triệu ha rừng và kế hoạch bảo vệ và phát triển rừng giai đoạn 2011- 2020. Hiện nay hàng triệu ha rừng đƣợc trồng mới trong đó Thông là một trong nh ng loài cây đƣợc trồng ph biến, do nó mang lại nhiều ƣu điểm nhƣ có tính chịu hạn cao, thích nghi tốt với nh ng nơi đất xấu, đất lẫn đá ở các vùng đồi núi nƣớc ta. Về mặt kinh tế Thông cho gỗ nguyên liệu cho ngành giấy sợi, gỗ trụ mỏ, đồ gia dụng,…Nhựa Thông nguyên liệu cho ngành công nghiệp nhƣ chế tạo sơn,vec ni, chất dẻo,….
Thông cũng là cây có dáng đẹp nên đƣợc trồng làm cảnh ở đƣờng phố, chùa chiền, khu di tích lịch sử, khu nghỉ mát,… Tại Ban quản lý rừng Đặc dụng Nam Đàn- Nghệ an cũng đƣa Thông vào làm một trong nh ng loài cây chính của rừng, mang lại nét đẹp gắn liền với các khu di tích lịch sử nhƣ Mộ Bà Hoàng Thị Loan….,Nhƣng nh ng năm gần đây dịch hại Thông lại tàn phá nặng nề trên toàn khu vực đặc biệt là hai trận đại dịch năm 2011 và 2013.Tính đến ngày 15/10/2013 nó đã có trên 2 1830/3294.7 ha Thông nhựa và Thông ở các độ tu i bị nhiễm sâu róm, trong đó có trên 735 ha Thông bị nhiễm nặng, mật độ sâu đều trên dƣới 1000 con/cây, mang lại thiệt hại to lớn đối với ban quản lý cũng nhƣ ngƣời dân địa phƣơng. Từ nh ng thách thức của thiên nhiên, dịch sâu hại, tôi muốn góp phần nhỏ của mình vào công tác bảo vệ rừng và nghiên cứu các loài sâu hại Thông nhằm có nh ng biện pháp thích hợp đề phòng trừ chúng, trong thời gian qua tôi đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu đề xuất các biện pháp phòng trừ một số loài sâu hại cây Thông tại Ban quản lý rừng đặc dụng huyện Nam Đàn”. Đề tài đƣợc thực hiện với mục tiêu nghiên cứu đặc điểm sinh học của sâu hại Thông, từ đó đề xuất một số biện pháp phòng trừ, hạn chế đến mức thấp nhất nh ng thiệt hại mà chúng gây ra, nâng cao năng suất cây trồng, mang lại vẻ đẹp cảnh quan và đảm bảo tính đa dạng sinh học. 3 CHƢƠNG 1: LƢỢC SỬ NGHIÊN CỨU 1.
Khái quát về tình hình nghiên cứu về côn trùng trên thế giới Hiện nay trên thế giới có rất nhiều tài liệu nghiên cứu về con trùng đƣợc xuất bản, công bố. Ngay từ khi loài ngƣời mới xuất hiện. đặc biệt là từ lúc con ngƣời mới bắt đầu biết trồng trọt và chăn nuôi họ đã va chạm với sự phá hoạt của côn trùng về nhiều mặt. Xuất phát từ nh ng vấn đề đó đã có nhiều ngƣời bắt tay vào tìm hiểu và nghiên cứu các loài côn trùng nhƣ: Năm 1931 ở pháp có cuốn „Côn trùng và sự phá hại của nó‟ của Eseguy đã đề cập đến một số vấn đề về sâu hại thông: Mọt hại thông(Myelaphilus Minipisdarl) ong ăn lá thông( Lophynus Mini) Trong các tác phẩm nghiên cứu của ông nhà triết học c Hy lạp Aristoteles(384-322 TCN) đã hệ thống hóa đƣợc hơn 60 loài côn trùng.
Ông đã gọi tất cả các loài côn trùng ấy là nh ng loài chân có đốt. Hội con trùng học đầu tiên trên thế giới đƣợc thành lập ở nƣớc Anh năm 1745. Hội côn trùng ở nga đƣợc thành lập năm 1959, Nhà côn trùng Nga Keppen(1882-1883) đã xuất bản cuốn sách gồm 3 tập về côn trùng lâm nghiệp trong đó đề cập nhiều đến côn trùng thuộc bộ cánh cứng. Nh ng cuộc du hành của nhà côn trùng Nga nhƣ Potarin(1976-1899), Provorovski(1979-1895), Kozlov(1883-1921) đã xuất bản nh ng tài liệu về côn trùng ở trung tâm châu Á, Mông c và miền tây Trung Quốc.Đến thế kĩ XIX đã xuất bản nhiều tài liệu của côn trùng ở châu âu, châu Mỹ(gồm 40 tập) ở Madagatsca( gồm 6 tập) quần đảo ha oai, ấn độ và nhiều nƣớc khác trên thế giới.
Trong các tài liệu nói trên đều đề cập đến các loài côn trùng thuộc Bộ cánh cứng nhƣ: mọt, xén tóc và các loài cánh cứng ăn hại lá khác. 4 Về phân loại năm 1910-1940 Volka và Sonkling đã xuất bản một tài liệu về côn trùng thuộc Bộ cánh cứng(Coleoptara) gồm 240. Trong đó đề cập nhiều loài cánh cứng thuộc bộ lá Chrysomelidea.Ilsnki đã xuất bản cuốn “Phân loại côn trùng bằng trứng, sâu non,nhộng và các loài sâu hại rừng” Năm 1958 viện hàn lâm khoa học Liên Xô đã xuất bản tập “Phân loại con trùng ở các dãy rừng phòng hộ” tác giả L.Ap non di và G. Năm 1958, các nhà côn trùng trung quốc tìm ra đặc tính sinh vật học, sinh thái học của các loài sâu hại rừng.
Năm 1959 đã cho ra đời cuối “Sâm lâm côn trùng học và các biện pháp phòng trừ các loài sâu hại rừng”. Giáo trình “Côn trùng học” Liên Xô xuất bản năm 1961 đã giới thiệu nhiều loài sâu hại thông, quan trọng nhất là giống(Dendrolimus) Năm 1961 Viện hàn lâm khoa học Liên Xô cho ra đời cuốn “Phân loại côn trùng thuộc bộ cánh cứng phần Châu Âu thuộc Liên Xô Ở Trung Quốc giáo trình “Sâm lâm côn trùng học” của trang chấp trung xuất bản năm 1961, năm 1978 xuất bản cuốn “hình vẽ côn trùng thiên địch” Năm 1978, sở nghiên cứu động vật trƣờng Đại Học Nông Nghiệp Triết Giang đã xuất bản cuốn “Hình vẽ côn trùng thiên địch” trong đó đề cập đến đặc điểm sinh học của côn trùng ăn thịt. Năm 1987 Thái Băng Hoa và Cao Thu Lâm đã xuất bản cuốn “Côn trùng rừng vân nam” đã xây dựng bảng tra của 3 họ phụ và họ bộ lá (Chrysomelidae) cụ thể họ phụ Chrysonmelinea đã giới thiệu 35 loài, họ phụ Alticinae đã giới thiệu 39 loài, họ phụ Glirucinae đã giới thiệu 93 loài. Khái quát về tình hình nghiên cứu về côn trùng ở Việt Nam Năm 1967, xuất bản giáo trình “côn trùng lâm nghiệp” của Phạm Ngọc Anh.
5 Năm 1993, xuất bản giáo trình “Kĩ thuật phòng trừ các loài sâu hại rừng” Năm 1997, xuất bản giáo trình “Côn trùng rừng” của Trần Công Loanh, Nguyễn Thế Nhã. Năm 2001, trong cuốn “Điều tra dự tính dự báo sâu bệnh trong lâm nghiệp” của các tác giả Trần Công Loanh, Nguyễn Thế Nhã, Trần Văn Mão đƣa ra các biện pháp về điều tra đánh giá và dự tính dự báo khả năng phát dịch của sâu, bệnh hại rừng dựa vào đặc điểm của mỗi loài. Năm 2009-2011, Nguyễn Thế Nhã đã xác định đƣợc 4 loài sâu ăn lá gây hại nhiều nhất là loài sâu róm 4 túm lông (Dasychira axutha) thuộc họ ngài độc. Xác định đƣợc các đặc điểm cơ bản của sâu róm 4 túm lông nhƣ đặc điểm hình thái của các pha trƣởng thành, sâu non, trứng và một số tập tính cơ bản nhƣ sinh sản, cƣ trú hoạt động, tập tính ăn hại, số tu i sâu non.
Ngoài ra còn xác định đƣợc các loài thiên địch của loài này. Ngoài ra còn rất nhiều tài liệu nghiên cứu đƣợc sinh viên trƣờng Đại học Lâm Nghiệp thực hiện đã đề cập tới các loài sâu hại thông nhƣ: Nghiên cứu biến động của mật độ sâu ăn lá thông phục vụ cho công tác bảo vệ rừng thông.3 Tình hình nghiên cứu về sâu hại Thông Hiện nay trên thế giới có nhiều tác giả nghiên cứu về quản lý t ng hợp sâu bệnh hại nói chung và sâu bệnh hại cây lâm nghiệp nói riêng.
