MỞ ĐẦU. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BIẾN ĐỔI VĂN HÓA TRONG PHÁT TRIỂN DU LỊCH VÀ TỔNG QUAN VỀ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG CỦA NGƢỜI THÁI Ở MAI CHÂU, HÕA BÌNH. Cơ sở lý luận về biến đổi văn hóa trong phát triển du lịch. Tổng quan về văn hóa truyền thống của ngƣời Thái ở Mai Châu, Hòa Bình 37 Chƣơng 2.
BIỂU HIỆN CỦA BIẾN ĐỔI VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG CỦA NGƢỜI THÁI Ở MAI CHÂU, HÕA BÌNH TRONG PHÁT TRIỂN DU LỊCH. Khái quát về hoạt động du lịch tại Mai Châu, Hòa Bình. Biến đổi văn hóa vật chất của ngƣời Thái ở Mai Châu, Hòa Bình. Biến đổi văn hóa tinh thần của ngƣời Thái ở Mai Châu, Hòa Bình.
PHƢƠNG THỨC, CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG VÀ NGUYÊN NHÂN BIẾN ĐỔI VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG CỦA NGƢỜI THÁI Ở MAI CHÂU, HÕA BÌNH TRONG PHÁT TRIỂN DU LỊCH. Phƣơng thức biến đổi văn hóa truyền thống của ngƣời Thái ở Mai Châu, Hòa Bình. Các yếu tố tác động và nguyên nhân của biến đổi văn hóa truyền thống của ngƣời Thái ở Mai Châu, Hòa Bình. XU HƢỚNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG BIẾN ĐỔI.
122 VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG CỦA NGƢỜI THÁI Ở MAI CHÂU, HÕA BÌNH TRONG PHÁT TRIỂN DU LỊCH. Xu hƣớng biến đổi văn hóa truyền thống của ngƣời Thái ở Mai Châu, Hòa Bình trong phát triển du lịch. Những vấn đề đặt ra đối với biến đổi văn hóa truyền thống của ngƣời Thái ở Mai Châu, Hòa Bình trong phát triển du lịch. Một số khuyến nghị nhằm giảm thiểu biến đổi tiêu cực văn hóa truyền thống của ngƣời Thái ở Mai Châu, Hòa Bình trong phát triển du lịch.
146 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 165 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT BĐVH : Biến đổi văn hóa CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CT : Chính trị DTTS : Dân tộc thiểu số DL : Du lịch HĐDL : Hoạt động du lịch HMC,THB : Huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình KDL : Khách du lịch KDDL : Kinh doanh du lịch KT-XH : Kinh tế - xã hội KT : Kinh tế MC, HB : Mai Châu, Hòa Bình GTVH : Giá trị văn hóa PTDL : Phát triển du lịch TMC : Thái Mai Châu TCH : Toàn cầu hóa VH : Văn hóa VHVC : Văn hóa vật chất VHTT : Văn hóa tinh thần VH-XH : Văn hóa - xã hội XH : Xã hội DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2. Lƣợng KDL đến Mai Châu (2001-2015). Các loại nhà ở của ngƣời Thái Mai Châu hiện nay.
Mong muốn của ngƣời dân địa phƣơng về ngôi nhà của mình. Tỷ lệ doanh nghiệp sử dụng cơ sở lƣu trú cho du khách. Số lƣợng vƣờn cây, ao cá còn lại ở bản Lác và Poom Cọong Bản Poom Cọong. Những thời điểm ngƣời Thái Mai Châu mặc trang phục truyền thống.
Mục đích sử dụng trang phục truyền thống. Việc sử dụng trang phục truyền thống ở bản Poom Cọong và bản Lác. Những thời điểm ngƣời Thái sử dụng món ăn truyền thống. Món ăn du khách đƣợc phục vụ khi lƣu trú tại Mai Châu, Hòa Bình.
So sánh tỉ lệ số hộ gia đình có mức độ sum họp đầy đủ các thành viên trong các bữa ăn ở bản Lác và bản Poom Cọong. Nguồn thu nhập chính của ngƣời Thái Mai Châu hiện nay. Thay đổi sinh kế từ nông nghiệp sang các hoạt động khác từ năm 1997 đến nay. Các hoạt động sinh kế của ngƣời Thái Mai Châu hiện nay.
Phân công giữa các thành viên trong gia đình ngƣời Thái Mai Châu hiện nay. Ngôn ngữ mà ngƣời Thái Mai Châu đang sử dụng hiện nay. So sánh việc sử dụng tiếng Kinh của ngƣời Thái Mai Châu hiện nay. Nhận thức của ngƣời TMC về ý nghĩa của lễ hội truyền thống.
Những thời điểm ngƣời Thái Mai Châu biểu diễn văn nghệ. Mục đích biểu diễn các hoạt động văn nghệ của ngƣời Thái Mai Châu .1: Phƣơng thức BĐVH truyền thống của ngƣời TMC trong PTDL. Phƣơng thức biến đổi văn hóa truyền thống của ngƣời Thái Mai Châu. Đánh giá của ngƣời Thái Mai Châu về văn hóa của khách du lịch.
Những yếu tố tác động đến sự biến đổi văn hóa truyền thống của ngƣời Thái Mai Châu. Khung phân tích .1: Phƣơng thức BĐVH truyền thống của ngƣời TMC trong PTDL. Lý do chọn đề tài Xuất phát từ lý do thực tiễn: Văn hóa truyền thống của mỗi dân tộc có một vị trí quan đặc biệt quan trọng trong công cuộc xây dựng và đổi mới đất nƣớc. Bởi vì văn hóa truyền thống là những giá trị tiêu biểu cho một nền văn hóa, tạo nên bản sắc của một dân tộc và đƣợc lƣu truyền qua nhiều thế hệ theo suốt chiều dài lịch sử.
Tuy nhiên, trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển của kinh tế, đặc biệt là kinh tế du lịch, sự tăng cƣờng giao lƣu, tiếp xúc văn hóa giữa các tộc ngƣời, giữa các quốc gia, văn hóa truyền thống của một số tộc ngƣời đã bị mai một đi ít nhiều. Việc tìm hiểu văn hóa truyền thống và sự biến đổi của nó trong sự phát triển kinh tế, sự giao lƣu, tiếp biến văn hóa sẽ cung cấp cứ liệu cho các nhà hoạch định chính chính sách xây dựng kế hoạch bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Vấn đề này cũng đã đƣợc Đảng và Nhà nƣớc ta đặc biệt quan tâm. Nhiều nghị quyết có ý nghĩa chiến lƣợc về VH đã đƣợc ban hành để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nƣớc.Đảng và Nhà nƣớc ta đã khẳng định: “Nền VH mà chúng ta xây dựng là nền VH tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”.
Hội nghị lần thứ 9 Ban chấp hành Trung ƣơng Đảng khóa XI đã ban hành nghị quyết mới về xây dựng và phát triển VH, con ngƣời Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nƣớc. Nghị quyết đã đƣợc triển khai và đến nay vẫn là nghị quyết có ý nghĩa chiến lƣợc, chỉ đạo quá trình xây dựng và phát triển sự nghiệp VH ở nƣớc ta. Cùng với vấn đề bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa (VH) dân tộc, xây dựng nền VH mới, vấn đề xây dựng và phát triển kinh tế, đặc biệt là kinh tế du lịch (DL) - ngành kinh tế mũi nhọn của đất nƣớc cũng là một vấn đề luôn đƣợc Đảng và Nhà nƣớc ta quan tâm đặt lên hàng đầu. Đảng và Nhà nƣớc ta đã đề ra chủ trƣơng “phát triển nhanh du lịch DL, đƣa nƣớc ta trở thành trung tâm DL, thƣơng mại, dịch vụ có tầm cỡ trong khu vực”, “phát triển DL (PTDL) thành ngành kinh tế (KT) mũi nhọn”.
Theo đó, DL đƣợc quan tâm và có đầy đủ điều kiện để phát triển. Du lịch và VH có mối quan hệ mật thiết với nhau. VH đóng vai trò hết sức quan trọng đối với sự phát triển của các loại hình DL, các sản phẩm DL. Ngƣợc lại, 2 DL tạo điều kiện nâng cao giá trị, bảo tồn, duy trì những giá trị văn hóa (GTVH) truyền thống đang bị mai một hoặc bị phá hủy bởi thời gian hay bởi sự lãng quên của ngƣời dân bản địa.
DL chính là cầu nối giúp cho ngƣời dân các dân tộc trên thế giới có điều kiện giao lƣu, tiếp xúc, trao đổi VH. Thông qua hoạt động giao tiếp giữa những ngƣời dân địa phƣơng - chủ và khách du lịch (KDL) - khách, nảy sinh sự giao lƣu, tiếp xúc, tiếp thu các nét VH giữa “chủ” và “khách”. Quá trình tiếp thu trên đây dần dần đã tạo ra những thay đổi dẫn đến sự biến đổi văn hóa (BĐVH) của cả hai phía, trong đó sự thay đổi của phía ngƣời dân địa phƣơng diễn ra sâu sắc hơn. Đồng thời, trong quá trình tổ chức các hoạt động du lịch (HĐDL), ngƣời dân địa phƣơng buộc phải thay đổi một số nét VH truyền thống của mình để đáp ứng nhu cầu của KDL.
Mai Châu, Hòa Bình là một trong những địa phƣơng có sự thể hiện rõ nét vấn đề này. Đây là mảnh đất giàu tiềm năng DL với sự đa dạng VH của các tộc ngƣời hội tụ nơi đây, trong đó tộc ngƣời Thái chiếm đa số. Những năm gần đây, hoạt động kinh tế (KT) DL ở Mai Châu phát triển mạnh mẽ, tạo ra sự chuyển biến sâu sắc về KT, XH, VH của địa phƣơng. DL phát triển đã tác động không nhỏ đến nền VH truyền thống của dân tộc Thái ở Mai Châu, Hòa Bình (MC,HB).
Bên cạnh những tác động tích cực, thúc đẩy văn VH Thái Mai Châu (TMC) phát triển thì DL cũng đang đặt VH truyền thống ngƣời TMC trƣớc nguy cơ biến đổi, bị mai một, pha trộn, không còn giữ đƣợc bản sắc. Nhiều vấn đề đặt ra thách thức các nhà quản lý và các nhà nghiên cứu. Đó là: Thông qua hoạt động du lịch (HĐDL), việc nhận thức, tiếp thu các nét VH bên ngoài và tự biến đổi trong bản thân mỗi ngƣời dân thông qua sự giao lƣu với KDL diễn ra nhƣ thế nào? Ngƣời Thái nhận thức về các nét VH bên ngoài, sự biến đổi VH truyền thống của tộc ngƣời mình nhƣ thế nào? Các yếu tố tác động và nguyên nhân nào dẫn tới sự biến đổi văn hóa (BĐVH) đó ? VH của ngƣời TMC đang biến đổi theo xu hƣớng nào là vấn đề cần đƣợc quan tâm nghiên cứu làm rõ. Đồng thời, làm thế nào để nâng cao ý thức trong việc bảo tồn, phát huy những GTVH truyền thống của cộng đồng ngƣời Thái trong bối cảnh phát triển du lịch (PTDL) hiện nay đang trở thành vấn đề thời sự, mang tính cấp thiết.
Bên cạnh đó, về mặt khoa học: đã có nhiều công trình nghiên cứu về ngƣời Thái và biến đổi văn hóa (BĐVH) của ngƣời TMC. Tuy nhiên, những công trình đó 3 mới dừng lại ở việc nghiên cứu những GTVH của ngƣời Thái, hoặc về VH truyền thống của ngƣời Thái trong quá khứ, hoặc chỉ tập trung vào sự phát triển DL ở các bản làng của ngƣời Thái trong điều kiện KT thị trƣờng, hoặc nghiên cứu về VH và BĐVH của ngƣời Thái nói chung hoặc ở một địa bàn hẹp nhất định. Các công trình đã có mới chỉ cung cấp thông tin dƣới dạng tài liệu tổng quan, chƣa đi vào khảo sát, nghiên cứu sự BĐVH của ngƣời TMC trong PTDL một cách đầy đủ và hệ thống.