MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cùng với sự phát triển và đòi hỏi của hội nhập kinh tế quốc tế, hoạt động của các ngân hàng Việt Nam đang thay đổi theo tiến trình của nền kinh tế thế giới, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng về dịch vụ. Nắm bắt xu thế đó, các ngân hàng ngày càng đa dạng hóa các sản phẩm nhằm thỏa mãn nhu cầu của khách hàng từ các nghiệp vụ ngân hàng đối nội và đối ngoại từ nghiệp vụ tín dụng đến nghiệp vụ kinh doanh ngoại tệ, thanh toán điện tử, thanh toán quốc tế. Bên cạnh đó các sản phẩm dịch vụ truyền thống của ngân hàng nhƣ mở tài khoản, nhận tiền gửi của các tổ chức kinh tế và dân cƣ, dịch vụ chuyển tiền kiều hối, dịch vụ tƣ vấn khách hàng thì các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam cũng ngày càng đa dạng hóa các dịch vụ khác mang tính hiện đại trong đó có dịch vụ thẻ - một dịch vụ đang đƣợc coi là “miếng đất màu mỡ” mới cho các ngân hàng với số lƣợng khách hàng đầy tiềm năng.
Dịch vụ thẻ ngân hàng có thể đáp ứng phần lớn những yêu cầu của khách hàng vì tính tiện dụng, an toàn và đƣợc sử dụng rộng rãi trên thế giới, đặc biệt ở những quốc gia có nền kinh tế phát triển. Mỗi ngân hàng đều có những chiến lƣợc phát triển riêng đáp ứng nhu cầu của từng nhóm khách hàng khác nhau và khẳng định thƣơng hiệu dịch vụ thẻ của mình. Với sự tham gia sôi động của các ngân hàng vào lĩnh vực dịch vụ thẻ thì nhu cầu của khách hàng ngày càng đƣợc thỏa mãn và thị trƣờng dịch vụ thẻ cũng trở nên sôi động hơn bao giờ hết. Hoạt động dịch vụ thẻ của các ngân hàng ở Việt Nam ngày càng sôi động với sự tham gia của các ngân hàng, đƣa ra thị trƣờng các loại sản phẩm dịch vụ thẻ đa dạng, phong phú và hiện đại.
Trong đó các ngân hàng tập trung vào việc phát triển mạng lƣới cây ATM và điểm POS để thu hút khách hàng tiềm năng của mình. Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam là một trong những ngân hàng hoạt 2 động sôi nổi và đi đầu trong kinh doanh dịch vụ thẻ và trở thành một trong những ngân hàng hàng đầu trong việc cung cấp dịch vụ thẻ. Tuy nhiên, dƣới sự đòi hỏi ngày càng cao của thị trƣờng và sự cạnh tranh của các ngân hàng đối thủ, phát triển dịch vụ thẻ của ngân hàng trong thời gian qua còn gặp nhiều khó khăn, hạn chế trong công tác triển khai thực hiện. Các chi nhánh của ngân hàng TMCP ngoại thƣơng Việt Nam trong đó có Chi nhánh (CN) Hải Phòng cũng gặp nhiều khó khăn trong quá trình triển khai dịch vụ thẻ.
Nhằm bảo vệ vị thế là một NHTM đi đầu trong việc khai thác và phát triển dịch vụ thẻ tại Việt Nam, tác giả xin chọn đề tài: “Biện pháp phát triển kinh doanh dịch vụ thẻ tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Hải Phòng” làm luận văn thạc sĩ của mình với mong muốn góp phần nâng cao chất lƣợng dịch vụ thẻ để từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng VCB Hải Phòng 2. Mục tiêu nghiên cứu 2. Mục tiêu chung Trên cơ sở nghiên cứu lý luận về phát triển dịch vụ thẻ và thực trạng phát triển kinh doanh dịch vụ thẻ tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Hải Phòng, từ đó đề xuất một số biện pháp phát triển kinh doanh dịch vụ thẻ tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Hải Phòng 2. Mục tiêu cụ thể - Hệ thống cơ sở lý luận và thực tễn về kinh doanh dịch vụ thẻ tại ngân hàng thƣơng mại - Phân tích thực trạng pháp phát triển kinh doanh dịch vụ thẻ tại ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Hải Phòng giai đoạn 2016 – 2020.
Từ đó đánh giá những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân hạn chế trong công tác phát triển kinh doanh dịch vụ thẻ tại ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Hải Phòng 3 - Đề xuất biện pháp phát triển kinh doanh dịch vụ thẻ tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Hải Phòng giai đoạn 2020 - 2025 3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài là phát triển kinh doanh dịch vụ thẻ tại ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Hải Phòng 3. Phạm vi nghiên cứu Về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu hoạt động phát triển kinh doanh dịch vụ thẻ tại ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Hải Phòng Về không gian: Tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Hải Phòng Về thời gian: Giai đoạn từ 2016 – 2020 đối với thực trạng nghiên cứu và 2021-2025 đối với biện pháp đề xuất.
Phƣơng pháp nghiên cứu Trong quá trình nghiên cứu, luận văn đã sử dụng chủ yếu phƣơng pháp nghiên cứu định tính để thực hiện nhằm đảm bảo tính khoa học và thực tiễn các nội dung nghiên cứu, cụ thể luận văn sử dụng một số phƣơng pháp cụ thể sau: Phƣơng pháp lịch sử: kế thừa những kết quả tƣ liệu thống kê. Phƣơng pháp thống kê, mô tả: tác giả thu thập các số liệu từ các báo cáo tổng kết hoạt động kinh doanh, báo cáo thƣờng niên, báo cáo tài chính của Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Hải Phòng và số liệu sẽ đƣợc xử lý bằng phƣơng pháp thống kê mô tả: điều tra, tổng hợp, phân tích, so sánh, …thông qua bảng biểu, đồ thị. Phƣơng pháp phân tích,so sánh: thông qua các dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính,báo cáo thƣờng niên của Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Hải Phòng từ đó tác giả phân tích,so sánh đối chiếu để đánh giá thực trạng 4 phát triển kinh doanh dịch vụ thẻ tại ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Hải Phòng 5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 5.
Ý nghĩa khoa học - Luận văn bổ sung cơ sở lý luận, các luận cứ khoa học về phát triển kinh doanh dịch vụ thẻ tại ngân hàng 5. Ý nghĩa thực tiễn Phân tích đánh giá thực trạng phát triển kinh doanh dịch vụ thẻ tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Hải Phòng giai đoạn 2016 – 2020. Từ đó đƣa ra những thành tựu và hạn chế còn tồn tại cũng nhƣ nguyên nhân của hạn chế trong phát triển kinh doanh dịch vụ thẻ tại ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Hải Phòng - Trên cơ sở hạn chế, bất cập và dựa trên bối cảnh, phƣơng hƣớng, khái niệm, định hƣớng về phát triển kinh doanh dịch vụ thẻ tại ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Hải Phòng, tác giả đề xuất một số Biện pháp phát triển kinh doanh dịch vụ thẻ tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Hải Phòng 6. Kết cấu luận văn Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về phát triển kinh doanh dịch vụ thẻ của ngân hàng thƣơng mại Chƣơng 2: Thực trạng phát triển kinh doanh dịch vụ thẻ tại ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Hải Phòng Chƣơng 3: Biện pháp phát triển kinh doanh dịch vụ thẻ tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam - Chi nhánh Hải Phòng 5 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ THẺ CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.
Tổng quan về dịch vụ thẻ của ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm và đặc điểm dịch vụ thẻ ngân hàng “Thẻ ngân hàng” (dƣới đây gọi tắt là “thẻ”): Là phƣơng tiện do tổ chức phát hành thẻ phát hành để thực hiện giao dịch thẻ theo các điều kiện và điều khoản đƣợc các bên thoả thuận[1] Nhƣ vậy, thẻ ngân hàng là một loại thẻ đƣợc phát hành bởi các ngân hàng và các công ty tài chính. Thẻ ngân hàng là công cụ thanh toán đƣợc tích hợp nhiều tính năng gồm chuyển tiền, rút tiền, thanh toán hóa đơn, tiết kiệm và thực hiện các giao dịch liên kết với các ứng dụng điện tử. Khách hàng có thể dùng thẻ ngân hàng thực hiện các giao dịch thanh toán khi mua hàng mà không cần dùng tiền mặt.
Chủ thẻ có thể rút tiền, chuyển tiền trong phạm vi số dƣ thẻ. “Dịch vụ thẻ thẻ ngân hàng là công cụ thanh toán do ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng phát hành cấp cho khách hàng sử dụng để thanh toán tiền mua hàng hóa, dịch vụ hoặc rút tiền mặt trong phạm vi số dƣ tiền của mình hoặc hạn mức tín dụng đƣợc cấp, các giao dịch này liên quan đến thanh toán thông qua ngân hàng Cơ sở chấp nhận thẻ và đơn vị cung ứng dịch vụ rút tiền mặt đòi tiền chủ thẻ thông qua ngân hàng thanh toán (NHTT) và ngân hàng phát hành (NHPH).”[2] Về hình thức của thẻ, các loại thẻ ngân hàng thƣờng đƣợc làm từ chất liệu nhựa, hình chữ nhật thƣờng có kích thƣớc chuẩn là chiều dài: 85.37 Inch) và chiều rộng: 53. Trên thẻ thƣờng có các thông tin: Tên tổ chức phát hành thẻ ngân hàng Tên loại thẻ Họ và tên chủ thẻ 6 Số thẻ ngân hàng Hiệu lực thẻ Trong số các sản phẩm của dịch vụ ngân hàng bán lẻ, dịch vụ thẻ ngân hàng mang những đặc điểm riêng nhất định: - Hoạt động thẻ ngân hàng cũng mang lại nhiều tiện ích không chỉ đối với nền kinh tế, hệ thống ngân hàng. Bên cạnh đó cũng mang lại nhiều lợi ích đối với những chủ sử dụng thẻ.
Tuy nhiên, dịch vụ thẻ cũng là một trong những hoạt động tiềm ẩn nhiều rủi ro và tổn thất. - Cùng với sự phát triển các phƣơng tiện thanh toán không dùng tiền ngoài ra nhƣ: séc, uỷ nhiệm chi, uỷ nhiệm thu, Home banking, Phone banking, Internet banking, E-banking., thẻ ngân hàng đã và đang góp phần làm giảm tỷ lệ thanh toán bằng tiền mặt trong các giao dịch kinh tế. Đặc điểm của kinh doanh dịch vụ thẻ là cần nguồn vốn đầ tƣ lớn cho việc xây dựng hệ thống phát hành thẻ, các dịch vụ quản lý thẻ, quản lý rủi ro. - Dịch vụ thẻ ngân hàng đòi hỏi một đội ngũ nhân viên giỏi có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và kinh nghiệm để đảm bảo, đáp ứng nhu cầu thông suốt và an toàn trong hoạt động thẻ và thỏa mãn yêu cầu của các TCTQT.
“Một đặc điểm nữa của loại hình dịch vụ thẻ ngân hàng là tính chất đồng nhất cao, sự khác biệt của sản phẩm hầu nhƣ không có.