CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Kỹ năng và kỹ năng hoạt động nói chung là vấn đề được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu từ rất sớm. Từ đầu thế kỷ XX nhiều nhà Tâm lý học, Giáo dục học quan tâm.
Đặc biệt vào những năm 20 - 30 của thế kỷ XX, việc nghiên cứu kỹ năng được các nhà tâm lý học và giáo dục Xô Viết chú ý như N.Crupxkaia quan tâm đến việc hình thành những kỹ năng lao động trong việc dạy hướng nghiệp cho học sinh phổ thông. Từ thập niên 60 - 70 của thế kỷ XX, đã xuất hiện nhiều nghiên cứu về tình huống có vấn đề trong dạy học ở Liên Xô (cũ), như I.Lecne với: “Dạy học nêu vấn đề” (1972) và “Những cơ sở của dạy học nêu vấn đề”(1979). Các nghiên cứu đã làm sáng tỏ hàng loạt các khái niệm có liên quan: Vấn đề, tình huống có vấn đề, cấu trúc của tình huống có vấn đề, các tình huống, xây dựng tình huống có vấn đề… Tại Mỹ, năm 1989 tại Mỹ hiệp hội đào tạo và Phát triển Mỹ đã thực hiện nghiên cứu về các kỹ năng cơ bản trong công việc. Kết luận được đưa ra có 13 kỹ năng cơ bản cần thiết để thành công trong công việc: Kỹ năng học và tự học, kỹ năng lắng nghe, kỹ năng thuyết trình, kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng tư duy sáng tạo, kỹ năng quản lý bản thân và tinh thần tự tôn, kỹ năng đặt mục tiêu, kỹ năng phát triển cá nhân và sự nghiệp, kỹ năng giao tiếp và ứng xử và tạo lập quan hệ, kỹ năng làm việc đồng đội, kỹ năng đàm phán, kỹ năng tổ chức công việc hiệu quả, kỹ năng lãnh đạo bản thân Một số tác giả đi sâu vào nghiên cứu các tình huống có vấn đề diễn ra trong giao tiếp sư phạm, trong giáo dục học sinh (được hiểu như là những THSP).
Tình huống có vấn đề trong giao tiếp sư phạm luôn đòi hỏi các nhà giáo dục phải suy nghĩ tìm cách giải quyết. 5 Ở Việt Nam, việc nghiên cứu về kỹ năng và kỹ năng giải quyết THSP được quan tâm khá nhiều trong thời gian gần đây. Tác giả Trần Trọng Thuỷ đã đi sâu nghiên cứu kỹ năng lao động công nghiệp. Trong cuốn “Tâm lý học lao động”, ông đã trình bày khái niệm kỹ năng và các điều kiện hình thành kỹ năng lao động.
Tác giả Trần Quốc Thành đi sâu nghiên cứu về kỹ năng tổ chức trò chơi của chi đội trưởng chi đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh. Tác giả coi kỹ năng là một biểu hiện của năng lực “là sự thực hiện có kết quả một hành động nào đó bằng cách vận dụng những tri thức, vốn kinh nghiệm đã có để hành động phù hợp với điều kiện cho phép”. Nguyễn Ngọc Bảo và Nguyễn Đình Chỉnh là tác giả cuốn “Thực hành giáo dục học” (1989). Trong đó khá nhiều THSP đã được tập hợp nhằm giúp sinh viên tập giải quyết các vấn đề từ thực tiễn giáo dục.
Nguyễn Văn Lê (2001) cùng các giáo viên cộng tác sưu tầm hệ thống THSP ở phổ thông, phân tích những cách xử lý thành công hay thất bại qua đó xác định một số nguyên tắc ứng xử sư phạm. Như vậy, nghiên cứu về kỹ năng nói chung và kỹ năng giải quyết THSP không còn là vấn đề mới mẻ. Tuy nhiên việc đi sâu nghiên cứu về các tình huống sư phạm trong các môn học ở tiểu học và thực trạng kỹ năng giải quyết THSP và biện pháp giải quyết các tình huống sư phạm trong quá trình dạy học các môn học ở tiểu học nói chung, dạy học môn toán ở lớp 1, 2, 3 nói riêng ở mỗi lớp học chưa được đề cập một cách cụ thể. Nội dung chương trình môn toán lớp 1, 2, 3 1.
Nội dung chương trình môn Toán lớp 1 a, Số học Các số đến 10. Phép cộng và phép trừ trong phạm vi 10 - Nhận biết quan hệ số lượng (nhiều hơn, ít hơn, bằng nhau). - Đọc, đếm, viết, so sánh các số đến 10. Sử dụng các dấu = (bằng), < (ít hơn), > (lớn hơn).
6 - Bước đầu giới thiệu khái niệm về phép cộng. - Bước đầu giới thiệu khái niệm về phép trừ. - Bảng cộng và bảng trừ trong phạm vi 10. - Số 0 trong phép cộng, phép trừ.
- Mối quan hệ giữa phép cộng và phép trừ. - Tính giá trị biểu thức số có đến hai dáu phép tính cộng, trừ. Phép cộng và phép trừ không nhớ trong phạm vi 100. - Đọc, đếm, viết, so sánh, các số đến 100.
Giới thiệu hàng chục, hàng đơn vị. Giới thiệu tia số. - Phép cộng và phép trừ không nhớ trong phạm vi 100. Tính nhẩm và tính viết trong phạm vi 100.
- Tính giá trị biểu thức số có đến hai phép tính cộng, trừ (các trường hợp đơn giản). b, Đại lượng và đo đại lượng - Giới thiệu đơn vị đo độ dài xăngtimét: Đọc, viết và thực hiện phép tính với đơn vị đo xăngtimét. Tập đo và ước lượng độ dài. - Giới thiệu đơn vị đo thời gian: tuần lễ, ngày trong tuần.
Bước đầu làm quen với đọc lịch (loại lịch hàng ngày), đọc giờ đúng trên đồng hồ(khi kim phút chỉ số 12. c, Hình học - Nhận dạng bước đầu về hình vuông, hình tam giác, hình tròn. - Giới thiệu về điểm, điểm ở trong, điểm ở ngoài một hình, đoạn thẳng. - Thực hành vẽ đoạn thẳng, vẽ hình trên giấy kẻ ô vuông, gấp, cắt hình.
d, Giải toán - Giới thiệu bài toán có lời văn. - Giải các bài toán bằng một phép cộng hoặc một phép trừ, chủ yếu là các bài toán thêm, bớt một số đơn vị. Chương trình môn Toán lớp 2 7 a, Số học Phép cộng và phép trừ có nhớ trong phạm vi 100. - Giới thiệu tên gọi thành phần và kết quả trong phép cộng (số hạng, tổng) và phép trừ(số bị trừ, số trừ, hiệu).
- Bảng cộng, bảng trừ trong phạm vi 20. - Phép cộng và phép trừ không nhớ hoặc có nhớ trong phạm vi 100. Tính nhẩm và viết. - Tính giá trị biểu thức số có đến hai dấu phép tính cộng, trừ.
- Giải bài tập dạng “Tìm x biết: x + a = b, x – a = b, a – x = b (với a, b là các số có đến hai chữ số)” bằng sử dụng mối quan hệ thành phần và kết quả của phép tính. Phép cộng, phép trừ trong phạm vi 1000. - Đọc, viết, so sánh các số có 3 chữ số. Giới thiệu hàng đơn vị, hàng chục, hàng trăm.
- Phép cộng các số có đến 3 chữ số, tổng không quá 1000, không nhớ. Tính nhẩm và tính viết. - Phép trừ các số có đến 3 chữ số, không nhớ. - Tính giá trị các biểu thức số có đến hai dấu phép tính cộng, trừ, không có dấu ngoặc.
Phép nhân và phép chia - Giới thiệu khái niệm ban đầu về phép nhân: lập phép nhân từ tổng các số hạng bằng nhau. Giới thiệu về thừa số và tích. - Giới thiệu khái niệm ban đầu về phép chia: lập phép chia từ phép nhân có một thừa số chưa biết khi biết tích và thừa số kia. Giới thiệu số bị chia, số chia, thương.
- Lập bảng nhân 2, 3, 4, 5 với tích không quá 50. - Lập bảng chia cho 2, 3, 4, 5 với số bị chia không quá 50. - Nhân với 1 và chia cho 1. Số bị chia là 0.
Không thể chia cho 0. - Nhân, chia nhẩm trong phạm vi các bảng tính. Nhân số có đến 2 chữ số với số có 1 chữ số không nhớ. Chia số có đến 2 chữ số cho số có một chữ số, các bước chia trong phạm vi các bảng tính.
- Tính giá trị biểu thức số có đến hai dấu phép tinh cộng, trừ hoặc nhân, chia. Giải bài tập dạng “Tìm x biết: a × x = b, x : a = b” (với a là số có 1 chữ số, khác 0, b là số có 2 chữ số).” 1 - Giới thiệu các phần bằng nhau của đợn vị (dạng , với n là các số tự 𝑛 nhiên khác 0 và không vượt quá 5). b, Đại lượng và đo đại lượng Giới thiệu đơn vị đo độ dài đêximét, mét, kilômét, milimét. - Đọc, viết các số đo độ dài theo đơn vị đo mới học.
Quan hệ giữa các đơn vị đo độ dài: 1m=10dm, 1dm=10cm, 1m=100cm, 1km=1000m, 1m=1000mm. Tập chuyển đổi các đơn vị đo độ dài, thực hiện phép tính với số đo độ dài (các trường hợp đơn giản). Tập đo và ước lượng độ dài. - Giới thiệu về lít.
Đọc, viết, làm tính với các số đo theo đơn vị lít. Tập đong, đo, ước lượng theo đơn vị lít. - Giới thiệu đơn vị đo khối lượng kilôgam. Đọc, viết, làm tính với các số đo theo đơn vị kilôgam.
Tập cân và ước lượng theo kilôgam. - Giới thiệu đơn vị đo thời gian: giờ, tháng. Thực hành đọc lịch (loại lịch hàng ngày), đọc giờ khi kim phút chỉ vào số 3,6. Thực hiện phép tính với các số đo theo đơn vị giờ, tháng.
- Giới thiệu tiền Việt Nam (trong phạm vi các số học). Tập đổi tiền trong trường hợp đơn giản. Đọc, viết, làm tính với các số đo đơn vị đồng. c, Yếu tố hình học - Giới thiệu về đường thẳng.
Ba điểm thẳng hàng. - Giới thiệu đường gấp khúc. Tính độ dài đường gấp khúc. - Giới thiệu hình tứ giác, hình chữ nhật.
Vẽ hình trên giấy ô vuông. 9 - Giới thiệu khái niệm ban đầu về chu vi của một hình đơn giản. Tính chu vi hình tam giác, hình tứ giác. d, Giải bài toán - Giải các bài toán đơn về phép cộng và phép trừ (trong đó có bài toán về nhiều hơn hoặc ít hơn một số đơn vị), phép nhân và phép chia.
Chương trình môn Toán lớp 3 a, Số học Phép nhân và phép chia trong phạm vi 100 (tiếp) - Củng cố các bảng nhân với 2, 3, 4, 5 (tích không quá 50) và các bảng chia cho 2, 3, 4, 5 (số bị chia không quá 50). Bổ sung cộng, trừ các số có 3 chữ số có nhớ không quá 1 lần. - Lập các bảng nhân với 6, 7, 8 ,9, 10 (tích không quá 100) và các bảng chia với 6, 7, 8, 9, 10 (số bị chia không quá 100). - Hoàn thiện các bảng nhân và bảng chia.
- Nhân, chia ngoài bảng trong phạm vi 1000, nhân số có 2, 3 chữ số với số có 1 chữ số có nhớ không quá 1 lần, chia số có 2,3 chữ số cho số có 1 chữ số. Chia hết và chia có dư.
