Chương 1 tác giả vận dụng lý luận trình bày cụ thể các khái niệm, hình thức và đặc điểm, nội dung thực hiện pháp luật bảo vệ rừng. Các yếu tố tác động đến thực hiện hiện pháp luật bảo vệ rừng. Đây là cơ sở để đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật bảo vệ rừng tại huyện Trà Bồng. 14 Chương 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ RỪNG TẠI HUYỆN TRÀ BỒNG 2.
Đặc điểm liên quan đến thực hiện pháp luật bảo vệ rừng tại huyện Trà Bồng 2.1 Thực trạng quy định Thực hiện pháp luật bảo vệ rừng đặc biệt luôn được Đảng, Nhà nước quan tâm xem đây là việc hàng đầu để phát triển đất nước. Để cụ thể hóa sự quyết tâm đó Đảng, Nhà nước đã đưa ra nhiều quy định nhằm bảo đảm việc thực hiện bảo vệ và phát triển rừng. Trên cơ sở các bản Hiến pháp của Nhà nước ta qua các thời kỳ, pháp luật bảo vệ rừng có nhiều văn bản quy phạm được ra đời (ban hành văn bản): Luật Đa dạng sinh học năm, Luật bảo vệ Môi trường, Luật Đất đai và Luật Bảo vệ và Phát triển rừng. Ngoài các luật trên Đảng ta có nhiều chủ trương, đường lối quan trọng thể hiện qua Chỉ thị, Nghị quyết, Thông tư, Nghị định và các Quyết định.
Đối với phân cấp quản lý rừng: Đứng trước tình trạng tổ chức rừng và quản lý kinh doanh rừng không hợp lý, việc quản lý Nhà nước về rừng bị trì trệ, buông lỏng, rừng đã và đang suy thoái nghiêm trọng. Điều quan trọng bậc nhất là phải tổ chức lại toàn bộ rừng và đất lâm nghiệp đã giao cho ngành Lâm nghiệp kinh doanh, trên cơ sở ấy để phân định trách nhiệm quản lý cụ thể của 4 cấp quản lý Nhà nước là Trung ương, tỉnh, huyện, xã. Nhà nước giao trách nhiệm các Bộ, Ngành quản lý chuyên môn hướng dẫn tiến giao toàn bộ diện tích các loại rừng và đất lâm nghiệp, trữ lượng của mỗi loại rừng cùng với bản đồ hiện trạng rừng để Uỷ ban nhân dân các tỉnh tiến hành việc tổ chức quản lý rừng tại địa phương mình theo chế độ, chính sách, quy hoạch, kế hoạch và pháp luật của Nhà nước. Uỷ ban Nhân dân tỉnh phân cấp cho Uỷ ban Nhân dân huyện và giúp 15 cho Uỷ ban Nhân dân huyện phân cấp cho Uỷ ban Nhân dân xã nơi có rừng để thực hiện việc quản lý rừng và đất lâm nghiệp theo quy định của Nhà nước.
Hiện nay trên địa bàn huyện Trà Bồng đã được phân cấp quản lý, đồng thời đã phân cấp cho các xã có rừng quản lý theo quy định. Quyết định 54/QĐ-UBND ngày 5/12/2013 của Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ngãi phân cấp quản lý Nhà nước về rừng và đất lâm nghiệp cho Ủy ban nhân dân các huyện, thành phố. Sau khi được phân cấp quản lý rừng và đất lâm nghiệp các địa phương (tỉnh, huyện, xã) tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng. Một số quy định về pháp luật bảo vệ rừng theo Điều 12 Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004, những hành vi bị nghiêm cấm: Chặt phá rừng, khai thác rừng trái phép.
Hiện nay có rất nhiều quan điểm về chặt phá rừng, khai thác rừng trái phép, tuy nhiên có thể hiểu một cách phổ biến nhất là quá trình chuyển đổi hay sự thay đổi của lớp phủ mặt đất từ rừng sang các trạng thái khác mà không được Nhà nước đồng ý. Các chủ thể vi phạm những hành vi được Luật Bảo vệ và phát triển rừng nghiêm cấm sẻ được xử lý theo quy định, tùy theo tính chất mức độ vi phạm mà xử lý theo quy định, đối với các trường hợp bị truy cứu trách nhiệm hình sự áp dụng theo Điều 243 Bộ Luật hình sự năm 2015 về tội hủy hoại rừng. Trường hợp xử lý vi phạm hành chính áp dụng theo Nghị định số 157/2013/NĐ-CP ngày 11/11/2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về quản lý rừng, phát triển rừng, bảo vệ rừng và quản lý lâm sản. Săn, bắn, bắt, bẫy, nuôi nhốt, giết mổ động vật rừng trái phép.
Động vật rừng vô cùng quý giá, góp phần quan trọng trong việc tạo nên sự cân bằng sinh thái, bảo đảm môi trường sống trong lành cho con người. Động vật rừng có vai trò quan trọng trong các ngành lĩnh vực như: 16 góp phần đa dạng sinh học, các cá thể sống đều là một phần của mạng lưới phức tạp, cân bằng một cách tinh vi gọi là sinh quyển. Ngược lại, sinh quyển của trái đất của tạo nên bởi vô số các hệ sinh thái bao gồm các loài động thực vật và môi trường sống tự nhiên của chúng. Sự biến mất của một loài sẽ gây nên phản ứng dây chuyền, ảnh hưởng tới rất nhiều loài khác; cân bằng môi trường, nhiều động vật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc đánh giá chất lượng môi trường.
Những loài sinh vật có khả năng chỉ thị môi trường sẽ cảnh báo con người về tác động của biến đổi khí hậu và các chất gây ô nhiễm tới môi trường. Về giá trị kinh tế, như các nước trên thế giới đặc biệt nước Mỹ xem chim là hoạt động giải trí ngoài trời phát triển nhanh nhất, ước tính mỗi năm đóng góp khoảng 400 triệu đô la vào ngân sách của bang. Nghiên cứu của Cục Bảo vệ Động vật hoang dã và Thủy sản Hoa Kỳ cũng cho biết hoạt động quan sát môi trường tự nhiên – không chỉ tính riêng hoạt động ngắm chim – đã thu về 85 tỉ đô la cho Hoa Kỳ trong năm 2001; phục vụ về lợi ích nông nghiệp, nhiều loại động vật rừng có thể ăn các lọa côn trùng gây hại cho cây hoa màu của người dân. Vì vậy, tật cả phải có trách nhiệm bảo vệ động vật rừng, tạo môi trường sống cho các loài động vật này được bảo tồn và phát triển.
Tuy nhiên, thực tế có một số đối tượng vì lợi ích cá nhân săn, bắn, bắt, bẫy, nuôi nhốt, giết mổ động vật rừng trái phép. Trước tình hình đó nhằm bảo vệ các loài động vật rừng Nhà nước có những quy định. Các quy định quản lý: Luật Đa dạng sinh học 2008; Luật Bảo vệ và Phát triển rừng 2004; Luật Lâm nghiệp 2017 (hiện chưa có hiệu lực); Nghị định 160/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 của Chính phủ về tiêu chí xác định loài và chế độ quản lý loài thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ; Nghị định 82/2006/NĐ-CP ngày 10/08/2006 của Chính phủ về quản lý hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, tái xuất, nhập nội từ biển, quá cảnh, 17 nuôi sinh sản, nuôi sinh trưởng và trồng cấy nhân tạo các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp, quý, hiếm; Nghị định 32/2006/NĐ-CP ngày 30/03/2006 của Chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm; Thông tư 04/2017/TT-BNNPTNT ngày 24/02/2017 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Danh mục loài động vật, thực vật hoang dã quy định trong Phụ lục của Công ước về buôn bán quốc tế loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp; Thông tư 25/2016/TT-BTNMT ngày 22/09/2016 của Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn mẫu đơn đăng ký, giấy chứng nhận cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học và mẫu báo cáo tình trạng bảo tồn loài thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ của cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học; Thông tư 47/2012/TT-BNNPTNT ngày 25/09/2012 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn quy định về quản lý khai thác từ tự nhiên và nuôi động vật rừng thông thường; Thông tư 90/2008/TT-BNN ngày 28/08/2008 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn hướng dẫn xử lý tang vật là động vật rừng sau khi xử lý tịch thu; Quyết định 11/2013/QĐ-TTg ngày 24/01/2013 của Thủ tướng Chính phủ cấm xuất khẩu, nhập khẩu, mua bán mẫu vật một số loài động vật hoang dã thuộc các Phụ lục của Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp; Quyết định 95/2008/QĐ-BNN ngày 29/09/2008 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về quy chế quản lý gấu nuôi; Quyết định 82/2008/QĐ-BNN ngày 17/07/2008 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn công bố danh mục các loài thuỷ sinh quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng ở Việt Nam cần được bảo vệ, phục hồi và phát triển; Chỉ thị 28/CT-TTg ngày 17/09/2016 của Thủ tướng Chính phủ giải pháp cấp bách phòng ngừa, đấu tranh với hành vi xâm hại các loài ĐVHD trái pháp luật; Chỉ thị 03/CT-TTg ngày 20/02/2014 của Thủ tướng Chính phủ tăng cường chỉ đạo và thực hiện biện pháp kiểm soát, bảo tồn loài động vật hoang dã nguy cấp, quý, hiếm. 18 Các quy định xử lý vi phạm: Bộ luật hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017; Nghị định 155/2016/NĐ-CP ngày 18/11/2016 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường; Nghị định 157/2013/NĐ-CP ngày 11/11/2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về quản lý rừng, phát triển rừng, bảo vệ rừng và quản lý lâm sản (sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 41/2017/NĐ-CP); Nghị định 103/2013/NĐ-CP ngày 12/09/2013 quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thủy sản (sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 41/2017/NĐ-CP); Thông tư liên tịch 19/2007/TTLT-BNN-BTP-BCA-VKSNDTC-TANDTC ngày 08/03/2007 hướng dẫn áp dụng một số điều của Bộ luật hình sự về các tội phạm trong lĩnh vực quản lý rừng, bảo vệ rừng và quản lý lâm sản; Công văn 2140/VKSTC-V3 ngày 08/06/2016 về việc phục hồi xử lý các vụ án, vụ việc tàng trữ, vận chuyển trái phép ngà voi, sừng tê giác.
Thu thập mẫu vật trái phép trong rừng. Là việc tự ý lấy các thực vật, động vật trong rừng dùng làm mẫu để nghiên cứu, thí nghiệm và các mục đích khác mà không được Nhà nước cho phép. Quy định quản lý: Tại Khoảng 3, Điều 12 Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004. Quy định xử lý vi phạm: Theo Khoản 2, Điều 15 Nghị định 157/2013/NĐ-CP ngày 11/11/2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về quản lý rừng, phát triển rừng, bảo vệ rừng và quản lý lâm sản.
Vi phạm các quy định về phòng cháy, chữa cháy rừng. Cháy rừng là đám cháy được phát sinh trong rừng, có tác động xấu và làm tiêu huỷ sinh vật trong rừng. Hay nói cách khác cháy rừng là quá trình làm tiêu huỷ những vật liệu cháy của rừng mà sự hình thành và phát triển không diễn ra theo sự kiểm soát của chủ rừng.