Bộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO - BỌ Y TẾ TRƯỜNG ĐÀI HỌC Y TÉ CÔNG CỌNG HÒ THỊ THU HƯỜNG TỎNG QUAN VÈ MỘT SÓ BỆNH TRUYỀN NHIỄM MỚI NỔI VÀ TÁI NỎI LÂY TỪ ĐỘNG VẬT SANG NGƯỜI TẠI CÁC NƯỚC ĐÔNG NAM Á TIẺU LUẬN TÓT NGHIỆP cử NHÂN Y TÉ CÔNG CỘNG HÀ NỘI, 2015 1 LỜI CẢM ON Qua quá trình tìm hiểu các vấn đề về Sức khỏe môi trường - Nghe nghiệp đang được quan tâm hiện nay cũng như được sự đồng ý của giảng viên hướng dẫn ThS. Trần Thị Tuyết Hạnh, tôi đã thực hiện báo cáo: “Tông quan vê một sô bệnh truyền nhiêm mới nồi và tái nổi lây từ động vật sang người tại các nước Đông Nam Á” làm chủ đề của khóa luận tôt nghiệp. Đe hoàn thành khóa luận này, tôi xỉn chân thành cảm ơn các thầy cô giáo đã tận tình hướng dẫn, giảng dạy tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và rèn luyện tại trường Đại học Y te Công cộng. Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới cô giáo hướng dẫn ThS.
Trần Thị Tuyết Hạnh đã tận tình đưa ra những góp ý và những lời khuyên bổ ích cũng như những chỉnh sửa kịp thời để tôi có the thực hiện khỏa luận này. Mặc dù đã có nhiều cố gắng để hoàn thành khóa luận một cách hoàn chỉnh nhất, tuy nhiên do kinh nghiệm cũng như trình độ của bản thân còn hạn chế nên bài tiêu luận có thể không tránh khỏi những thiểu sót. Tôi rất mong nhận được sự góp ý của quý thầy cô và các bạn sinh viên để khóa luận được hoàn chỉnh hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày 06 tháng 05 năm 2015 Sinh viên Hồ Thị Thu Hường ii MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN.
i DANH MỤC Từ VIÉT TÁT.iii DANH MỤC BẢNG BIÊU. 4 PHƯƠNG PHÁP THU THẬP THÔNG TIN. Một sô khái niệm, phân loạỉ. Một số bệnh truyền nhiễm mói nổi và tái nổi lây từ động vật sang người khu vực Đông Nam Á.
Anh hưởng của các bệnh truyền nhiễm mới nổi và tái nổi lây từ động vật. Với sức khỏe con người. Với nền kinh tế. Một số yếu tố ỉiên quan tới sự bùng phát các dịch bệnh truyền nhiễm mới nồi và tái nổi lây từ động vật sang người tại các nước Đông Nam Á và các giải pháp can thiệp.
Một so yểu tố liên quan tới sự nảy sinh các dịch bệnh truyên nhiễm mới nôi và tái nổi lây từ động vật sang người tại các nước Đông Nam Á. Các giải pháp can thiệp được thực hiện tại các nước trong khu vực Đông Nam Á.31 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 32 DANH MỤC TỪ VIET TAT ASEAN Association of Southeast Asian Nations Hiệp hội các Quôc gia Đông Nam A BTN Bệnh truyền nhiễm DALYs Disability Adjusted Life Years SỐ năm sống điều chỉnh theo bệnh tật OIE World Organisation for Animal Health Tổ chức Thú y thế giới SARS Severe actue respiratory syndrome Hội chửng hô hap cap tính nặng SXHD Sốt xuất huyết Dengue YLD Years lived with disability Số năm sống khỏe mạnh bị mất đi do tàn tật YLL Years of life lost Số năm sống mất đi do tử vong sớm WHO World Health Organization Tổ chức Y tế the giới iv DANH MỤC BẢNG BIẺU, sơ ĐÒ BẢNG BIỂU Bảng 1. Tổng hợp kết quả tìm kiếm tài liệu.
Tóm tắt một số bệnh truyền nhiêm mới nổi lây truyền từ động vật tại Đông Nam Ả. Tóm tăt một số bệnh truyền nhiêm tái noi lây từ động vật sang người tại các nước Đông Nam Ả. Quy trình thu thập và tổng hợp thông tin. Hai hình thái chính của chu trình lây truyền các bệnh truyền nhiêm từ động vật 10 Sơ đồ 3.
Mở rộng mô hĩnh Một sức khỏe của bệnh lây truyền từ động vật sang I ĐẶT VÁN ĐÈ Bệnh truyền nhiễm luôn là gánh nặng cho nên kinh tê toàn câu và sức khỏe cộng đồng. Mô hình bệnh truyền nhiễm đang thay đổi theo thời gian với sự gia tăng các bệnh dịch mới nổi và tái nổi, các bệnh lây truyền qua động vật, các chủng vi khuẩn đa kháng thuốc [1]. Mặc dù có những tiến bộ dáng kể trong nghiên cứu y học và phương pháp điều trị trong suốt những nãm 20 của thế kỉ XX, tuy nhiên các bệnh truyền nhiễm vẫn là nguyên nhân tử vong hàng đầu trên thế giới [30]. Nhiều nước trên thế giới hiện đang đương đầu với bệnh truyền nhiễm mới nổi và tái nổi như: tay chân miệng, sốt xuất huyết Dengue (SXHD), sởi, sốt rét kháng thuốc, hội chứng hô hẩp cấp tính nặng (SARS), MER-CoV, đại dịch cúm A/H1NỈ, Ebola, cúm A/H7N9, bại liệt.
Đáng lo ngại là đen 75% bệnh truyền nhiễm mới nổi có nguồn gốc từ động vật [23],[50]. Đã có hơn 200 bệnh lây truyền từ động vật sang người được mô tả và những bệnh này là mối đe dọa đối với y tể công cộng. Mặc dù phần lớn bệnh lây truyền từ động vật có thể phòng tránh được, tuy nhiên vẫn có nhiều bệnh chưa được hệ thống y tế quốc gia và quôc tê ưu tiên giải quyết và được gọi là những bệnh bị “lãng quên” [23]. Trong năm 2014, tình hình dịch bệnh trên thể giới diễn biển hết sức phức tạp, nhiều dịch bệnh mới nổi và nguy hiểm phát sinh gây ảnh hưởng nghiêm trọng đển sức khỏe con người và nền kinh tể [15],[ 17].
Hiện nay, sốt xuất huyết do vi rút Ebola không còn là bệnh của khu vực châu Phi mà đã trở thành mối đe dọa toàn cầu [23]. Không chỉ là một vấn đề y tề công cộng, nhiêu trong sô những bệnh lây truyên từ động vật sang người còn gây cản trở ngành sản xuất thực phẩm có nguồn gốc động vật và trở ngại cho buôn bán thưcmg mại quốc té các sản phẩm từ động vật [15]. Sự xuất hiện của các bệnh lây truyên từ động vật sang người rất phức tạp và do nhiêu yêu tô, như những thay đôi trong hệ sinh thái, sự thích nghi của vi khuẩn, nhân khẩu học và hành vi, du lịch và thương mại quốc tê, thực hành nông nghiệp, công nghệ và công nghiệp [15], Đông Nam Á đang là một điểm nóng của các bệnh truyền nhiễm đang nổi - đặc biệt là các bệnh lây truyền giữa người và động vật, trong đó có cả những bệnh có tiềm 2 năng gây đại dịch [15],[ 47]. Hội chứng hô hấp cấp tính nặng (SARS) đã gây thiệt hại tới ngành du lịch của khu vực một cách nhanh chóng [47], Cúm A/H5N1 đã gây ra ảnh hưởng nặng nề đối với ngành chăn nuôi gia cầm.
Đông Nam Á được coi là khu vực địa lý chính trị được đặc trưng và hình thành bởi các yếu tố môi trường, sinh thái và kinh tế. Chính sự đa dạng của thiên nhiên mang khí hậu nhiệt đới của khu vực là điều kiện tồn tại, phát sinh và lan truyền các bệnh truyền nhiễm. Bên cạnh đócảc nước thuộc khu vực Đông Nam Á hầu hết là các nước đang phát triển và phải chịu gánh nặng của nhiều loại bệnh truyền nhiễm rất đa dạng có liên quan chặt chẽ đến sự phát triển, kinh tể, cũng như điều kiện sinh sống của các nước có thu nhập thấp nhất [47]. Việt Nam là nước nằm trong vùng nhiệt đới và là quốc gia đang phát triển, do đó Sự gia tăng của bệnh truyền nhiễm mới nổi, tái nổi đang là vẩn đề nóng và được cộng đồng quốc te đặc biệt quan tâm.
Cũng như hầu hết các nước đang phát triển với sự hạn chế về nguồn lực, chuyên môn và cơ sở hạ tang, hằng năm Việt Nam có tới 3,5 triệu người mẳc các bệnh truyền nhiễm [1]. Các bệnh truyền nhiễm lây hr động vật cũng đang diễn biến phức tạp, các dịch bệnh mới nổi và nguy hiểm cỏ nguy cơ cao xâm nhập vào Việt Nam qua đường nhập cảnh, các phương tiện vận chuyền hàng hóa trở về từ vùng dịch và việc buôn lậu gia cầm chưa được kiểm soát triệt để [17]. Việt Nam là một trong những nước đầu tiên ghi nhận trường hợp cúm có độc lực cao ở gia cầm và ià một trong những nước chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của dịch cúm gia cầm [15],[ 17], Bệnh dại (cụ thể là bệnh viêm não tủy cap do virus dại) cũng là một trong những bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người phổ biền ở Việt Nam. Tính từ đầu năm 2014 đen nay, bệnh dại có xu hướng tăng, cả nước ghi nhận có tới 35 trường hợp tử vong do dại [5].
Ngoài ra, hiện tại trong danh sách 28 bệnh lây nhiễm từ động vật sang người đang bắt buộc phải theo dõi ở Việt Nam, có báo cáo định kì hàng tuần, hàng tháng từ cấp cơ sở, có một sổ bệnh lây truyền từ động vật đáng lưu ý hiện nay là bệnh dịch hạch, bệnh liên cầu lợn ở người, SXHD. [21], 3 Trước tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp như hiện nay, không thể phủ nhận rằng, Việt Nam cũng như các nước trong khu vực Đông Nam Á đã có những nỗ lực nhất định, đưa ra các giải pháp nhằm hạn che và ngăn chặn sự nảy sinh các dịch bệnh truyền nhiễm đặc biệt là những bệnh truyền nhiễm lây từ động vật. Tuy nhiên, với quy trình quản lý vật nuôi, kiểm dịch động vật, giết mổ và tiêu thụ thịt động vật vẫn còn lỏng lẻo như hiện nay cùng với các yếu tố động lực như biến đổi khí hậu, di dân và đô thị hóa, tăng mật độ vật nuôi. thì nguy cơ lây nhiễm bệnh từ động vật vẫn còn là thách thức rât lớn dôi với các nước trên thê giới nói chung và các nước trong khu vực Đông Nam Á nói riêng [21].
Với mục đích hệ thông lại các báo cáo, nghiên cứu hiện có cũng như cập nhật tình hình về các bệnh truyền nhiễm mới nổi và tái nổi đang diễn biến phức tạp hiện nay đặc biệt là tại một số nước Đông Nam Á, nghiên cứu “Tổng quan về một số bệnh truyền nhiễm mới nổi và tái nổi lây truyền từ động vật sang người tại các nước Đông Nam Ả” được tiến hành. Bài tổng quan tập trung vào các nội dung về: một số khái niệm và phân loại các bệnh truyền nhiễm mới nổi tái nổi; ảnh hưởng của các bệnh truyền nhiễm mới nổi lây từ động vật tới sức khỏe con người và với nền kinh tế; trình bày một số yếu tố liên quan tới sự bùng phát dịch bệnh và các giải pháp can thiệp đã được thực hiện. Từ đó bài tổng quan đưa ra một số khuyến nghị phù hợp nhàm hạn chể ảnh hưởng và giảm nguy cơ bùng phát của dịch bệnh tại các nước trong khu vực. Mười nước trong khu vực Đông Nam Á được đề cập đển trong bài tồng quan là Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam.