CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm giảng viên, đội ngũ, đội ngũ giảng viên, đại học dân lập , đại học tư thục 1.1 Khái niệm giảng viên Có nhiều quan niệm và cách hiểu khác nhau về giảng viên, nhà giáo nhưng theo Luật Giáo dục – 2005 tại mục 3 điều 70 chương IV quy định: “1. Nhà giáo là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà trường, cơ sở giáo dục khác.
Nhà giáo phải có tiêu chuẩn sau đây: a. Phẩm chất, đạo đức, tư tưởng tốt. Đạt trình độ chuẩn được đào tạo về chuyên môn, nghiệp vụ. Đủ sức khoẻ theo yêu cầu nghề nghiệp.
Lý lịch bản thân rõ ràng. Nhà giáo giảng dạy ở cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp gọi là giáo viên; ở cơ sở giáo dục đại học gọi là giảng viên”. Như vậy, giảng viên là nhà giáo làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục ở các trường cao đẳng và đại học. Giảng viên là viên chức thuộc ngành giáo dục đào tạo.
Cần phân biệt khái niệm giảng viên (nhà giáo) với khái niệm giảng viên theo tiêu chuẩn ngạch, bậc giảng viên, một chức danh của cao đẳng và đại học ban hành theo Quyết định 538/TCCP ngày 18/12/1995. Trong Luật giáo dục 2005, chúng ta thấy nhiệm vụ của người giảng viên ở các trường cao đẳng và đại học thể hiện: 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Dạy nghề: Giảng viên có nhiệm vụ rèn luyện người sinh viên nắm vững hệ thống tri thức văn hoá, khoa học, kỹ thuật, công nghệ, chuyên môn nghiệp vụ để hình thành các kỹ năng nghề nghiệp. Cung cấp cho sinh viên hệ thống tri thức được chọn lọc trong kho tàng hiểu biết của nhân loại tích luỹ; đồng thời tiếp nhận phát triển tri thức trong giai đoạn mới của thế giới, đáp ứng phù hợp với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. - Phát triển trí tuệ: Giảng viên có nhiệm vụ xây dựng phương pháp giảng dạy, để phát triển năng lực hoạt động trí tuệ, những thói quen, những kỹ năng của người học.
Tạo điều kiện người sinh viên nắm vững được hệ thống tri thức, nắm bắt sự phát triển khoa học công nghệ, hình thành tư duy sáng tạo, giúp họ định hướng, đồng thời giải quyết, xử lý tình huống trong cuộc sống thực tiễn. - Giáo dục phẩm chất, nhân cách: Đây là một nhiệm vụ hết sức quan trọng, là quá trình hình thành ở sinh viên những thế giới quan khoa học, lý tưởng cách mạng, yêu Tổ quốc, yêu dân tộc; Giáo dục phẩm chất, đạo đức, xây dựng lối sống hoà hợp cộng đồng, nhận thức được tầm quan trọng của sự nghiệp phát triển xã hội, phát triển đất nước ổn định, bền vững. Khái niệm đội ngũ Theo từ điển Tiếng Việt: Đội ngũ là một khối đông người cùng chức năng nghề nghiệp, được tập hợp và tổ chức thành một lực lượng [6;47] Ngoài ra do cách tiếp cận khác nhau các tác giả nghiên cứu đã có khái niệm đội ngũ khác nhau, nhưng tựu chung lại vẫn phản ánh: đó là một nhóm người được tổ chức và tập hợp thành một lực lượng để cùng thực hiện một hay nhiều chức năng, họ có thể cùng nghề nghiệp, hoặc không cùng nghề nghiệp; nhưng có chung một lý tưởng, mục đích nhất định và gắn bó với nhau về quyền lợi vật chất, tinh thần.Đội ngũ giảng viên 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đội ngũ giảng viên là một tập hợp các nhà giáo làm nhiệm vụ giảng dạy và nghiên cứu khoa học ở các trường cao đẳng và đại học gắn kết với nhau để thực hiện hoàn thành nhiệm vụ, theo hệ thống, mục tiêu giáo dục, cùng trực tiếp giảng dạy và giáo dục sinh viên theo sự ràng buộc những nguyên tắc có tính chất của ngành giáo dục và của Nhà nước. Đội ngũ giảng viên là lực lượng nòng cốt đóng vai trò hết sức quan trọng, có tính quyết định trong quá trình giáo dục, đào tạo.
Do vậy việc xây dựng và phát triển đội ngũ giảng viên là một nhiệm vụ trọng tâm của các cấp quản lý trong các trường cao đẳng, đại học. Tác giả Nguyễn Quang Tuyền trong tác phẩm “Quản lý nhân sự và việc phát triển giảng viên trong nhà trường” quan niệm xây dựng và phát triển đội ngũ giảng viên là: “Xây dựng đội ngũ giảng viên đủ về cơ cấu, loại hình, đoàn kết nhất trí trên cơ sở đường lối giáo dục của Đảng và ngày càng vững mạnh về chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ đủ sức thực hiện có chất lượng mục tiêu và kế hoạch đào tạo" 06;24 1. Đại học dân lập Đại học dân lập là cơ sở giáo dục do các tổ chức tập thể không thuộc nhà nước đứng ra thành lập, cùng góp vốn đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, cùng tham gia quản lý điều hành mọi hoạt động theo quy định của pháp luật. Trường đại học dân lập chịu sự quản lý nhà nước về giáo dục của Bộ giáo dục và Đào tạo; chịu sự quản lý hành chính theo lãnh thổ của UBND tỉnh nơi trường đặt trụ sở.
Trường đại học dân lập được tự chủ tổ chức về nhân sự, kinh phí hoạt động. Hiệu trưởng trường đại học dân lập ban hành quy chế chi tiêu nội bộ sau khi Hội đồng quản trị đã có quyết nghị phê chuẩn phù hợp với quy định hiện hành theo Thông tư số 18/2000/TT-BTC ngày 01/3/2003 của Bộ Tài chính và 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thông tư 44/2000/TTLB/BTC-BGD & ĐT – BLĐTB &XH ngày 23/5/2000 của Liên Bộ Tài chính, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Lao động Thương binh xã hội. Theo Luật giáo dục: “1. Các cơ sở giáo dục - đào tạo ngoài công lập được thành lập và hoạt động nhằm thực hiện chủ trương xã hội hóa là các cơ sở bán công, dân lập và tư thục trong hệ thống Giáo dục quốc dân.
Các cơ sở Giáo dục - Đào tạo hoạt động ngoài công lập hoạt động không nhằm mục đích thương mại hóa, quản lý tài chính theo cơ chế đơn vị sự nghiệp có thu, tự trang trải chi phí hoạt động. Trong quá trình hoạt động nếu có chênh lệch thu nhiều hơn chi cơ sở được chi tăng cường cơ sở vật chất, chi nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập và trích các quỹ khen thưởng, phúc lợi nhằm nâng cao đời sống vật chất tinh thần cho người lao động. Các cơ sở Giáo dục - Đào tạo ngoài công lập phải tổ chức quản lý tài chính, tài sản hạch toán kiểm toán phù hợp với từng loại hình theo quy định của Nhà nước; chịu sự kiểm tra kiểm soát của Nhà nước; có thẩm quyền, được mở tài khoản tại Kho bạc nhà nước hoặc ngân hàng thương mại để giao dịch. Các cơ sở giáo Giáo dục - Đào tạo ngoài công lập được áp dụng chính sách ưu đãi đối với các cơ sở thực hiện xã hội hóa theo Thông tư số 18/2000/TT-BTC ngày 02/3/2000 của Bộ Tài chính “Hướng dẫn một số điều Nghị định số 73/1999/NĐ-CP của Chính phủ ngày 19/8/1999 về chế độ tài chính khuyến khích đối với các cơ sở ngoài công lập trong lĩnh vực giáo dục, văn hóa, thể thao”.
Đại học tư thục 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tính đến thời điểm hiện nay các trường đại học dân lập đã và đang chuyển sang trường tư thục, theo Quyết định số 122/2006/QĐ-TTg ngày 29 tháng 5 năm 2006 của Thủ tướng Chính phủ về việc chuyển loại hình trường đại học dân lập sang loại hình trường đại học tư thục. Khác với trường đại học dân lập, trường đại học tư thục là trường do người có quốc tịch Việt Nam thành lập và hoạt động theo Quy chế của trường tư thục (do Thủ tướng Chính phủ ban hành), Điều lệ trường đại học và Quy định của pháp luật. Trường đại tư thục có địa vị pháp lý như các trường đại học công lập trong hệ thống giáo dục quốc dân. Trường đại học tư thục được quyền tự chủ và chịu trách nhiệm về quy hoạch, kế hoạch phát triển, tổ chức các hoạt động đào tạo, khoa học và công nghệ, tài chính, quan hệ quốc tế, tổ chức và nhân sự của trường.
Khái niệm xây dựng và phát triển đội ngũ giảng viên 1. Khái niệm xây dựng và phát triển Xung quanh khái niệm xây dựng và phát triển có nhiều góc độ tiếp cận khác nhau, theo từ điển Tiếng Việt " Xây dựng và phát triển là biến đổi hoặc làm cho biến đổi từ ít đến nhiều, hẹp đến rộng, thấp đến cao, đơn giản đến phức tạp " 06; 743. Theo Đại từ điển Tiếng Việt - Bộ GD & ĐT " Xây dựng và phát triển là sự hình thành, vận động, tiến triển theo chiều hướng tăng lên" 49; 1321. - Theo quan niệm David C.
Korten, nhà hoạt động xã hội của Mỹ: "Xây dựng và phát triển là một tiến trình qua đó các thành viên của xã hội tăng được những khả năng của cá nhân và định chế của mình để huy động và quản lý nguồn nhân lực tạo ra những thành quả bền vững, cải tiến chất lượng cuộc sống phù hợp với nguyện vọng của họ" 32; 119. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Như vậy thì ta có thể thấy: Xây dựng và phát triển là tăng trưởng tiến lên; biểu hiện sự thay đổi tăng tiến cả về lượng lẫn chất, cả thời gian và không gian của sự vật, hiện tượng, con người trong xã hội. Khái niệm về xây dựng và phát triển đội ngũ giảng viên Đội ngũ giảng viên là lực lượng nòng cốt đóng vai trò hết sức quan trọng, có tính quyết định trong quá trình giáo dục, đào tạo. Do đó trong công tác quản lý, việc chăm lo xây dựng và phát triển đội ngũ giảng viên là một nhiệm vụ trọng tâm của các cấp quản lý, của mọi đơn vị quản lý trong nhà trường.
Theo tác giả Nguyễn Quang Tuyền về xây dựng và phát triển đội ngũ giảng viên: "Xây dựng đội ngũ giảng viên đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, loại hình, đoàn kết nhất trí trên cơ sở đường lối giáo dục của Đảng và ngày càng vững mạnh về chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ đủ sức thực hiện có chất lượng mục tiêu và kế hoạch đào tạo " 06; 24. Như vậy việc phát triển đội ngũ giảng viên trong nhà trường, chính là xây dựng đội ngũ giảng viên yêu nghề, tâm huyết với sự nghiệp giáo dục đào tạo, gắn bó với nhà trường, có đạo đức trong sáng, có lý tưởng dân tộc và chủ nghĩa xã hội, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.