CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Khái niệm ban cán sự lớp Ban cán sự lớp là những “nhân tố nòng cốt” của lớp do tập thể học sinh bầu ra, được giáo viên chủ nhiệm cố vấn học tập. Là bộ máy điều hành các hoạt động của lớp, đảm bảo cho việc triển khai thực hiện các nhiệm vụ học tập, rèn luyện sinh hoạt và các hoạt động phong trào theo kế hoạch của nhà trường. Ban cán sự lớp đồng thời đại diện cho tập thể của lớp mình chịu trách nhiệm trước giáo viên chủ nhiệm và nhà trường về các vấn đề được giao phó.
Vai trò của ban cán sự lớp Là thành viên đóng vai trò “cánh tay đắc lực” hỗ trợ cho giáo viên chủ nhiệm theo dõi, quản lý, đánh giá kết quả học tập, rèn luyện của tập thể lớp trong suốt năm học. Ban cán sự lớp có chức năng xây dựng một tập thể đoàn kết, một môi trường sống và học tập lành mạnh. Chính các em bằng phẩm chất và năng lực vốn có của mình, dưới sự quản lí, chỉ đạo và hướng dẫn của giáo viên chủ nhiệm đã chủ động xây dựng kế hoạch hoạt động, điều hành quản lý toàn bộ các hoạt động của lớp và từng thành viên trong lớp, bám sát, theo dõi, đôn đốc việc chấp hành đầy đủ và nghiêm túc nội quy, quy chế về học tập và rèn luyện do nhà trường đề ra đồng thời sát sao chấn chỉnh những lệch lạc về đạo đức, nhân cách. Xây dựng nề nếp tự quản cho các thành viên lớp.
Là những thành viên có năng lực trong học tập và trách nhiệm cao trong tập thể, đội ngũ ban cán sự lớp còn có vai trò tổ chức quản lý, theo dõi thái độ học tập và việc thực hiện nhiệm vụ học tập của các thành viên trong lớp. Thường xuyên nhắc nhở các bạn thiếu ý thức trong học tập, hỗ trợ nhiệt tình giúp đỡ hướng dẫn các bạn học yếu bằng trách nhiệm và tình yêu thương gắn kết từ đó tạo động lực, niềm tin và sự gắn bó trong lớp học nhằm phát huy tinh thần học tập. Ngoài ra ban cán sự lớp còn là những người tiên phong tích cực trong việc lập kế hoạch, triển khai kế hoạch các hoạt động tập thể tạo điều kiện, khuyến khích cho các bạn trong lớp tham gia các hoạt động phong trào của lớp nhằm tạo không khí vui chơi lành mạnh, đồng thời rèn luyện kỹ năng mềm cho các thành viên lớp tạo tinh thần đoàn kết trong tập thể. Có thể nói, vai trò của ban cán sự lớp trong việc xây dựng một tập thể vững mạnh, góp phần hỗ trợ cho giáo viên chủ nhiệm hoàn thành tốt nhiệm vụ là điều không phải bàn thảo.
Tuy nhiên, để phát huy vai trò của bộ máy này phụ thuộc rất lớn vào trách nhiệm và năng lực của giáo viên chủ nhiệm lớp. Giáo viên chủ nhiệm với công tác xây dựng ban cán sự lớp Trong thời đại công nghệ 4.0, con người trở thành mục tiêu và là động lực của sự phát triển. Do đó, công tác giáo du ̣c và đào tạo luôn là nhiê ̣m vu ̣ quan tro ̣ng đươ ̣c các cấ p các ngành đề cao và coi trọng. Để đáp ứng nhu cầu của thời đại, học sinh cần phải được giáo dục một cách toàn diện cả về đức – trí - thể - mĩ, điều này phụ thuộc phần lớn vào yế u tố người thầy, đă ̣c biê ̣t là người giáo viên chủ nhiê ̣m lớp.
Ngày 28/3/2011, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành thông tư 12/2011/TT - BGDĐT về Điều lệ trường trung học cơ sở, phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học. Theo đó nhiệm vụ của giáo viên chủ nhiệm trường THPT là một trong những nội dung trọng tâm và được quy định tại khoản 2 Điều 31 Điều lệ trường trung học cơ sở, phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học ban hành kèm theo thông tư 12/2011/TT - BGDĐT. Cụ thể các nhiệm vụ bao gồm: xây dựng và thực hiện kế hoạch các hoạt động giáo dục; phối hợp chặt chẽ với gia đình học sinh, các giáo viên bộ môn và Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh; phối hợp các tổ chức xã hội có liên quan trong việc hỗ trợ, giám sát việc học tập, rèn luyện, hướng nghiệp của học sinh lớp chủ nhiệm và góp phần huy động các nguồn lực trong cộng đồng phát triển nhà trường; nhận xét, đánh giá và xếp loại học sinh cuối kỳ và cuối năm học đồng thời báo cáo thường kỳ hoặc đột xuất về tình hình của lớp với hiệu trưởng. Có thể nói, giáo viên chủ nhiệm là một trong những người có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển toàn diện của học sinh, nhiệm vụ của giáo viên chủ nhiệm thật sự rất quan trọng và không thể thiếu trong công tác giáo dục.
Bởi vậy, giáo viên chủ nhiệm trước hết phải là một người có tư cách đạo đức tốt, là tấm gương sáng về mọi mặt cho hoc sinh noi theo, hiệu quả của công tác chủ nhiệm phụ thuộc rất lớn vào năng lực và trách nhiệm của của người làm công tác chủ nhiệm. Vai trò tổ chức của giáo viên chủ nhiệm thể hiện trước hết trong việc thành lập bộ máy ban cán sự lớp. Đây là một trong những nhiệm vụ đầu tiên được giáo viên chủ nhiệm quan tâm sau khi nhận lớp và cũng là một nhiệm vụ chiếm phần lớn thời gian của người làm công tác chủ nhiệm. Để lựa chọn một đội ngũ ban cán sự lớp có đủ phẩm chất và năng lực, giáo viên phải theo dõi, tìm hiểu, nắm bắt sát sao lớp trên tất cả các mặt, thực hiện nhiều hình thức khác nhau để tiếp cận, nắm bắt chính xác đối tượng.
Từ đó, bước đầu có cái nhìn đúng đắn trong việc lựa chọn nhân sự. Một khi đội ngũ ban cán sự được xây dựng, lẽ đương nhiên không phải ngay từ đầu các em đã có đủ năng lực để tổ chức quản lý và điều hành lớp học. Để phát huy được vai trò và vị trí của bộ máy này giáo viên chủ nhiệm phải dành thời gian hướng dẫn, chỉ đạo cụ thể về cách thức thực hiện và triển khai công việc, sau khi ban cán sự đã quen dần với nhiệm vụ của mình, giáo viên chủ nhiệm giao dần cho đội ngũ cán bộ lớp tự tổ chức và điều khiển các hoạt động của lớp, giúp đỡ học sinh với tư cách là người cố vấn, điều chỉnh đúng hướng cho các em, đồng thời thông qua nhiều hình thức khác nhau để có kế hoạch bồi dưỡng và rèn luyện những 5 skkn kỹ năng cần có của một người cán bộ lớp. Có thể nói, lớp chủ nhiệm mạnh hay yếu, công tác chủ nhiệm thành công hay thất bại phụ thuộc phần nhiều ở việc lựa chọn và rèn luyện kỹ năng cho ban cán sự lớp.
Tiến sĩ tâm lý Huỳnh Văn Sơn, Trưởng bộ môn tâm lý, đại học Sư phạm TPHCM từng chia sẻ: “Cán sự lớp cần được trang bị những kỹ năng nhất định. Điều này phụ thuộc vào năng lực và trách nhiệm của giáo viên. Người giáo viên chủ nhiệm cần trang bị những kỹ năng quản lý dù ở mức độ đơn giản cho cán sự lớp mới có thể hỗ trợ cho công việc của bản thân mình”. Nói như vậy, để thấy rằng xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ ban cán sự lớp, với giáo viên chủ nhiệm đó không chỉ là năng lực là trách nhiệm mà còn là cả một nghệ thuật.
Cơ sở thực tiễn 2. Thực trạng xây dựng đội ngũ ban cán sự lớp tại trường THPT Thanh Chương 3 Có thể nói, ban cán sự lớp là lực lượng đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý và điều hành lớp học, tạo nên một tập thể đoàn kết, sinh hoạt lành mạnh và phát triển. Nhận thức được vai trò của lực lượng nòng cốt này tại trường THPT Thanh Chương 3, việc chú trọng xây dựng đội ngũ ban cán sự lớp được rất nhiều giáo viên chủ nhiệm đặc biệt quan tâm, bởi vậy tập thể lớp của họ đạt được nhiều kết quả cao trong học tập, rèn luyện và các phong trào của nhà trường. Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn tồn tại một số giáo viên chủ nhiệm chưa chú trọng công tác xây dựng ban cán sự lớp, nhiều giáo viên còn lựa chọn ban cán sự theo cảm tính hoặc chỉ dựa vào năng lực học tập mà không quan tâm các tiêu chí quan trọng khác, đội ngũ ban cán sự không được lựa chọn kĩ càng, chưa được hướng dẫn, rèn luyện và bồi dưỡng.
Bởi vậy, vai trò của ban cán sự lớp không được phát huy, vẫn còn tình trạng cô làm thay trò hoặc chưa mạnh dạn trong việc giao nhiệm vụ cho cá nhân, thành viên ban cán sự lớp. Thầy cô gần như lo hết các phần việc, hoạt động ở lớp mà đáng lẽ việc đó cần được phân công, giao việc cho học sinh, đặc biệt là ban cán sự lớp. Do đó, khả năng lãnh đạo của ban cán sự còn hạn chế, sự tự tin, mạnh dạn và bản lĩnh của các em chưa cao, còn tình trạng ngại ngùng, e dè, chưa tự tin, mạnh dạn trước tập thể. Như vậy, rõ ràng năng lực của ban cán sự còn non yếu, vai trò nòng cốt của lực lượng này chưa được phát huy, vì vậy công tác chủ nhiệm của giáo viên trở nên khó khăn vất vả, tập thể lớp chủ nhiệm vì thế còn nhiều non yếu về học tập, thiếu tinh thần tập thể, ý thức chấp hành nội quy và thực hiện nhiệm vụ của người học sinh còn chưa cao.
Xuất phát từ thực tiễn đó, là một giáo viên chủ nhiệm lớp, tôi phần nào nhận thức được tầm quan trọng và tính cấp thiết của việc xây dựng đội ngũ ban cán sự lớp. Thiết nghĩ, để nâng cao hiệu quả của công tác chủ nhiệm nói chung và phát huy vai trò của đội ngũ ban cán sự lớp nói riêng, bản thân người làm công tác chủ 6 skkn nhiệm cần phải thay đổi cách nhìn nhận và có những giải pháp phù hợp nhằm nâng cao chất lượng một cách toàn diện. Thuận lợi và khó khăn trong công tác xây dựng đội ngũ ban cán sự lớp trong trường học hiện nay.Thuận lợi Trong những năm gần đây, sự phát triển kinh tế - xã hội đã mang lại không ít những thuận lợi cho công tác chủ nhiệm trong nhà trường. Sự quan tâm đầu tư của Đảng, Nhà nước cùng với sự hỗ trợ tích cực từ phía xã hội.
Cơ sở vật chất, trang thiết bị giáo dục của nhà trường ngày một khang trang, đầy đủ, đảm bảo cho việc dạy và học được tốt hơn.