Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ THỰC HIỆN HOẠT ĐỘNG QUY CHẾ CHUYÊN MÔN TRONG TRƯỜNG HỌC 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Ngoài nước Có rất nhiều tác giả nghiên cứu về công tác đánh giá chất lượng GD đặc biệt là đánh giá hoạt động dạy học và giáo dục. Knuth NCREL, Oak Brook, 1991 cho rằng: Đánh giá có thể ảnh hưởng đến việc xác định về điểm số, sự tiến bộ, sự sắp xếp, nhu cầu giảng dạy và chương trình giảng dạy.
Ông đưa ra mục đích của việc đánh giá cho từng đối tượng sử dụng thông tin đánh giá như sau: Ai cần thông tin đánh giá Mục đích của việc sử dụng thông tin đánh giá Các nhà hoạch định chính - Thiết lập các tiêu chuẩn sách - Nhấn mạnh các mục tiêu họ dùng sự đánh giá để: - Giám sát chất lượng giáo dục - Thực hiện các loại khen thưởng/ xử phạt khác nhau - Đưa ra hệ thống các chính sách - Tập trung vào các nguồn lực bao gồm con người và tiền bạc - Xác định hiệu quả của các bài kiểm tra Các nhà quản lý và trường - Nhận biết những điểm mạnh và điểm yếu học dùng đánh giá để: của chương trình - Xác định những ưu tiên của chương trình - Đánh giá các lựa chọn thay thế 6 - Đặt kế hoạch và cải thiện các chương trình Giáo viên và các nhà quản lý - Theo dõi sự tiến bộ của học sinh Quyết định dùng phân loại - Tiến hành đánh giá và cải tiến chương đánh giá để: trình giảng dạy - Cung cấp ý kiến phản hồi vững vàng/có sự khuyến khích/ có tính phân loại - Khuyến khích học sinh - Chấm điểm Ngoài ra nhiều tác giả khác đã nghiên cứu về đánh giá trong dạy học (Chappsui S, stingin J R, Dhi Al Barki, etc). Các tác giả đã bàn luận sâu về các phương pháp, loại hình và công cụ đánh giá chất lượng giáo dục. Theo các tác giả này, đánh giá có các loại hình đánh giá quá trình và đánh giá cuối cùng và cần kết hợp một cách hợp lí hai loại hình đánh giá này thì việc kiểm tra đánh giá mới có hiệu quả cao. Tuy nhiên ở các nước các hoạt động CM ở trong trường học chủ yếu tuân thủ các chuẩn CLGD trong giáo dục và các chỉ dẫn về dạy học nên các nghiên cứu về đánh giá tập trung chủ yếu vào đánh giá CLGD.
Đánh giá việc thực hiện các chỉ dẫn dạy học chủ yếu thực hiện thông qua đánh giá GV mà trong đó tập trung vào đánh giá năng lực dạy học và kết quả dạy học. Nhiều bài viết và nhiều công trình nghiên cứu cũng đã đề cập tới vấn đề khen thưởng GV dựa trên kết quả đánh giá năng lực thực hiện CM và việc tuân thủ các chỉ dẫn dạy học. Vì vậy, khi nghiên cứu để vận dụng các công trình của các tác giả nước ngoài vào đánh giá quản lý thực hiện QCCM ở Việt Nam thì sẽ dựa trên khung lý luận chung về đánh giá chất lượng giáo dục và đánh giá giáo viên. Trong nước Ở Việt Nam bàn về kiểm tra đánh giá đã có mặt trong nhiều ấn phẩm như: 7 “Quản lý trường phổ thông” của Viện khoa học giáo dục (1985) đã nêu lên tầm quan trọng của hoạt động kiểm tra trong nhà trường (trang 84-106); “Đánh giá trong quản lý” của tác giả Trần Bá Hoành, (1997); “Một số tiếp cận mới về khoa học quản lý và việc vận dụng vào quản lý giáo dục” của tác giả Đặng Quốc Bảo (1995); “Quản lý và lãnh đạo nhà trường” của hai tác giả Trần Kiểm- Bùi Minh Hiền (2006); “Khoa học quản lý nhà trường” tác giả Nguyễn Văn Lê (1997).
Các tác giả này đã nghiên cứu vấn đề kiểm tra, đánh giá, một cách tương đối cụ thể. Các tác giả đã làm rõ mục tiêu, nguyên tắc, quy trình, hình thức của công tác kiểm tra, đánh giá. Tài liệu mới gần đây nhất là cuốn sách “Đánh giá chất lượng giáo dục: Nội dung- Phương pháp- Kĩ thuật” (2007) trong đó tác giả Trần Thị Bích Liễu đã tổng hợp tương đối đầy đủ các vấn đề của đánh giá CLGD. Tài liệu này đã tổng hợp các khái niệm khác nhau về đánh giá dựa trên tư liệu đánh giá của một nhóm dịch giả.
Theo cuốn sách này thì: Đánh giá chất lượng giáo dục là một hoạt động thường xuyên và được chú trọng trong một tổ chức nhà trường nơi mà chất lượng giáo dục được đặt lên vị trí hàng đầu. Có rất nhiều phương pháp và hình thức đánh giá. Tuy nhiên không có một phương pháp hay hình thức đánh giá duy nhất nào có thể đánh giá đầy đủ và chính xác chất lượng giáo dục. Khi không có một phương pháp hay hình thức đánh giá nào là toàn năng và mỗi phương pháp, hình thức đánh giá có những ưu nhược điểm của mình thì việc sử dụng kết hợp các phương pháp và các hình thức đánh giá là cần thiết để đem lại một kết quả đánh giá chính xác và toàn cảnh về chất lượng thật sự của giáo dục.
Kiểm tra, đánh giá việc thực hiện quy chế chuyên môn của hiệu trưởng ở các nhà trường là một hoạt động không thể thiếu, nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục văn hoá trong mỗi nhà trường, đồng thời nó cũng thúc đẩy công tác 8 tự bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, năng lực sư phạm của đội ngũ giáo viên, tạo ra tính nghiêm túc của thầy và trò trong các hoạt động giáo dục. Hoạt động kiểm tra, đánh giá của người hiệu trưởng có vai trò rất quan trọng, tuy nhiên không được kiểm tra một cách tuỳ tiện mà phải thực hiện theo các yêu cầu chung của công tác “Quản lý trường học”, các văn bản chỉ đạo về công tác “Kiểm tra, thanh tra trong nhà trường” của Bộ GD&ĐT và của Sở GD&ĐT cho mỗi năm học cụ thể. Tuy nhiên nghiên cứu một cách cụ thể về kiểm tra, đánh giá công tác thực hiện QCCM của HT ở các trường học thì chưa được thể hiện cụ thể trong các công trình nghiên cứu. Một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài 1.
Quy chế chuyên môn: Theo nhận thức của tác giả và trên thực tế quy chế chuyên môn là một văn bản pháp luật do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, quy định các hoạt động CM mà GV phải thực hiện. Là cơ sở để các nhà quản lý trường học thực hiện các hoạt động kiểm tra đánh giá CM đối với GV. Kiểm tra đánh giá a) Đánh giá: là việc thu thập thông tin một cách hệ thống và đưa ra những nhận định dựa trên cơ sở các thông tin thu được. Đánh giá là một quá trình bao gồm: Chuẩn bị kế hoạch đánh giá Thu thập, phân tích thông tin và xử lí kết quả Chuyển giao các kết quả thu được đến những người liên quan để họ hiểu về đối tượng đánh giá hoặc giúp những người có thẩm quyền đưa ra các nhận định hay các quyết định liên quan đến đối tượng đánh giá b) Kiểm tra 9 Có nhiều quan niệm khác nhau về KT: “Kiểm tra là một quá trình thông qua đó người quản lý bảo đảm cho hoạt động hiện tại diễn ra phù hợp với hoạt động đã được kế hoạch hoá”.
“Kiểm tra là xem xét thực để tìm ra những sai lệch so với quyết định, kế hoạch và chuẩn mực đã quy định; phát hiện ra trạng thái thực tế; so sánh trạng thái đó với khuôn mẫu đã đặt ra; khi phát hiện ra những sai sót thì cần phải điều chỉnh, uốn nắn và sửa chữa kịp thời”. Cách xác định này đã nêu ra được nhiều yếu tố của kiểm tra trong quá trình quản lý, song ở đây tác giả chưa chỉ rõ những yếu tố cơ bản, đặc trưng của kiểm tra và sắp xếp theo một trật tự logic hợp lý. Kiểm tra là một trong những chức năng quan trọng của quản lý. Quản lý mà không kiểm tra coi như không quản lý.
Trong việc quản lý thực hiện quy chế chuyên môn; kiểm tra đánh giá hoạt động giảng dạy của giáo viên có vai trò hết sức quan trọng. Nó giúp cho Hiệu trưởng đánh giá đúng thực trạng hoạt động của đội ngũ giáo viên trong nhà trường, kịp thời đề ra các quyết định chấn chỉnh, uốn nắn, cũng như đề ra các biện pháp thích ứng, phù hợp để nâng cao chất lượng dạy học của nhà trường. Tóm lại: kiểm tra, đánh giá là một chức năng quản lý, nhằm xem xét và đối chiếu một hoạt động nào đó so với chuẩn mực đã quy định, nhằm phát hiện những sai sót cần phải điều chỉnh, uốn nắn và sửa chữa kịp thời. Kiểm tra, đánh giá là một biện pháp quan trọng để đảm bảo chất lượng.
Quản lí việc thực hiện quy chế chuyên môn: là việc sử dụng các chức năng quản lý để làm cho các hoạt động chuyên môn đi đúng theo quĩ đạo, đảm bảo các yêu cầu nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy của giáo viên trong nhà trường. Kiểm tra đánh giá việc thực hiện quy chế chuyên môn: là một chức năng quản lí nhằm xem xét việc thực hiện QCCM, đưa ra các điều 10 chỉnh để duy trì nền nếp, kỷ cương dạy học; góp phần quan trọng vào việc thúc đẩy thực hiện nhiệm vụ chính trị, tăng cường hiệu lực và hiệu quả quản lý, nâng cao chất lượng giáo dục. Biện pháp kiểm tra đánh giá việc thực hiện quy chế chuyên môn: a) Biện pháp Biện pháp là cách làm, cách giải quyết một vấn đề cụ thể. b) Biện pháp quản lý việc thực hiện quy chế chuyên môn Biện pháp quản lý là cách làm, cách giải quyết các công việc cụ thể của chủ thể quản lý nhằm đạt được mục tiêu của quản lý.
Là cách thức tác động và cách thức giải quyết các vấn đề nảy sinh trong quá trình thực hiện quy chế chuyên môn ở các trường học. c) Biện pháp kiểm tra đánh giá việc thực hiện quy chế chuyên môn: - Kiểm tra đánh giá việc thực hiện quy chế chuyên môn: là một chức năng quản lý sử dụng trong quá trình quản lý việc thực hiện quy chế chuyên môn nhằm thu thập thông tin về hoạt động thực hiện chuyên môn của giáo viên, phát hiện các lỗ hổng cần giải quyết để nâng cao chất lượng hoạt động chuyên môn của giáo viên. - Biện pháp kiểm tra đánh giá việc thực hiện quy chế chuyên môn: là các cách thức hiệu trưởng sử dụng trong quá trình kiểm tra đánh giá việc thực hiện quy chế chuyên môn và giải quyết các vấn đề nảy sinh trong quá trình này.