Chương 1 TỎNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐÉN ĐÈ TÀI LUẬN ÁN 1. Những công trình liên quan đến đề tài luận án 1. Các công trình về công tác bảo vệ an ninh chính trị và trật tự trị an ở miền Bắc trong cuộc kháng chién chỗng Mỹ, cứu nước (1954 - 1975) 1. O trong nước Để làm rõ các van dé nghiên cứu của bất kỳ một thé loại dé tài nào, việc đưa ra các khung lý thuyết với tư cách là khái niệm công cụ đều hết sức cần thiết, nhất là đối với khoa học an ninh - một khoa học có nhiều tính đặc thù và thuộc lĩnh vực chuyên môn hẹp.
Giải quyết yêu cầu đó, nghiên cứu về khoa học an ninh một cách hệ thống cả về lý luận và thực tiễn có bộ sách “Khoa học Công an Việt Nam” gồm 08 tập do hai tác giả Trần Đại Quang, Nguyễn Xuân Yêm (Tổng chủ biên) [139, 140, 141]. Công trình đã phân tích một cách toàn diện quan điểm của Dang, Nhà nước về mục tiêu, đặc điểm, nhiệm vụ cũng như những nội dung chủ yếu của hoạt động quản lý nhà nước về an ninh quốc gia, về trật tự an toàn xã hội (TTATXH). Tập thé tác giả cũng làm rõ các khái niệm cơ bản về ANCT, TTTA; theo đó, đây là các hoạt động phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu và hành động của các thế lực thù địch; là các hoạt động chống tội phạm, gift gìn trật tự công cộng; bảo đảm trật tự an toàn giao thông; phòng ngừa tai nạn; bài trừ tệ nạn xã hội nhằm đảm bảo sự ôn định và phát triển bền vững của chế độ chính trị. Công trình đã có những đóng góp nhất định khi làm sáng tỏ nhiều khái niệm của khoa học công an.
Liên quan đến đề tài luận án, các phân tích về biện pháp nghiệp vụ vận động quần chúng của lực lượng CAND có giá trị tham khảo tốt. Theo các tác giả thì biện pháp vận động quần chúng luôn là biện pháp cơ bản, được sử dụng rộng rãi nhằm huy động sức mạnh của nhân dân vào sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia, bảo vệ ANCT, TTTA. Căn cứ phạm vi chức năng, nhiệm vụ của mình, các đơn vị, các lực lượng đều sử dụng biện pháp vận động quần chúng theo từng mức độ, phạm vi nhất định. Nói đến công tác bảo vệ ANCT, TTTA nói chung, ở miền Bắc trong kháng chiến chống Mỹ nói riêng, không thể không đề cập đến bộ sách 5 tập do tác giả Trần Quôc Hoan chủ biên.
Nêu như tập 1 của bộ sách đê cập đên “Một số van dé cơ bản về hoạt động nghiệp vụ công an” [106] như một cách thức làm rõ nhiều khái niệm công cụ làm nền móng lý thuyết triển khai các tập sách sau, thì 4 tập sách còn lại nghiên cứu về từng van dé cụ thé mà khi đặt vào tổng thê một bộ sách, những vấn đề đó bao trùm hầu như toàn bộ các công tác quan trọng nhất của ngành công an. Nhu đã giới thiệu, với dung lượng khá dày dặn, tập 1 của bộ sách đã làm rõ nhiều khái niệm công cụ liên quan đến công tác công an; trong đó có công tác bảo vệ ANCT, TTTA, như: nghiệp vụ chống phản cách mạng, bảo vệ nội bộ, công tác sưu tra, công tác trại giam, van dé dau tranh chống gián điệp, chống phản động lợi dụng đạo Thiên chúa. Tập 2 [107] và tập 5 [110] của bộ sách làm rõ về công tác xây dựng lực lượng CAND, phản ánh về công tác đảng, công tác quần chúng: công tác giáo dục - đào tạo; công tác chính trị tư tưởng, công tác tô chức, cán bộ. với nội dung phong phú, sâu sắc về lý luận và thực tiễn.
Những nội dung đó đến nay vẫn còn nguyên ý nghĩa đối với các mặt công tác nghiệp vụ, công tác xây dựng Đảng và xây dựng lực lượng CAND. Tập 3 [108] của bộ sách được giành cho nội dung đây mạnh triển khai các mặt công tác bảo đảm ANTT. Trong tập sách này, phương châm, nguyên tắc, đối sách đấu tranh; phương pháp vận động quần chúng tham gia phong trào bảo vệ trị an; đấu tranh chống gián điệp, phản động, bảo vệ nội bộ; phòng, chống tội phạm, giữ gìn TTTA xã hội. được đề cập khá đầy đủ và làm sáng tỏ với những minh chứng sinh động từ thực tiễn.
Với tiêu đề “Nắm vững đường lối của Dang trong đấu tranh chống phản cách mang và tội phạm khác”, tập 4 [109] đã hệ thống, phân tích các quan điểm, chủ trương của Đảng về đấu tranh chống phản cách mạng và tội phạm khác với mốc thời gian từ khi Đảng chính thức nắm quyền lãnh đạo chính quyền cho đến ngày hôm nay. Thực tiễn sinh động về đấu tranh chống phản cách mạng và tội phạm dưới sự lãnh đạo của Đảng nhằm giữ vững ANCT, TTTA của xã hội Việt Nam nói chung, trong kháng chiến chống Mỹ nói riêng được mô tả khá đầy đủ theo chiều dài lịch sử. Không trực tiếp viết về công tác bảo vệ ANCT, TTTA ở miền Bắc trong kháng chiến chống Mỹ, song dé hoàn thành mục tiêu tổng kết nhiều van đề quan trọng của cuộc kháng chiến, trong đó có xây dựng hậu phương lớn miền Bắc XHCN, hai công trình của Ban Chi dao (BCD) tông kết chiến tranh trực thuộc BCT là: “Tong kết cuộc kháng chiến chong Mỹ, cứu nước - thang lợi và bài hoc” [5] và “Chiến tranh 10 cách mạng Việt Nam 1945-1975: Thắng lợi và bài hoc” [6] đã đề cập đến công tác này ở chừng mực nhất định. Cả hai công trình đều nhắn mạnh rằng xây dựng, bảo vệ miền Bắc - hậu phương của cả nước là một trong những nội dung hết sức quan trọng trong hoạt động lãnh đạo của Đảng đối với cuộc kháng chiến chống Mỹ.
Với điểm mạnh là khai thác được rất nhiều tài liệu lưu trữ của Việt Nam; trong đó có nhiều văn kiện, nghị quyết, chỉ thị, thông tư, thông tri. chưa giải mật, do Đảng ban hành trong suốt quá trình chỉ đạo, lãnh đạo nhân dân Việt Nam tiến hành chiến tranh, hai công trình nêu trên đều khẳng định rằng, để xây dựng miền Bắc thành “nền”, thành “gốc” cho cuộc đấu tranh thống nhất đất nước, Đảng LĐVN đã xây dựng miền Bắc một cách toàn diện, từ chính trị, kinh tế, văn hóa đến giáo dục và khoa học - kỹ thuật. Trên lĩnh vực chính tri, một trong nhiệm vụ quan trọng được Dang chú trọng là dam bảo giữ vững ANCT va TTTA, trong đó, đặc biệt đề cao yêu cầu chống gián điệp, biệt kích, bài trừ phản động và các loại tội phạm khác. Hai công trình nói trên cũng khăng định rằng, trong quá trình đó, để lãnh đạo công tác bảo vệ ANCT, TTTA ở miền Bắc, Đảng đã đề ra và có những biện pháp, giải pháp linh hoạt, nhanh nhạy, hiệu quả.
Nhằm mục tiêu mô tả một cách đầy đủ, khách quan và toàn diện về lịch sử chiến tranh nhân dân Việt Nam đánh bại Mỹ trong hai cuộc CTPH mà Mỹ gây ra, Viện Lich sử Quân sự Việt Nam nghiên cứu và công bố công trình “Chiến tranh nhân dân đánh thắng chiến tranh phá hoại của dé quốc Mỹ” gồm 2 tập [73, 74]. Đây là một công trình khá công phu, dày đặn; trong đó các nội dung về tình hình đất nước nói chung, của miền Bắc nói riêng trước khi Mỹ mở rộng chiến tranh ra cả nước, diễn biến của chiến tranh nhân dân đánh thắng CTPH của Mỹ dưới sự lãnh đạo của Đảng và một số kinh nghiệm lịch sử. được trình bày và phân tích khá sâu sắc. Liên quan đến công tác bảo vệ miền Bắc với tư cách là hậu phương lớn XHCN, khi trình bày, mô tả công tác bảo đảm giao thông vận tải, thực hiện công tác phòng không nhân dân., các nội dung về bảo đảm ANCT, giữ gìn TTTA đã được đề cập đến.
Như các tác giả phân tích thì Đảng, Nhà nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa (VNDCCH) đã sớm đề ra các chủ trương sát hợp với tình hình; đồng thời, huy động mọi lực lượng tham gia vào cuộc chiến hết sức cam go này; trong đó, CAND là lực lượng nòng cot, di đâu, còn nhân dân thực sự là “tai”, là “mặt”, sát cánh va ho trợ I1 cho công an. Đặc biệt, tình hình miền Bắc với những khó khăn, thuận lợi cùng toàn bộ sự phát triển của cuộc chiến tranh được trình bày, phân tích khá kỹ đã giúp người nghiên cứu các vấn đề có liên quan có được cái nhìn tổng quan và khá sát thực về những nội dung được coi là quan trọng của giai đoạn nay. Với bộ sách “Lịch sử kháng chiến chong Mỹ, cứu nước” [T5, 76, 77, 78] gồm 9 tập, Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam một lần nữa tiếp tục chủ đề nghiên cứu toàn điện về chiến tranh Việt Nam (1954-1975). Trên quan điểm coi thắng lợi cuối cùng của cuộc kháng chiến không thể có được nếu như VNDCCH không chú trọng xây dựng và bảo vệ hậu phương miền Bắc, các tác giả của công trình nói trên đã dành một dung lượng khá đầy đặn cho nội dung này.
Coi công tác bảo vệ ANCT, TTTA như một bộ phận không thế thiếu trong thực hiện nhiệm vụ xây dựng, bảo vệ miền Bắc, cuốn sách bước đầu đã đề cập đến công tác này nhưng không theo cách thức trình bay riêng một nội dung theo kiểu bổ ngang van dé, mà mô tả lồng ghép, rải rác trong các nội dung liên quan. Trong tương quan với các nội dung khác, thì dung lượng cũng như độ sâu dành cho công tác bảo vệ ANCT, TTTA trên miền Bắc trong suốt cuộc kháng chiến còn khá khiêm tốn; tuy nhiên, đặt trong mục tiêu chính mà công trình đề ra và giải quyết thì điều này là hoàn toàn dễ hiểu. Từ nhận thức công tác bảo vệ ANCT, TTTA ở miền Bắc trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước là yếu tố quan trọng của việc xây dựng, bảo vệ và làm nên sức mạnh của hậu phương lớn miền Bắc XHCN, phục vụ mục tiêu đấu tranh thống nhất đất nước, nhiều nhà khoa học khi nghiên cứu về chủ đề xây dựng hậu phương đều đề cập một cách khái quát đến công tác này. Các nhà nghiên cứu như tác giả Hồ Khang “Hậu phương miễn Bắc chuyển nhanh từ thời bình sang thời chiến - một thành công trong chỉ đạo chiến lược của Đảng thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước” [124], tac giả Nguyễn Xuân Tú “Hậu phương miễn Bắc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975)” [159], tác giả Đặng Thị Thanh Trâm “Chuyển hậu phương miễn Bắc sang thời chiến, sẵn sàng đánh bại chiến tranh phá hoại lan thứ hai cua dé quốc Mỹ” [157].