Bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm viết trong môi trường Internet theo pháp luật Việt Nam

Bài viết phân tích quy định pháp luật Việt Nam về bảo hộ quyền tác giả cho tác phẩm viết và ký tự trên internet, đảm bảo quyền lợi cho tác giả.

• Tác giả: Trần Lực
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thái Cường
• Trường học: Trường Đại Học Luật Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Dân Sự và Tố Tụng Dân Sự
• Đề tài: Bảo Hộ Quyền Tác Giả Đối Với Tác Phẩm Dưới Dạng Chữ Viết Hoặc Ký Tự Trong Môi Trường Internet Theo Pháp Luật Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM DƯỚI DẠNG CHỮ VIẾT HOẶC KÝ TỰ TRONG MÔI TRƯỜNG INTERNET VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN
• 1.1. Quy định của pháp luật Việt Nam về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự trong môi trường Internet
• 1.2. Khái niệm, đặc điểm của bảo hộ quyền tác giả. Điều kiện để tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự trong môi trường Internet được bảo hộ
• 1.3. Nguyên tắc bảo hộ quyền tác giả
• 1.4. Các biện pháp bảo hộ quyền tác giả trong môi trường Internet
• 1.5. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự trong môi trường Internet
• 1.5.1. Bổ sung quy định liên quan đến thời hạn bảo hộ quyền nhân thân của tác giả đối với tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự trong môi trường Internet
• 1.5.2. Hoàn thiện quy định về giới hạn quyền sao chép đối với tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự trong môi trường Internet
• 1.5.3. Quy định cụ thể trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian khi quyền tác giả đối với tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự trong môi trường Internet bị xâm phạm
• 1.5.4. Quy định cơ quan chuyên trách có thẩm quyền xử lý vi phạm quyền tác giả đối với tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự trong môi trường Internet
• 1.5.5. Áp dụng “chữ ký điện tử” như một biện pháp công nghệ bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự trong môi trường Internet
• 2. KẾT LUẬN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về bảo vệ quyền tác giả cho tác phẩm viết trên Internet

Bảo vệ quyền tác giả cho các tác phẩm viết trên Internet là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh phát triển công nghệ số hiện nay. Theo pháp luật Việt Nam, quyền tác giả được bảo vệ thông qua nhiều quy định cụ thể. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của tác giả mà còn thúc đẩy sự sáng tạo trong lĩnh vực văn học và nghệ thuật. Việc hiểu rõ về quyền tác giả và các quy định liên quan là cần thiết để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của tác giả trong môi trường Internet.

1.1. Khái niệm quyền tác giả và tác phẩm viết trên Internet

Quyền tác giả là quyền của tác giả đối với tác phẩm của mình. Tác phẩm viết trên Internet bao gồm các bài viết, blog, và nội dung số khác. Việc xác định rõ khái niệm này giúp người sáng tạo hiểu rõ quyền lợi của mình.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển quyền tác giả tại Việt Nam

Quyền tác giả tại Việt Nam đã có lịch sử phát triển từ lâu. Các quy định pháp luật đã được cập nhật để phù hợp với sự phát triển của công nghệ và Internet, nhằm bảo vệ quyền lợi của tác giả một cách hiệu quả hơn.

II. Thách thức trong việc bảo vệ quyền tác giả trên Internet

Môi trường Internet mang lại nhiều thách thức cho việc bảo vệ quyền tác giả. Các hành vi xâm phạm quyền tác giả diễn ra phổ biến và tinh vi hơn, từ việc sao chép trái phép đến việc phân phối tác phẩm mà không có sự đồng ý của tác giả. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện các quy định pháp luật để bảo vệ quyền lợi của tác giả.

2.1. Các hành vi xâm phạm quyền tác giả phổ biến trên Internet

Các hành vi xâm phạm quyền tác giả bao gồm sao chép, phân phối tác phẩm mà không có sự đồng ý của tác giả. Những hành vi này không chỉ gây thiệt hại cho tác giả mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển của ngành xuất bản.

2.2. Tác động của công nghệ đến quyền tác giả

Công nghệ số đã làm thay đổi cách thức sáng tạo và phân phối tác phẩm. Tuy nhiên, nó cũng tạo điều kiện cho các hành vi xâm phạm quyền tác giả diễn ra dễ dàng hơn, đòi hỏi sự điều chỉnh kịp thời từ pháp luật.

III. Phương pháp bảo vệ quyền tác giả trong môi trường Internet

Để bảo vệ quyền tác giả trong môi trường Internet, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các biện pháp này bao gồm việc đăng ký quyền tác giả, sử dụng công nghệ bảo vệ và nâng cao nhận thức của cộng đồng về quyền tác giả. Những phương pháp này sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của tác giả một cách hiệu quả hơn.

3.1. Đăng ký quyền tác giả và lợi ích của việc này

Đăng ký quyền tác giả là một bước quan trọng để bảo vệ quyền lợi của tác giả. Việc này không chỉ giúp xác định quyền sở hữu mà còn tạo cơ sở pháp lý để xử lý các hành vi xâm phạm.

3.2. Sử dụng công nghệ để bảo vệ tác phẩm

Công nghệ như chữ ký điện tử và các phần mềm bảo vệ bản quyền có thể giúp tác giả bảo vệ tác phẩm của mình khỏi các hành vi xâm phạm. Việc áp dụng công nghệ hiện đại là cần thiết trong bối cảnh số hóa hiện nay.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quyền tác giả

Nghiên cứu về quyền tác giả trong môi trường Internet đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc bảo vệ quyền tác giả không chỉ là trách nhiệm của tác giả mà còn của toàn xã hội. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền tác giả.

4.1. Kết quả nghiên cứu về hành vi xâm phạm quyền tác giả

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng hành vi xâm phạm quyền tác giả diễn ra phổ biến, đặc biệt là trong môi trường Internet. Các số liệu thống kê cho thấy mức độ thiệt hại lớn đối với tác giả và ngành xuất bản.

4.2. Các giải pháp thực tiễn để bảo vệ quyền tác giả

Các giải pháp thực tiễn bao gồm việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về quyền tác giả, tăng cường các biện pháp pháp lý và công nghệ để bảo vệ quyền lợi của tác giả.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai về quyền tác giả

Bảo vệ quyền tác giả trong môi trường Internet là một vấn đề phức tạp và cần thiết. Cần có sự hợp tác giữa các bên liên quan để xây dựng một môi trường pháp lý hiệu quả hơn. Tương lai của quyền tác giả sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng của pháp luật với sự phát triển của công nghệ.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo vệ quyền tác giả

Bảo vệ quyền tác giả không chỉ là bảo vệ quyền lợi của tác giả mà còn thúc đẩy sự sáng tạo và phát triển văn hóa. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.

5.2. Hướng phát triển pháp luật về quyền tác giả trong tương lai

Pháp luật cần được điều chỉnh để phù hợp với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu thực tiễn. Việc này sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của tác giả một cách hiệu quả hơn trong môi trường Internet.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh công nghệ số và Internet phát triển mạnh mẽ, việc bảo hộ quyền tác giả (QTG) đối với tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự trên môi trường Internet trở thành vấn đề cấp thiết. Theo thống kê, từ năm 2010 đến nay, Việt Nam nằm trong top 20 quốc gia có số lượng người dùng Internet lớn nhất thế giới với tỷ lệ hơn 30% dân số. Môi trường Internet không chỉ thúc đẩy sự phát triển của thị trường xuất bản tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự mà còn tạo điều kiện cho các hành vi xâm phạm QTG diễn ra ngày càng tinh vi và phổ biến. Luận văn tập trung nghiên cứu các quy định pháp luật Việt Nam về bảo hộ QTG đối với tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự trong môi trường Internet, phân tích thực tiễn áp dụng và đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật. Phạm vi nghiên cứu tập trung từ năm 2005 đến nay, trong bối cảnh pháp luật sở hữu trí tuệ Việt Nam đã có nhiều sửa đổi, bổ sung nhằm thích ứng với sự phát triển của công nghệ số. Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ các khái niệm, quyền và nghĩa vụ liên quan đến QTG trong môi trường Internet, đồng thời đề xuất các kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi của tác giả và chủ sở hữu QTG trong thời đại số.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

- **Lý thuyết quyền tác giả**: Quyền tác giả bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản, bảo vệ quyền lợi tinh thần và kinh tế của tác giả đối với tác phẩm sáng tạo.
- **Mô hình bảo hộ quyền tác giả trong môi trường số**: Phân tích các biện pháp bảo vệ quyền tác giả trong môi trường Internet, bao gồm biện pháp pháp lý và công nghệ.
- **Khái niệm tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự**: Tác phẩm được số hóa dưới dạng dữ liệu điện tử, có thể là tác phẩm đã xuất bản hoặc tác phẩm tạo lập trực tiếp trên môi trường điện tử.
- **Khái niệm xâm phạm quyền tác giả**: Các hành vi sao chép, phân phối, truyền đạt tác phẩm trái phép trên môi trường Internet.
- **Khung pháp lý quốc tế và so sánh**: Công ước Berne, Hiệp ước WIPO, luật sở hữu trí tuệ của các quốc gia như Pháp, Hoa Kỳ.

### Phương pháp nghiên cứu

- **Nguồn dữ liệu**: Luận văn sử dụng các văn bản pháp luật Việt Nam (Luật Sở hữu trí tuệ 2005 và các sửa đổi, Nghị định 22/2018/NĐ-CP), các công ước quốc tế, tài liệu học thuật, án lệ và báo cáo thực tiễn.
- **Phương pháp phân tích**: Phân tích pháp lý, so sánh pháp luật Việt Nam với pháp luật quốc tế và một số quốc gia để đánh giá ưu, nhược điểm.
- **Phương pháp tổng hợp và thống kê**: Tổng hợp các quy định pháp luật, thống kê các vụ việc xâm phạm QTG trong môi trường Internet.
- **Phương pháp so sánh**: So sánh các quy định pháp luật Việt Nam với các quốc gia như Pháp, Hoa Kỳ để rút ra bài học kinh nghiệm.
- **Timeline nghiên cứu**: Tập trung nghiên cứu các quy định pháp luật từ năm 2005 đến 2022, đồng thời khảo sát thực tiễn áp dụng trong giai đoạn này.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- **Phát hiện 1**: Quyền tác giả đối với tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự được bảo hộ ngay khi tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định, không cần đăng ký. Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam chưa có định nghĩa rõ ràng về tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự trong môi trường Internet.
- **Phát hiện 2**: Các hành vi xâm phạm quyền nhân thân phổ biến gồm: đặt tên và đứng tên bất hợp pháp, công bố trái phép, sửa chữa, cắt xén hoặc xuyên tạc tác phẩm. Ví dụ, nhiều tác phẩm được số hóa và đăng tải trên các trang web mà không có sự đồng ý của tác giả hoặc chủ sở hữu QTG.
- **Phát hiện 3**: Hành vi xâm phạm quyền tài sản phổ biến là sao chép, phân phối, phát sóng, truyền đạt tác phẩm trái phép trên Internet. Theo báo cáo, trong năm 2009, lực lượng chức năng đã thu giữ hơn 649.000 băng đĩa và gần 4.000 bản sách vi phạm, với tổng số tiền xử phạt vi phạm hành chính khoảng 11 tỷ đồng.
- **Phát hiện 4**: Pháp luật Việt Nam có các quy định về ngoại lệ và giới hạn quyền tác giả, cho phép sao chép hợp lý cho mục đích cá nhân, nghiên cứu, giảng dạy, và người khuyết tật. Tuy nhiên, việc áp dụng các ngoại lệ này trong môi trường Internet còn nhiều khó khăn do tính chất đặc thù của môi trường số.

### Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các hành vi xâm phạm QTG trong môi trường Internet chủ yếu do tính chất dễ dàng sao chép, phân phối và phát tán tác phẩm số hóa mà không bị kiểm soát chặt chẽ. So với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã đi sâu phân tích các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam, đồng thời so sánh với pháp luật quốc tế để làm rõ những điểm còn hạn chế. Việc thiếu định nghĩa rõ ràng về tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự trong môi trường Internet dẫn đến khó khăn trong việc xác định hành vi xâm phạm và xử lý vi phạm. Các biện pháp bảo hộ hiện nay chưa hoàn toàn phù hợp với đặc thù của môi trường số, đặc biệt là trong việc xử lý trách nhiệm của các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian. Kết quả nghiên cứu cho thấy cần có sự hoàn thiện pháp luật để bảo vệ hiệu quả quyền lợi của tác giả và chủ sở hữu QTG, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của thị trường xuất bản điện tử và sáng tạo trong thời đại công nghệ số.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Hoàn thiện quy định pháp luật**: Bổ sung định nghĩa rõ ràng về tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự trong môi trường Internet, làm cơ sở pháp lý cho việc xác định và xử lý vi phạm. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Bộ Tư pháp, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
- **Tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian**: Quy định cụ thể trách nhiệm của các nhà cung cấp dịch vụ Internet trong việc bảo vệ quyền tác giả, áp dụng cơ chế “notice and takedown” hoặc “notice and notice” phù hợp với thực tiễn Việt Nam. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Bộ Thông tin và Truyền thông.
- **Áp dụng biện pháp công nghệ bảo vệ quyền tác giả**: Khuyến khích sử dụng chữ ký điện tử, mã hóa, và các công nghệ chống sao chép để bảo vệ tác phẩm số hóa trên Internet. Thời gian: 2 năm; Chủ thể: Các nhà xuất bản, tác giả, doanh nghiệp công nghệ.
- **Nâng cao nhận thức và đào tạo pháp luật**: Tổ chức các chương trình đào tạo, tuyên truyền về quyền tác giả trong môi trường số cho tác giả, doanh nghiệp và người dùng Internet. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các trường đại học.
- **Thành lập cơ quan chuyên trách xử lý vi phạm**: Thiết lập bộ phận chuyên trách xử lý các vụ việc xâm phạm quyền tác giả trên môi trường Internet, phối hợp với các cơ quan chức năng để xử lý kịp thời. Thời gian: 1-2 năm; Chủ thể: Bộ Công an, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Các nhà làm luật và cơ quan quản lý nhà nước**: Nhận diện các điểm còn hạn chế trong pháp luật hiện hành, từ đó xây dựng chính sách, pháp luật phù hợp với thực tiễn và xu hướng phát triển công nghệ.
- **Tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả**: Hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình trong môi trường Internet, biết cách bảo vệ quyền lợi và xử lý khi bị xâm phạm.
- **Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ Internet và xuất bản điện tử**: Nắm bắt trách nhiệm pháp lý và các biện pháp bảo vệ quyền tác giả, từ đó xây dựng hệ thống quản lý nội dung phù hợp.
- **Học giả, sinh viên ngành luật và sở hữu trí tuệ**: Tài liệu tham khảo chuyên sâu về bảo hộ quyền tác giả trong môi trường số, phục vụ nghiên cứu và học tập.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Quyền tác giả được bảo hộ từ khi nào?**  
   Quyền tác giả được bảo hộ ngay khi tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định, không cần đăng ký.

2. **Tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự là gì?**  
   Là tác phẩm văn học, khoa học, nghệ thuật được số hóa dưới dạng dữ liệu điện tử, có thể là tác phẩm đã xuất bản hoặc tạo lập trực tiếp trên môi trường điện tử.

3. **Các hành vi xâm phạm quyền tác giả phổ biến trên Internet?**  
   Bao gồm sao chép, phân phối, phát sóng, truyền đạt tác phẩm trái phép; đặt tên và đứng tên bất hợp pháp; công bố trái phép; sửa chữa, cắt xén tác phẩm.

4. **Pháp luật Việt Nam có ngoại lệ nào cho việc sử dụng tác phẩm trên Internet?**  
   Có, cho phép sao chép hợp lý cho mục đích cá nhân, nghiên cứu, giảng dạy và người khuyết tật, nhưng việc áp dụng còn nhiều khó khăn.

5. **Làm thế nào để bảo vệ quyền tác giả trong môi trường Internet?**  
   Áp dụng biện pháp pháp lý, công nghệ bảo vệ như chữ ký điện tử, mã hóa; tăng cường trách nhiệm của nhà cung cấp dịch vụ; nâng cao nhận thức cộng đồng.

## Kết luận

- Luận văn làm rõ các khái niệm, quyền và nghĩa vụ liên quan đến quyền tác giả đối với tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự trong môi trường Internet theo pháp luật Việt Nam.  
- Phân tích thực trạng xâm phạm quyền tác giả trên Internet với các số liệu cụ thể và ví dụ thực tế.  
- So sánh pháp luật Việt Nam với các quốc gia và điều ước quốc tế để nhận diện điểm mạnh, điểm yếu.  
- Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, tăng cường biện pháp công nghệ và nâng cao nhận thức xã hội.  
- Khuyến nghị các bước tiếp theo trong 1-2 năm tới nhằm nâng cao hiệu quả bảo hộ quyền tác giả trong thời đại công nghệ số.  

Các cơ quan chức năng và nhà làm luật cần phối hợp triển khai các kiến nghị để bảo vệ quyền tác giả hiệu quả hơn trong môi trường Internet, đồng thời hỗ trợ tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả trong việc thực thi quyền lợi của mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề cơ bản về quyền tác giả đối với tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự trong môi trường Internet. Chương 2: Pháp luật Việt Nam về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự trong môi trường Internet và kiến nghị hoàn thiện. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM DƢỚI DẠNG CHỮ VIẾT HOẶC KÝ TỰ TRONG MÔI TRƢỜNG INTERNET 1. Khái quát về tác phẩm dƣới dạng chữ viết hoặc ký tự trong môi trƣờng Internet Môi trường Internet xuất hiện đã và đang có tác động sâu sắc tới lĩnh vực bảo hộ QTG.

Đề có thể hiểu rõ và bảo hộ tốt tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự trong môi trường Internet thì yếu tố đầu tiên cần quan tâm là về khái niệm, lịch sử hình thành và động lực thúc đẩy sự ra đời và phát triển của tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự trong môi trường Internet; các đặc điểm cơ bản, đặc trưng của loại tác phẩm này cũng như cách thức phân loại của nó. Khái niệm và lịch sử hình thành tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự trong môi trường Internet Vào thế kỷ XX, sự ra đời của máy tính cá nhân và các thiết bị sao chụp hình ảnh (máy scan) đã mở ra một thời kỳ mới của tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự. Một dạng thức lưu trữ mới ra đời là dữ liệu điện tử. Tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự được trình bày thành các dữ liệu điện tử trên màn hình số, nghĩa là nội dung tác phẩm được số hóa thành tín hiệu điện và thể hiện trên một thiết bị điện tử nào đó.

Trong thời kỳ này muốn đọc được tác phẩm đã được số hóa, người đọc phải dùng máy tính cá nhân, một thiết bị cồng kềnh và khó mang theo. Do đó, tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự in trên giấy còn giữ nguyên các đặc điểm nổi trội là dễ dàng sử dụng và vẫn là phương tiện chủ yếu để truyền bá tri thức. Tuy nhiên, từ cuối thế kỷ XX sang thế kỷ XXI xuất hiện một làn sóng công nghệ - làn sóng công nghệ với sự ra đời và phổ cập của máy tính cá nhân và mạng thông tin toàn cầu Internet. Môi trường kỹ thuật số đã và đang đem đến sự thay đổi một cách căn bản về cách thức sao chụp, sử dụng, trao đổi, lưu hành, phổ biến các tác phẩm văn học, nghệ thuật4.

Các thiết bị đọc được cải tiến trở nên nhỏ gọn và tiện dụng hơn, cùng với đó là sự ra đời của Internet giúp cho việc truyền đạt và phổ biến thông tin trở nên dễ dàng hơn mà không cần sử dụng vật liệu giấy. 4 Vũ Thị Phương Lan, tlđd (2), trang 20 và 21. 12 Sự ra đời của Internet: Năm 1955, một hệ thống mạng thông tin nhằm mục đích thương mại lần đầu tiên xuất hiện trên thế giới được thực hiện bởi IBM5. Nó đã kết nối 1200 máy điện báo trên khắp Hoa Kỳ nhằm mục đích đặt chỗ cho các chuyến bay của hãng hàng không American Airlines.

Nhờ vào cuộc cách mạng công nghệ và thông tin, những hệ thống mạng khép kín6 đã dần dần chiếm lĩnh vị trí quan trọng trong việc tổ chức hoạt động của các doanh nghiệp phục vụ cho những hoạt động thương mại hay tài chính quốc tế. Trong những năm 1960, Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ đã sử dụng hệ thống ARPANET (Avanced Research Projects Agency Network) để phát triển phương thức liên lạc thông tin mới, Internet bắt đầu được hình thành. Từ năm 1980, mạng ARPANET kết nối với một số mạng khác và mở rộng phạm vi người sử dụng theo phương thức TCP/IT7. Năm 1993 và 1994, mạng toàn cầu (world wide web (WWW)) chính thức được thiết lập cùng với các tổ chức vận hành Internet.

Vào những năm 1970, mới chỉ có 3 mạng vận hành trên Internet thì cho tới năm 1996, con số đó đã tăng lên 50. Ngày nay, con số đó không thống kê hết được. Không có một tổ chức đơn lẻ nào kiểm soát hoàn toàn Internet và Internet cũng không có một cơ sở tập trung dữ liệu duy nhất8. Cuộc cách mạng công nghệ thông tin ở Việt Nam9: Từ những năm “đổi mới” ở Việt Nam, việc sử dụng máy tính trở nên ngày càng rộng rãi tuy ít nhiều mang tính chất tự phát.

Ở giai đoạn này, việc sử dụng Internet ở Việt Nam vẫn chưa được phổ biến. Trong giai đoạn năm 2000, số lượng máy tính cá nhân trong tương quan với dân số Việt Nam vẫn còn khá khiêm tốn khi so sánh với các quốc gia khác 5 IBM, viết tắt của International Business Machines, là một tập đoàn về công nghệ máy tính đa quốc gia có trụ sở tại Armonk, New York, Mỹ. IBM được thành lập năm 1911 tại Thành phố New York, lúc đầu có tên là Computing Tabulating Recording (CTR) và đổi thành International Business Machines vào năm 1924. 6 Mạng khép kín là hệ thống mạng mà việc truy cập của nó chỉ được giới hạn trong một vùng địa lý cụ thể hoặc cho một chức năng cụ thể.

Đó chính là hệ thống mạng nội bộ trong công ty hoặc cơ quan hành chính. Trái với mạng khép kín, mạng mở là hệ thống mạng mà mọi người đều có thể truy cập vào. 7 TCP/IP là viết tắt của cụm từ Transmission Control Protocol/internet Protocol. TCP/IP điều khiển truyền thông giữa tất cả các máy tính có kết nối internet.

Cụ thể hơn, TCP/IP chỉ rõ cách thức đóng gói thông tin (hay còn gọi là gói tin), đượcgửi và nhận bởi các máy tính có kết nối với nhau. TCP/IP được phát triển vào năm 1978 bởi Bob Kahn và Vint Cerf. 8 Nguyễn Thị Hồng Nhung (2015), Quyền tác giả trong không gian ảo, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, trang 13 và 14. 9 Nguyễn Thị Hồng Nhung, tlđd (8), trang 15 và 16.

13 trong khu vực Đông Nam Á10. Từ năm 2010 đến nay, Việt Nam đã liên tục đứng top 20 quốc gia có người dùng Internet lớn nhất thế giới với tỷ lệ hơn 30% dân số11. Tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự trong môi trường Internet là sản phẩm của quá trình phát triển các công nghệ điện tử. Tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự trong môi trường Internet bên cạnh những đặc điểm riêng biệt thì nó vẫn giữ lại một số đặc điểm của tác phẩm in trên giấy truyền thống, như một nguồn tài liệu để nâng cao tri thức, bồi dưỡng thẩm mỹ, đạo đức, quan điểm sống cho con người trong các thời đại.

Rõ ràng, muốn bảo hộ QTG đối với tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự trong môi trường Internet thì phải hiểu rõ khái niệm “tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự” là gì và nó được thể hiện như thế nào trong môi trường Internet? Có một sự thật là trong pháp luật Việt Nam và trong các tài liệu liên quan không có nêu lên định nghĩa trực tiếp như thế nào là một tác phẩm dưới dạng chữ viết hoặc ký tự trong môi trường Internet mà chỉ dừng lại ở định nghĩa tác phẩm là gì. Tại khoản 7 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, sửa đổi, bổ sung năm 2009, 2019 và 2022 (sau đây viết tắt là Luật SHTT) có quy định: “Tác phẩm là sản phẩm sáng tạo trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật và khoa học thể hiện bằng bất kỳ phương tiện hay hình thức nào”. Quy định này hoàn toàn phù hợp với khoản 1 Điều 2 Công ước Berne năm 1886 về Bảo hộ các tác phẩm văn học và nghệ thuật (sau đây viết tắt là Công ước Berne): “Thuật ngữ “Các tác phẩm văn học và nghệ thuật” bao gồm tất cả các sản phẩm trong lĩnh vực văn học, khoa học và nghệ thuật, bất kỳ được biểu hiện theo phương thức nào, chẳng hạn như sách, tập in nhỏ và các bản viết khác, các bài giảng, bài phát biểu, bài thuyết giáo và các tác phẩm cùng loại;…”. Theo quy định của khoản 1 Điều 2 Luật Sở hữu trí tuệ Hàn Quốc: “Tác phẩm là sản phẩm sáng tạo nguyên gốc thể hiện tâm tư tình cảm của con người”12.

Còn theo Điều 4 Luật Bản quyền Estonia: “Nhằm mục đích của luật này, tác phẩm là bất cứ thành quả nguyên gốc nào trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật hoặc khoa học được thể hiện dưới một 10 Khoảng cuối năm 1997, ở Việt Nam, tỷ lệ giữa máy tính cá nhân và dân số là 5,19/1000, xấp xỉ tỷ lệ với Indonesia (5/1000); trong khi đó ở Malaysia là 11/1000 và Singapore là 80/1000. 11 Theo thống kế của Trung tâm Internet Việt Nam VNNIC, năm 2012, số lượng người sử dụng Internet là 31.211 người, chiếm khoảng 35,58%. 12 Nguyễn Thái Cường (2020), Bình luận bản án quyền tác giả - Góc nhìn pháp luật Hoa Kỳ, Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc, Nhà xuất bản Hồng Đức – Hội luật gia Việt Nam, trang 33. 14 hình thức khách quan có thể nhận biết được và sao chép được dưới hình thức này hoặc trực tiếp hoặc bằng các thiết bị kỹ thuật.

Một tác phẩm có tính nguyên gốc nếu là thành quả sáng tạo trí tuệ của chính tác giả”. Theo tác giả Trần Văn Nam, “tác phẩm là các sản phẩm trí tuệ do cá nhân/ những cá nhân trực tiếp sáng tạo ra trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật và khoa học được thể hiện bằng bất kỳ phương thức hay hình thức nào thông qua một dạng vật chất nhất định”13. Theo điểm a khoản 1 Điều 14 Luật SHTT, tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học thể hiện dưới dạng chữ viết hoặc ký tự khác được bảo hộ bao gồm: tác phẩm văn học, khoa học, sách giáo khoa, giáo trình và tác phẩm khác được thể hiện dưới dạng chữ viết hoặc ký tự khác. Và theo Điều 7 Nghị định số 22/2018/NĐ-CP của Chính phủ ngày 23/02/2018 về quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2009 về QTG, quyền liên quan (sau đây viết tắt là Nghị định 22/2018/NĐ-CP), tác phẩm thể hiện dưới dạng ký tự khác quy định tại điểm a khoản 1 Điều 14 của Luật SHTT là tác phẩm thể hiện bằng chữ nổi cho người khiếm thị, ký hiệu tốc ký và các ký hiệu tương tự thay cho chữ viết mà các đối tượng tiếp cận có thể sao chép được bằng nhiều hình thức khác nhau.

Cùng với sự phát triển của khoa học, công nghệ, sự ra đời của mạng Internet, tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học thể hiện dưới dạng chữ viết hoặc ký tự được số hóa thành các tín hiệu điện và được đưa vào mạng Internet.