phần mở đầu, kết luận, phần nội dung đề tài gồm: - Cơ sở lí luận - Cơ sở thực tiễn - Một số biện pháp góp phần hình thành và phát triển kĩ năng hội nhập cho học sinh trường THPT qua công tác chủ nhiệm - Kết quả đạt được - Một số kiến nghị, đề xuất góp phần rèn luyện kĩ năng hội nhập cho học sinh THPT. Cơ sở lí luận và thực tiễn 1. Tổng quan chung về xu hướng hội nhập toàn cầu Hội nhập quốc tế, toàn cầu hóa là một quá trình tất yếu, do bản chất xã hội của lao động và quan hệ giữa con người. Các cá nhân muốn tồn tại và phát triển phải có quan hệ và liên kết với nhau tạo thành cộng đồng.
Nhiều cộng đồng liên kết với nhau tạo thành xã hội và các quốc gia-dân tộc. Các quốc gia lại liên kết với nhau tạo thành những thực thể quốc tế lớn hơn và hình thành hệ thống thế giới. Cùng với nhận thức về toàn cầu hóa, Việt Nam từng bước tiến hành hội nhập quốc tế. Từ Đại hội IX của Đảng đến nay, quan điểm của Đảng về “toàn cầu hóa” và “hội nhập quốc tế” ngày càng đầy đủ và đóng vai trò hết sức quan trọng đối với việc hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách phát triển đất nước.
Từ nhận thức về “quốc tế hóa” đã phát triển thành nhận thức về “toàn cầu hóa kinh tế” và đi đến nhận thức về “toàn cầu hóa”. Trên cơ sở thực tiễn về “toàn cầu hóa”, Đảng và Nhà nước ta đưa ra chủ trương “chủ động hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực”, “chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế trên các lĩnh vực khác” và ngày nay là chủ trương “chủ động và tích cực hội nhập quốc tế”, “nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế”, “đẩy mạnh hội nhập quốc tế trong lĩnh vực văn hóa, xã hội, khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo và các lĩnh vực khác”. Quá trình hội nhập quốc tế đã mang tới những cơ hội lớn nhưng cũng không ít thách thức. Mặt trái của kinh tế thị trường có nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến giáo dục.
Nhu cầu học tập của nhân dân ngày càng cao trong khi khả năng đáp ứng của ngành còn hạn chế. Việt Nam vừa tiếp cận với nền kinh tế thị trường, các ngành, nghề chưa được chuyên môn hóa sâu sắc, tất yếu tác động trở lại, tạo sức ép đối với hệ thống GD&ĐT.2 Tầm quan trọng của việc rèn luyện kĩ năng hội nhập cho học sinh THPT Ở thế kỷ XXI, nhân loại đứng trước một bối cảnh lịch sử mới và đối mặt với những thách thức chưa từng có. Sự chuyển biến từ thời kỳ công nghiệp sang thời kỳ phát triển của khoa học công nghệ, của nền kinh tế tri thức, xu thế toàn cầu hóa diễn ra sâu rộng đã tác động đến tất cả các lĩnh vực, làm biến đổi nhanh chóng và sâu sắc đời sống vật chất và tinh thần của nhân loại, dẫn đến sự thay đổi căn bản các đặc tính văn hóa và giáo dục đã được hình thành qua nhiều thế 5 skkn hệ ở từng quốc gia và trên toàn thế giới. Giáo dục và đào tạo cung cấp nguồn nhân lực và nhân tài cho sự phát triển của khoa học công nghệ, mặt khác sự phát triển của khoa học công nghệ lại tác động vào toàn bộ cơ cấu hệ thống giáo dục, đòi hỏi GD&ĐT phải luôn tự mình vận động và phát triển đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế - xã hội.
Muốn trở thành một người có khả năng hội nhập trong thời đại mới, chúng ta phải học tập và rèn luyện ngay từ bây giờ. Đó là những kiến thức cơ bản dễ nhìn thấy nhất mà giáo viên, phụ huynh học sinh quan tâm hàng đầu như công nghệ thông tin, đặc biệt là tiếng Anh - một ngôn ngữ quốc tế trong thời đại toàn cầu hóa và hội nhập sâu rộng, đa phương trong thời đại ngày nay. Tuy nhiên, đó chỉ là những yếu tố cần nhưng chưa đủ cho quá trình hội nhập, quá trình để trở thành công dân toàn cầu. Ngoài những tri thức được trau dồi trên ghế nhà trường thì việc rèn các kĩ năng mềm là yếu tố vô cùng quan trọng.
Sau đây là một số kĩ năng cần thiết có thể kết hợp để rèn luyện cho học sinh trong môi trường nhà trường để góp phần hình thành năng lực hội nhập. Thứ nhất, kỹ năng hợp tác với nhau. Đó là sự chung sức, chung lòng, tìm hiểu một vấn đề qua nhiều khía cạnh khác nhau, qua đó giúp bản thân mỗi người hiểu vấn đề một cách sâu sắc nhất. Tuy nhiên, sự hợp tác phải mang lại giá trị cho mọi người, cho xã hội.
Thứ hai, kỹ năng giao tiếp. Đây không phải là khả năng nói hay, nói nhiều mà chính là sự lắng nghe và thấu hiểu. Người biết lắng nghe tốt sẽ phân tích và đúc kết tốt. Từ đó hình thành nên một khả năng giao tiếp tốt.
Thứ ba, kỹ năng sáng tạo, người có năng lực hợp tác mới tạo ra được những sản phẩm sáng tạo. Sáng tạo ở đây chính là làm cho người khác thấy được sự khác biệt của mình. Để làm được điều đó, đòi hỏi bản thân mỗi người phải có lập trường vững vàng, bảo vệ được quan điểm vì có những sản phẩm sáng tạo vừa ra đời bị mọi người phủ bỏ, không chấp nhận. Nhưng nếu chúng ta chứng minh được sản phẩm sáng tạo của mình có ích cho xã hội và thuyết phục được họ thì đó là thành công.
Thứ tư, kĩ năng tư duy phản biện. Để có được điều này, bản thân mỗi người phải mạnh dạn đào sâu vấn đề bằng cách đặt ra nhiều câu hỏi và tự tìm ra câu trả lời để đi đến kết luận cuối cùng. Thứ năm, kỹ năng học tập liên tục suốt đời. Thứ sáu là kĩ năng sử dụng ngoại ngữ và tin học, giao tiếp với người nước ngoài.
“Đây là kỹ năng quan trọng nhất, nó sẽ giúp các em tiếp cận, hội nhập với bất kỳ cuộc cách mạng nào”, Như vậy, có thể khẳng định hội nhập quốc tế là một xu thế tất yếu lớn của thế giới cũng đồng thời đó cũng là con đường phát triển không thể nào khác đối với các nước trong thời đại toàn cầu hóa. Tuy nhiên, để tham gia “sân chơi” toàn cầu hóa, muốn trở thành một người có khả năng hội nhập trong thời đại mới, chúng ta phải học tập, nắm vững tri thức và rèn luyện ngay từ giờ những kỹ năng cần thiết. Đối với học sinh THPT, có thể coi đây là lứa tuổi vô cùng quan trọng để chuẩn bị cho các em tâm thế tốt nhất để vươn ra “biển lớn”. Bởi thế, 6 skkn trong công tác giáo dục cũng cần chú trọng xây dựng nền tảng cơ bản để cung cấp kiến thức, kỹ năng giúp học sinh có cơ hội để trở thành công dân toàn cầu, hội nhập với quốc tế.3 Một số khái niệm liên quan đến đề tài 1.1 Khái niệm hội nhập quốc tế, toàn cầu hóa Toàn cầu hóa là môt xu thế phát triển lớn của thế giới ngày nay.
Đây là một thuật ngữ thông dụng mà các học giả, các chính trị gia dùng để miêu tả đặc trưng của thời đại. Vậy đâu là nội dung cơ bản của khái niệm toàn cầu hóa hàm chứa. Đã có rất nhiều cách lí giải về khái niệm Toàn cầu hóa “ toàn cầu hóa là một quá trình phức tạp thể hiện dưới dạng những dòng tư tưởng, tư bản, kĩ thuật và hàng hóa ở quy mô lớn, đang tăng tốc và khuếch trương trên toàn thế giới và gây ra những biến đỏi căn bản trong mỗi chúng ta”(1) Toàn cầu hóa nghĩa là kết nối các nền kinh tế trên khắp thế giới về thương mại, đầu tư, lao động, ngân hàng, dịch chuyển hàng hóa, dịch vụ, và con người…Có thể thấy rằng, toàn cầu hóa không phải là một định nghĩa cố định, mà đây vẫn còn là một khái niệm khá rộng. Trong phạm vi của đề tài, chúng tôi xin phép đưa ra một số định nghĩa gần gũi và liên quan đến vấn đề nghiên cứu.
“Toàn cầu hóa” là khái niệm dùng để chỉ sự xâm nhập của những yếu tố mang tính toàn cầu vào mọi lĩnh vực của đời sống nhân loại, làm thu hẹp các khoảng cách không gian, làm xóa mờ dần sự khác biệt giữa các quốc gia, tạo nên các mối quan hệ, sự ảnh hưởng, tác động lẫn nhau, phụ thuộc vào nhau của tất cả các khu vực, các quốc gia, các dân tộc trên mọi lĩnh vực: chính trị, kinh tế, văn hóa, nghệ thuật, giáo dục, khoa học công nghệ. hướng tới một “thế giới phẳng”. Toàn cầu hóa có thể diễn ra dưới bất cứ cách thức nào, miễn là thông qua đó, các quốc gia trở nên kết nối hơn. Hội nhập toàn cầu hóa là một xu thế tất yếu của thời đại mà không một quốc gia, dân tộc nào có thể đứng ngoài cuộc, hiện đã và đang tác động mạnh mẽ đến mọi quốc gia, đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội cũng như cuộc sống của mỗi cá nhân.2 Giáo viên chủ nhiệm Giáo viên chủ nhiệm là nhà quản lí, nhà sư phạm đại diện cho Hiệu trưởng truyền đạt những chủ trương, yêu cầu, kế hoạch giáo dục của nhà trường đến với học sinh và tập thể học sinh.
Bằng phương pháp thuyết phục, sự gương mẫu, kinh nghiệm sư phạm và uy tín của mình, GVCN giúp cho mỗi học sinh và tập thể lớp có trách nhiệm tuân thủ và tự giác thực hiện nghiêm túc những yêu cầu này. Theo nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thanh Bình [6;1] thì GVCN ở trường THPT có các chức năng sau: - GVCN là người quản lí- giáo dục toàn diện học sinh một lớp học - GVCN là người tổ chức các hoạt động giáo dục và các quan hệ của học sinh theo định hướng phát triển toàn diện nhân cách. 7 skkn - GVCN là cầu nối giữa tập thể học sinh với các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường - GVCN là người giáo dục tập thể và giáo dục cá nhân - Tập thể phát triển với môi trường học tập thân thiện. Nhiệm vụ của giáo viên chủ nhiệm: - Lập kế hoạch năm học, dựa trên kế hoạch, nhiệm vụ giáo dục, dạy học chung của nhà trường.
- Tìm hiểu các thông tin, phân loại học sinh lớp chủ nhiệm.